1914 — Een keerpunt
HET is deze zomer 75 jaar geleden dat één schot een eind maakte aan het leven van aartshertog Ferdinand van Oostenrijk-Hongarije. Het bracht gelijktijdig een reeks gebeurtenissen op gang die resulteerden in de eerste wereldoorlog op aarde — 28 juli 1914.
Schrijvers en geschiedkundigen wijzen steeds opnieuw op die vreselijke oorlog (en op het jaar waarin hij ontbrandde) als een keerpunt, een ommekeer of scheidslijn in de menselijke geschiedenis. Was 1914 werkelijk zo’n jaar voor de mensheid?
Merk op wat John Wilson in The Globe and Mail van Toronto (Canada) schrijft: „De Eerste Wereldoorlog staat als een mijlpaal in de moderne geschiedenis.” Hoewel er van die wereldbrand slechts met gras begroeide loopgraven, roestige granaten, gedenktekens en begraafplaatsen over zijn, merkt de heer Wilson op dat de tijd niets gedaan heeft om de belangrijkheid van 1914 als keerpunt te verminderen.
„Het Victoriaanse denkbeeld van een ordelijke vooruitgang naar een zo goed mogelijke wereld, stortte met de verschrikking van 10 miljoen doden in”, zegt Wilson. „Het pragmatisme en het cynisme van vandaag zijn voortgevloeid uit de vruchteloosheid en de modder van Pas-de-Calais en Vlaanderen [in Noord-Frankrijk en België]. Wij kunnen veel gemakkelijker een aanknopingspunt vinden met de ’bakvissen’ van de jaren twintig of de berooide boeren van de jaren dertig, dan met die bouwers van wereldrijken of de moralisten van vóór 1914. De Grote Oorlog vormt een breukvlak, . . . met ervóór slechts een niet op onze tijd aansluitend verleden dat teruggaat in de geschiedenis.”
Maar het zijn de gebeurtenissen sinds 1914 die bewijzen dat het een keerpunt is geweest. Verre van „de oorlog [te zijn] die alle oorlogen zal doen ophouden”, wat kennelijk de bedoeling was, liet de Eerste Wereldoorlog de wereld slechts kennis maken met een nieuw soort oorlogvoering. Uit zijn smeulende as ontvlamde de Tweede Wereldoorlog — nog een gedenkdag in 1989. Vijftig jaar geleden, op 1 september 1939, viel Duitsland Polen binnen en de Tweede Wereldoorlog begon. Door wel 55 miljoen mensen de dood in te jagen, heeft hij in feite de Eerste Wereldoorlog in het niet doen verzinken en de menselijke psyche met nieuwe, ontzagwekkende angstgevoelens kennis laten maken; ook deze oorlog heeft geen eind aan oorlog gemaakt. Sinds 1945 zijn in zo’n 150 oorlogen bijna 20 miljoen mensen omgekomen!
In 1914 trad de mensheid een grimmig tijdperk binnen. De schrijver Wilson zegt het zo: „Het is ontnuchterend te bedenken dat de samenleving van na 1918 ondanks alle verschrikkingen van de loopgraven, zich erom bekommerde de doden netjes in rijen te begraven en ze te gedenken. Wij leven onder de bedreiging van een wereldvernietiging die ondenkbaar was voor de soldaten die in Pas-de-Calais streden. Wie zal, als er nog een wereldoorlog plaatsvindt, de gedenktekens voor die doden oprichten?”
Lang voor 1914 wezen getrouwe Bijbelonderzoekers (zoals Jehovah’s Getuigen toen bekendstonden) al vooruit naar dat jaar als een keerpunt in de menselijke geschiedenis. Volgens de meest betrouwbare bijbelse chronologie trad het gehele samenstel van dingen van deze wereld in 1914 een nieuwe fase binnen, een climactisch tijdperk waarover de bijbel spreekt als „de laatste dagen”. — 2 Timótheüs 3:1-5; Matthéüs 24:1-14.
De bijbel kenmerkt deze „laatste dagen” echter als meer dan alleen maar een tijd van moeilijkheden. Het is ook een tijd van hoop. Verre van toe te laten dat de mens zichzelf in een laatste wereldoorlog vernietigt, belooft God tussenbeide te komen en oorlog te voeren tegen al degenen die de aarde met geweldpleging vervullen. Alle oorlogswapens zullen dan voorgoed vernietigd worden. Nadien zal de gehele mensheid vrede leren, geen oorlog (Jesaja 2:2-4; Lukas 21:28; Openbaring 16:14). Wat een verandering! Dat zal ongetwijfeld het grootste keerpunt in de gehele menselijke geschiedenis zijn.