Watchtower LAYIBULALI YAHAINTANETI
Watchtower
LAYIBULALI YAHAINTANETI
Lunda
  • BAYIBOLU
  • NYIKANDA
  • KUPOMPA
  • nwt 1 Anyanta 1:1-22:53
  • 1 Anyanta

Vidiyo yimwatonda hosi.

Atwanakeniku mwani, vidiyo yakañanya kwenzunuka.

  • 1 Anyanta
  • Bayibolu yaNsona jaKaayi Kakaha
Bayibolu yaNsona jaKaayi Kakaha
1 Anyanta

ANYANTA WATACHI

1 Dichi Mwanta Davidi washinakajili,+ wadiña nayaaka* yayivulu, hela chakwila amubutileña nyemba, hatiyileña iyenaku. 2 Dichi, ambuñindi amulejeli nawu: “Eyi nkaaka yetu mwanta, twiiteji tukukeñeli kankaña, mujiki,* wukukukalakelaña eyi mwanta nawa wukukuhembaña. Yena wukukaamaña muntulu yeyi kulonda eyi mwanta wetu wutiyeña iyena.” 3 Kufumahu, akeñakeñeli kankaña walubanji mwiluña daIsarela dejima, awanini Abishagi+ kaShunami+ nawa amuleteli kudi mwanta. 4 Iwu kankaña wadiña walubanji chikupu nawa wekalili mukakumukalakela mwanta nikumuhemba, ilaña mwanta hakaaminihu nindiku.

5 Haniyi mpinji, Adoniya+ mwana weyala avweliwu kudi Hagiti wadituumbakesheleña nakuhosha nindi: “Inakwikala mwanta!” Wadikeñeleli ikalu niakakwendela hatuwalu niamayala 50 akutwaminaku lufuchi hambidi yindi.+ 6 Ilaña tata yindi wadiña kanda amusolomokeñahu* dehi nakumwihula nindi: “Muloñadi chiwunakoñeli chuma chamuchidiwu?” Nawa wadiña walubanji nankashi, amuvweli kudi mama yindi hanyima yakwila Abisalomi wavwalika dehi. 7 Watiyañeni naYowabi mwana kaZeruwiya nikapristu Abiyatari,+ nawa wenawa amukwashili nikumukolesha.+ 8 Ilaña kapristu Zadoki,+ Benaya+ mwana kaYehoyada, kaprofwetu Natani,+ Shimeyi,+ Reyi niakakuzuña njita añovu+ aDavidi hiyadinuñili hamu naAdoniyaku.

9 Nkumininaku, Adoniya walambwili mulambu+ wanyikoku, añombi nianyama anuna kwakwihi nelola daZoheleti, dekala kwakwihi naEnirogeli. Kufumahu, watambikili amanakwindi ejima anyana kamwanta awamayala niamayala ejima akumuchidi waYuda ambuña amwanta. 10 Ilaña hamutambikilihu kaprofwetu Natani, Benaya niakakuzuña njita añovu hela manakwindi Solomoniku. 11 Kuhiñahu, Natani+ wamwilili Batisheba+ mama yaSolomoni+ nindi: “Eyi komana wunatiyi wanyi nawu Adoniya+ mwana kaHagiti nekali dehi mwanta, nawa nkaaka yetu Davidi hanelukihu chuma hela chimu haniyi nsañuku? 12 Ichi dinu mwani, inzaku nikuleji mwakwilila kulonda wamwini wumi weyi niwumi wamwaneyi Solomoni.+ 13 Yaku mudi Mwanta Davidi wumwili neyi, ‘Eyi nkaaka yami mwanta, komana yeyi wasanyikili wanyi kudi ami kambuñeyi neyi: “Mwaneyi Solomoni diyi wakekala mwanta nakunsinsa nawa diyi wakashakama hetanda dami”?+ Hanu dinu muloñadi Adoniya chinekaliliyi mwanta?’ 14 Henohu eyi wuchidi nakuhosha namwanta, ami nukukulondela mukachi nakumuleja mwanta nami muwunahoshi diimu.”

15 Dichi Batisheba weñilili mwadiña mwanta, mukapeka kindi mwakukaama. Haniyi mpinji mwanta washinakajili chikupu nawa Abishagi+ kaShunami wadiña nakumukalakela mwanta. 16 Kufumahu, Batisheba wabandamini nakudifukula kudi mwanta nawa mwanta wamwihwili nindi: “Wunakukeñadi?” 17 Yena waakwili nindi: “Eyi nkaaka yami, yeyi wasanyikili mwijina daYehova Nzambi yeyi kudi ami kambuñeyi neyi, ‘Mwaneyi Solomoni diyi wakekala mwanta nakunsinsa nawa diyi wakashakama hetanda dami.’+ 18 Ilaña tiyaña! Adoniya nekali dehi mwanta, nawa eyi nkaaka yami mwanta hiwunelukihu chuma hela chimu haniyi nsañuku.+ 19 Walambula anyama amavulu nankashi, añombi ayizamba, anyama anuna nianyikoku nawa watambika anyana kaneyi mwanta awamayala ejima, kapristu Abiyatari niYowabi mukulumpi wanjita;+ ilaña kambuñeyi Solomoni+ wamutambika wanyi. 20 Nawa eyi nkaaka yami mwanta, ichi dinu mesu awaIsarela ejima anakutala kudi eyi kulonda wuyileji muntu wakashakama hetanda daneyi nkaaka yami mwanta nakukusinsa. 21 Neyi nehi, eyi nkaaka yami mwanta chiwakakaama hamu nawankakulula jeyi, ami nimwanami Solomoni akatumonaña nawu tudi anfukeji.”

22 Henohu wuchidi kuhosha namwanta, kaprofwetu Natani weñilili.+ 23 Hohenohu amulejeli mwanta nawu: “Kaprofwetu Natani iwu!” Dichi weñilili mwadiñayi mwanta nawa wadifukwili kudi mwanta chamesu heseki. 24 Kuhiñahu Natani wamwilili nindi: “Eyi nkaaka yami mwanta, komana wahosheli neyi, ‘Adoniya diyi wakekala mwanta nakunsinsa nawa diyi wakashakama hetanda dami’?+ 25 Muloña dalelu yena nayi nakulambula+ anyama amavulu nankashi, añombi ayizamba, anyama anuna nianyikoku nawa natambiki anyana kaneyi mwanta awamayala ejima niakulumpi janjita nikapristu Abiyatari.+ Adi kwenoku anakuda nikunwa hamu nindi nawa anatwalekihu nakuhosha nawu, ‘Mwanta Adoniya ahandi yaaka yayivulu!’ 26 Ilaña ami kambuñeyi, hela kapristu Zadoki, hela Benaya+ mwana kaYehoyada hela kambuñeyi Solomoni hatutambikaku. 27 Komana eyi nkaaka yami mwanta wuneteji chumichi chakadi kunlejamu ami kambuñeyi muntu watela kushakama hetanda daneyi nkaaka yami mwanta nakukusinsa?”

28 Dichi mwanta Davidi waakwili nindi: “Ntambikili Batisheba.” Hohenohu wenjili mukachi nawa wemeni kumesu amwanta. 29 Kufumahu, mwanta wasanyikili nindi: “Kwesekeja nachahandayi Yehova, wampulwishili ami* muyihuñu yejima,+ 30 neyi chinasanyikili kudi eyi mwijina daYehova Nzambi yaIsarela nami, ‘Mwaneyi Solomoni diyi wakekala mwanta nakunsinsa nawa diyi wakashakama hetanda dami hachifulu chami!’ ichi dichuma chinukwila ifuku dalelu.” 31 Kuhiñahu, Batisheba wabandamini chamesu heseki nakudifukula kudi mwanta nakuhosha nindi: “Eyi nkaaka yami Mwanta Davidi wuhandi haya nyaaka!”

32 Hohenohu Mwanta Davidi wahosheli nindi: “Ntambikilenu kapristu Zadoki, kaprofwetu Natani niBenaya+ mwana kaYehoyada.”+ Dichi enjili mukachi kumesu amwanta. 33 Mwanta wayilejeli nindi: “Sendenu ambuña anami nkaaka yenu nawa mumukandamishi mwanami Solomoni hachingongavalu*+ chami mumukunkumwishili kuGihoni.+ 34 Kapristu Zadoki nikaprofwetu Natani akumuwayishila+ kwenoku kwikala mwanta waIsarela; kufumahu dinu, muvumishi nseñu nakuhosha nenu, ‘Mwanta Solomoni ahandi yaaka yayivulu!’+ 35 Kuhiñahu, mufunti iku munakumulondela hanyima nawa wukwinza nakushakama hetanda dami; dichi wukwikala mwanta nakunsinsa nawa nukumwilisha ekali nlomboli waIsarela niYuda.” 36 Hohenohu Benaya mwana kaYehoyada wamwakwili mwanta nindi: “Ameni! Yehova Nzambi yankaaka yami mwanta eteji chumichi. 37 Neyi chadiñayi Yehova naneyi nkaaka yami mwanta, dichi ekali ninaSolomoni+ nawa atoheshi itanda dindi kubadika daneyi nkaaka yami Mwanta, Davidi.”+

38 Kufumahu, kapristu Zadoki, kaprofwetu Natani, Benaya+ mwana kaYehoyada, aKereti niaPeleti+ akunkumukili nawa amukandamishili Solomoni hachingongavalu chaMwanta Davidi+ nawa amutwalili kuGihoni.+ 39 Dichi kapristu Zadoki wasendeli luseñu lwamanji+ mwitenti+ nakumuwayisha Solomoni,+ kuhiñahu atachikili kuvumisha luseñu nawa antu ejima atachikili kubidika nawu: “Mwanta Solomoni ahandi yaaka yayivulu!” 40 Hanyima yachumichi, antu ejima amulondeleleña iku anakwimba mapeleli nikuzañalala chikupu chakwila iseki dakankili* nepumba dawu.+

41 Adoniya niantu ejima atambikiliyi chamanishiliwu kuda,+ atiyili chumichi. Hohenohu Yowabi chatiyiliyi chivumina chanseñu, wahosheli nindi: “Muloñadi mumusumba chimunekalili ipumba damuchidowu?” 42 Henohu wuchidi kuhosha, Yonatani+ mwana kakapristu Abiyatari wenjili. Kufumahu, Adoniya wamwilili nindi: “Iñilaku, muloña eyi wudi muntu wamuwahi,* nawa namoni wunaleti nsañu yayiwahi.” 43 Ilaña Yonatani wamulejeli Adoniya nindi: “Inehi! Nkaaka yetu Mwanta Davidi namwilishi Solomoni kwikala mwanta. 44 Mwanta wamutemesha hamu nakapristu Zadoki, kaprofwetu Natani, Benaya mwana kaYehoyada, akaKereti niaPeleti nawa amukandamisha hachingongavalu chamwanta.+ 45 Kuhiñahu, kapristu Zadoki nakaprofwetu Natani amuwayisha kulonda ekali mwanta kuGihoni. Kufumahu, afuma kwenoku iku anazañalali nawa mumusumba mudi ipumba. Didu ipumba dimwatiya. 46 Kubombelahu, Solomoni nashakami dehi hetanda dawanta. 47 Chuma chikwawu, ambuña amwanta anenzi nakumusakilila nkaaka yetu Mwanta Davidi nawu, ‘Nzambi yeyi atuumbakeshi chikupu ijina daSolomoni kubadika deyi nawa atoheshi itanda dindi kubadika itanda deyi!’ Hohenohu mwanta wanoñamina hakadidi. 48 Nawa mwanta wahosha cheñi nindi, ‘Yehova Nzambi yaIsarela ashimekewi, wunahani dalelu muntu wakushakama hetanda dami nawa wuneteji mesu ami kumona chumichi!’”

49 Nawa antu ejima atambikiliwu kudi Adoniya afwili mutentu, dichi muntu-himuntu wanyamukili nakuya iwu namwindi-iwu namwindi. 50 Adoniya niyena wamutiyili Solomoni woma, dichi wanyamukili nakuya nakukwata kunseñu jakameña.+ 51 Solomoni amulejeli nawu: “Tiyaña, Adoniya nakutiyi eyi Mwanta Solomoni woma; nawa nakwati kunseñu jakameña, nakuhosha nindi, ‘Mwanta Solomoni asambili kusanyika kudi ami nindi wukunjaha ami kambuñindi nampoku yakabali wanyi.’” 52 Dichi Solomoni wahosheli nindi: “Neyi wukukoña yuma yayiwahi, kwosi lusuki lwindi nilumu lukuholokela hesekiku; ilaña neyi mudi yena mukuwanika chuma chatama,+ watela tuhu kufwa.” 53 Mwanta Solomoni watemesheli akuya nakumuleta kufuma kukameña. Dichi, wenjili mukachi nawa wanoñamini kudi Mwanta Solomoni, kuhiñahu, Solomoni wamulejeli nindi: “Yaña kwitala deyi.”

2 Mpinji yakufwa kwaDavidi chiyaswinini kwakwihi, wamwinkeli mwanindi iji nshimbi nindi: 2 “Ami keña nifwi.* Dichi, watela kwikala wakola+ nawa wahamuka.+ 3 Watela kumwovwahila Yehova Nzambi yeyi nakwenda munjila jindi nikuhemba nshimbi jindi, kuleja kwindi, wunsompeshi windi niyanukishu yindi neyi chajisonekawu muNshimbi jaMosi.+ Neyi wila mwenimu yuma yejima yiwakelaña yakakuwahilaña* nikwejima kuwakayaña. 4 Nawa Yehova wakashikija chikaninu chindi chakaniniyi hadi ami nindi: ‘Neyi anyaneyi awamayala akuhembaña njila jawu nakwenda nakashinshi kumesu ami namuchima wawu wejima ninawumi* wawu wejima,+ dikwila nawu mundonda* yachisaka cheyi himwakabula iyala wakashakama hetanda daIsarelaku.’+

5 “Nawa eyi weluka chiwahi chuma chankoñeliyi Yowabi mwana kaZeruwiya, chayikoñeliyi akulumpi ayedi awamashidika awaIsarela, aAbineri+ mwana kaNeri niAmasa+ mwana kaYeteri. Wayijahili, wapwekesheli mashi awu mumpinji yakuwunda hikwabulili njita nawa washili mashi+ apwekesheliyi hikwabulili njita kumushipi wadiña mumbunda yindi nikunkwabilu jadiña kunyendu yindi. 6 Watela kwila yuma kwesekeja namaana eyi nawa bayi wuleka invu jakumutu windi jakayi Mwijamu*+ mukuwundaku.

7 “Ilaña anyana kaBazilayi+ wakuGiliyadi awamayala, watela kuyimwekeshela kukeña kwakashinshi nawa atela kwikala hakachi kanowu akudaña kumesa yeyi, muloña dichankwashiliwu ninami+ hinamutemukili manakweyi Abisalomi.+

8 “Nawa wudi naShimeyi mwana kaGera kaBenjamini wakuBahurimi. Diyi wanshiñili ishiñu datama+ hefuku dinayileña kuMahanayimi;+ ilaña chenjiliyi nakunkinkilila kuYodani, nasanyikili kudi yena mwijina daYehova nami: ‘Hinakakujaha nampoku yakabaliku.’+ 9 Dichi bayi wakabuli kumubabeshaku,+ muloña eyi wudi iyala wamaana nawa wuneluki chuma chiwatela kumwila. Eyi watela kutwala invu jindi Mwijamu* namashi.”+

10 Kufumahu, Davidi wakaamini hamu nawankakulula jindi nawa amujiikili muMusumba waDavidi.+ 11 Yaaka* yayuuliliyi Davidi aIsarela yadiña 40. MuHebironi+ wayuulili yaaka 7 nawa muYerusalema wayuulili yaaka 33.+

12 Kuhiñahu, Solomoni washakamini hetanda datata yindi Davidi, nawa wanta windi wayileña nakukolelaku chovu-chovu.+

13 Mukuhita kwampinji, Adoniya mwana kaHagiti wenjili kudi Batisheba, mama yaSolomoni. Wamwihwili nindi: “Wunenzi mukuwunda?” Yena waakwili nindi: “Eña, nenzi mukuwunda.” 14 Adoniya wahosheli nindi: “Kudi nsañu yinnakukeña kukuleja.” Dichi yena wahosheli nindi: “Hoshaña.” 15 Watwalekelihu nakuhosha nindi: “Eyi weluka chiwahi neyi wanta wateleleli kwikala wami, nawa aIsarela ejima akuhweleleli* nawu yami nakekala mwanta.+ Hela chochu, wanta wamposomokeli nakwikala wamanakwami, muloña yadiña nkeñelu yaYehova nindi wiikali windi.+ 16 Ilaña ichi kudi hohu chuma chimu chinakukulomba. Bayi wunkaaninaku.” Dichi yena wamulejeli nindi: “Hoshaku.” 17 Kuhiñahu, wahosheli nindi: “Mwani, mulombi mwanta Solomoni anyinki Abishagi+ kaShunami ekali ñodami, muloña eyi wukukukaanina wanyi.” 18 Hohenohu Batisheba wahosheli nindi: “Chachiwahi! Nukukuhoshelaku kudi mwanta.”

