Sifundani KwabaseGibhiyoni?

1-2. Sizaxoxa ngani esihlokweni lesi?

NGUMNYAKA ka-1473 B.C.E, futhi ama-Israyeli asenqobe ezinye izizwe elizweni lesithembiso. UJehova uncedise ama-Israyeli ukuthi anqobe abantu beJerikho labe-Ayi. Dukuduku kufike amadoda athi wona avela elizweni elikhatshana afuna ukwenza ukuthula labantu bakaNkulunkulu.

² Amadoda la avela eGibhiyoni futhi lokhu ngokokuqala ukuthi iBhayibhili likhulume ngabantu baseGibhiyoni. Kusukela khonapho iBhayibhili litshengisa ukuthi okweminyaka eminengi eyalandelayo amaGibhiyoni eyesephila lama-Israyeli. Esihlokweni lesi sizaxoxa ngendlela uJehova aphatha ngayo abantu baseGibhiyoni besesibona lokuthi sifundani kubo.

BABELOKHOLO NJALO BETHOBEKILE

3. (a) Ayengobani amaGibhiyoni? (b) Kungani enza ukuthula labako-Israyeli?

³ AbaseGibhiyoni babengabesizwana samaHivi. AmaHivi aqanjwa phakathi kwezizwe eziyisikhombisa ‘ezazilabantu abanengi futhi zilamandla’ kulama-Israyeli. (Dute. 7:1) Ngesikhathi ama-Israyeli eqalisa ukuhlasela izizwe zamaKhenani, amaGibhiyoni ayelamaqhawe alamandla futhi ehlala edolobheni elivikelekileyo. (Josh. 10:2) Ezinye izizwana zamaKhenani zazifuna ukulwa labako-Israyeli kodwa amaGibhiyoni awazange enze njalo ngoba ayenanzelela ukuthi uJehova nguye owayelwela ama-Israyeli futhi wayethembise ukuthi uzawanika ilizwe laseKhenani. (Eks. 34:11; Josh. 9:24) Yikho ama-Israyeli athi esenqobe iJerikho le-Ayi, amaGibhiyoni athuma amadodaa kuJoshuwa eGiligali esiyamncenga ukuthi angawahlaseli.

4. (a) AbakoGibhiyoni bawaqila njani ama-Israyeli? (UJoshuwa 9:​8-13) (Khangela lomfanekiso.) (b) Kwahamba njani ama-Israyeli esenanzelele ukuthi aqiliwe?

⁴ Bala uJoshuwa 9:​8-13. Amadoda avela eGibhiyoni afika aqambela uJoshuwa amanga athi ayevela elizweni elikhatshana. Aphinda atshela uJoshuwa ukuthi ayezwile ukuthi uJehova nguye owayelwela abantu bakhe ama-Israyeli lokuthi wayebakhiphe eGibhithe waphinda wanqoba lamakhosi amabili ama-Amori, uSihoni kanye lo-Ogi. Amadoda la kawazange atsho lutho ngokunqotshwa kweJerikho le-Ayi. Mhlawumbe ananzelela ukuthi lokho kwakungenza uJoshuwa abuze ukuthi kanti ayeseyizwe nini indaba le wona evela elizweni elikhatshana. UJoshuwa lamanye amadoda ako-Israyeli baphongukholwa abakutshelwa ngamadoda aseGibhiyoni basebesenza lawo isivumelwano sokuthula bengazange babuze kuJehova. (Josh. 9:​14, 15) Kungakayi ngaphi ama-Israyeli abona ukuthi ayeqiliwe kodwa kwakungaselanto ayengayenza ngoba vele ayesesenzile isivumelwano afunga ngoJehova. (Josh. 9:​16-19) Kusukela ngalelolanga kwahle kwathiwa amaGibhiyoni azakuba “yizigqili zokutheza inkuni lokukha amanzi ayezasetshenziswa ngabako-Israyeli kanye lase-alithareni likaJehova.”—Josh. 9:27.

