Waarom bang voor de wolf?

HET was 12 januari 1765. Zeven kinderen — vijf jongens en twee meisjes — waren in de buurt van een klein Frans dorpje hun kudden aan het hoeden. Niet voor de gezelligheid maar uit veiligheidsoverwegingen waren ze bij elkaar. Er deden namelijk geruchten de ronde dat de afgelopen zes maanden al meer dan tien kinderen door een wolf waren gedood. Anderen waren in hun gezicht en hoofd gebeten, maar hadden kunnen ontsnappen.

De kinderen waren met hun dieren bezig toen er plotseling een wolf op het toneel verscheen. De drie oudste jongens — twaalf jaar elk — gingen met zelfgemaakte pieken moedig op het dier af. Maar de wolf brak tussen hen door en beet de kleinste jongen van de groep in zijn wang. De drie oudste jongens dwongen de wolf zijn prooi los te laten, waarop hij evenwel een andere jongen tegen de grond wierp. Opnieuw dreven de kinderen het dier weg. Maar de strijd was nog niet beslecht. De kleine jongen die omver was geworpen, werd opnieuw het doelwit van de wolf. Het dier keerde terug en greep hem bij zijn arm. De andere kinderen snelden toe en dreven de wolf weg, maar die liet pas los toen hij in een modderpoel was beland en verscheidene slagen op zijn kop had gehad. Daarna vluchtte hij en kwam niet meer terug.

Volgens betrouwbare berichten schijnen indertijd in Midden-Frankrijk meer dan honderd mensen, hoofdzakelijk jonge kinderen, door deze en een andere wolf te zijn aangevallen. Tientallen kinderen stierven een afschuwelijke dood. Pas nadat beide dieren waren afgeschoten, kwam er aan deze tragische sterfgevallen een eind.

Berichten over mensen die door wolven zijn gedood, zijn ook uit andere delen van Europa en Azië — Rusland vooral — bekend. Het aantal mensen dat in Rusland ten slachtoffer aan de wolven viel, bedroeg alleen in het jaar 1875 al minstens 161 personen. In de loop der eeuwen zijn dus wellicht vele duizenden mensen door wolven aangevallen en gedood.

Dit lijkt echter geheel in strijd te zijn met wolvenberichten uit andere delen van de wereld. In het boek The Animal Kingdom (1954, deel 1, blz. 431) wordt bijvoorbeeld gezegd: „De grijze wolf heeft een schrikwekkende reputatie opgebouwd — de menselijke geschiedenis staat vol met verslagen over zijn wreedheid. Omtrent de wolven in Noord-Amerika is echter niets bekend van aanvallen op mensen.”

Hoe is dat verschil te verklaren? Kan het zijn dat de wolven in gedeelten van Europa en Azië gevaarlijker zijn dan in Noord-Amerika?

Er bestaan geen aanwijzingen dat de wolven in één deel van de wereld gewelddadiger zijn dan in een ander deel van de wereld. Het beschikbare feitenmateriaal wijst in de richting van slechts één conclusie: Wolven die mensen aanvallen, zijn gewoonlijk besmet met hondsdolheid. Dat dit ook moet hebben gegolden voor de grote troepen wolven die eens door de wouden van Europa zwierven, blijkt wel uit de manier waarop de mensen meestal op de aanwezigheid van deze dieren reageerden. Zelfs kinderen waren niet bang voor ze. In streken waar het wemelde van de wolven, hoedden jongeren van uiteenlopende leeftijd, en slechts uitgerust met stokken, de kudden schapen, geiten of runderen. Slechts wanneer er duidelijke tekenen van gevaar waren, zochten de kinderen bescherming bij elkaar.

En wat die twee niet-hondsdolle wolven in Frankrijk betreft, die binnen een periode van drie jaar tientallen kinderen doodden, volgens de berichten zijn dat geen gewone wolven geweest. Beide vertoonden ongewone kenmerken, wat er vermoedelijk op wijst dat het kruisingen zijn geweest. Ze waren groter dan de gewone wolvenvariëteit en hadden een abnormaal kleurpatroon. De een had een witte nek, en het harenkleed van de ander was roodachtig van tint. Deze in grootte en kleur afwijkende wolven, waren ook afwijkend in hun gedrag ten aanzien van mensen.