19 Dichi Batisheba wayili kudi Mwanta Solomoni nakumuhoshelaku Adoniya. Hohenohu mwanta wanyamukili nakumukinkilila nawa wamunoñaminini Batisheba. Kuhiñahu, washakamini hetanda dindi nawa walejeli antu kuleta itanda hakushakama mama yamwanta, kulonda ashakami kuchidiilu chindi. 20 Wahosheli nindi: “Kudi hohu kachuma kamu kinnakukeña kulomba kudi eyi. Bayi wunkaaninaku.” Dichi mwanta wamulejeli nindi: “Lombaku mama yami; nukukukaanina wanyi.” 21 Yena wahosheli nindi: “Muhani Abishagi kaShunami kudi manakweyi Adoniya kulonda ekali ñodindi.” 22 Hohenohu Mwanta Solomoni wamwilili mama yindi nindi: “Muloñadi chiwunakumulombelaku Adoniya neyi nimwinki Abishagi? Komana mulombeliku niwanta+ chineli hiyayami,+ nawa anakumukwasha kudi kapristu Abiyatari nikudi Yowabi+ mwana kaZeruwiya.”+

23 Hohenohu, Mwanta Solomoni wasanyikili mwijina daYehova nindi: “Dichi Nzambi ambabeshi chikupu neyi Adoniya wukujimbesha wumi windi wanyi* muloña wanichi chuma chinanlombiyi. 24 Ichi dinu, kwesekeja nachahandayi Yehova, wunankoleshi chikupu+ nawa wunanshakamishi hetanda datata yami Davidi nawa wantuñilili itala+ neyi chakaniniyi, dalelu Adoniya chiña tuhu amujahi.”+ 25 Hohenohu mwanta Solomoni watemesheli Benaya+ mwana kaYehoyada, dichi wayili nakumutapa Adoniya* nawa wafwili.

26 Ilaña kudi kapristu Abiyatari,+ mwanta wamulejeli nindi: “Yaña kumpata kuwafuma kuAnatoti!+ Eyi watelela kufwa, ilaña dalelu nukukujaha wanyi muloña wasendeli Chimbañu chaYehova Mwanta Wabadika kumesu atata yami Davidi+ nawa muloña eyi wahitili muyihuñu yejima yahitilimu+ tata yami.” 27 Dichi Solomoni wamuhañili Abiyatari hamudimu wakwikala kapristu kaYehova, kulonda ashikiji izu daYehova dakwimakena amwitala daEli+ muShilo.+

28 Iyi nsañu chiyashikili kumatu aYowabi, chineli Yowabi wadinuñili hamu naAdoniya+ ilaña hadinuñili naAbisalomiku,+ Yowabi watemukilili kwitenti daYehova+ nawa wakwatili kunseñu jakameña. 29 Kufumahu, Mwanta Solomoni amulejeli nawu: “Yowabi natemukili kwitenti daYehova nawa wudi kwenoku kwakwihi nakameña.” Dichi Solomoni watemesheli Benaya mwana kaYehoyada nakumuleja nindi: “Yaña wakamutapi!” 30 Hohenohu Benaya wayili kwitenti daYehova nakumuleja Yowabi nindi: “Mwanta nahoshi nindi, ‘Idikakumu!’” Ilaña yena wahosheli nindi: “Nakaani! Nukufwila mwomunu.” Dichi Benaya wafuntishili awa mazu kudi mwanta nindi: “Ichi dichinahoshiyi Yowabi, nawa ichi dichinañakuliyi.” 31 Kufumahu, mwanta wamulejeli nindi: “Ilaku kwesekeja nachinahoshiyi; kamutapi nawa wumujiiki kulonda wufumishi hadi ami nihadi amwitala datata yami mashi apwekesheliyi Yowabi chakadi muloña.+ 32 Yehova wukumufuntishila mashi indi hamutu windi, muloña chakadi tata yami Davidi kwiluka, Yowabi watapili nakujaha amayala ayedi nampoku yakabali adiña aloña nankashi nawa adiña chiwahi kubadika yena: Abineri+ mwana kaNeri, mukulumpi wamashidika aIsarela+ niAmasa+ mwana kaYeteri, mukulumpi wamashidika aYuda.+ 33 Mashi awu akufunta hamutu waYowabi nihanyitu yawanyanindi haya nyaaka;+ ilaña kudi Davidi, anyanindi, itala dindi niitanda dindi kwiikali kuwunda kwakufuma kudi Yehova haya nyaaka.” 34 Kuhiñahu, Benaya mwana kaYehoyada wakandukili nakuya nakumutapa Yowabi nikumujaha, nawa amujiikili mwisaña hetala dindi. 35 Kufumahu, mwanta watondeli Benaya+ mwana kaYehoyada kwikala mukulumpi wamashidika nakumusinsa, nawa mwanta watondeli kapristu Zadoki+ nakumusinsisha hadi Abiyatari.

36 Kuhiñahu, mwanta watambikili Shimeyi+ nakumuleja nindi: “Tuñaku itala deyi muYerusalema nawa wushakameña mwenomu; bayi wakedikamu nakuya kwiluña dikwawuku. 37 Ifuku diwakedikamu nakuzambuka Chinekineki chaKidironi,+ wiluki neyi wakafwa. Mashi eyi akenza hamutu weyi.” 38 Shimeyi wamulejeli mwanta nindi: “Muwunahoshi mudi hohu chiwahi. Ami kambuñeyi nukwila kwesekeja namuwunahoshi eyi nkaaka yami mwanta.” Dichi Shimeyi washakamini muYerusalema mafuku amavulu.

39 Ilaña hakumana kwayaaka yisatu, anduñu jaShimeyi ayedi atemukilili kudi Akishi+ mwana kaMayaka mwanta wakuGati. Shimeyi chamulejeliwu nawu: “Tiyaña! Anduñu jeyi adi muGati,” 40 hohenohu Shimeyi washili chakushakamahu hachimbuulu chindi nawa wayili nakudimona naAkishi muGati kulonda asendi anduñu jindi. Shimeyi chafuntiliyi hamu nawanduñu jindi kufuma kuGati, 41 Solomoni amulejeli nawu: “Shimeyi wedika munu muYerusalema nakuya kuGati nawa nafunti dehi.” 42 Hohenohu mwanta wamutambikili Shimeyi nakumwila nindi: “Komana ami hinakusanyikishili mwijina daYehova nikukusoñamisha nami: ‘Ifuku diwakedika munu nakuya kwiluña dacheñi, wiluki neyi wakafwaku,’ tahindi? Nawa eyi wanlejeli wanyi neyi, ‘Muwunahoshi mudi hohu chiwahi; nukwovwahila’?+ 43 Hanu dinu, muloñadi chiwabulila kwila muwasanyikili kudi Yehova nikuhemba lushimbi lunakwinkeli?” 44 Kufumahu, mwanta wamulejeli Shimeyi nindi: “Weluka chikupu mumuchima weyi yuma yatama yiwamukoñeli tata yami Davidi,+ nawa Yehova wukukufuntishila hamutu weyi yuma yatama yiwakoñeli.+ 45 Ilaña ami Mwanta Solomoni akunkiswila+ nawa itanda daDavidi akadikolesha chikupu kumesu aYehova haya nyaaka.” 46 Hohenohu mwanta wamulejeli Benaya mwana kaYehoyada, dichi wayili nakumutapa nawa wafwili.+

Dichi wanta awukolesheli chikupu muchikasa chaSolomoni.+

3 Solomoni watiyañeni chitiyañenu chawulu naFwaru mwanta wakuEjipitu. Wasumbwili* mwana kaFwaru+ nakumuleta kuMusumba waDavidi+ nichamanishiliyi kutuña itala dindi+ niitala daYehova+ nimbañu yanyeñumukili Yerusalema.+ 2 Ilaña antu atwalekelihu kulambwila nyilambu hayinañanaña,+ muloña kushika tuhu nihaniyi mpinji adiña kanda atuñili ijina daYehova itala.+ 3 Solomoni watwalekelihu kumukeña Yehova nakuhemba nshimbi jatata yindi Davidi, hela chakwila wachidiña kulambula nikwocha nyilambu yakukakumuka wishi hayinañanaña.+

4 Mwanta wayili kuGibeyoni nakulambwilaku nyilambu, muloña diyadiña chinañanaña+ chalema nankashi.* Hanoku kameña+ Solomoni walambwililihu nyilambu yakushita 1,000. 5 MuGibeyoni, Yehova wamwekeni kudi Solomoni muchilota nawufuku, nawa Nzambi wamwilili nindi: “Lombaku chuma chiwukukeña neyi nikwinki.”+ 6 Hohenohu Solomoni wahosheli nindi: “Wunamumwekesheli tata yami Davidi kambuñeyi kukeña kwakashinshi kwabadika hendañayi kumesu eyi nakashinshi, mukuloña ninamuchima waloña. Eyi wunatwalekihu kumumwekeshela kukeña kwakashinshi kwabadika kushika nikulelu nachiwunamwinki mwana weyala wakushakama hetanda+ dindi. 7 Ichi dinu eyi Yehova Nzambi yami, wunañilishi ami kambuñeyi kwikala mwanta kulonda nimusinsi tata yami Davidi, hela chakwila nidi hohu mukwenzi* nawa neluka yuma yayivulu wanyi.*+ 8 Ami kambuñeyi nidi hakachi kawantu jeyi iwunatondi,+ antu amavulu nankashi akukañanya nikuchinda. 9 Dichi, nyinki ami kambuñeyi muchima wakwovwahila kulonda nisompesheña antu jeyi,+ niilukeña kwaambula chachiwahi nachatama.+ Muloña hinyi wukutwesha kusompesha awa antu jeyi amavulu* ñana?”

10 Ichi chuma chalombeliyi+ Solomoni chamutiyishili Yehova kuwaha. 11 Kuhiñahu, Nzambi wamulejeli nindi: “Chineli wunalombi chumichi nawa hiwunalombi neyi wakahandi yaaka yayivulu* hela maheta hela neyi ayilumbu jeyi afwiku, ilaña wunalombi kashinshi kakwiluka chakusompa nyiloña,+ 12 nukwila chuma chiwunalombi.+ Nukukwinka maana nimuchima wakashinshi,+ chakwila kanda kwikaleñahu dehi muntu mukwawu wudi neyi eyiku, nawa hikwamba kekalahu cheñi muntu mukwawu wudi neyi eyiku.+ 13 Kubombelahu, nukukwinka niyuma yiwunabuli kulomba,+ maheta nikulema+ kulonda kwakabuli kwikalahu mwanta mukwawu wakekala neyi eyi mukuhanda kweyi kwejima.*+ 14 Nawa neyi wukwendaña munjila jami nakuhemba nshimbi jami nikuleja kwami neyi chendeliyi tata yeyi Davidi,+ nakakwilisha wakahandi yaaka yayivulu.”*+

15 Solomoni chapapukiliyi, welukili nindi chadiña chilota. Kufumahu, wayili kuYerusalema nakwimana kumbidi yachimbañu chachitiyañenu chaYehova nawa walambwili nyilambu yakushita ninyilambu yakuwunda+ nawa wayiloñesheleli ambuñindi ejima chawija.

16 Haniyi mpinji, ambanda ayedi ayivumbi enjili kudi mwanta nawa emeni kumesu indi. 17 Mumbanda watachi wahosheli nindi: “Eyi nkaaka yami mwani, ami niniwu mumbanda twashakamaña mwitala dimu, nawa ami navweli mwana iku niyena wudi mwitala. 18 Hefuku damuchisatu kufuma hinasampulukili, iwu mumbanda niyena wavweli mwana. Twadiña hamu, twadiña hohu etu ayedi; kwosi muntu mukwawu itwadiña nindi mwitalaku. 19 Nawufuku, mwana weyala avweliyi iwu mumbanda wafwili, muloña wamushachilili. 20 Dichi wahindukili mukachi kawufuku nakunona mwanami weyala kukabadi kami henohu ami nduñu yeyi wamumbanda nidi mutulu nawa wamukaamikili hantulu yindi. Kufumahu, wakaamikili mwanindi weyala wafwa hantulu yami. 21 Chinahindukili nantetemena kulonda namwishi mwanami, nawanini nafwi. Dichi nantetemena namushinshikili chiwahi nawa namweni nami hidiyi mwanami inavweliku.” 22 Ilaña owu mumbanda mukwawu wahosheli nindi: “Inehi, iwu mwana wamumi diyi mwanami, nawa wunafwi diyi mwaneyi!” Ilaña mumbanda watachi wahosheleña nindi: “Inehi, mwana wunafwi diyi mwaneyi, nawa iwu mwana wamumi diyi mwanami.” Ichi dichaditaadikishileñawu kumesu amwanta.

23 Nkumininaku, mwanta wahosheli nindi: “Iwu nakuhosha nindi, ‘Iwu mwana wamumi diyi mwanami, nawa wunafwi diyi mwaneyi!’ nawa iwu nakuhosha nindi, ‘Inehi, mwana wunafwi diyi mwaneyi, nawa iwu mwana wamumi diyi mwanami!’” 24 Mwanta wahosheli nindi: “Nletelenu mpoku yakabali.” Dichi amuleteleli mwanta mpoku yakabali. 25 Kufumahu, mwanta wahosheli nindi: “Iwu mwana wamumi mubalulenu hakachi. Mutamba wumu mwinki mumbanda wumu nawa wukwawu mwinki mumbanda mukwawu.” 26 Hohenohu, owu mumbanda yomweni mwana wamumi walembeli kudi mwanta, muloña wamutiyilili chikupu mwanindi weyala wushona. Dichi wahosheli nindi: “Eyi nkaaka yami, nalembi! Iwu mumbanda mwinki mwana wamumi! Bayi amujahaku!” Ilaña owu mumbanda mukwawu wahosheleña nindi: “Iwu mwana hakwikala wami hela weyiku! Akumini dakumubalula hakachi!” 27 Hohenohu mwanta wahosheli nindi: “Iwu mwana wamumi muhanenu kudi mumbanda watachi! Bayi mumujahaku, muloña diyi mama yaniwu mwana.”