5. Kwakhanya njani ukuthi amaGibhiyoni ayelokholo?

⁵ Amakhosi amahlanu ama-Amori athi esezwile ukuthi amaGibhiyoni enze isivumelwano sokuthula labako-Israyeli ahle asuka esiyakulwa labakoGibhiyoni. AmaGibhiyoni athi esebona sokunjalo ahle athumela ilizwi kuJoshuwa ecela ukuthi awancedise. (Josh. 10:​3-7) UJoshuwa wahle waqoqa ibutho lako-Israyeli wayalwela abakoGibhiyoni futhi uJehova wababusisa banqoba. UJehova wehlisa lamatshe esiqhotho watshaya wathanyela izitha ezingama-Amori, waze wamisa lelanga wenza ukuthi lingatshoni masinyane. (Josh. 10:​9-14) Okwenziwa ngamaGibhiyoni kwatshengisa ukuthi alokholo kuJehova. Enza ukuthula labantu bakaNkulunkulu aphinda acela ukuncediswa nguJoshuwa esesebunzimeni. Ayengathandabuzi ukuthi uJehova wayezasigcina isithembiso sakhe awavikele.

6. Indlela uJehova aphatha ngayo amaGibhiyoni isifundisani?

⁶ Indaba le isifundisani ngoJehova? UJehova uthobekile futhi ulozwelo. Angithi uyakhumbula ukuthi uJehova wayethe ama-Israyeli ‘adudule zonke izizwe’ ezaziselizweni lesithembiso? (Nani. 33:​51, 52) Lanxa kunjalo wawazwela amaGibhiyoni ngoba ayesenze isivumelwano sokuthula labako-Israyeli. Uzwelo lwakhe aluzange lutshintshe lanxa ama-Israyeli ayenze isivumelwano lesi engaqalanga ambuza. Wancedisa lama-Israyeli ukuthi agcine isivumelwano ayesenzile waphinda wavikela lamaGibhiyoni.—Josh. 9:26; 11:19.

7. Singawalingisela njani amaGibhiyoni? (Khangela lomfanekiso.)

⁷ Singawalingisela njani amaGibhiyoni? Singawalingisela ngokuba lokholo kuJehova. Khathesi kunengi esesikwazi ngoJehova ukwedlula lokho okwakusaziwa ngamaGibhiyoni. Yikho thina kumele simthembe kakhulu uJehova. (Hubo. 40:​4, 5) Okunye esikufunda kwabaseGibhiyoni yikuthi kumele sithobeke, sizimisele ukusebenzela uJehova kungelani lokuthi eminye imisebenzi esingayiphiwa ingabe inzima kumbe ikhangelelwa phansi. (Josh. 9:​23, 27) Umfowethu okuthiwa nguLuke osebenza eBhetheli usayikhumbula indlela omunye umfowethu osekhulile osebenza eBhetheli atshengisa ngayo ukuthi uthobekile. Lanxa umfowethu lo wayesekhulile futhi elomsebenzi oqakathekileyo enhlanganisweni wahamba wayalinda eWolu yoMbuso ngesikhathi isakhiwa. ULuke uthi: “Okwenziwa ngumfowethu lo kwangifundisa ukuthi umuntu othobekileyo kazitsheli ukuthi uthobekile kodwa ukuthobeka kwakhe kukhanya ngalokho akwenzayo.” Nxa lathi sithobekile sizayenza ngenhliziyo yonke imisebenzi esiyiphiwa nguJehova futhi sizaqhubeka simthemba uJehova kungelani lokuthi sihlangana lani empilweni. Nxa singenza njalo siyabe siwalingisela sibili amaGibhiyoni.

BABEKEZELA NGESIKHATHI BEPHATHWA KUBI

8. Kuyini okwenziwa nguSawuli?

⁸ Yangenana iminyaka kwaze kwafika isikhathi sokubusa kwenkosi uSawuli. Lanxa ama-Israyeli ayenze isivumelwano sokuthula labaseGibhiyoni, uSawuli yena wayezimisele ukubatshabalalisa “etshisekela isizwe sako-Israyeli labantu bakoJuda.”b Kwafa amaGibhiyoni amanengi sibili esandleni sikaSawuli.—2 Sam. 21:​2, 5, 6.

