Verbazingwekkend schors ten dienste van de mens
HEBT u ooit een kurken stop van een fles gehaald? Wist u dat kurk afkomstig is van de schors van een kurkeik? Het is boeiend te zien op hoeveel verschillende manieren deze schors de mens ten dienste staat.
De kurkeik groeit bijna alleen maar in streken rond de Middellandse Zee. Het is een altijdgroene boom waarvan de dikke buitenste schors uit natuurlijk kurk bestaat. De meeste bomen zijn in het bezit van schors die kurkcellen bevat. Maar de kurkeik is de enige boom die deze cellen in lagen van voldoende dikte bezit om commercieel van belang te zijn.
De schors van de kurkeik heeft inderdaad verbazingwekkende eigenschappen. De buitenste laag bestaat uit een compacte massa dode cellen waarvan de dunne wanden zich verdikt hebben en wasachtig zijn geworden. Deze schors is zacht en sponsachtig, maar toch wordt er heel moeilijk water door geabsorbeerd en ze is praktisch luchtdicht. Ze kan heel ver worden ingedrukt maar springt terug als men loslaat. Zelfs als een kurk tien jaar in een fles heeft gezeten, zal ze, als ze eruit wordt gehaald, tot 75 percent van haar oorspronkelijke volume terugkeren.
Kurk is niet alleen verbazingwekkend veerkrachtig maar is praktisch ook zo licht als een veer. Eén kubieke centimeter kurk bevat meer dan twaalf miljoen kleine met lucht gevulde cellen. Dus meer dan de helft van het volume van kurk is lucht. Geen wonder dat het zo licht en veerkrachtig is!
Als een kurkeik ongeveer de leeftijd van twintig jaar heeft bereikt, kan de buitenste schorslaag voor het eerst worden verwijderd. De eerste of maagdelijke schors is van inferieure kwaliteit. Iedere acht tot tien jaar daarna wordt de schors geschild. Tot de vijfde of zesde keer blijft de kwaliteit zich verbeteren, waarna ze nagenoeg stabiel blijft. Een kurkeik zal tot ongeveer 150 jaar lang kurk blijven leveren en gewoonlijk wordt hij niet meer dan vijftien meter hoog.
Bij het schillen moet men voorzichtig zijn dat de binnenste schors niet beschadigd wordt. Wanneer dit gebeurt, groeit er op de beschadigde plek geen kurk meer. De arbeiders gebruiken een bijltje met een lang handvat, en voorzichtig verwijderen zij de schors in lange, rechthoekige stukken. De schors wordt alleen maar van de stam van jonge bomen afgehaald. Van grotere, oudere bomen wordt ze echter ook van de grote, onderste takken afgehaald.
Nadat de schors van de boom is verwijderd, worden er stapels van gemaakt om ze te drogen. Dan worden de stroken gekookt. Hierdoor laat het zand en vuil los, waarna dit kan worden afgeschrapt. Door het koken lost ook het looizuur op en verbetert de elasticiteit en zachtheid van het kurk.
Nu is de schors gereed om in de vorm te worden gesneden van de voorwerpen die van het natuurlijke kurk worden gemaakt; van speciaal belang zijn de flessekurken. Door velen wordt kurk als de beste afsluiter beschouwd voor exclusieve wijnen en likeur. Dit komt doordat kurk, zelfs na vele jaren, niet door alcohol wordt aangetast. Ook kan er geen lucht binnenkomen om de inhoud te bederven. Hoewel kurk al in 400 v.G.T. werd gebruikt, werd het pas in de zestiende eeuw G.T. een algemeen gebruiksartikel. De invoering van glazen flessen heeft hier zeker toe bijgedragen.
Tot aan het begin van de tegenwoordige eeuw was de kurkindustrie een betrekkelijk eenvoudig snijdersambacht. Behalve flessestoppen werden er ook zwemgordels, dobbers, reddingsboeien, voeringen van hoeden en schoenzolen van gemaakt. Hoewel deze produkten nu nog worden gemaakt, heeft de ontdekking van een manier om kurk onder hitte en druk een verandering te laten ondergaan, een grote verscheidenheid van nieuwe gebruiksmogelijkheden tot gevolg gehad.
Zo heeft bijvoorbeeld de ontwikkeling van kurkboard een uitstekend isolatiemateriaal voortgebracht, zowel voor lage als normale temperaturen. De introductie van dit materiaal heeft in de diepvriesindustrie een volledige omwenteling teweeggebracht. Kurk verving de voor dit doel aangepaste materialen zoals zaagsel, stro, sintels, enzovoort.
Isolerend kurkboard is uitstekend geschikt voor het tegengaan van het trillen van machines. Geluidsisolerend kurkboard reduceert het lawaai in scholen, ziekenhuizen, restaurants, omroepstudio’s en andere plaatsen. Samengestelde pakkingen van kurk zijn belangrijk in de auto-industrie. Kurkpoeder wordt ook vermengd met lijnolie en als een pasta over canvas of jute uitgesmeerd om linoleum te maken, een veel gebruikte waterdichte vloerbedekking. Kurktegels, vloerbedekking van kurk en kurken stenen worden ook zeer veel gebruikt voor vloer- en wandbedekking.
Om aan de vraag naar kurk te voldoen produceren Portugal, Spanje, Algerije, Marokko, Frankrijk en Tunesië meer dan 300 miljoen kilo kurk per jaar. Deze verbazingwekkende schors staat de mens inderdaad op vele verschillende manieren ten dienste.