28 Dichi aIsarela ejima atiyili wunsompeshi wasompeliyi mwanta,+ nawa amutiyili mwanta woma muloña amweni nawu Nzambi namwinki maana akuhakula mwawuñanji.+

4 Mwanta Solomoni wayuulili Isarela+ yejima. 2 Awa diwu adiña ayilolu jindi:* Azariya mwana kaZadoki+ wadiña kapristu; 3 Elihorefi niAhiya anyana kaShisha awamayala adiña ansoneki;+ Yehoshafati+ mwana kaAhiludi wadiña nsoneki wansañu; 4 Benaya+ mwana kaYehoyada diyi wadiña mukulumpi wamashidika; aZadoki naAbiyatari+ adiña atupristu; 5 Azariya mwana kaNatani+ diyi wadiña mukulumpi wawayinlonda; Zabudi mwana kaNatani wadiña kapristu nawa ibwambu damwanta;+ 6 Ahishari diyi wadiña mukulumpi mukakutala amwitala damwanta; nawa Adonirami+ mwana kaAbida diyi wadiña mukulumpi wakutala antu alejeliwu kuzata nyidimu yawuduñu.+

7 Solomoni wadiña nawayinlonda 12 akameneneña aIsarela ejima nawa diwu amupompesheleleña mwanta niamwitala dindi yakuda. Chinlonda-hichinlonda wadiña namudimu wakupompesha yakuda yakakweji kamu muchaaka.+ 8 Majina awu adiña: Mwana kaHuri, diyi wadiña nakutala iluña damapidi daEfuremu; 9 mwana kaDekeri, diyi watalileña muMakazi, muShayalibimi,+ muBetishemeshi nimuEloni Betihanani; 10 mwana kaHesedi, diyi watalileña muAruboti (watalileña Soko nimpata yejima yaHeferi); 11 mwana kaAbinadabi, diyi wakameneneña nyikunkumuki yejima yaDori (wasumbwili Tafati mwana kaSolomoni); 12 Bayana mwana kaAhiludi, diyi wakameneneña muTayanaki, muMegido+ niBetisheyani+ yejima, wekalila kwakwihi naZaretani mwishina daYezireyeli, kufuma muBetisheyani kushika nimuAbeli Mehola ndo-o nikwiluña daYokimeyami;+ 13 mwana kaGeberi, diyi watalileña muRamoti Giliyadi+ (watalileña nyikala yamatenti yaYayiri+ mwana kaManasi, yekala muGiliyadi;+ wadiña cheñi nañovu heluña daArigobi,+ dekala muBashani:+ nyisumba yamaneni 60 yadiña najimpwembu ninyikomenu yawuneñu); 14 Ahinadabi mwana kaIdo, diyi wakameneneña muMahanayimi;+ 15 Ahimayazi, diyi wakameneneña muNafitali (wasumbwili Basemati, iwu niyena wadiña mwana kaSolomoni); 16 Bayana mwana kaHushayi, diyi wakameneneña muAsheri nimuBeyaloti; 17 Yehoshafati mwana kaParuwa, diyi wakameneneña muIsakari; 18 Shimeyi+ mwana kaEla, diyi wakameneneña muBenjamini;+ 19 Geberi mwana kaUri, diyi wakameneneña mpata yaGiliyadi,+ mpata yaSihoni+ mwanta wawaAmori niyaOgi+ mwanta wakuBashani. Kwadiña cheñi chinlonda wumu wakameneneña awa ayinlonda amakwawu ejima mwituña.

20 AYuda nawaIsarela adiña amavulu nankashi neyi wusekulula wakukaluñalwiji;+ adiileña, anwineña nikuzañalala.+

21 Solomoni wayuulili mawanta ejima, kutachikila kuKaloña*+ kushika nikumpata yawaFilisitinu ndo-o nikuñinza yaEjipitu. Amuleteleleña nyilambu nawa amukalakeleleli Solomoni mumafuku ejima akuhanda kwindi.+

22 Yakuda yadiileñayi Solomoni hefuku dimu yadiña yipimu yansaba* 30 jawuña wawuwahi walembuluka niyipimu yansaba 60 jawuña walembuluka, 23 añombi anuna 10, añombi anafumishiwu kumunyenvu 20 nianyikoku 100, kushilahu nianchila,* tupaala, atubaji nituda twanuna. 24 Muloña wadiña nañovu yakuyuula yuma yejima kwishinadi dinu daKaloña,*+ kufuma kuTifisa kushika nikuGaza,+ kushilahu nianyanta ejima akwishinadi dinu daKaloña; nawa wadiluñishili kuwunda mumaluña ejima amunyeñumukili.+ 25 AYuda nawaIsarela ashakamini mukukiñewa, muntu-himuntu mwishina damutondu windi wamuvinyu nimwishina damutondu windi wachikuyu, kufuma kuDani ndo-o nikuBeyerisheba, mumafuku aSolomoni ejima.

26 Nawa Solomoni wadiña namataña 4,000* atuwalu twindi twakumakalu indi nituwalu* 12,000.+

27 Awa ayinlonda amwinkeleña Mwanta Solomoni yakuda niantu ejima adiileña kumesa yaMwanta Solomoni. Chinlonda-hichinlonda wadiña namudimu wakupompesha yakuda mukakweji kindi nikuzata nañovu kulonda kubuli chuma nichimu chikubulilahu.+ 28 Nawa aleteleña bali nimatahu oma akwinka tuwalu, kushilahu nituwalu twakokeleña makalu, muntu-himuntu kwesekeja namudimu windi.

29 Nawa Nzambi wamwinkeli Solomoni maana abadika nankashi nikashinshi kabadika chikupu nimuchima wakutiyishisha yuma yayivulu chikupu neyi wusekulula wakuchikumu chakaluñalwiji.+ 30 Maana aSolomoni abadikili maana awantu ejima akuMusela nimaana ejima amuEjipitu.+ 31 Wadiña namaana nankashi kubadika muntu wejima. Wadiña namaana kubadika Etani+ mwini Ezera niHemani,+ Kalikoli+ niDarida, anyana kaMaholi. Mpuhu yindi yataandili kunyuza yejima yadikumashaniniyi nayu.+ 32 Wasonekeli* yishimu+ 3,000 nawa tumina+ twindi twadiña 1,005. 33 Wahosheleña hanyitondu, kutachika namusida wamuLebanoni nakushika nikuhisopi*+ yamenaña kumbañu; wahosheleña nihadi anyama,+ atuda,*+ yuma yakalabaña*+ niinshi. 34 Antu kufuma kunyuza yejima enjileña nakutiya maana aSolomoni, kubombelahu nianyanta afumineña mukaayi kejima owu atiyili maana indi.+

5 Mwanta Hirami wakuTira+ chatiyiliyi nindi Solomoni anamuwayishi dehi kwikala mwanta nakumusinsa tata yindi, watemesheli ambuñindi kudi Solomoni, muloña Hirami wadiña ibwambu daDavidi.*+ 2 Solomoni niyena watemesheli mazu kudi Hirami nindi:+ 3 “Eyi weluka chikupu neyi tata yami Davidi hatwesheli kutuñila ijina daYehova Nzambi yindi italaku, muloña wamajita amuzuñishileñawu afuminineña kumbadi jejima sampu nichashiliyi Yehova ayilumbu jaDavidi mwishina damadatilu anyendu yindi.+ 4 Ilaña ichi Yehova Nzambi yami nannookeshi kutubadi twejima.+ Kwosi muntu hela wumu wunakunzuñisha nawa kwosi chuma chatama chinakumwekanaku.+ 5 Dichi, inakufwila kutuñila ijina daYehova Nzambi yami itala neyi chamukaniniwu tata yami Davidi kudi Yehova nindi: ‘Mwaneyi inakasha hetanda deyi nakukusinsa diyi wakatuña itala dejina dami.’+ 6 Dichi lejaku antu jeyi antemeni nyitondu yanyisida yakuLebanoni.+ Ambuñami nawambuñeyi akuzatilaña hamu, nawa ambuñeyi nakayifweta wufwetu wuwukutoñola, muloña eyi weluka neyi kwosi niwumu hakachi ketu weluka kutema nyitondu neyi akaSidoniku.”+

7 Hirami chatiyiliyi mazu ahosheliyi Solomoni, wazañaleli nankashi nawa wahosheli nindi: “Yehova ashimekewi mwifuku dalelu, muloña namwinki Davidi mwana wukweti maana akuyuula awa antu amavulu chikupu!”+ 8 Dichi Hirami wamutemesheleli Solomoni mazu nindi: “Natiyi mazu iwunantemesheli. Nukwila yuma yejima yiwunakukeña, nukukwinka nyitondu yanyisida niyanyinjunga.+ 9 Ambuñami akaleta iyi nyitondu kukaluñalwiji kufuma kuLebanoni, nawa ami nakayikasila hamu nakuyisha hakaluñalwiji kulonda yikayi kwiluña diwakanleja. Nakayikasunwina kwenoku nawa eyi wakayisenda. Hakwila eyi, wukunyinkaña yakuda yinukukulombaña yakuda amwitala dami.”+

10 Dichi Hirami wamwinkeli Solomoni nyitondu yejima yanyisida niyanyinjunga yakeñeliyi. 11 Nawa Solomoni wamwinkeli Hirami yipimu yansaba* 20,000 jatidiku kwikala yakuda yakwinka amwitala dindi niyipimu yansaba 20 jamanji amawahi nankashi amuolivi.* Iyi diyuma yamwinkeleñawu Hirami kudi Solomoni hachaaka-hachaaka.+ 12 Nawa Yehova wamwinkeli Solomoni maana neyi chamukaniniyi.+ Hakachi kaHirami naSolomoni hadiña kuwunda nawa wejima wawu ayedi atiyañeni chitiyañenu.

13 Mwanta Solomoni walejeli amayala amakwawu hadi aIsarela ejima kulonda amuzatileña nyidimu yawuduñu; adiña amayala 30,000.+ 14 Hakakweji-hikakweji watemesheleñahu amayala 10,000 kuLebanoni nakudihimpa. Ashakamineña muLebanoni kakweji kamu nawa kumatala awu ashakamineñaku tukweji tuyedi. Adonirami+ diyi wadiña mukulumpi wawantu alejeliwu kuzata nyidimu yawuduñu. 15 Solomoni wadiña nawantu 70,000 azatileña nyidimu yashiyashana* niantu 80,000 akakuketula malola+ kumapidi,+ 16 kushilahu niayilolu ayinlonda aSolomoni 3,300 adiña atupitawu+ akutala amayala azatileña nyidimu. 17 Kwesekeja nachayilejeliwu kudi mwanta, apundileña malola amaneni awuseya nankashi,+ kulonda aali chikuku+ chetala namalola akusoña.+ 18 Dichi antuñi aSolomoni niantuñi aHirami nieni Gebali+ asoñeli malola, nawa aloñesheli nyitondu nimalola akutuña nachu itala.

6 Muchaaka chamu 480 kufuma hafuminiwu aIsarela* muEjipitu,+ muchaaka chamuchiwana kufuma hekaliliyi Solomoni mwanta waIsarela, mukakweji kaZivi*+ (dikwila nawu, kakweji kamuchiyedi), watachikili kutuña itala daYehova.*+ 2 Itala damutuñililiwu Yehova kudi Mwanta Solomoni dadiña makyubiti* 60 mukuleha, makyubiti 20 mukutoha nimakyubiti 30 mukuleha kwiwulu.+ 3 Ikeeki dahawiñililu+ dadiña kumbidi yatembeli* dadiña makyubiti 20 mukuleha,* kwesekana namuwihi wetala. Neyi adipima kumbidi yetala dadiña makyubiti 10.

4 Kwitala washiliku mawindu* amafuremu+ atoheleli mukachi ilaña hanji anyanya. 5 Kubombelahu, kumbañu yetala dadeni* walunjikiliku itala; danyeñumukili mbañu jetala dadeni, dikwila nawu mbañu jatembeli* nikapeka kamukachi chikupu+ nawa wanyeñumwishiliku tupeka twamumbavu kwi-i ndo-o.+ 6 Kapeka kamumbavu kaheshina, kadiña namakyubiti atanu mukutoha, kapeka kamumbavu kahakachi, kadiña namakyubiti 6 mukutoha nawa kapeka kamumbavu kamuchisatu, kadiña namakyubiti 7 mukutoha. Washiliku awa maluña anyeñumukili kwitala dejima kulonda kubuli chuma chikukundamena kumbañu jetala.+

7 Idi itala adituñili namalola akuloñeshela chadimu,+ chakwila kwosi masandu hela yizembi hela yitwa yayikuñu yatiyakeneña mwitala hadituñileñawuku. 8 Wiñililu wakapeka kamumbavu kaheshina wadiña kukabeta kakuchidiilu ketala,+ nawa kwadiña mankenka* anyeñumuka akukandaminahu kuya mukapeka kahakachi niakufumina mukapeka kahakachi nakuya mukapeka kamuchisatu. 9 Watwalekelihu kutuña idi itala, wadimanishili+ nawa wadijikili nanyalachi yanyisida ninamapulanga anyisida.+ 10 Watuñili tupeka twamumbavu nakutunyeñumwisha kwitala dejima,+ kapeka-hikapeka kadiña namakyubiti atanu mukuleha kwiwulu nawa watunuñili kwitala nanyitondu yanyisida.

11 Haniyi mpinji, izu daYehova denjili kudi Solomoni nawu: 12 “Kutalisha hanidi itala diwunakutuña, neyi wukuhembaña nshimbi jami niwunsompeshi wami nikulondela kuleja kwami kwejima nakwendamu,+ ninami nakakushikijila chikaninu chami chinamukanini tata yeyi Davidi,+ 13 nawa nakashakamaña mukachi kawaIsarela+ nawa hinakayishiya antu jami aIsarela chisayikilaku.”+

14 Solomoni watwalekelihu kutuña idi itala kulonda adimanishi. 15 Watuñili mbañu jamukachi jetala namapulanga anyisida. Kumbañu jamukachi washiliku mapulanga, kutachikila heseki detala kushika nikunyalachi yasiliñi bodi, nawa heseki detala waalilihu mapulanga anyinjunga.+ 16 Nawa mukachi ketala kunyima watuñilimu kapeka kamakyubiti 20 namapulanga anyisida, kufuma heseki kushika nikunyalachi nawa mukachi watuñilimu* kapeka kamukachi chikupu,+ Mwajila Chikupu.+ 17 Nawa tembeli,*+ dikwila nawu kapeka kakwawu kadiña kumbidi yanidi itala, kadiña namakyubiti 40. 18 Hamapulanga anyisida adiña mukachi, wabazililihu yuma yafwana nyikaabu+ ninkenu jakenuka.+ Itala dejima adijikili namapulanga anyisida nawa kwosi ilola nidimu damwekeneña hambañuku.

19 Nawa mwitala waloñeshelimu kapeka kamukachi chikupu+ kulonda ashimu chimbañu chachitiyañenu chaYehova.+ 20 Aka kapeka kadiña namakyubiti 20 mukuleha,+ makyubiti 20 mukutoha nimakyubiti 20 mukuleha kwiwulu; nawa wakilambwijili nawuru yakadi majilu; ilaña kameña+ wakijikili namapulanga anyisida. 21 Solomoni walambwijili mukachi ketala nawuru yakadi majilu+ nawa kumbidi yakapeka kamukachi chikupu+ wahitishiliku maleñi awuru, alambwijiliyi nawuru. 22 Walambwijili itala dejima nawuru sampu nichamanini itala dejima; walambwijili nikameña+ kejima nawuru kadiña kwakwihi nakapeka kamukachi chikupu.

23 Mukapeka kamukachi chikupu wabazililimu akerubi+ ayedi amutondu wakalafulu,* kerubi-hikerubi wadiña namakyubiti 10 mukuleha kwiwulu.+ 24 Mpuula yimu yakerubi yadiña namakyubiti atanu nawa mpuula yikwawu niyena yadiña namakyubiti atanu. Kufuma kunsa yampuula yimu kushika kunsa yampuula yikwawu hadiña makyubiti 10. 25 Kerubi wamuchiyedi niyena wadiña namakyubiti 10. Awa akerubi ejima ayedi adiña esekana mukutoha nawa ayibazili chochimu. 26 Chiiminu chakerubi wumu chaleheli makyubiti 10 neyi chaleheli kerubi mukwawu. 27 Kufumahu, awa akerubi+ wayishili mukapeka kamukachi chikupu.* Mpuula jawakerubi wajitandumwini, mpuula yakerubi wumu yashikili kumbañu yimu nawa mpuula yakerubi mukwawu yashikili kumbañu yikwawu. Mpuula jawu jikwawu jadihumañeneni hakachi kakapeka. 28 Nawa awa akerubi wayilambwijili nawuru.