9. UJehova wayilungisa nini indaba yokubulawa kwabaseGibhiyoni bengelacala?

⁹ Kwadlula iminyaka eminengi uJehova engenzanga lutho ngokubulawa kwabaseGibhiyoni bengelacala. UJehova kazange alungise indaba le ngesikhathi sikaSawuli kodwa wayilungisa sokubusa inkosi uDavida. Wayilungisa njani indaba le? Kwaba lendlala eyadonsa okweminyaka emithathu, uDavida waze wabuza uJehova ukuthi kukhona yini ababekuphambanisile. Lakanye uJehova wamtshela ukuthi uSawuli labendlu yakhe babelecala lokubulala abaseGibhiyoni.—2 Sam. 21:1.

10. AmaGibhiyoni atshengisa njani ukuthi ayawuhlonipha umthetho kaNkulunkulu? (U-2 Samuyeli 21:​3-6)

¹⁰ Bala u-2 Samuyeli 21:​3-6. UDavida wabuza abaseGibhiyoni ukuthi enzeni ukuze abhadalele amacala kaSawuli. Kambe ukuthi amaGibhiyoni ahle athi simtholele khonapho ambhadalisa imali enengi? Ngitsho, amaGibhiyoni atshela uDavida ukuthi ayengasoze ambhadalise “ngesiliva langegolide.” Ayewazi umthetho kaJehova othi umbulali akumelanga ahlawulelwe kodwa kumele abulawe. (Nani. 35:​30, 31) AmaGibhiyoni ayekwazi lokuthi ayengeke aphongubulala umuntu angazange ephiwe imvumo yinkosi. UDavida wanika abaseGibhiyoni imvumo yokuthi babulale amadodana kaSawuli ayisikhombisa. Kungenzakala ukuthi amadoda la ayisikhombisa lawo ayelesandla ekubulaweni kwabaseGibhiyoni. Ngemva kokuba sebekwenzile lokhu, izulu lana indlala yasiphela. Lokhu kwakutshengisa ukuthi uJehova wayeseyilungisile indaba yokuphathwa kubi kwamaGibhiyoni.—2 Sam. 21:​9, 10, 14.

11. Indaba le isifundisani ngoJehova?

¹¹ Indaba le isifundisani ngoJehova? Indaba le isitshengisa ukuthi uJehova kakuthandi ngitsho ukubona abantu bephathwa kubi. (Hubo. 37:28) Namuhla abantu abanengi bajayele ukubaphatha kubi abanye abantu njalo bayababandlulula abavela kwamanye amazwe. Kodwa uJehova ufuna sibaphathe kuhle bonke abantu. Bakhona abantu bakaJehova abahlukuluzwayo futhi abathwele nzima kodwa uJehova uzakuqeda konke lokhu. Okunye esikufundayo yikuthi uJehova ukhangelele ukuthi sikwenze lokho esiyabe sikuthembisile njengoba nje wayefuna ukuthi ama-Israyeli asigcine isithembiso sokuthula ayesenze lamaGibhiyoni.—Khangela lo -Amosi 1:9.

