Nieuwsgierigheid — goed of slecht?
„WAAR ben ik vandaan gekomen?” „Waarom is de lucht blauw?” „Hoe kan God me nou zien als ik me verstop?” „Waar?” „Waarom?” „Hoe?” Dat is het dagelijkse refrein van vragen die zorgzame moeders van hun jonge spruiten te horen krijgen.
Ja, kinderen bezitten van nature een buitengewone nieuwsgierigheid. Zij willen het hoe en waarom van de dingen weten. Deze eigenschap van hen is bekend, maar wist u dat ze een van de geschenken is van de Schepper aan de mens? Ze is voor de mensheid van groot nut gebleken; maar zoals met alle menselijke neigingen en eigenschappen het geval is, kan ze ook dwaas worden gebruikt en zelfs schadelijke gevolgen hebben.
Nieuwsgierigheid is wel gedefinieerd als „een sterk verlangen om te weten”. Ook wel als „het verlangen om iets te leren of te zien wat nieuw of onbekend is”. Nieuwsgierigheid is een belangrijke factor geweest bij de verruiming van ’s mensen kennis, en is voor de geest wat de eetlust is voor het lichaam.
Maar, zoals reeds is opgemerkt, er zijn verschillende soorten van nieuwsgierigheid, goede zowel als slechte. Daarom wordt ze ook wel eens in ongunstige zin gedefinieerd als „een te groot verlangen om te weten”, en als een „zich bemoeien met andermans zaken”. Ja, nieuwsgierigheid kan in verkeerde banen worden geleid, zoals een Amerikaanse essayist onlangs schreef: „Nieuwsgierigheid ligt op de loer, speurend naar elk mogelijke geheim.” Het is duidelijk dat nieuwsgierigheid die niet onder juiste controle wordt gehouden, eerder een nadelige dan een gunstige eigenschap genoemd kan worden. Dat is er ook de reden voor waarom bepaalde christenen in apostolische tijd de raad kregen zich niet ’in te laten met wat hen niet aangaat’, maar zich ’met hun eigen zaken te bemoeien’. — 2 Thess. 3:11; 1 Thess. 4:11.
Er is nog een andere vorm van nieuwsgierigheid waarvoor men moet oppassen, en wel de nieuwsgierigheid die gericht is op wat slecht, wreed en goddeloos is. Veel mensen vertonen een buitengewoon grote belangstelling voor allerlei details van schokkende moordzaken, onsmakelijke echtscheidingsschandalen e.d. Men kan zijn geest echter niet met deze dingen vullen, zelfs niet uit louter nieuwsgierigheid, zonder erdoor geschaad te worden, net zo min als men louter uit nieuwsgierigheid vergif kan innemen zonder er lichamelijk nadeel van te ondervinden. Jongeren zijn verslaafd geraakt aan drugs. Hoe? Alleen door nieuwsgierigheid, om te kijken wat het wil zeggen drugs te gebruiken. Dezelfde waarschuwing is ook van toepassing in verband met nieuwsgierigheid naar seksuele immoraliteit, zomede een verkeerd gerichte nieuwsgierigheid ten aanzien van occultisme, zwarte magie, spiritisme en meer van „zulke dingen”. Men kan niet zonder risico’s in zulke zaken liefhebberen, zonder zichzelf ernstig schade te berokkenen. — Deut. 18:10-12; Gal. 5:19-21.
Maar met verstand geleide nieuwsgierigheid kan werkelijk een gunstige eigenschap blijken te zijn. Zo is er wel eens opgemerkt dat „nieuwsgierigheid een intellectuele eigenschap is die de mens even duidelijk en volledig van alle lagere levensvormen onderscheidt als het vermogen om te denken”. Dit kan al worden waargenomen in verband met zo iets eenvoudigs als reizen. Apen beperken hun zwerftochten tot een gebied van ten hoogste 40 vierkante kilometer, terwijl de mens de aarde tot in haar verste uithoeken heeft onderzocht. Nieuwsgierigheid kan beslist, zonder overdrijving, een van de grootste geschenken worden genoemd waarmee de Schepper onze geest heeft begiftigd. Door nieuwsgierigheid gedreven, ontdekte Isaac Newton de wet van de zwaartekracht.