Ondanks het feit echter dat de Noordamerikaanse wolf niet bekendstaat als een menseneter, is hij bij velen verre van geliefd. In de loop der jaren hebben boeren en ranchers zelfs een ware strijd tegen hem gevoerd, in die mate dat hij bijna is uitgeroeid.

Eens kon men de rode wolf in het gehele zuidoosten van de Verenigde Staten, van Florida tot Texas, aantreffen. Maar tegen 1950 was hij met vergif en vallen bijna volledig uit zijn vroegere woongebied verdreven. Duizenden wolven zijn er gedood. Daarna werd een speciaal regeringsprogramma voor beperking van het roofdierenbestand in het leven geroepen, wat tussen 1955 en 1964 aan nog eens 27.646 wolven het leven kostte. Het blad Science News van 17 februari 1973 bericht: „Men schat dat er in de diverse delen van Texas en Louisiana nog zo’n 200 tot 300 rode wolven over zijn. Deze exemplaren leven hoofdzakelijk op particuliere landbouwgrond, waar ze door de boeren als een gevaar voor hun kudden worden beschouwd.

De grotere grijze wolf is het in de Verenigde Staten evenmin voor de wind gegaan. Er is een tijd geweest dat dit dier heel Noord-Amerika tot zijn woongebied had. Maar nu is hij hoofdzakelijk te vinden in delen van Minnesota en Michigan, in het noorden van de V.S.

Waarom zijn schapen- en rundveefokkers de wolf blijven bestrijden? Angst voor verlies van hun veestapel was daarbij de voornaamste drijfveer. In de achttiende eeuw verloor bijvoorbeeld een zekere Israel Putnam in slechts één nacht door toedoen van één grijze wolvin bijna zeventig van zijn dieren. Geen wonder dat hij sindsdien geen wolf meer kon zien. Tijdens de negentiende eeuw waren wolven door de verdwijning van de buffel-, antilopen- en hertenkudden gedwongen naar andere prooidieren om te zien, zodat ze hun deel namen van de schapen en runderen die er door de mens voor in de plaats waren gebracht. Van grijze wolven is bekend dat ze meer runderen en schapen doodden dan voor hun voeding noodzakelijk was, zodat ze sommige veehouders werkelijk op de rand van een bankroet brachten. En naarmate de kudden schapen en runderen toenamen, geschiedde dit ook met de wolvenstand. Ten slotte werd er in de Verenigde Staten één miljoen dollar per jaar uitbetaald aan vangstpremies voor wolven. En in de twintigste eeuw begonnen jagers ook wolvewelpen in hun holen af te maken. Met het gevolg dat op de huidige dag de grijze wolf nog maar in één percent van zijn vroegere woongebied wordt aangetroffen.

Maar is de wolf zo schadelijk dat hij het verdient uitgeroeid te worden? „Neen”, zeggen velen, „wolven zijn niet alleen bijzonder interessante en intelligente dieren, maar ook belangrijk voor de handhaving van het delicate evenwicht in de natuur”. Per slot van rekening is het de mens en niet de wolf geweest die het evenwicht in de natuur heeft verstoord en veel dieren van hun normale voedsel heeft beroofd.

Ja, de wolf geeft er net als andere wilde dieren de voorkeur aan de mens te ontlopen, en zal alleen wanneer hij ziek, gewond, opgehitst of opgejaagd is, of plotseling verrast wordt, gevaarlijk zijn. Wat vlak na de vloed tot Noach en zijn gezin over de verhouding mens-dier werd gezegd, blijkt ook in het geval van de wolf op te gaan: „Een vrees voor u en een verschrikking voor u zal blijven op elk levend schepsel van de aarde” (Gen. 9:2). Zolang men de wolf dus niet al te zeer in zijn levenswijze stoort, bestaat er weinig reden om bang voor hem te zijn.