29 Nawa hambañu jejima jetala dejima, mukapeka kamukachi nikahanji,* wabazililihu yifwikija yawakerubi,+ yamutondu wamukoma+ niyankenu jakenuka.+ 30 Heseki danitu tupeka tuyedi twetala walambwijilihu wuru. 31 Nawa hawiñililu wakapeka kamukachi chikupu watuñililihu yenzelu yamutondu wakalafulu, yishimi yamumbadi niyipamba, nakwikala chibalu chamuchitanu.* 32 Iyi yenzelu yiyedi yadiña yamutondu wakalafulu, wabazililihu akerubi, nyitondu yanyikoma ninkenu jakenuka nawa wajilambwijili nawuru. Kufumahu, wahitishili wuru hewulu dawakerubi nihanyitondu yanyikoma. 33 Ichi dichatuñiliyi niyipamba yahawiñililu watembeli,* wayituñili namutondu wakalafulu, yadiña yakuchibalu chamuchiwana.* 34 Nawa watuñili yenzelu yiyedi yamapulanga amunjunga. Chenzelu chimu chadiña nahakuvuñikila hayedi hamanuñilu, nawa chenzelu chikwawu nichena chadiña nahakuvuñikila hayedi hamanuñilu.+ 35 Hayenzelu wabazililihu akerubi, nyitondu yanyikoma ninkenu jakenuka nawa wajilambwijili wuru.

36 Watuñili mbañu yalubanza lwamukachi+ nanyisululu yisatu yamalola akusoña nimusululu wanyalachi yanyisida.+

37 Muchaaka chamuchiwana, mukakweji kaZivi;* aalili chikuku+ chetala daYehova; 38 nawa muchaaka chamu 11, mukakweji kaBuli* (dikwila nawu, mukakweji kamu 8), idi itala amanishili kudituña nituyuma twejima twakeñekeleñaku kwesekeja namuchidi wakudituñilamu.+ Dichi idi itala dejima wadituñili hadi yaaka 7.

7 Solomoni watuñili itala*+ dindi nakudimanisha+ dejima hadi yaaka 13.

2 Nawa watuñili itala dateneneñawu nawu Itala Devunda daLebanoni+ dadiña namakyubiti 100 mukuleha, makyubiti* 50 muwihi nimakyubiti 30 mukuleha kwiwulu hanyisululu yiwana yayishimi yanyitondu yanyisida;+ nawa hayishimi hadiña nyalachi yanyisida. 3 Adijikili hewulu namapulanga anyisida adiña hewulu danyalachi yayikuñu yadiña hayishimi; yadiña 45, musululu-himusululu wadiña na 15. 4 Kwadiña nyisululu yisatu yamawindu* adiña namafuremu, nawa windu-hiwindu yaditalishilili nawindu yikwawu munyisululu yisatu. 5 Mawiñililu ejima niyipamba yejima yadiña namafuremu ambadi jiwana jesekana, neyi chadiña mawindu* adiña kumbidi aditalishilili namawindu amakwawu owu adiña munyisululu yisatu.

6 Nawa watuñili Kapeka* kaYishimi kadiña namakyubiti 50 mukuleha nimakyubiti 30 muwihi, nawa kumbidi yanaka kapeka kwadiña ikeeki dahawiñililu dadiña nayishimi nimukungu.

7 Watuñili niKapeka* Ketanda,+ dikwila nawu Kapeka kaKusompelamu,+ mwasompeleleñayi nyiloña nawa akijikili namapulanga anyisida kufuma heseki kushika nikunyalachi.

8 Itala* dindi dakushakamamu dadiña mulubanza lukwawu,+ wadituñilili kunyima yaKapeka* Ketanda nawa wadituñili nawukalawenu wowumu. Mwana kaFwaru wamumbanda asumbwiliyi Solomoni+ niyena wamutuñilili itala dadifwanini nanaka Kapeka Ketanda.

9 Yuma yejimiyi ayituñili namalola awuseya+ akusoña kwesekeja nachayipiminiwu, aketoleliwu mukachi nihanji nampoku jamazewu jakuketula nachu malola, kutachikila kuchikuku kushika nikumukungu nikufuma hanji kushika nikulubanza lweneni.+ 10 Nawa chikuku achaalili namalola amaneni chikupu nawa awuseya. Malola amakwawu adiña namakyubiti 10 nawa amakwawu adiña namakyubiti 8. 11 Nawa hewulu dawu hadiña malola alema wuseya, akusoña kwesekeja nachayipiminiwu, hamu nimapulanga anyisida. 12 Mwakuminini lubanza lweneni anyeñumwishilimu mbañu yanyisululu yisatu yamalola akusoña nimusululu wanyalachi yanyisida, neyi chadiña lubanza lwamukachi+ lwetala daYehova niikeeki detala dahawiñililu.+

13 Mwanta Solomoni watemesheli antu nakumutambika Hirami+ nawa amuleteli kufuma kuTira. 14 Wadiña mwana weyala avweliwu kudi ntuluwa wakumuchidi waNafitali nawa tata yindi wadiña mwini Tira muchiji wawuneñu.+ Hirami welukili nyidimu yayivulu, wadiña nakashinshi+ kakwiluka yuma nawa welukili kuzata chiwahi nyidimu yejima yakuzata nawuneñu.* Dichi wenjili kudi mwanta Solomoni nawa wazatili nyidimu yindi yejima.

15 Watuñili yishimi yiyedi yawuneñu;+ chishimi-hichishimi chadiña namakyubiti 18 mukuleha kwiwulu nawa yatoheli makyubiti 12 mumbavu kwi-i ndo-o.*+ 16 Nawa watuñili nyitu yiyedi yawuneñu nakuyisha hewulu dayishimi. Mutu wumu wadiña makyubiti atanu mukuleha kwiwulu nawa wukwawu wadiña makyubiti atanu mukuleha kwiwulu. 17 Kumutu wadiña hewulu dachishimi-hichishimi, kwadiña yuma yayikuñu yamesu-mesu yadiña neyi kaleñi nimaleñi*+ anyanya ashintiliwu neyi nyonji; kumutu wumu kwadiña 7 nawa kuwukwawu kwadiña 7. 18 Nawa kuniyi yikuñu yamesu-mesu yadiña neyi kaleñi wanyeñumwishiliku nyisululu yiyedi yamapomegiranati* yakujika hanyitu yadiña hewulu daYishimi; dicheliliyi nanyitu yejima yiyedi. 19 Nyitu yadiña hewulu dayishimi kwakwihi nekeeki dahawiñililu wayituñili neyi nkenu nawa yadiña makyubiti awana mukuleha kwiwulu. 20 Nyitu yadiña hewulu dayishimi yiyedi, hewulu hanjiñumuki hanuñañeneni yikuñu yamesu-mesu yadiña neyi kaleñi; nawa kwadiña mapomegiranati* 200 munyisululu kunyeñumuka kumutu-himutu kwi-i ndo-o.+

21 Wemikili yishimi yekeeki dahawiñililu watembeli.*+ Wemikili chishimi chakuchidiilu* nakuchituumba nindi Yakini,* nawa wemikili chishimi chakuchimunswa* nakuchituumba nindi Bowazi.*+ 22 Nawa hewulu dayishimi abazililihu yuma yamwekeneña neyi nkenu. Dichi mudimu wakutuña yishimi wamanini.

23 Kufumahu, watuñili Kaluñalwiji kachikuñu chakweñununa.+ Kadiña kanjiñumuki, kufuma kunsa yimu yamuvumbu nakushika kunsa yikwawu hadiña makyubiti 10 nawa kadiña namakyubiti atanu mukuleha kwiwulu. Nawa hakukipima nakukinyeñumwisha+ kakeñekeleña mwonji wakupima nachu wawulehi makyubiti 30. 24 Nawa mwishina damuvumbu waKaluñalwiji wabazililimu yuma yafwana nyikaabu,+ nakukinyeñumuka kwi-i ndo-o. Mukyubiti-hikyubiti mwadiña yuma 10 yafwana nyikaabu kunyeñumuka Kaluñalwiji, hamu nanyisululu yiyedi yayuma yafwana nyikaabu yakweñununa yakubazila hamu naku. 25 Kashakamini hadi añombi ayizamba 12,+ asatu atalishilili kukabeta kakuchimunswa, asatu atalishilili kumujika, asatu atalishilili kukabeta kakuchidiilu nawa asatu atalishilili kumusela. Kaluñalwiji kashakamini hadi wena nawa nyima jawu jejima jatalishilili hakachi. 26 Nawa kudita kwaku kwesekeni namuwihi wachikasa* nawa kumuvumbu waku atuñiliku neyi kumuvumbu wakaapu,* nawa neyi nkenu jakenuka. Mweñilileña nyilondu* yamenji 2,000.

27 Kufumahu, watuñili matemba+ 10 awuneñu mwakusendela menji. Itemba-hiitemba dadiña namakyubiti awana mukuleha, makyubiti awana mukutoha nimakyubiti asatu mukuleha kwiwulu. 28 Nawa ichi dichatuñiliyi awa matemba: Adiña akujika malata mumbavu nawa awa malata akujika mumbavu wayishili munkañalu jawuneñu jakukimbakesha. 29 Nawa hamalata ajikiliyi mumbavu adiña munkañalu jawuneñu jakukimbakesha, wabazililihu anyitupa,+ añombi ayizamba niakerubi,+ nawa iyi diyuma yoyimu yabazililiyi nihankañalu jawuneñu jakukimbakesha. Hewulu nimwishina dawanyitupa niañombi ayizamba, wabazililihu mbuña jankenu. 30 Nawa itemba-hiitemba dadiña natufumbu tuwana ninyisomali yawuneñu nawa mawombu ayu awana diwu akwatili nyisumali. Mwishina dabeseni mwadiña yuma yayikwatili, yakweñunwina hamu nambuña jankenu kumbadi jejima. 31 Kanwa kabeseni kadiña kyubiti yimu kufuma heshina kushika hewulu nawa kadiña kanjiñumuki. Aka kanwa, kushilahu nihakitentekeliwu hadiña kyubiti yimu nachikunku mukuleha kwiwulu nawa hanaka kanwa wabazililihu yuma yimu. Nawa malata ajikiliyi mumbavu adiña nambadi jiwana jesekana, bayi janjiñumukiku. 32 Itu tufumbu tuwana twadiña mwishina damalata ajikiliyi mumbavu, nawa nyendu yakwatili tufumbu yadiña yakunuñila kwitemba. Kafumbu-hikafumbu kadiña kyubiti yimu nachikunku mukuleha kwiwulu. 33 Nawa itu tufumbu twadiña twakutuña neyi tufumbu twakwikalu. Nyendu yakwatili tufumbu, marimu, masipoku nimahaabu jejima jadiña jachikuñu chakweñununa. 34 Mumawombu awana etemba-hiitemba mwadiña nyendu yiwana yakwatili tufumbu; nawa iyi nyendu wayeñunwinini kwitemba nakwikala chuma chimu. 35 Hewulu detemba hadiña chuma chanjiñumuki chadiña kyubiti yachikunku mukuleha kwiwulu, nawa hewulu detemba hadiña mafuremu nimalata akujika mumbavu jeñunwininiyi kwitemba nakwikala chuma chimu. 36 Hewulu damafuremu etemba nihamalata adiña mumbavu, wabazililihu akerubi, anyitupa, nyitondu yanyikoma nijimbuña jankenu kwi-i ndo-o,+ kwesekeja neluña dadiña hachuma-hichuma. 37 Ichi dichatuñiliyi matemba+ ejima 10; wayeñunwini ejima munjila yoyimu,+ nachipimu chochimu nawa wayibazili chochimu.

38 Watuñili mabeseni*+ 10 awuneñu; mubeseni-hibeseni mweñilileña nyilondu yamenji 40. Beseni-hibeseni yadiña makyubiti awana.* Matemba ejima 10 adiña nabeseni yimu-yimu. 39 Kuhiñahu, washili matemba atanu kukabadi kakuchidiilu chetala nawa washili matemba amakwawu atanu kukabadi kachimunswa chetala. Kufumahu, washili Kaluñalwiji kukabadi kakuchidiilu chetala, nakukitalisha kukabeta kakuchidiilu namusela.+

40 Hirami+ watuñili nimabeseni,* mafosholu+ niyeña yakunama.+

Dichi Hirami wamanishili nyidimu yejima yamukalakeleleliyi Mwanta Solomoni hetala daYehova:+ 41 yishimi+ yiyedi ninyitu yadiña neyi cheña chakunama yadiña hewulu dayishimi yiyedi; yikuñu yamesu-mesu+ yiyedi yadiña neyi kaleñi yakujika hanyitu yiyedi yadiña neyi cheña chakunama yadiña hewulu dayishimi; 42 mapomegiranati*+ 400 akusha kuyikuñu yiyedi yamesu-mesu yadiña neyi kaleñi, nyisululu yiyedi yamapomegiranati yakuchikuñu-hichikuñu chamesu-mesu chadiña neyi kaleñi, yakujika hanyitu yiyedi yadiña neyi cheña chakunama yadiña hewulu dayishimi yiyedi; 43 matemba+ 10 nimabeseni*+ 10 ahamatemba; 44 Kaluñalwiji+ niañombi ayizamba 12 hakitentekeliwu; 45 niyifwoyu, mafosholu, yeña yakunama niyipwepu yejima, yuma yawuneñu wakweñununa chiwahi yamutuñililiwu Mwanta Solomoni kudi Hirami yamwitala daYehova. 46 Mwanta wawumbilili yumiyi muyikombola yamaseki munkambi yaYodani, hakachi kaSukoti naZaretani.

47 Solomoni hapimini iyi yuma yejimaku, muloña yavulili nankashi. Kulema kwawuneñu akwilukili wanyi.+ 48 Solomoni watuñili yuma yejima yamwitala daYehova: kameña+ kawuru; mesa yawuru+ yakutentekahu mankendi akutenteka kumesu aNzambi; 49 jakutentekahu manoñu+ jawuru yakadi majilu, jitanu kuchidiilu nawa jitanu kuchimunswa kumbidi yakapeka kamukachi chikupu; ninkenu jakenuka,+ manoñu ninzamba, jejima jadiña jawuru;+ 50 mabeseni,* jakujima nachu kesi,+ yeña yakunama, makaapu,*+ jakusendelahu kesi,+ jejima jadiña jawuru yakadi majilu; nimayanda akuyiisu yamwitala damukachi,+ dikwila nawu, Mwajila Chikupu nimayanda akuyiisu yakwitala datembeli,+ jadiña jawuru.

51 Dichi Mwanta Solomoni wamanishili kuzata nyidimu yejima yakundamini kwitala daYehova. Kufumahu, Solomoni waleteli mukachi yuma yajilikiliyi+ tata yindi Davidi nawa washili siliva, wuru niyuma yikwawu muyisweku yayuma yalema yamwitala daYehova.+

8 Dichi hanoyu hanoyu mpinji, Solomoni wapompesheli+ akulumpi jawaIsarela, anlomboli* ejima anyichidi, dikwila nawu antwamina janyitaña yawaIsarela.+ Enjili kudi Mwanta Solomoni kuYerusalema nakuleta chimbañu chachitiyañenu chaYehova kufuma kuMusumba waDavidi,+ kuZiyona.+ 2 Amayala ejima amuIsarela apompeli kumesu aMwanta Solomoni hachawija* mukakweji kaEtanimi,* dikwila nawu kakweji kamu 7.+ 3 Chelili akulumpi ejima awaIsarela anenzi dehi, atupristu anyamwini Chimbañu.+ 4 Aleteli Chimbañu chaYehova, itenti dakubulakena+ niyuma yejima yajila yadiña mwitenti. Atupristu niaLevi aleteli yumiyi. 5 Mwanta Solomoni niizaza dawaIsarela dejima, datambikiliwu kulonda adibulakani nadu kumbidi yaChimbañu. Dichi alambwileña+ anyikoku amavulu niañombi akukañanya nikuchinda.

