Hoe de Kerk seks en huwelijk beziet
SEKS en huwelijk zijn beslist onderwerpen waarvoor wereldwijd belangstelling bestaat. Wellicht wordt in geen andere kwestie vaker raad en leiding gevraagd. De bijbel heeft ons veel te zeggen met betrekking tot seks, waarschijnlijk meer dan de meeste mensen beseffen. En ook de grootste religie in de westerse wereld, de Rooms-Katholieke Kerk, heeft zich hier vaak over uitgesproken.
Door wat de Katholieke Kerk in verband met seks heeft onderwezen, heeft ze grote invloed uitgeoefend op het leven van miljoenen van haar aanhangers. In het bijzonder het leven van priesters en nonnen is erdoor beïnvloed. Heeft de kerkleer een heilzame, gunstige uitwerking gehad of een slechte? Hoe laat de zienswijze van de Katholieke Kerk ten aanzien van seks zich vergelijken met wat de bijbel leert? In deze serie artikelen wordt hier aandacht aan besteed.
De houding die de Rooms-Katholieke Kerk ten aanzien van seks en huwelijk inneemt, wordt als volgt geschetst in A Catholic Dictionary: „De beginselen die de Kerk ertoe hebben gebracht haar geestelijken het celibaat op te leggen, zijn . . . dat zij, als geroepenen tot het altaar, een leven van onthouding [van seksuele gemeenschap] zouden leiden, hetwelk heiliger is dan het huwelijksleven.”
Als volgens de katholieke leer onthouding van seksuele gemeenschap „heiliger” is, hoe staat het dan met het huwelijk? Dit is een vraag die historici lang heeft beziggehouden. Zo wordt door Paul Johnson in zijn boek A History of Christianity de vraag gesteld: „Als daarom het celibaat superieur en het huwelijk, hoewel geoorloofd, inferieur zou zijn, zou dit dan niet impliceren dat seks wezenlijk slecht was en zelfs binnen het huwelijk zou neerkomen op een vorm van toegelaten zonde?”
De nadruk die paus Johannes Paulus II legt op grotere verering van „de Maagd Maria” heeft deze indruk — dat het huwelijk onrein, zo niet ronduit zondig is — allerminst weggenomen. Het dogma van de eeuwigdurende maagdelijkheid van Maria bestendigt de gedachte dat seksuele betrekkingen onrein zijn. Het dogma impliceert dat de huwelijksdaad, zelfs na de geboorte van Jezus, Maria’s reputatie als heilige vrouw zou hebben bezoedeld.
Geen wonder dat „het mysterie van de oorspronkelijke zonde” en „de eeuwigdurende maagdelijkheid van Maria” behoren tot de grote problemen waarover oprechte katholieken zich het hoofd breken. „Daar mag dan nog aan worden toegevoegd de pauselijke onfeilbaarheid, die in brede kring in twijfel wordt getrokken”, merkt de katholieke schrijver Jacques Duquesne op.
Ongetwijfeld is het pauselijk decreet dat het geloof van katholieken in de pauselijke onfeilbaarheid het meest heeft ondermijnd, de encycliek Humanae Vitae geweest. Dit document, in 1968 uitgevaardigd door Paulus VI, bekrachtigde de officiële katholieke leerstelling die het gebruik van kunstmatige middelen voor geboortenbeperking verbiedt. De Encyclopædia Britannica verklaart dat „deze encycliek aanleiding gaf tot vijandige reacties [onder katholieken] die zouden kunnen worden beschreven als de heftigste aanvallen op het pauselijk leergezag in deze tijd. Zo ook ontlokte het vasthoudende standpunt dat hij [Paulus VI] ten aanzien van het handhaven van het priestercelibaat innam . . . veel bittere kritiek”.
Het is duidelijk dat de zienswijzen van de Rooms-Katholieke Kerk ten aanzien van huwelijk en priestercelibaat voor veel katholieken moeilijk te verteren zijn. Waarom heeft de kerk zich deze problemen op de hals gehaald? Hoe is ze ertoe gekomen priesters en nonnen het celibaat op te leggen en vast te houden aan de eeuwigdurende maagdelijkheid van Maria?