¿Á iin cuento kúú ña̱ ku̱un kini sa̱vi̱ tiempo ta̱ Noé?
Ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Ndióxi̱ ta̱xira ña̱ ku̱un kini sa̱vi̱ ña̱ va̱ʼa sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ yiví na̱ ke̱ʼé ña̱ kini. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Noé ña̱ ná ixava̱ʼara iin arca ña̱ va̱ʼa ka̱ku na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa ta saátu tí kití (Génesis 6:11-20). Biblia káʼa̱nña ña̱ ndixa ku̱u ña̱yóʼo ta kivi kandíxayó ña̱ káʼa̱nña chi tu̱ʼun Ndióxi̱ kúúña (2 Timoteo 3:16).
¿Á ña̱ ndixa kúúña á cuentova kúúña?
Biblia káʼa̱nña ña̱ ndixa ni̱xi̱yo ta̱ Noé ta ndixa ku̱un kini sa̱vi̱. Ña̱kán su̱ví iin cuentoví kúú ña̱yóʼo.
Na̱ ka̱ʼyi Biblia xi̱kandíxana ña̱ ndixa ni̱xi̱yo ta̱ Noé. Tá kúú ta̱ Esdras xíʼin ta̱ Lucas, va̱ʼaní xi̱nandukúna xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuu tá ya̱chi̱, ta tá ka̱ʼyina xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel nda̱a̱ ka̱ʼyina xa̱ʼa̱ ta̱ Noé (1 Crónicas 1:4; Lucas 3:36). Saátu ta̱ Mateo xíʼin ta̱ Lucas ka̱ʼyina ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱un kini sa̱vi̱ tiempo ta̱ Noé (Mateo 24:37-39; Lucas 17:26, 27).
Ta̱ profeta Ezequiel xíʼin ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ta̱ Noé ña̱ xi̱kandíxaníra Ndióxi̱ ta xi̱keʼéra ña̱ nda̱kú (Ezequiel 14:14, 20; Hebreos 11:7). Tá va̱ása ndixa níxi̱yo ta̱ Noé, ¿nda̱chun ka̱ʼa̱nvína ña̱yóʼo? Ndixava ni̱xi̱yo ta̱ Noé xíʼin inkaka na̱ yiví na̱ nda̱kú ni̱xi̱yo ini xíʼin Ndióxi̱ ta kivi kundiku̱nyó yichi̱na (Hebreos 12:1; Santiago 5:17).
Biblia káxiní káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱un kini sa̱vi̱. Biblia va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱un kini sa̱vi̱ ña̱ kúúña iin cuento. Saáchi káxiní káʼa̱nña ndáa ku̱i̱ya̱, yo̱o̱ xíʼin ki̱vi̱ ku̱u ña̱yóʼo (Génesis 7:11; 8:4, 13, 14). Ta saátu káʼa̱nña nda̱saa káni̱ ni̱xi̱yo arca tú i̱xava̱ʼa ta̱ Noé (Génesis 6:15). Ña̱yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó Biblia ndixava káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱un kini sa̱vi̱ ta su̱ví iin cuento kúúña.
¿Nda̱chun ta̱xi Ndióxi̱ ña̱ ku̱un kini sa̱vi̱?
Biblia káʼa̱nña tá kúma̱níka kuun kini sa̱vi̱ kininíka xi̱keʼé na̱ yiví (Génesis 6:5). Ndióxi̱ “xi̱nira ña̱ ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ nu̱ú ñuʼú” saáchi ku̱a̱ʼání ña̱ kini xi̱keʼé na̱ yiví (Génesis 6:11; Judas 6, 7).
Biblia káʼa̱nña ña̱ kininí ki̱xáʼa kéʼé na̱ yiví saáchi sava na̱ ángel na̱ ndi̱va̱ʼa-ini, ki̱xáʼana kísi̱na xíʼin ná ñaʼá. Ta se̱ʼe na̱ ángel yóʼo xi̱nanína nefilim, ta na̱yóʼo i̱xandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ yiví (Génesis 6:1, 2, 4). Xa̱ʼa̱ ña̱kán Ndióxi̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ yiví na̱ xi̱keʼé ña̱ kini tasaá ta̱xira ña̱ ná koo na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa (Génesis 6:6, 7, 17).
¿Á xi̱kunda̱a̱-ini na̱ yiví ña̱ kuun kini sa̱vi̱?
Xi̱kunda̱a̱va-inina. Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Noé ndáaña kuu ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ná ixava̱ʼara iin arca ña̱ va̱ʼa ka̱ku na̱ veʼera xíʼin kití (Génesis 6:13, 14; 7:1-4). Ta̱ Noé ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ na̱ yiví soo nda̱a̱ ni iinna kǒo níxiniso̱ʼo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra (2 Pedro 2:5). Biblia káʼa̱nña, na̱ yiví “kǒo níxiinna kuniso̱ʼona nda̱a̱ tá ki̱xi sa̱vi̱ kini ta ni̱xi̱ʼi̱ ndiʼina i̱xaará” (Mateo 24:37-39).
¿Ndáa ki̱ʼva ni̱xi̱yo arca ta̱ Noé?
Arca táki̱ʼva ni̱xi̱yo iin caja saá ni̱xi̱yonú ta ki̱ʼva 133 metro káni ni̱xi̱yonú, ta 22 metro ndíkaa ni̱xi̱yonú xíʼin 13 metro súkun ni̱xi̱yonú.a Ku̱vaʼanú xíʼin yitu̱n tú va̱ʼaní ta iníí sa̱tánú xíʼin ininú chi̱kaa̱na alquitrán. U̱ni̱ piso ni̱xi̱yo ininú ta ku̱a̱ʼá nda̱taʼví ininú. Ta chí síi̱nnú ni̱xi̱yo iin yéʼé ta chí xi̱nínú ni̱xi̱yo ventananú. Ta sana xi̱tikaa xi̱nínú ña̱ va̱ʼa ko̱yo ti̱kui̱í (Génesis 6:14-16).
¿Nda̱saa tiempo sa̱xínu ta̱ Noé tú arca?
Biblia kǒo káʼa̱nña nda̱saa tiempo ke̱ʼéranú soo ku̱a̱ʼáva ku̱i̱ya̱ ke̱ʼéranú. Ta̱ Noé ki̱ʼva 500 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra tá ka̱ku se̱ʼera ta̱ nu̱ú, ta 600 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra tá ku̱un kini sa̱vi̱ (Génesis 5:32; 7:6).b
Sana Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Noé ña̱ ná ixava̱ʼara tú arca tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa 50 á 60 ku̱i̱ya̱ ña̱ ka̱ku se̱ʼera, ta na̱yóʼo xa̱ʼa̱ chéevana tiempo saá ta xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱vana (Génesis 6:14, 18). Ña̱kán ki̱ʼva 40 á 50 ku̱i̱ya̱ sa̱ndíʼira ke̱ʼéra tú arca.
a Biblia káʼa̱nña nda̱saa codo ni̱xi̱yo tú arca. Iin “codo tu̱ʼun hebreo xi̱ndakaña 44,45 cm” (Nuevo Diccionario Bíblico, primera edición, página 1089).
b Tá kúni̱kaún kunda̱a̱-iniún nda̱saa ku̱i̱ya̱ xi̱taku na̱ yiví tiempo xi̱naʼá, tá kúú ta̱ Noé, kaʼvi artículo ña̱ naní “Los personajes bíblicos: ¿de veras vivieron tanto?”, ña̱ ka̱na nu̱ú La Atalaya 1 tí diciembre 2010.