6 Kufumahu, atupristu aleteli chimbañu chachitiyañenu chaYehova mwiluña dachu,+ mukapeka kamukachi chikupu ketala, Mwajila Chikupu, mwishina dampuula jawakerubi.+

7 Dichi, mpuula jawakerubi jatandumukilili heluña hadiña Chimbañu, chakwila akerubi ajikili Chimbañu ninyalachi yachu.+ 8 Nyalachi+ yadiña yayilehi nankashi chakwila insa yayu yamwekeneña Mwajila kumbidi yakapeka kamukachi chikupu, ilaña hiyamwekeneña hanjiku. Nawa yichidi kwoku nikulelu. 9 MuChimbañu himwadiñahu chuma chikwawuku, chiña hohu malola ayedi awubasa+ owu ashilimu+ Mosi kuHorebi hatiyañeniyi Yehova chitiyañenu+ nawantu jaIsarela hafumineñawu mwituña daEjipitu.+

10 Atupristu chedikiliwu mwiluña dajila, ivu+ denzeli mwitala daYehova.+ 11 Muloña weevu, atupristu hiyatwesheli kwimana nakukalakalaku, muloña kulema kwaYehova kwenzeli mwitala daYehova.+ 12 Hanoyu mpinji Solomoni wahosheli nindi: “Yehova wahosheli nindi yena wakashakama mumwidima wiyila bwi-i chikupu.+ 13 Ami namanishi dehi kukutuñila itala dahewulu, iluña deyi dakushakamamu haya nyaaka.”+

14 Kufumahu, mwanta wabalumukili nawa watachikili kukiswila chipompelu chawaIsarela chejima iku chipompelu chawaIsarela chejima chinemani.+ 15 Wahosheli nindi: “Yehova Nzambi yaIsarela ashimekewi, wamukanini tata yami Davidi nakanwa kindi nawa wunachishikiji nachikasa chindi, nindi, 16 ‘Kufuma hefuku dinayidishili antu jami aIsarela muEjipitu, hinnatondihu musumba munyichidi yawaIsarela yejima kulonda nituñimu itala dakushakamamu ijina damiku,+ ilaña namutondi Davidi kwikala nyuuli hadi antu jami aIsarela.’ 17 Nawa muchima watata yami Davidi wafwilileña kutuñila ijina daYehova Nzambi yaIsarela itala.+ 18 Ilaña Yehova wamulejeli tata yami Davidi nindi, ‘Muchima weyi wafwilileña kutuñila ijina dami itala nawa welili chiwahi chiwafwilili chumichi mumuchima weyi. 19 Hela chochu, hiwukutuña idi italaku, ilaña mwaneyi weyala iwakavwala* diyi wakatuñila ijina dami itala.’+ 20 Yehova nashikiji chikaninu chakaniniyi, muloña ami namuswani tata yami Davidi nawa nashakami hetanda daIsarela neyi chakaniniyi Yehova. Ami natuñili niijina daYehova Nzambi yaIsarela itala,+ 21 nawa mwenimu naloñeshimu iluña daChimbañu mudi chitiyañenu+ chatiyañeniyi Yehova nawankakulula jetu hayifumishileñayi mwituña daEjipitu.”

22 Kuhiñahu, Solomoni wemeni kumbidi yachipompelu chawaIsarela chejima kwakwihi nakameña kaYehova, nawa wolweli makasa indi mumawulu+ 23 nakuhosha nindi: “Eyi Yehova Nzambi yaIsarela, kwosi Nzambi wudi neyi eyi+ mumawulu hela hamasekiku, eyi wahembaña chitiyañenu nikumwekeshela ambuñeyi kukeña kwakashinshi+ anakwenda kumesu eyi namuchima wawu wejima.+ 24 Wunashikiji chikaninu chiwamukanini tata yami Davidi kambuñeyi. Wakanini chikaninu nakanwa keyi, nawa ifuku dalelu wunachishikiji nachikasa cheyi.+ 25 Dichi dinu, eyi Yehova Nzambi yaIsarela, shikijaku chikaninu chiwamukanini tata yami Davidi kambuñeyi, chiwahosheli neyi: ‘Mundonda yachisaka cheyi himwakabula iyala wakashakama hetanda daIsarela kumesu amiku, neyi anyaneyi awamayala akuhembaña njila jawu nakwenda kumesu ami neyi chiwunendi eyi kumesu ami.’+ 26 Dichi dinu, eyi Nzambi yaIsarela, mwani chikaninu chiwamukanini tata yami Davidi kambuñeyi chishikijewi.

27 “Eyi Nzambi, komana chalala wunateli kushakama hamaseki?+ Talaña! Mawulu, eña iwulu damawulu, dinakukeheli;+ dikwila nawu idi itala dinnatuñi dinakehi chikupu.+ 28 Dichi eyi Yehova Nzambi yami, tiyililaku kukulomba kwanami kambuñeyi nikulomba kwinnakulomba nami wuntiyi kuwaha, nawa tiyililaku kukudila kwami kwinnakukeña nami wunkwashi nikukulomba kwinnakulomba ami kambuñeyi kumesu eyi dalelu. 29 Mwani mesu eyi ataleña hanidi itala mwaana niwufuku, ataleña heluña diwashimwini neyi, ‘Dihakwikalaña ijina dami,’+ kulonda wutiyilileña kukulomba kunukulombaña ami kambuñeyi iku natalishi kudinu iluña.+ 30 Nawa wutiyilileña kukulomba kunukulombaña ami kambuñeyi nami wuntiyi kuwaha nikulomba kukulombañawu antu jeyi aIsarela chikulombañawu iku anatalishi kudinu iluña, nawa wutiyilileña mwiluña deyi muwashakamaña mumawulu;+ eña, wutiyilileña nikwanakena.+

31 “Neyi muntu amuvulumuna mukwawu nawa anavulumuniwu amusanyikisha owu wunamuvulumuni nakumuleja nindi eli munasanyikiyi,* nawa henohu kanda eli munasanyikiyi,* enza kumbidi yakameña keyi mudinu itala,+ 32 mwani eyi wakatiyi mumawulu nakusompesha ambuñeyi. Watama wakamufwishi namuloña* nakumubabesha kwesekeja nayilwilu yindi yatama nawa mukakuloña wakamuyiñishi nakumufweta kwesekeja nakuloña kwindi.+

33 “Neyi antu jeyi aIsarela ayimika mushindu kudi ayilumbu jawu muloña wakutwalekahu nakukuvulumuna,+ nawa afunta kudi eyi nakulemesha ijina deyi+ nikulomba nakulemba kudi eyi kulonda wuyitiyi kuwaha mudinu itala,+ 34 mwani wakatiyi mumawulu nakuyanakena antu jeyi aIsarela nshidi jawu nikuyifuntisha mwituña diwenkeli ankakulula jawu.+

35 “Neyi mawulu akayenzeli nawa nvula+ yakabuli kunoka muloña wakwila anatwalekihu nakukuvulumuna,+ kufumahu, alomba iku anatalishi kudinu iluña nikulemesha ijina deyi nawa aleka nshidi yawu muloña wakuyizozesha*+ kudi eyi, 36 mwani wakatiyi mumawulu nakuyanakena ambuñeyi nshidi yawu, antu jeyi aIsarela, muloña eyi wakayidizisha+ njila yayiwahi mwatela kwendawu; nawa wakanokeshela nvula hetuña+ diwayinkeli antu jeyi kwikala wuswana wawu.

37 “Neyi mwituña muholoka nzala yakapwelendendi,+ hela chipupu, nkanza yasweja, kabuwa,+ mukanka watuboola hela tuboola* twafwa hakuda; hela neyi ayilukuka kudi chilumbu chawu mumusumba wudi wejima wamwituña* hela chipupu chikwawu chidi chejima hela musoñu,+ 38 kulomba kudi kwejima hela kulomba kwejima kwakalombayi muntu wejima hela antu jeyi aIsarela ejima nawu wuyitiyi kuwaha+ (muloña muntu-himuntu weluka kukala kwamukabishaña kumuchima windi)+ neyi olwela makasa awu kudinu itala, 39 mwani eyi wakatiyi mumawulu, mwomwiluña deyi muwashakamaña+ nawa wakayanakeni+ nikukoñahu chuma chimu; nawa muntu-himuntu wakamufweti kwesekeja nanjila jindi jejima,+ muloña eyi weluka muchima windi (yeyi hohu weluka chikupu muchima wamuntu wejima),+ 40 kulonda akakutiyeña woma mafuku ejima akuhanda kwawu mwituña diwenkeli ankakulula jetu.

41 “Nawa kutalisha hadi ñiinza wabula kwikala hakachi kawantu jeyi aIsarela nawa wafuma kwituña dakwakulehi muloña wejina* deyi+ 42 (muloña akatiya mpuhu yejina deyi dabadika,+ yachikasa cheyi chañovu niyachikasa cheyi chakwolola), enza nakulomba iku natalishi kudinu itala, 43 mwani eyi wakatiyi mumawulu, mwomwiluña deyi muwashakamaña+ nawa wakamwilili ñiinza yuma yejima yakakulombayi, kulonda antu ejima ahamaseki akeluki ijina deyi nikukutiya woma+ neyi chelañawu antu jeyi aIsarela, nawa akeluki nawu idi itala dinnatuñi anaditeni ijina deyi.

44 “Neyi antu jeyi aya kunjita nakuzuña nachilumbu chawu kwesekeja nachiwakayitemesha+ nawa neyi alomba+ kudi eyi Yehova iku anatalishi kumusumba iwunatondi+ nikwitala dinnatuñili ijina deyi,+ 45 dichi eyi wakatiyi mumawulu kulomba kwawu nikulomba kwawu kwakukeña kuyitiya kuwaha nawa wakayisompeliku.

46 “Neyi akuvulumuna (muloña kwosi muntu wabulaña kuvulumunaku),+ nawa wuyizuwila nakuyihana kudi ayilumbu jawu, nawa akakuyitwala muwunkoli ayitwala muwunkoli mwituña dachilumbu dakwakulehi hela damukamwihi;+ 47 dichi mwituña munayitwaliwu wunkoli+ anuka nawu tunavulumuni nawa abalumukila kudi eyi,+ nawa alomba kudi eyi nawu wuyitiyi kuwaha mwituña danowu anayitwali muwunkoli+ nakuhosha nawu, ‘Tunavulumuni nawa tunakoñi mwaluwa; tunakoñi chuma chatama,’+ 48 nawa abalumukila kudi eyi namuchima wawu+ wejima ninawumi* wawu wejima mwituña dawayilumbu jawu ayitwalili muwunkoli, nawa alomba kudi eyi iku anatalishili kwituña dawu diwenkeli ankakulula jawu nikumusumba iwunatondi nikwitala dinnatuñili ijina deyi,+ 49 dichi eyi wakatiyi mumawulu, mwomwiluña deyi muwashakamaña,+ kulomba kwawu nikulomba kwawu kwakukeña kuyitiya kuwaha nawa wakayisompeliku 50 nikuyanakena antu jeyi anakuvulumuni, wakayanakeni kuluwa kwawu kwejima kunakuvulumuniwu. Wakayilishi kwikala antu akutiyila wushona kudi owu anayitwali muwunkoli nawa akayitiyila wushona+ 51 (muloña hiyantu jeyi nawa hiwuswana weyi,+ owu iwafumishili muEjipitu,+ mukachi kaluteñu mwakusuñunwina yikuñu).+ 52 Mwani mesu eyi ataleña hakulomba kwanami kambuñeyi kwakukeña kuntiya kuwaha+ nihakulomba kwawantu jeyi aIsarela kwakukeña kuyitiya kuwaha nakuyitiyilila mpinji yejima yakukutambikañawu.*+ 53 Muloña eyi Yehova Mwanta Wabadika, wayambwili ekali wuswana weyi kufuma mudi antu ejima ahamaseki,+ neyi chiwashimwini kuhitila mudi kambuñeyi Mosi hiwafumishileña ankakulula jetu mwituña daEjipitu.”

54 Nawa Solomoni chamanishiliyi tuhu iku kulomba kwejima kudi Yehova nikulomba kwakukeña kuyitiya kuwaha, wanyamukili kumbidi yakameña kaYehova, oku kwafukaminiyi iku nololi makasa indi mumawulu.+ 55 Kufumahu, wemeni nakukiswila chipompelu chawaIsarela chejima nezu datiyakana nindi: 56 “Yehova ashimekewi, wunayinki antu jindi aIsarela iluña dakunookela neyi chakaniniyi.+ Kwosi izu nidimu dahayikaninu yindi yejima yayiwahi yakaniniyi kuhitila mudi kambuñindi Mosi dinabuli kushikijewaku.+ 57 Yehova Nzambi yetu ekali nanetu neyi chadiñayi nawankakulula jetu.+ Bayi atushiya hela kutuumba chisayikilaku.+ 58 Akundamishi nyichima yetu kudi yena,+ kulonda twendeña munjila jindi jejima nikuhemba kuleja kwindi, nshimbi jindi niwunsompeshi windi, jalejeliyi ankakulula jetu nindi ajihembeña. 59 Nawa awa mazu innamulembeleli Yehova akututiya kuwaha ayanukeña kudi Yehova Nzambi yetu mwaana niwufuku, kulonda ansompeleñaku ami kambuñindi niantu jindi aIsarela kwesekeja nayuma yikukeñekaña hefuku-hefuku, 60 kulonda antu ejima ahamaseki akeluki nawu Yehova diyi Nzambi walala.+ Kwosi mukwawuku!+ 61 Dichi nyichima yenu yiikali chikupu*+ kudi Yehova Nzambi yetu nakwenda munshimbi jindi nikuhemba kuleja kwindi neyi chimunakwila nikulelu.”

62 Dichi mwanta niaIsarela ejima adiñayi nawu alambwili nyilambu yayivulu kumesu aYehova.+ 63 Solomoni walambwili nyilambu+ yakuwunda kudi Yehova; walambwili añombi 22,000 nianyikoku 120,000. Dichi mwanta niaIsarela ejima enzunwini itala daYehova.+ 64 Hanodu ifuku mwanta wajilikili lubanza lwahakachi lwadiña kumbidi yetala daYehova, muloña dimwalambwililiyi nyilambu yakushita, nyilambu yambutu nimanji anyilambu yakuwunda, muloña kameña+ kawuneñu kadiña kumesu aYehova kadiña kanyanya nankashi kulambwilahu nyilambu yakushita, nyilambu yambutu nimanji+ anyilambu yakuwunda. 65 Hanoyu mpinji Solomoni wekalili nachawija+ hamu nawaIsarela ejima, chipompelu cheneni kutachikila kuLebo Hamati* ndo-o nikuMuhoñi* waEjipitu,+ kumesu aYehova Nzambi yetu hadi mafuku 7 nimafuku amakwawu 7, ejima hamu adiña mafuku 14. 66 Hefuku dalondelelihu,* walejeli antu nindi ayi kunyikala yawu, dichi wena amukiswilili mwanta nawa ayili kunyikala yawu iku anazañalali nikutiya kuwaha munyichima muloña wayuma yejima yayiwahi+ yamwilililiyi Yehova kambuñindi Davidi niantu jindi aIsarela.