12. Singawalingisela njani amaGibhiyoni nxa siphathwa kubi?

¹² Singawalingisela njani amaGibhiyoni? Sokungenzakala ukuthi ngesinye isikhathi abafowethu labodadewethu basizwise ubuhlungu kumbe basiphathe kubi. Kuyabe sokumele senzeni? Kuyabe kumele sibekezele sitshiye indaba ezandleni zikaJehova. Lokho kuyabe kutshengisa ukuthi siyamthemba uJehova. Asixoxeni ngalokho okwenzakala kudadewethu okuthiwa nguLaura French. Waqalisa ukusebenza eBhetheli yeCanada ngo-1926. Ngemva kweminyaka engaba ngu-10 waqanjelwa amanga kwathiwa wayeseqenjini labahlamuki kwasokuthiwa kaphume aphele eBhetheli. Wenzani udadewethu lo? Lanxa wayesizwa ubuhlungu ngalokho okwakwenzakele kazange akhulume kubi ngabazalwane kumbe akhalale ukukhonza. Waqhubeka ekhuthele emsebenzini wokutshumayela waziphayonela okweminyaka emine eyalandelayo. Kwathi ngelinye ilanga sokungumnyaka ka-1940 wathola incwadi eyayivela eBhetheli bemcela ukuthi aphenduke futhi wasebenza lapho okweminyaka engu-50. Waqhubeka ethembekile kuJehova kwaze kwaba sekufeni kwakhe. Lathi singamlingisela udade French ngokuqhubeka sibekezela nxa siphathwa kubi sisazi ukuthi uJehova uzalungisa izinto ngesikhathi sakhe.—Isaya. 26:​3, 4.

BAQHUBEKA BEKHONZA UJEHOVA BETHEMBEKILE

13. Ayengobani “amaNethinimi” futhi enzani ngesikhathi amaJuda esekhululiwe ekuthunjweni?

¹³ IBhayibhili liphinda lisitshele ngamaGibhiyoni sokudlule iminyaka engaba ngu-500 uDavida wafa. Ngomnyaka ka-537 B.C.E. amaJuda esekhululiwe, iqembu lakuqala lasuka eBhabhiloni laqonda eJerusalema lilombusi uZerubhabheli. Iminyaka engu-70 yokuthunjwa kwamaJuda yayisiphelile. (Ezra. 2:​1, 2, 58) Kwazothi ngo-468 B.C.E. iqembu lesibili lalo lalandela eJerusalema lilo-Ezra umbhali. (Ezra. 7:​1-7) Emaqenjini la womabili kwakulamaNethinimi. (khangela amabala angaphansi ku-Ezra 2:58; 7:7.) Ayengobani amaNethinimi? Kwakuyizisebenzi zethempelini ezazingayisiwo ma-Israyeli futhi kukhanya abanengi bakhona babeyizizukulwane zamaGibhiyoni.—Khangela iNgcazelo Yamabala, “AmaNethinimi.”

14. AmaGibhiyoni atshengisa njani ukuthi ayamthanda uJehova? (U-1 ImiLando 9:​2, khangela lamabala angaphansi)

¹⁴ Bala u-1 imiLando 9:2 lamabala angaphansi. Izisebenzi zethempelini zaba phakathi kwabantu bokuqala abafika eJerusalema bevela ekuthunjweni. Kuyazikhanyela sibili ukuthi abantu laba babelokholo ngoba amanye amaJuda azisalela eBhabhiloni. Kukhanya angani amanye amaJuda ayesezihlalele kuhle nje eBhabhiloni yikho ayengafuni ukuthi angene umango aqonde khonale eJerusalema esiyavuselela indawo eyayisingamanxiwa. Kodwa phakathi kwabantu ababuyela eJerusalema kwakulamaJuda ayethembekile lezinye izizukulwane zamaGibhiyoni. Abantu laba babezimisele ukuyakwakhela uJehova ithempeli lokumkhonza beseJerusalema. Kodwa lo wawungasomsebenzi wokudlala, lohambo lwakhona lwalulude okuzwayo. AmaJuda wona ayebuyela elizweni lawo kodwa amaGibhiyoni ayengelasabelo ko-Israyeli. Ayelanda nje ukuyasebenza ethempelini lokuncedisa ekwakhiweni kwemiduli yeJerusalema. Lokhu kutshengisa ukuthi ayekuthanda ukukhonza kweqiniso—Neh. 3:26.