Gezien deze gunstige gevolgen van nieuwsgierigheid, verklaarde een hoogleraar aan de Yale-universiteit eens voor een groep nieuwe studenten dat nieuwsgierigheid, hoewel door veel mensen met argwaan beschouwd, bij zijn instelling in hoog aanzien stond. Verder vertelde hij nog dat een onderzoeker, gevraagd naar het doel van zijn inspanningen, vaak zal antwoorden dat hij hoopt iets te zullen ontdekken of ontwerpen dat praktisch nut zal hebben, maar het hem in werkelijkheid vaak zuiver en alleen om het weten te doen is, ongeacht of dit voor de mensheid nuttige of praktische voordelen zal afwerpen. Hoewel natuurlijk al zulke nieuwsgierigheid om de nieuwsgierigheid zelf, mogelijkheden van praktische waarde in zich bergt, is toch de nieuwsgierigheid of inventiviteit die op een bepaald doel is gericht, voor de mensheid van grotere directe waarde. Zo ontdekte een Deense uitvinder een methode voor het lichten van gezonken schepen. Wegens de praktische weg die zijn nieuwsgierigheid insloeg, wordt zijn deur nu bestormd door talloze zakenlieden die zijn hulp komen inroepen.
De lonendste en verstandigste soort van nieuwsgierigheid is echter wel die welke gericht is op religieuze problemen, dat wil zeggen, op vraagstukken die betrekking hebben op de verhouding van de mens tot zijn Schepper en tot zijn medemens. Iemand die werkelijk wijs en verstandig is, zal willen weten waar hij vandaan komt, hoe hij kan weten dat er een God bestaat, waarom God goddeloosheid toelaat, wat de plicht is van de mens en wat het doel is van zijn bestaan.
En waar kunnen de antwoorden op dit soort van vragen worden gevonden? In de twee grootste Boeken die er bestaan: in het Boek van de Schepping en in de Bijbel, het geïnspireerde Woord van de Schepper, Jehovah God. Het uitgestrekte, ordelijke universum en alles wat zich erin bevindt, getuigt op welsprekende wijze van het bestaan van God. En uit zijn Woord, de bijbel, vernemen wij dat God de aarde, alsmede de eerste man en vrouw heeft geschapen (Gen. 1:1-31). Dat boek onthult dat God de mensheid eeuwig leven op een paradijsaarde in het vooruitzicht heeft gesteld (Jes. 11:1-9; Openb. 21:4). De bijbel maakt ons ook duidelijk dat God goddeloosheid heeft toegelaten om zijn aartsvijand, Satan de Duivel, in de gelegenheid te stellen zijn gepoch waar te maken dat hij alle mensen van God kan afkeren, en bovendien de mens zelf te laten ontdekken dat hij volslagen onbekwaam is om zichzelf op verstandige wijze afgescheiden van zijn Schepper en diens beginselen te besturen. — Job 1:7 tot 2:10.
Wat de plicht van de mens betreft, deze kan in diverse bewoordingen in Gods Woord worden aangetroffen. Zo verklaarde Salomo bijvoorbeeld: „Vrees de ware God en onderhoud zijn geboden. Want dit is de gehele verplichting van de mens” (Pred. 12:13). En bovenal heeft de Zoon van God ons aangaande deze kwestie licht verschaft, want op de vraag: „Wat is het allereerste gebod?” antwoordde hij: „Het eerste is: ’Hoor, o Israël, Jehovah, onze God, is één Jehovah, en gij moet Jehovah, uw God, liefhebben met geheel uw hart en met geheel uw ziel en met geheel uw verstand en met geheel uw kracht.’ Het tweede is dit: ’Gij moet uw naaste liefhebben als uzelf.’ Er is geen ander gebod groter dan deze.” — Mark. 12:28-31.
Er hoeft geen twijfel over te bestaan, nieuwsgierigheid kan in verstandige banen worden geleid, en de verstandigste vorm van nieuwsgierigheid is die welke u leidt naar een kennis van uw Schepper en zijn voornemen ten aanzien van de mens. Jehovah’s getuigen zijn gaarne bereid u te helpen deze kennis te verkrijgen.