9 Solomoni chamanishiliyi tuhu kutuña itala daYehova, itala* damwanta+ niyuma yejima yakeñeleña kutuñayi Solomoni,+ 2 Yehova wamwekeni kudi Solomoni kapampa kamuchiyedi neyi chamwekeniyi cheñi kudi yena muGibeyoni.+ 3 Yehova wamulejeli nindi: “Ami natiyi kulomba kweyi nikulomba kuwalomba kumesu ami neyi nikutiyi kuwaha. Ami najiliki idi itala diwunatuñi nakushamu ijina dami+ haya nyaaka, nawa mesu ami nimuchima wami wukwikalaña mwenimu mpinji yejima.+ 4 Nawa eyi, neyi wukwendaña kumesu ami neyi chendeliyi tata yeyi Davidi,+ namuchima wakashinshi+ nimukuloña+ nakwila yuma yejima yinnakuleji+ nikwovwahila nshimbi jami niwunsompeshi wami,+ 5 dichi nakakolesha chikupu itanda dawanta weyi wakuyuula Isarela haya nyaaka, neyi chinamukanini tata yeyi Davidi nami, ‘Mundonda yachisaka cheyi himwakabula iyala wakashakama hetanda daIsarelaku.’+ 6 Ilaña neyi eyi nianyaneyi mwakaleka kunlondela nikuleka kuhemba kuleja kwami ninshimbi jami jinnayinki, nawa muya nakukalakela anzambi amakwawu nikudibuka kudi wena,+ 7 nakafumisha aIsarela mwituña dinnayinki nawa itala dinnajilikili ijina dami+ nakadinatila kwakulehi namesu ami,+ nawa Isarela wakekala chuma chakasehañawu* nikuchisekesha hakachi kawantu ejima.+ 8 Nawa idi itala dakekala nyilumba yayuma yinajilumuki.+ Muntu wejima wakahitaña kwakwihi nanidi itala wakahayamaña nikwimba muloji nakuhosha nindi, ‘Muloñadi Yehova chinakoñeliyi idi ituña ninidi itala ñana?’+ 9 Kufumahu, akahosha nawu, ‘Muloña amushiyili Yehova Nzambi yawu, wafumishili ankakulula jawu mwituña daEjipitu, nawa alemesheli anzambi amakwawu nakutachika kudibuka kudi wena nikuyikalakela. Dihanafumi Yehova ayileteli iku kukala kwejima.’”+

10 Hakumana kwayaaka 20, mumpinji yatuñililimu Solomoni matala ayedi, itala daYehova niitala* damwanta,+ 11 Mwanta Hirami+ wakuTira wamuleteleli Solomoni nyitondu yanyisida niyanyinjunga niwuru yayivulu nankashi kwesekeja nayakeñeleñayi,+ nawa Mwanta Solomoni wamwinkeli Hirami nyisumba 20 mwituña daÑaliliya. 12 Dichi Hirami wafumini muTira nakuya nakutala nyisumba yamwinkeliwu kudi Solomoni, ilaña hiyamutiyishili kuwahaku.* 13 Wamwilili nindi: “Manakwami, nyisumba yamuchidinyi iyi yiwunanyinki?” Dichi atachikili kuyitena nawu Ituña daKabuli* kushika nikulelu. 14 Haniyi mpinji, Hirami wamutemesheleli mwanta ntalenta* jawuru+ 120.

15 Nawa Mwanta Solomoni walejeli akakuzata nyidimu yawuduñu+ kulonda atuñi itala daYehova,+ itala* dindi yomweni, Mulumba,*+ mpwembu yaYerusalema, Hazori,+ Megido+ niGezeri.+ 16 (Fwaru mwanta wakuEjipitu wakandukili nakuya nakulukuka Gezeri nikuwocha nakesi, nawa wajahili aKenani+ ashakamineña muniwu musumba. Dichi iwu musumba wamwinkeliwu mwanindi wamumbanda,+ ñoda Solomoni, kulonda wiikali chawaana* chakudishiika nachu.) 17 Solomoni watuñili* Gezeri, Betihoroni+ yakuChikulu, 18 Bayalati+ niTamari mwisaña, mwomwituña, 19 kushilahu ninyisumba yaSolomoni yejima mwakuhembela yuma, nyisumba yamakalu,+ nyisumba yawakakwendela hatuwalu niyuma yejima yakeñeliyi Solomoni kutuña muYerusalema, muLebanoni nimwituña dejima dayuulileñayi. 20 Hakwila antu ejima ashalili hadi aAmori, aHiti, aPerizi, aHivi niaYebusi,+ abulili kwikala antu jaIsarela,+ 21 anyanawu ashalili mwituña, owu abulili kujilumunawu kudi aIsarela, ayilejeli kudi Solomoni kulonda azateña nyidimu yawuduñu nakwikala anduñu kushika nikulelu.+ 22 Ilaña Solomoni helishilihu kaIsarela wejima kwikala nduñuku,+ muloña adiña amashidika indi, ambuñindi, ayilolu jindi, akulumpi jamashidika niakulumpi jawakakwendesha makalu indi niakakwendela hatuwalu. 23 Kwadiña akulumpi awayinlonda 550 atalileña mudimu waSolomoni, atupitawu atalileña antu azatileña mudimu.+

24 Ilaña mwana kaFwaru wamumbanda+ wakunkumukili nakufuma kuMusumba waDavidi+ nakwinza kwitala damutuñililiyi; kufumahu, Solomoni welili Mulumba.*+

25 Solomoni walambwileña nyilambu yakushita ninyilambu yakuwunda kapampa kasatu muchaaka+ hakameña kamutuñililiyi Yehova,+ nawa hakameña kadiña kumesu aYehova wocheleleñahu ninyilambu yakukakumuka wishi. Dichi wamanishili kutuña itala.+

26 Mwanta Solomoni watuñili nimbopolu jajivulu muEziyoni Geberi,+ wekalila kwakwihi naEloti, kuchikumu chaKaluñalwiji Kachinana mwituña daEdomi.+ 27 Hirami watemesheli ambuñindi nambopolu+ jajivulu, amayala elukili chikupu chakwenda hakaluñalwiji kulonda azatili hamu nawambuña aSolomoni. 28 Ayili kuOfiri+ nawa kwenoku asendeli ntalenta jawuru 420 nakujileta kudi Mwanta Solomoni.

10 Dichi mwanta wamumbanda wakuSheba watiyili mpuhu yaSolomoni kutalisha hejina daYehova,+ dichi wenjili nakumweseka namalwihu akala.*+ 2 Washikili muYerusalema hamu nezanvu deneni dawambuñindi,+ nawangameli asendeli manji abalisamu+ niwuru yayivulu nankashi nimalola alema wuseya. Weñilili mwadiñayi Solomoni nawa wamulejeli nsañu yejima yadiña kumuchima windi. 3 Dichi Solomoni waakwili malwihu ejima ehwiliyi iwu mwanta wamumbanda. Hikwadiña lwihu hela lumu lwamukalilili* mwanta kumulumbulwilaku.

4 Mwanta wamumbanda wakuSheba chamweniyi maana aSolomoni+ ejima, itala datuñiliyi,+ 5 yakuda yadiña hamesa+ yindi, chashakaminiwu ambuñindi kumesa, chazatileñawu akakuleta yakuda kumesa niyakuvwala yawu, atuseya twindi ninyilambu yindi yakushita yalambwileñayi mpinji yejima kwitala daYehova, wahayamini chikupu.* 6 Dichi wamulejeli mwanta nindi: “Nsañu yinatiyili mwituña dami kutalisha hayuma yiwunakoñi* nihamaana eyi, yalala. 7 Ilaña hinakuhweleleli nsañu yanlejeliwuku, sampu nichinnenzi nakudimwena namesu kapu. Nawa tiyaña! Nsañu yanlejeliwu yadiña yantesha hohu. Maana eyi nimaheta iwukweti jinabadiki nsañu yinatiyili. 8 Antu jeyi adi namuzañalu niambuñeyi emanaña mpinji yejima kumesu eyi nakutiyilila kumaana+ eyi, adi namuzañalu! 9 Yehova Nzambi yeyi ashimekewi,+ wunakutiyi kuwaha nakukusha hetanda daIsarela. Muloña wakukeña kwaYehova kwahaya nyaaka kwakumukeña Isarela, wakutondeli kwikala mwanta kulonda wuyuuleña mwawuñanji nimwaloña.”

10 Kufumahu, wamwinkeli mwanta Solomoni ntalenta* jawuru 120 nimanji amavulu nankashi abalisamu+ nimalola alema wuseya.+ Mwanta Solomoni adiña kanda amuleteleñahu dehi manji amavulu nankashi abalisamu akwesekana nanowu amwinkeliwu kudi mwanta wamumbanda wakuSheba.

11 Mbopolu jaHirami jajivulu jasendeli wuru kufuma kuOfiri+ nijena jaleteli nyitondu yaaligumi+ yayivulu nankashi nimalola alema wuseya.+ 12 Muniyi nyitondu yaaligumi, mwanta watuñilimu yuma yakukwata itala daYehova niitala* damwanta, kushilahu nitudada niyisanji yanyonji yawañimbi.+ Iyi nyitondu yaaligumi kanda ayileteñahu dehi cheñi hela kuyimonahu kushika nikulelu.

13 Mwanta Solomoni niyena wamwinkeli mwanta wamumbanda wakuSheba yuma yejima yakeñeliyi niyalombeliyi, kubombela hayuma yamwinkeliyi kwesekeja nachisambu chindi.* Kufumahu, iwu mwanta wamumbanda wafuntili kwituña dindi hamu nawambuñindi.+

14 Nawa kulema kwawuru yenjili kudi Solomoni muchaaka chimu kwashikili muntalenta jawuru+ 666, 15 kufumishaku yafumineña kudi akakulanda nakulandulula nimali asompokeleñahu* afumineña kudi akakulandisha nikudi anyanta ejima awaArabi nianguvulu amwituña.

16 Mwanta Solomoni watuñili nkebu jamaneni 200 jawuru+ yakubombashana nachikuñu chikwawu (nkebu-hinkebu+ wayituñili namashekeli* awuru 600) 17 ninkebu janyanya* 300 jawuru yakubombashana nachikuñu chikwawu (nkebu-hinkebu yanyanya wayituñili namamina* asatu awuru). Kufumahu, mwanta wajishili mwitala dateneneñawu nawu Itala Devunda daLebanoni.+

18 Mwanta watuñili niitanda damazewu anzovu+ nawa wadilambwijili wuru yakweñununa.+ 19 Kwadiña mankenka* 6 akukandaminahu hakuya hetanda, nawa idi itanda dadiña namukungu wanjiñumuki kunyima yadu. Kutubadi twejima tuyedi twetanda kwadiña hakusha makasa nawa anyitupa ayedi+ emeni kumbadi yahakusha makasa. 20 Nawa kwadiña anyitupa 12 emeni hamankenka* 6, kunsa yekenka dejima hanawa mankenka 6 kwadiña mutupa wumu. Kwosi wanta wukwawu watuñilihu chuma chamuchidiwuku.

21 Yuma yejima yaMwanta Solomoni yakunwinamu yadiña yawuru niyuma yejima yamwitala dateneneñawu nawu Itala Devunda daLebanoni+ yadiña yawuru yakadi majilu. Hikwadiñahu chuma chidi chejima chatuñiliwu nasilivaku, muloña mumafuku aSolomoni,+ siliva ayimweneña nawu yamukunkulwayi. 22 Muloña mwanta wadiña nambopolu jajivulu jakuTashishi+ hakaluñalwiji hamu nambopolu jajivulu jaHirami. Elileña chimwahita yaaka yisatu, mbopolu jajivulu jakuTashishi jenjileña iku jinasendi wuru, siliva, mazewu anzovu,+ ampombu nimapikoku.

23 Dichi Mwanta Solomoni wadiña namaheta+ nimaana+ kubadika akwawu anyanta ejima ahamaseki. 24 Nawa antu mwahita iseki dejima afwilileña kudimona* naSolomoni kulonda atiyi maana indi amushililiyi Nzambi mumuchima windi.+ 25 Muntu wejima waleteleña chawaana, dikwila nawu yuma yasiliva, yuma yawuru, yakuvwala, yitwa yanjita, manji abalisamu, tuwalu niyingongavalu. Atwalekelihu kwila mwenimu chaaka-nichaaka.

26 Nawa Solomoni watwalekelihu kudivulishila makalu nituwalu;* wadiña namakalu 1,400 nituwalu* 12,000,+ nawa wajihembeleli munyisumba yamakalu kwakwihi namwanta muYerusalema.+

27 Mwanta wavulishili siliva muYerusalema neyi malola, nawa wavulishili nyitondu yanyisida neyi nyitondu yanyisikamo muShefela.+

28 Tuwalu twaSolomoni atufumishileña kuEjipitu nawa akakulanda nakulandulula amwanta alandileña itu tuwalu munyikanka-nyikanka* nawuseya wowumu.+ 29 Ikalu dejima dalandileñawu kuEjipitu adilandileña nayikunku yasiliva 600, kawalu akilandileña nayikunku yasiliva 150; kufumahu, niwena ajilandishileña kudi anyanta ejima awaHeti+ nianyanta awaSiriya.

11 Ilaña Mwanta Solomoni wakeñeli ambanda akwacheñi+ amavulu kubombela hadi mwana kaFwaru wamumbanda:+ Ambanda akuMowabi,+ eni Amoni,+ eni Edomi, eni Sidoni+ nieni Hiti.+ 2 Afumini kunyuza yalejeliyi Yehova aIsarela nindi: “Bayi muya mukachi kawuku,* niwena bayi enza mukachi kenuku, muloña chakadi nikujina, akakokola nyichima yenu nakutachika kulondela anzambi jawu.”+ Ilaña Solomoni wakakeleleli kudi wena nikuyikeña. 3 Nawa wadiña nawañodi jindi 700 adiña anyana kawanyanta niantombu 300, nawa añodi jindi akokweleña muchima windi chovu-chovu.* 4 Solomoni chashinakajiliyi,+ añodi jindi akokweli* muchima windi nakulondela anzambi amakwawu,+ nawa muchima windi hiwadiña chikupu* kudi Yehova Nzambi yindi neyi chadiña muchima watata yindi Davidiku. 5 Nawa Solomoni walondeleli Ashitoreti,+ nzambi wamumbanda wawaSidoni niMilikomi,+ nzambi wawuzondu wawaAmoni. 6 Nawa Solomoni wakoñeli chuma chatama kumesu aYehova, nawa hamulondeleli Yehova chikupu neyi cheliliyi+ tata yindi Davidiku.

7 Haniyi mpinji Solomoni wamutuñilili Kemoshi chinañanaña,+ nzambi wawuzondu waMowabi, hampidi kumbidi yaYerusalema nichinañanaña chikwawu chaMoleki,+ nzambi wawuzondu wawaAmoni.+ 8 Ichi dichayilililiyi añodi jindi ejima akwacheñi ocheleña nyilambu yakukakumuka wishi nikulambula kudi anzambi jawu.

9 Yehova wamuhililili Solomoni, muloña muchima windi wafumini kudi Yehova Nzambi yaIsarela+ wamwekeni kudi yena kapampa kayedi,+ 10 nawa wamusoñamishili hachumichi nindi hatela kulondela anzambi amakwawuku.+ Ilaña yena hatiyilili mwamulejeliwu kudi Yehovaku. 11 Dichi Yehova wamulejeli Solomoni nindi: “Muloña wakwila wunakoñi chumichi nawa hiwunahembi chitiyañenu chami ninshimbi jami neyi chinakulejeliku, chakadi nikujina, nakahukula wanta kudi eyi nakuwuhana kudi kambuñeyi wumu wahadi ambuñeyi.+ 12 Hela chochu, muloña watata yeyi Davidi, hinakela chumichi mukuhanda kweyiku. Nakawuhukula muchikasa chamwaneyi,+ 13 ilaña hinakahukula wanta wejimaku.+ Muchidi wumu nakawuhana kudi mwaneyi+ muloña wakambuñami Davidi nihamuloña waYerusalema, musumba winnatondi.”+

14 Kuhiñahu, Yehova waleteli mukakudikaña naSolomoni,+ Hadadi mwini Edomi, wakuchisaka chawanta waEdomi.+ 15 Davidi chamwimikiliyi Edomi mushindu,+ Yowabi mukulumpi wanjita wayili nakujiika antu ajahiliwu nawa wesekeli kujaha amayala ejima muEdomi. 16 (Muloña Yowabi niaIsarela ejima ashakamini kwenoku tukweji 6 kushika nimpinji yajahiliyi* amayala ejima muEdomi.) 17 Ilaña Hadadi watemukili hamu nawambuña atata yindi aEdomi nawa ayili kuEjipitu; haniyi mpinji Hadadi wadiña kansi. 18 Dichi afumini kuMidiyani nakwinza kuParani. Asendeli amayala kufuma kuParani+ nakwinza nawu kuEjipitu kudi Fwaru mwanta wakuEjipitu, owu wamwinkeli itala nikuhana lushimbi nindi amwinkeña yakuda, nawa wamwinkeli nimpata. 19 Hadadi amutiyili kuwaha kudi Fwaru chakwila wamwinkeli ishaku dindi mwanyika ñodindi Tahipenesi mwadi windi, nindi amusumbuli. 20 Mukuhita kwampinji, muhela aTahipenesi wamuvweleleli Hadadi mwana weyala, wejina daGenubati nawa Tahipenesi wamutwalili* iwu mwana mwitala daFwaru. Genubati watwalekelihu kushakama mwitala daFwaru hamu nawanyana kaFwaru awamayala.