15. Indaba yamaGibhiyoni isifundisani ngoJehova?

¹⁵ Indaba le isifundisani ngoJehova? Sifunda ukuthi uJehova uyabathanda labo abaqhubeka bemkhonza bethembekile lokuthi uzahlala ebanakekela. Kukhanya njani lokhu endabeni yamaGibhiyoni? UJehova waqhubeka ebanakekela abaseGibhiyoni kusukela ngesikhathi abenza ngaso isivumelwano labako-Israyeli. Ngokwesibonelo, nxa sibala kusukela ngalesosikhathi kusiyafika isikhathi lapho abantu bakaJehova abakhululwa khona eBhabhiloni kungaba yiminyaka ephosa ifike 1 000 kodwa uJehova wayelokhu ebabusisa. Wavikela izizukulwane zamaGibhiyoni ngesikhathi iJerusalema ibhujiswa ngo-607 B.C.E. Abantu bakaJehova bathi sebekhululiwe eBhabhiloni babuyela ko-Israyeli, abakoGibhiyoni baqhubeka bekhonza uJehova futhi bencedisana lamaLevi emisebenzini etshiyeneyo eyayisenziwa ethempelini. Abanye bakhona kukhanya babehlala duze lethempeli. (Ezra. 2:70; Neh. 11:21) Kwaze kwathiwa bangabhadali imithelo eyayikhitshwa ngabantu bonke lemithelo yempahla leyemigwaqo ngenxa yomsebenzi ababewenza ethempelini.—Ezra. 7:24.

16. Singawalingisela njani amaGibhiyoni ekukhonzeni kwethu?

¹⁶ Singawalingisela njani amaGibhiyoni? Singawalingisela ngokuqhubeka sikhonza uJehova ngenhliziyo yonke langokuncedisa abanye ukuthi benze njalo. Sizimisele sibili lokuzidela sitshintshe ezinye izinto empilweni ngoba siyamthanda uJehova futhi sifuna ukumthokozisa. Lokhu yikho kanye okwenziwa ngomunye umfowethu okuthiwa ngu-Alwin ohlala ePhilippines. Wayezisebenzela kuhle nje elomsebenzi olemali kodwa wayefuna ukuba lesikhathi esithe xaxa sokutshumayela. Kwakusithi nxa bevakatshelwe ngumbonisi wesiqinti u-Alwin athathe i-ofu ukuze abelesikhathi esinengi sokutshumayela ngaleyoviki. Wayehlala ethandazela ukuthi athole omunye umsebenzi owawuzamnika isikhathi esinengana sokutshumayela. Lakanye wacina ewutholile wahle waba liphayona lesikhathi sonke. Lanxa imali ayeseyihola yayisiphansi, okwakumthokozisa yikuthi wayesephayona. Umkakhe laye waqalisa ukuphayona njalo bobabili sebencedise abantu abangu-21 ukuthi bafunde ngoJehova babhabhathizwe. Kumele ukuthi uJehova uyathokoza kakhulu ngendlela abamkhonza ngayo. Lathi asithandabuzi ukuthi uJehova uyakubona konke esikwenzayo emsebenzini wakhe lokuthi uzahlala esinakekela—Mat. 6:33.

17. Kuyini esikufundileyo endabeni yamaGibhiyoni?

¹⁷ Kunengi esesikufundile ngoJehova ngendlela aphatha ngayo amaGibhiyoni. Sibonile ukuthi unguNkulunkulu othobekileyo, olozwelo, ongakuthandiyo ukubona abantu bephathwa kubi lokuthi kabalahli abantu abahlala bethembekile. Kasoze loba nini akukhohlwe esimenzela khona futhi uzasibusisa. Yiziphi ezinye izifundo esizitholileyo kumaGibhiyoni? Sifunde ukuthi kumele sibe lokholo kuJehova futhi simthembe ngenhliziyo yonke kungelani lobunzima esiphakathi kwabo. Ukuba lokholo olunjalo kuzasinceda ukuthi sithobeke senze loba yiphi imisebenzi esiyiphiwa nguJehova. Sifunde lokuthi kumele sibekezele nxa abanye abantu bengasiphatha kubi sisazi ukuthi uJehova ulathi lokuthi uzalungisa izinto ngesikhathi esifaneleyo. Okunye esikufundileyo yikuthi kumele sibeqotho simkhonze ngenhliziyo yonke uJehova. Kwangathi singazisebenzisa zonke izifundo esizithole endabeni yamaGibhiyoni.