De fraaie kunst van het maken van lakwerk

Door Ontwaakt!-correspondent op Okinawa

HEBT u ooit verfijnd lakwerk gezien? Het is werkelijk een prachtig kunststuk. De geweldig mooi gepolijste oppervlakken zijn vergelijkbaar met fijn geglazuurd porselein. Misschien doet het u denken aan de oosterse landen zoals China, Japan of Korea. Maar wist u dat een gedeelte van het mooiste lakwerk hier op Okinawa gemaakt wordt?

Bijna altijd is hout de basis van het lakwerk. Het hout wordt gevormd tot vazen, dienbladen, schalen, enzovoort. Het is verbazingwekkend hoe dun het hout kan worden gemaakt. Soms is het zo dun als papier! Dan worden er achtereenvolgens tientallen dunne lagen van een speciale lak opgebracht, wat het produkt een opmerkelijke hardheid en duurzaamheid geeft.

Uitstekend lakwerk vertoont geen slijtage, zelfs niet na honderden jaren. Eens ging er een verzameling op een gezonken schip mee de diepte in. Na achttien maanden werden de kunststukken geborgen en in 1878 werden ze tentoongesteld in Wenen, De lange blootstelling aan de zee was niet in staat geweest de stukken te beschadigen!

Deze duurzame lak wordt verkregen van het sap afkomstig van een variëteit van de sumakboom, nl. de Rhus verniciflua, die groeit in China, Japan en andere oosterse landen. Hij wordt gewoonlijk de lakboom genoemd. De Japanse lak wordt als superieur beschouwd. Men denkt dat de reden hiervoor is, dat de Japanners de bomen alleen maar aftappen als het sap op zijn best is, gedurende de maanden juni en september.

De Chinezen ontwikkelden duizenden jaren geleden het proces van het maken van lakwerk. Er zijn kunstprodukten gevonden die reeds afkomstig waren uit de Han-dynastie (206 v.G.T.–220 G.T.). De Japanners hebben de kunst van de Chinezen geleerd.

Het was ongeveer in het jaar 714 G.T. toen de Japanse ontdekkingsreizigers de Rioekioe-eilanden bezochten, waarvan Okinawa de grootste is. Zij brachten waarschijnlijk de eerste lakwerkprodukten naar Okinawa. Gladys Zabika merkt in Customs and Culture of Okinawa op: „Zeven bewoners van Okinawa reisden in het jaar 1437 naar Japan om de methoden te bestuderen die worden gebruikt bij het maken van lakwerk. Zij keerden enige jaren later naar Okinawa terug en gaven anderen hierin onderwijs.”

Deze schrijver zegt ook: „De glanzende kommen en bladen werden zo populair onder de bevolking dat zij met verschillende methoden begonnen te experimenteren ten einde de kwaliteit te verbeteren. Zij slaagden erin een nieuw proces te ontwikkelen en ook de materialen te verbeteren zodat uiteindelijk lakwerk van Okinawa in het gehele Oosten beroemd werd en van Japan tot India als het beste werd beschouwd in de Oriënt.”

Wat doet het lakwerk van Okinawa verschillen van dat van andere landen? Nu, één verschil is de unieke wijze waarop de klei-basis wordt vervaardigd. Ook zijn het hout en de grondstoffen verschillend.

Het hout dat hier gewoonlijk wordt gebruikt is afkomstig van bomen die op de Rioekioe-eilanden groeien. Het is erg licht, scheurt niet makkelijk en is zelfs in vochtige klimaten erg sterk.

De houtblokken moeten door en door gedroogd zijn, daar vers hout nadat het verwerkt is, zal kromtrekken en buigen. De blokken hout worden op door machines aangedreven draaibanken tot kommen, vazen, bladen en andere voorwerpen gevormd.

De produkten worden vervolgens met een speciale pasta bedekt. Tot ongeveer een jaar geleden werd deze pasta vervaardigd uit varkensbloed, klei en tungolie. Maar nu wordt er een door polymerisatie gevormde, synthetische pasta gebruikt. Deze is sterker en schilfert niet zo makkelijk.

De door en door gedroogde produkten worden dan met schuurpapier en slijpsteen bewerkt. Vervolgens worden ze met een laklaag bedekt, gedroogd en met houtskool gewreven. Dit proces wordt een aantal keren herhaald. Dan wordt de produkten een laatste laklaag gegeven.

Vervolgens worden er versieringen op de produkten aangebracht. Er worden hier drie basisontwerpen gebruikt. Eén is met parelmoer. Een ander wordt „tsuikin” genoemd. Gekleurde lak wordt tot dunne platen gerold, waarin de motieven van bananeplanten, de hibiscus, deigo-bloemen, bamboe, enzovoort worden gesneden, en deze worden op het lakwerk aangebracht. De laatste soort decoratie bestaat uit met de hand beschilderde voorstellingen en dit wordt „makie” genoemd.

Lakwerk verschilt zeer in kwaliteit. Als men echter de verscheidenheid van lakwerkprodukten beschouwt, komt men onder de indruk van de vele staaltjes van prachtig kunstwerk die zich eronder bevinden.