Waarnaar moet de mens opzien voor leiding?
HEEFT de mens leiding nodig? Zeer beslist. Dit blijkt heel duidelijk uit de verwarring, strijd en gewelddaad waarvan de aarde thans vol is. Bepaalde geleerden hebben, door een studie van de dieren te maken, jarenlang de nodige leiding gezocht aangaande de wijze waarop de mens dient te leven. En zij zeggen dat hetgeen zij hebben geleerd hen helpt de mensen beter te begrijpen.
Konrad Lorenz, een beroemde autoriteit op het gebied van het gedrag der dieren, heeft bijvoorbeeld enkele zeer interessante bevindingen gedaan en gepubliceerd omtrent de sociale gewoonten van bepaalde ganzen. Deze gewoonten, zo geeft hij te kennen, schijnen met menselijke trekken overeen te komen. Volgens hem is er onder levende schepselen een streven naar suprematie en „dit gaat altijd op wanneer men vijf jongens [of] vijf haantjes [of] vijf kanarievogels [of] vijf cichlidenvissen” bij elkaar stopt. Hij ziet op naar het inzicht dat de natuurwetenschap verschaft ten einde de mens te helpen zijn neiging tot oorlog voeren te overwinnen. Hij beweert dat „de problemen van gedrag, motiveringen, en dergelijke” alleen door dat soort van wetenschap opgelost kunnen worden.
Is dit zo? Moeten wij daarnaar opzien voor leiding? Over zulke pogingen om de mens te begrijpen en hem leiding te verschaffen door de dieren te bestuderen, merkte de beroemde Amerikaanse schrijver A. Koestler op: „In alle nederigheid gesproken, schijnt het van twijfelachtige waarde te zijn te trachten een diagnose van de mens vast te stellen die geheel en al is gebaseerd op de analogieën met het gedrag der dieren. . . . Uit de aard der zaak gaan zij niet ver genoeg, want zij houden op bij die exclusief menselijke karakteristieke eigenschappen — zoals taal — die dan ook noodzakelijkerwijs uit de analogie worden weggelaten, hoewel ze beslist belangrijk zijn bij het vaststellen van het gedrag van onze soort.” — New York Times Magazine van 19 oktober 1969.
Deze schrijver, Koestler, laat zijn punten krachtig uitkomen. En wat heel interessant is, zijn conclusies komen overeen met hetgeen de bijbel zegt. Aan de ene kant toont de bijbel aan dat men beslist bepaalde dingen kan leren door de dieren gade te slaan. Daarin wordt de luiaard gezegd naar de mier te gaan en haar wijsheid op te merken in het opslaan van voedsel voor de winter. Maar aan de andere kant beklemtoont de bijbel het feit dat dieren, die door instinct worden gedreven, zonder verstand en rede zijn. Aldus geeft de psalmist de raad: „Maakt u niet als een paard of muildier zonder verstand, wier vurigheid zelfs door toom of halster bedwongen dient te worden voordat ze tot u zullen naderen.” Ja, u kunt een paard of een muildier geen redenen geven waarom hij dit of dat dient te doen. Er moeten andere methoden worden gebruikt. — Ps. 32:9; Spr. 6:6-8; 2 Petr. 2:12.
Hoe kan de mens de problemen van het menselijk gedrag leren op te lossen door de dieren te bestuderen, als ’s mensen problemen verband houden met zijn hogere en ingewikkelder vermogens? Van alle schepselen op aarde heeft alleen de mens een denk- en voorstellingsvermogen. Alleen hij heeft het vermogen om abstract te denken. Hij alleen heeft een zedelijkheidsgevoel dat hem zich bewust doet zijn van goed en kwaad. En niemand anders dan de mens bezit het instinct een hogere macht te aanbidden. Zoals de antropoloog L. Eiseley eens zo goed opmerkte, hebben evolutionisten in hun ijver om fysieke overeenkomsten tussen mens en dier te vinden, het grote en gewichtiger verschil tussen de hersenen van mensen en van dieren over het hoofd gezien.
Evenmin kunnen wij louter naar de mens zelf opzien. De wijsheid van de onvolmaakte mens is tegenstrijdig. Hoeveel verschillende filosofieën zijn er niet! In apostolische tijden behoorden de wijze mannen van Griekenland hoofdzakelijk tot twee radicaal tegengestelde scholen, de Stoïcijnen en de Epicureeërs; toch beweerden beiden wijs te zijn. Tot op de huidige tijd zijn filosofen het radicaal oneens met elkaar gebleven.
Hetzelfde geldt met betrekking tot politieke ideologieën. Naar wie moet men opzien voor leiding? In tal van landen zijn er republikeinen, democraten, socialisten, communisten, conservatieven en diverse militanten. Wie moet er zeggen welke partij of groep de beste is voor het volk, om nog maar niets te zeggen over de wijze waarop men anderen daarvan moet overtuigen? En wat valt er te zeggen van de nog grotere en talrijker verschillen in de religie?
Waarom al deze verwarring? De bijbel antwoordt: „De wijzen zijn beschaamd geworden. . . . Zij hebben Jehovah’s wóórd verworpen, en wat voor wijsheid hebben zij dan?” Ja, het staat niet aan een man die wandelt, zelfs maar zijn schrede te richten”. De mens is wegens zijn oorspronkelijke overtreding onvolmaakt, zwak en zelfzuchtig. In feite is zijn neiging „slecht van zijn jeugd af”. Op grond hiervan heeft de Schepper van de mens, Jehovah God, zijn Woord verschaft om als een licht en een lamp op ’s mensen pad te dienen en hem volledig toe te rusten tot elk goed werk. — Jer. 8:9; 10:23; Gen. 8:21; Ps. 119:105; 2 Tim. 3:16, 17.
Dit is precies wat wij van een wijze en liefdevolle Schepper dienen te verwachten, en dat hij bestaat blijkt duidelijk uit de schepping overal om ons heen. Heeft hij geen overvloedige voorzieningen voor al onze stoffelijke behoeften getroffen? Dienen wij dan ook niet te verwachten dat hij in onze behoefte aan leiding zal voorzien? Zij die zijn Woord met een open geest en oprecht hart bestuderen en die voor leiding naar hem opzien, zullen met verlichting beloond worden. Meer dan 1.400.000 mensen over de gehele wereld hebben bemerkt dat dit zo is. Als gevolg hiervan leven zij in vrede met elkaar en genieten zij tevredenheid en vrede des geestes. Zij zien de waarde van de regels en beginselen van Gods Woord in. — Rom. 1:20; Fil. 4:19.
De bijbel onderricht ons dat wij Jehovah God moeten liefhebben met geheel ons hart, geheel ons verstand, geheel onze ziel en geheel onze kracht, en onze naaste als onszelf. Daarin staat ook het gebod van Jezus opgetekend ’elkaar lief te hebben net zoals ik u heb liefgehad’. Wat een andere wereld zal het zijn wanneer allen op aarde deze geboden gehoorzamen en de aarde „vervuld [zal] zijn van de kennis van Jehovah zoals de wateren ook de zee bedekken”! — Jes. 11:9; Mark. 12:29-31; Joh. 13:34, 35.