21 Hadadi hadiñayi muEjipitu, watiyili nawu Davidi nakaami hamu nawankakulula jindi+ niYowabi mukulumpi wanjita nafwi dehi.+ Dichi Hadadi wamulejeli Fwaru nindi: “Ñiiteji kulonda niyi kwituña dami.” 22 Ilaña Fwaru wamwihwili nindi: “Chumanyi chiwunakaankili kunu kudi ami chinakuleteshi wukeñi kufunta kwituña deyi?” Yena waakwili nindi: “Mwani kwosi, ilaña kuminaku dakuñiteja niyeña.”

23 Nzambi waleteli cheñi muntu mukwawu mukakudikaña+ naSolomoni, Rezoni mwana kaEliyada, owu watemukili kudi nkaaka yindi Hadadezeri+ mwanta wakuZoba. 24 Wadipompesheleli antu nawa wekalili mukulumpi wachendu chawatupondu chelili Davidi ayimiki mushindu.*+ Dichi ayili kuDamakasa+ nawa ashakamini kwenoku nakutachika kuyuula Damakasa. 25 Nawa wekalili mukakudikaña naIsarela mumafuku ejima akuhanda kwaSolomoni, nakubombela hakukala kwakoñeliyi Hadadi nawa wamuheleli Isarela chikupu hayuulileñayi Siriya.

26 Nawa kwadiña Yerobowami+ mwana kaNebati, mukaEfuremu wakuZereda nawa kambuña aSolomoni,+ owu wadiña namama yindi ntuluwa wejina daZeruwa. Niyena watachikili kudikaña* namwanta.+ 27 Ichi dichaletesheli adikañi namwanta: Solomoni welili Mulumba*+ nawa watuñili nakushinka iluña daMusumba watata yindi Davidi.+ 28 Dichi iwu Yerobowami wadiña iyala samadikita. Solomoni chamweniyi nindi iwu mukwenzi wadikita, wamutondeli kwikala mukulumpi+ wakutala nyidimu yejima yaamwitala daYosefu. 29 Haniyi mpinji, Yerobowami wafumini muYerusalema nawa kaprofwetu Ahiya+ mwini Shilo wamuwanini munjila. Ahiya wavwalili chakuvwala chachiha nawa wejima wawu ayedi adiña mwisaña mwakankawawu. 30 Ahiya wavuulili chakuvwala chachiha chavwaliliyi nakuchitabula muyibeli 12. 31 Kufumahu, wamulejeli Yerobowami nindi:

“Nonakuhu yibeli 10, muloña Yehova Nzambi yaIsarela nahoshi nindi: ‘Talaña, inakutabula wanta muchikasa chaSolomoni nawa eyi nukukwinka nyichidi 10.+ 32 Ilaña muchidi wumu wukutwalekahu kwikala windi+ muloña wakambuñami Davidi+ nihamuloña waYerusalema, musumba winnatondi kufuma munyichidi yejima yaIsarela.+ 33 Nukwila chumichi muloña ananshiyi+ nawa anakudibuka kudi Ashitoreti nzambi wamumbanda wawaSidoni nikudi Kemoshi nzambi waMowabi nikudi Milikomi nzambi wawaAmoni. Nawa hiyanendi munjila jami nakwila chuma chaloña kumesu ami nikuhemba nshimbi jami niwunsompeshi wami neyi cheliliyi tata yindi Davidiku. 34 Ilaña hinakatambula wanta wejima muchikasa chindiku, nawa nukumuleka atwalekihu kwikala ntwamina mumafuku ejima akuhanda kwindi muloña wakambuñami Davidi inatondeli,+ muloña yena wovwahilili kuleja kwami ninshimbi jami. 35 Ilaña nakatambula wanta muchikasa chamwanindi weyala nakuwuhana kudi eyi, dikwila nawu nyichidi 10.+ 36 Mwanindi nakamwinka muchidi wumu, kulonda kambuñami Davidi akekaleña nenoñu mpinji yejima kumesu ami muYerusalema,+ musumba winnaditondeli kwikala iluña dakushamu ijina dami. 37 Nakakutonda nawa wakayuula yuma yejima yiwakakeña* kuyuula, nawa wakekala mwanta waIsarela. 38 Nawa neyi wakwovwahila yuma yejima yinnakuleji nikwenda munjila jami nikwila mwaloña kumesu ami nakwovwahila nshimbi jami nikuleja kwami, neyi cheliliyi+ kambuñami Davidi, ninami nakekalaña naneyi. Nakakutuñila itala dahaya nyaaka neyi chinnamutuñili Davidi+ nawa nakakwinka Isarela. 39 Nawa anyana kaDavidi nakayitiyisha nsonyi muloña wachumichi,+ ilaña bayi neyi mpinji yejimaku.’”+

40 Dichi Solomoni wafwilileña kumujaha Yerobowami, ilaña Yerobowami watemukilili kuEjipitu kudi Shishaki+ mwanta wakuEjipitu+ nawa watwalekelihu kushakama muEjipitu kushika nimpinji yafwiliyi Solomoni.

41 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Solomoni, yuma yejima yakoñeliyi nimaana indi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi Solomoniku?+ 42 Yaaka* yayuuliliyi Solomoni aIsarela ejima muYerusalema yadiña 40. 43 Kuhiñahu, Solomoni wakaamini hamu nawankakulula jindi nawa amujiikili muMusumba watata yindi Davidi; nawa mwanindi Rehobowami+ wamuswanini nakwikala mwanta.

12 Rehobowami wayili kuShekemi, muloña aIsarela ejima enjili kuShekemi+ nakumutonda ekali mwanta.+ 2 Yerobowami mwana kaNebati chatiyiliyi tuhu chumichi (wachidiña muEjipitu, watemukili muloña waMwanta Solomoni nawa washakamineña muEjipitu),+ 3 amutemesheleli akumutambika. Dichi Yerobowami nichipompelu chawaIsarela chejima enjili kudi Rehobowami nakumuleja nawu: 4 “Tata yeyi watulemesheleli mpaanda yetu.+ Ilaña neyi wukutupeleshela mudimu wakala watata yeyi nikutupeleshelaku mpaanda yatutwikiliyi, tukukukalakelaña.”

5 Hohenohu yena wayilejeli nindi: “Yenu hadi mafuku asatu; dinu mwakafunti kudi ami.” Dichi antu ayili.+ 6 Kufumahu, mwanta Rehobowami wehujoleli akulumpi amukalakeleleli tata yindi Solomoni hachidiñayi wamumi, nindi: “Nlejenuku maana, nukuyakula namidi awa antu?” 7 Wena amwakwili nawu: “Neyi dalelu wukwikala kambuña anawa antu nikwila mwakukulombawu nawa wuyakulaña chiwahi, mpinji yejima akwikalaña ambuñeyi.”

8 Hela chochu, wakaanini maana amulejeliwu kudi akulumpi, ilaña wehujoleli akwawu anyikwenzi mwakulilileñawu nawa adiña nakumukalakela+ haniyi mpinji. 9 Wayihwili nindi: “Nlejenuku maana, tukuyakula netudi awa antu añila nawu, ‘Tupelesheliku mpaanda yatutwikiliyi tata yeyi’?” 10 Anyikwenzi mwakulilileñawu amulejeli nawu: “Ichi dichiwatela kuyakula awa antu akwila nawu, ‘Tata yeyi watulemesheleli mpaanda yetu, ilaña eyi tupelesheliku mpaanda yetu’; Watela kuyileja neyi, ‘Munu wami wakanyansa wukwikala wadita kubadika nkuma jatata yami. 11 Tata yami wayitwikili mpaanda yalema, ilaña ami nukubombelaku kumpaanda yenu. Tata yami wayibabesheleña nayikoti hohu, ilaña ami nukuyibabeshaña nayikoti yikweti nyisomu.’”

12 Yerobowami niantu ejima afuntili kudi Rehobowami hefuku damuchisatu neyi chahosheliyi mwanta nindi: “Mwakafunti kudi ami hefuku damuchisatu.”+ 13 Ilaña mwanta wayakwili antu nakuzuwa, nakukaana maana amulejeliwu kudi akulumpi. 14 Wayakwili kwesekeja namaana amulejeliwu kudi anyikwenzi, nindi: “Tata yami wayilemesheleli mpaanda yenu, ilaña ami nukubombelaku kumpaanda yenu. Tata yami wayibabesheleña nayikoti hohu, ilaña ami nukuyibabeshaña nayikoti yikweti nyisomu.” 15 Dichi mwanta hayitiyililili antuku, muloña Yehova+ diwaletesheli yuma yiikali muniyi njila kulonda ashikiji izu dahosheliyi Yehova kuhitila mudi Ahiya+ mwini Shilo kudi Yerobowami mwana kaNebati.

16 AIsarela ejima chamweniwu nawu mwanta nakaani kuyitiyilila, antu amwilili mwanta nawu: “Isekanyi ditukweti mudi Davidi? Tudana wuswana mudi mwana kaYesi. Enu aIsarela, funtenu kudi anzambi jenu. Eyi Davidi, akamenaña amwitala deyi!” Hohenohu aIsarela abalumukili nakufunta kumatala* awu.+ 17 Ilaña Rehobowami watwalekelihu kuyuula aIsarela ashakamineña munyisumba yaYuda.+

18 Kufumahu, Mwanta Rehobowami watemesheli Adorami,+ wadiña mukulumpi wakutala antu alejeliwu kuzata nyidimu yawuduñu, ilaña aIsarela ejima amwasili malola nakumujaha. Mwanta Rehobowami wakandamini mwikalu dindi nakutemukila kuYerusalema.+ 19 Nawa aIsarela atwalekahu kudikaña+ naamwitala daDavidi kushika nikulelu.

20 AIsarela ejima chatiyiliwu tuhu nawu Yerobowami nafunti, amutambikili kulonda enzi kwizaza dawantu nawa amuswanyikili kwikala mwanta wawaIsarela ejima.+ Kwosi antu alondeleli amwitala daDavidiku, chiña hohu muchidi waYuda.+

21 Rehobowami chashikiliyi muYerusalema, hohenohu wapompesheli amwitala daYuda ejima nimuchidi waBenjamini, akakuzuña njita 180,000 adizishawu,* nindi azuñi naamwitala daIsarela kulonda afuntishi chiyuulu kudi Rehobowami mwana kaSolomoni.+ 22 Kufumahu, izu daNzambi walala denjili kudi Shemaya+ muntu waNzambi walala, nawu: 23 “Muleji Rehobowami mwana kaSolomoni mwanta waYuda niamwitala daYuda ejima niaBenjamini niantu anashali ejima neyi, 24 ‘Yehova nahoshi nindi: “Bayi muya nakuzuña nawamanakwenu aIsarelaku. Wejima wenu muntu-himuntu watela kufunta kwitala dindi, muloña yami inakojeji chumichi chimwekani.”’”+ Dichi ovwahilili izu daYehova nakufunta kumatala neyi chayilejeliyi Yehova.

25 Kuhiñahu, Yerobowami watuñili* Shekemi+ mwiluña damapidi daEfuremu nawa washakamini kwenoku. Kufuma kwenoku wayili nakutuña* Penuweli.+ 26 Yerobowami wadihoshesheli mumuchima windi nindi: “Ichi dinu wanta wukufunta kudi amwitala daDavidi.+ 27 Neyi awa antu akutwalekahu kuya nakulambula nyilambu kwitala daYehova muYerusalema,+ dikwila nawu nyichima yanawa antu niyena yakafunta kudi nkaaka yawu Rehobowami, Mwanta waYuda. Chalala, akanjaha nakufunta kudi Rehobowami, Mwanta waYuda.” 28 Hanyima yakwihujola, mwanta wabazili anyana kañombi awuru ayedi+ nawa walejeli antu nindi: “Chinakuyikalila nankashi enu kukandujoka nakuya kuYerusalema. Enu aIsarela, iwu diyi Nzambi yenu wayifumishili mwituña daEjipitu.”+ 29 Kufumahu, wumu wamushili muBeteli,+ mukwawu wamushili muDani.+ 30 Nawa chumichi chayikojejeli kuvulumuna+ nawa antu ayileña kuDani nakudifukula kudi mwana kañombi wumu kwenoku.

31 Nawa watuñili matala akudifukwilamu hayinañanaña nikutonda atupristu hakachi kawantu hohu, owu abulili kwikala aLevi.+ 32 Nawa Yerobowami washiliku nichawija mukakweji kamu 8, hefuku damu 15 dakakweji, neyi chawija chamuYuda.+ Hakameña katuñiliyi kuBeteli,+ walambwilileñahu nyilambu kudi anyana kañombi abaziliyi, nawa kuBeteli wenkeli atupristu mudimu wakutala yinañanaña yatuñiliyi. 33 Nawa watachikili kulambula nyilambu hakameña katuñiliyi kuBeteli hefuku damu 15 mukakweji kamu 8, mukakweji katondeliyi. Antu jaIsarela wayishililiku chawija nawa yena wakandamini kukameña nakulambula nyilambu ninyilambu yakukakumuka wishi.

13 Muntu waNzambi+ wafumini kuYuda neyi chamulejeliwu kudi Yehova nakuya kuBeteli hemeniyi Yerobowami kukameña+ nakwocha nyilambu yakukakumuka wishi. 2 Kufumahu, wabidikili kameña kwesekeja nezu daYehova nindi: “Eyi kameña, eyi kameña! Yehova nahoshi nindi: ‘Tiyaña! Mwana weyala wejina daYosiya+ wakavwalika mwitala daDavidi! Wakalambwila atupristu ahayinañanaña hadi eyi, owu anakwochela nyilambu yakukakumuka wishi hadi eyi, nawa wakwochela mafwaha awantu hadi eyi.’”+ 3 Hanidi ifuku, muntu waNzambi wahanini chinjikijilu* nindi: “Ichi dichinjikijilu* chinakumwekesha nawu Yehova wahosha nindi: Tiyaña! Aka kameña kakubaluka hakachi nawa mawuti* adihu akumwañala.”

4 Mwanta chatiyiliyi tuhu mazu abidikiliyi muntu waNzambi walala nakutena kameña kuBeteli, Yerobowami wafumishili chikasa chindi kukameña nakumwolwelachu owu iyala nakuhosha nindi: “Mukwatenu!”+ Hohenohu, chikasa chamwolweleliyi owu iyala chomini,* nawa hatwesheli kuchivuña cheñiku.+ 5 Kufumahu, kameña kabalukili hakachi nawa mawuti amwañekeli kufuma hakameña kwesekeja nachinjikijilu* chahaniniyi muntu waNzambi walala chamulejeliwu kudi Yehova.

6 Dichi mwanta wamulejeli muntu waNzambi walala nindi: “Mwani, lembaku kulonda antiyi kuwaha kudi* Yehova Nzambi yeyi, nawa nlombeliku kulonda chikasa chami chikoli+ nakwikala neyi chichadiña hakusambila.” Hohenohu muntu waNzambi walala walembeli kudi Yehova nindi amutiyi kuwaha nawa chikasa chamwanta chakoleli nakwikala neyi chichadiña hakusambila. 7 Kuhiñahu, mwanta walejeli muntu waNzambi walala nindi: “Tuyi hamu kwitala dami kulonda wudi yakuda nikwinki nichawaana.” 8 Ilaña muntu waNzambi walala wamulejeli mwanta nindi: “Hela tuhu wunyinka chibalu chetala deyi, ami hinukutwesha kuya hamu naneyi nakuda yakuda* hela kunwa menji mudinu iluñaku. 9 Muloña ichi dichanlejeli izu daYehova nawu: ‘Bayi wuda yakuda* hela kunwa menjiku, nawa bayi wufuntila munjila yiwenjilamuku.’” 10 Dichi wanyamukili nakuyila munjila yacheñi nawa hafuntilili munjila yazatishiliyi hakwinza kuBeteliku.

11 Kwadiña kaprofwetu wumu wakashinakaji washakamineña muBeteli. Dichi anyanindi awamayala enjili kwitala nakumuleja yuma yejima yakoñeli muntu waNzambi walala hanodu ifuku muBeteli nimazu amulejeliyi mwanta. Chamanishiliwu kumuleja tata yawu iyi nsañu, 12 tata yawu wayihwili nindi: “Wayila njila yidihi?” Dichi anyanindi awamayala amulejeli njila yayililiyi muntu waNzambi walala wafumini kuYuda. 13 Kuhiñahu, walejeli anyanindi awamayala nindi: “Nshilenu chakushakamahu hachimbuulu.” Dichi amushilili chakushakamahu hachimbuulu nawa wakandaminihu.

14 Wamulondeleli muntu waNzambi walala nawa wamuwanini nashakami mwishina damutondu weneni. Kuhiñahu, wamwihwili nindi: “Yeyi muntu waNzambi walala owu wafuma kuYuda?”+ Yena waakwili nindi: “Yami.” 15 Wamwilili nindi: “Tuyi hamu kwitala dami wakadi yakuda.”* 16 Ilaña yena wahosheli nindi: “Hinukufunta hamu naneyi hela kwiteja mutambi weyiku, hinukuda yakuda* hela kunwa menji hamu naneyi mudinu iluñaku. 17 Muloña izu daYehova danlejeli nawu, ‘Bayi wuda yakuda* hela kunwa menji kwenokuku. Bayi wufuntila njila yiwenjilamuku.’” 18 Hohenohu wamulejeli nindi: “Ninami nidi kaprofwetu neyi eyi, nawa kañelu wanleja mazu aYehova nindi, ‘Muleji afunti hamu naneyi kwitala deyi kulonda adii yakuda* nikunwa menji.’” (Wamudimbili.) 19 Dichi wafuntili hamu nindi nakuda yakuda* nikunwa menji mwitala dindi.

20 Henohu achidi ashakama kumesa, izu daYehova denjili kudi owu kaprofwetu wamufuntishilimu, 21 nawa wabidikili kudi muntu waNzambi walala wafumini kuYuda nindi, “Yehova nahoshi nindi: ‘Chineli wunadikañi nakuleja kwaYehova nikubula kuhemba nshimbi yakwinkeliyi Yehova Nzambi yeyi, 22 ilaña wafunta nakuda yakuda nikunwa menji mwiluña dakulejeliyi nindi, “Bayi wuda yakuda* hela kunwa menjiku,” chibimbi cheyi hiyakachijiika mwijamu dawankakulula jeyiku.’”+

23 Chelili muntu waNzambi walala nadii dehi yakuda* nikunwa menji, kaprofwetu wakashinakaji washili chakushakamahu hachimbuulu chanowu kaprofwetu afuntishiliyi. 24 Kufumahu, wanyamukili nakuya, ilaña mutupa wenjili nakumuwana owu muntu nawa wamujahili.+ Chibimbi chindi chakaamini mumukwakwa nawa chimbuulu chemeni kwakwihi; mutupa niyena wemeni kwakwihi nanochu chibimbi. 25 Kwadiña amayala ahitileña kwakwihi nawa amweni chibimbi chinakaami mumukwakwa iku mutupa nemani kwakwihi nachibimbi. Ayili nakushimuna iyi nsañu mumusumba mwashakamineña kaprofwetu wakashinakaji.

26 Owu kaprofwetu wamufuntishilimu chatiyiliyi iyi nsañu, hohenohu wahosheli nindi: “Owu iyala diyi ona muntu waNzambi walala wadikaña nanshimbi yaYehova;+ dichi Yehova namuhani kudi mutupa kulonda amutaboli nikumujaha, kwesekeja nanochu chamulejeliwu+ kudi Yehova.” 27 Kuhiñahu, walejeli anyanindi awamayala nindi: “Nshilenu chakushakamahu hachimbuulu.” Dichi amushililihu. 28 Kufumahu, wayili nawa wawanini chibimbi chakaama mumukwakwa iku chimbuulu nimutupa anemani kwakwihi. Mutupa hadiili ochu chibimbi hela kumutabola chimbuuluku. 29 Kaprofwetu wanoneli chibimbi chamuntu waNzambi walala nakuchisha hachimbuulu, nawa wamufuntishili mumusumba windi nakumudila nikumujiika. 30 Dichi ochu chibimbi wachijiikili mwijamu dindi nawa atwalekelihu kumudila nawu: “Chinatami nankashi, manakwami!” 31 Chelili anamujiiki dehi, kaprofwetu wakashinakaji wayilejeli anyanindi awamayala nindi: “Chinafwa, mwakanjiiki mwiluña mwinnamujiiki muntu waNzambi walala. Mwakakaamiki mafwaha ami kwakwihi namafwaha indi.+ 32 Mazu aYehova abidikiliyi nakutena kameña muBeteli nimatala ejima akudifukwilamu adi hayinañanaña+ munyisumba yaSamariya, chalala akashikijewa.”+

33 Nihanyima yakwila chumichi chinamwekani, Yerobowami halekeli kwila yuma yatamaku, ilaña watwalekelihu nakutonda atupristu ahayinañanaña hakachi kawantu hohu.+ Waswanishileña hamudimu wawupristu* muntu wejima wukukeña, nakuhosha nindi: “Mutondenu niyena ekali kapristu wahayinañanaña.”+ 34 Iyi nshidi yakoñeleñawu amwitala daYerobowami+ yayikojejeli kujilumuka nikunoña heseki dejima.+

14 Hanoyu mpinji, Abiya mwana kaYerobowami wakatili. 2 Dichi Yerobowami wamulejeli ñodindi nindi: “Mwani nyamukaku, dibalumuni kulonda abuli kukwiluka nawu yeyi ñodami nawa wuyi kuShilo. Tiyaña! Kaprofwetu Ahiya wudi kwenoku. Diyi wahosheli hadi ami jakwikala mwanta wakuyuula awa antu.+ 3 Sendaku mankendi 10, mankendi atowala nimulondu wawuchi wuyi kudi yena. Yena wukukuleja chuma chikumumwekena mwanetu weyala.”

4 Ñoda Yerobowami welili mwamulejeli nfumwindi. Wanyamukili nakuya kuShilo+ nawa washikili kwitala daAhiya. Mesu aAhiya atalileña hohu kumbidi nawa hatwesheleña kumonaku, muloña washinakajili.

5 Ilaña Yehova wamulejeli Ahiya nindi: “Tiyaña, ñoda Yerobowami nakwinza nakukwihula hadi mwanindi, muloña mwanindi wakata. Nukukuleja chiwatela kumwakula.* Neyi nashiki, wukudisweka.”

6 Ahiya chatiyiliyi tuhu nshindu yanowu mumbanda heñilileñayi hawiñililu, wamwilili nindi: “Eyi ñoda Yerobowami, iñilaku. Muloñadi chiwunakudiswekela? Ananleji nawu nikuleji nsañu yatama. 7 Yaku wumuleji Yerobowami neyi, ‘Yehova Nzambi yaIsarela nahoshi nindi: “Nakufumishili hakachi kawantu jeyi nakukwilisha kulonda wiikali nlomboli wakuyuula antu jami aIsarela.+ 8 Kufumahu, natabwili wanta kudi amwitala daDavidi nakuwuhana kudi eyi.+ Ilaña hiwunekali neyi kambuñami Davidiku, wahembeli nshimbi jami nawa wendeli nanami namuchima windi wejima, nakukoña hohu yuma yaloña kumesu ami.+ 9 Ilaña eyi wunakoñi yuma yatama kubadika antu ejima iwalondeleli hanyima nawa wadituñilili nzambi mukwawu niyifwikija* yayikuñu kulonda wunzuwishi,+ nawa yami iwunafutaleli.+ 10 Muloña wachumichi, inakuleta kukala mwitala daYerobowami nawa nukujilumuna* amayala* ejima amudi Yerobowami, kushilahu niantu abula wakuyikwasha niazeya amuIsarela nawa nukukomba chikupu amwitala daYerobowami,+ neyi chakombañayi muntu tuji sampu natukombihu twejima! 11 Muntu wejima wakukabadi kaYerobowami wakafwila mumusumba, akamuda kudi atuwa; nawa wejima wakafwila mwisaña, akamuda kudi atuda amuluzwizu, muloña Yehova diyi wunachihoshi.”’

12 “Ichi dinu nyamukaku; yaña kwitala deyi. Chiwukudata tuhu mwendu mumusumba, mwana wukufwa. 13 AIsarela ejima akumudila nikumujiika, muloña diyi hohu muchisaka chaYerobowami akujiikawu mwijamu, nawa diyi hohu wamuchisaka chaYerobowami munamoniyi Yehova Nzambi yaIsarela chuma chachiwahi. 14 Yehova wakaditondela mwanta wakuyuula aIsarela, hela tuhu chayinu mpinji, owu wakajilumuna* amwitala daYerobowami+ kufuma hanodu ifuku kuya nikumbidi. 15 Yehova wakayitapa aIsarela neyi iteti dinakuleloka hamenji nawa wakayibwita aIsarela nakuyifumisha mudinu ituña dadiwahi dayinkeliyi ankakulula jawu,+ nawa wakayipalañeshela mwishinadi daKaloña,*+ muloña adituñilili awenawu yishimi yajila*+ nakumuzuwisha Yehova. 16 Nawa wakayishiya aIsarela chisayikila muloña wanshidi yinakoñiyi Yerobowami niyinakojejiyi aIsarela kukoña.”+

17 Hohenohu ñoda Yerobowami wanyamukili nakuya nawa washikili kuTiriza. Chashikiliyi tuhu hawiñililu wetala, mwana wafwili. 18 Dichi amujiikili, nawa aIsarela ejima amudilili kwesekeja nezu daYehova dahosheliyi kuhitila mudi kaprofwetu Ahiya kambuñindi.

19 Nawa nsañu yikwawu yahosha hadi Yerobowami, chazuñiliyi njita+ nichayuuliliyi, ayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta aIsarela. 20 Yaaka* yayuuliliyi Yerobowami yadiña 22. Kufumahu, wakaamini hamu nawankakulula jindi;+ nawa mwanindi weyala Nadabi wamuswanini+ nakwikala mwanta.

21 Haniyi mpinji, Rehobowami mwana kaSolomoni wekalili mwanta muYuda. Rehobowami wadiña nayaaka 41 hekaliliyi mwanta nawa wayuulili yaaka 17 muYerusalema, musumba watondeliyi+ Yehova munyichidi yejima yaIsarela kwikala iluña mwakusha ijina dindi.+ Ijina damama yaRehobowami wadiña Nayama mwini Amoni.+ 22 Nawa aYuda akoñeleña yuma yatama kumesu aYehova+ nawa nshidi yakoñeliwu yamuhilishili nankashi kubadika chamuhilishili ankakulula jawu nanshidi yakoñeliwu.+ 23 Niwena atwalekelihu kudituñila yinañanaña, mashiki ajila niyishimi yajila*+ hakapidi kejima kanyuña+ nimwishina damutondu wejima wawuwahi.+ 24 Mwituña mwadiña niamayala ayivumbi ahatembeli.+ Elileña kwesekeja nayuma yejima yawuzondu yawakanyuza yatemwiniyi Yehova kumesu awaIsarela.

25 Muchaaka chamuchitanu chachiyuulu chaMwanta Rehobowami, Mwanta Shishaki+ wakuEjipitu wenjili nakulukuka Yerusalema.+ 26 Wasendeli maheta amwitala daYehova nimaheta amwitala* damwanta.+ Wasendeli yuma yejima, kushilahu ninkebu jawuru jejima jatuñiliyi Solomoni.+ 27 Dichi Mwanta Rehobowami watuñili nkebu jawuneñu nakujihiñisha hankebu jawuru, nawa wajihanini kudi akulumpi jawanhembi* ahembeleña wiñililu wetala damwanta. 28 Mpinji yejima yenjileñayi mwanta kwitala daYehova, anhembi asendeleña oju nkebu, kufumahu ajifuntishileña cheñi mukapeka kawanhembi.

29 Nawa nsañu yikwawu yahosha hadi Rehobowami, yuma yejima yakoñeliyi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta amuYudaku?+ 30 Rehobowami naYerobowami+ atwalekelihu kuzuña njita. 31 Kuhiñahu, Rehobowami wakaamini hamu nawankakulula jindi nawa amujiikili hamu nawankakulula jindi muMusumba waDavidi.+ Ijina damama yindi dadiña Nayama mwini Amoni.+ Nawa mwanindi Abiyami*+ wamuswanini nakwikala mwanta.

15 Muchaaka chamu 18 chachiyuulu chaMwanta Yerobowami+ mwana kaNebati, Abiyami wekalili mwanta waYuda.+ 2 Wayuulili muYerusalema yaaka yisatu. Ijina damama yindi dadiña Mayaka+ mwijikulu aAbishalomi. 3 Watwalekelihu kwenda munshidi jejima jakoñeliyi tata yindi, nawa muchima windi hiwadiña chikupu* kudi Yehova Nzambi yindi neyi chadiña muchima waDavidi nkakulula yindiku. 4 Hela chochu, hamuloña waDavidi,+ Yehova Nzambi yindi wamwinkeli inoñu muYerusalema+ nanochu chatondeliyi mwanindi kulonda amuswani nikutwalekahu kuhemba Yerusalema. 5 Muloña Davidi welili yuma yayiwahi kumesu aYehova, nawa halekeli kulondela mwejima mwamulejeliyi mumafuku ejima akuhanda kwindiku, chiña hohu nsañu yakundamini kudi Uriya mwini Hiti.+ 6 Nawa aRehobowami naYerobowami azuñileña njita mumafuku ejima akuhanda kwindi.+

7 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Abiyami, yuma yejima yakoñeliyi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta amuYudaku?+ Hadiña cheñi njita hakachi kaAbiyami naYerobowami.+ 8 Kuhiñahu, Abiyami wakaamini hamu nawankakulula jindi, nawa amujiikili muMusumba waDavidi; dichi mwanindi Asa+ wamuswanini+ nakwikala mwanta.

9 Muchaaka chamu 20 chachiyuulu chaMwanta Yerobowami waIsarela, Asa watachikili kuyuula Yuda. 10 Wayuulili muYerusalema hadi yaaka 41. Ijina dankaaka yindi wamumbanda wadiña Mayaka+ mwijikulu aAbishalomi. 11 Asa wakoñeli yuma yaloña kumesu aYehova+ neyi cheliliyi nkakulula yindi Davidi. 12 Wahañili amayala ayivumbi ahatembeli mwituña+ nikufumisha ankishi awuzondu* ejima owu abaziliwu ankakulula jindi.+ 13 Wamufumishili ninkaaka yindi wamumbanda Mayaka+ hachifulu chakwikala mama yamwanta, muloña wabazili nkishi wawuzondu wakuzatisha hakudifukula kuchishimi chajila.* Asa watemeni nkishi waMayaka+ wawuzondu nawa wamwocheleli muChinekineki chaKidironi.+ 14 Ilaña yinañanaña ayifumishili wanyi.+ Hela chochu, muchima waAsa wadiña* kudi Yehova chikupu muwumi* windi wejima. 15 Nawa wanoneli yuma yajilikiliyi yena nitata yindi, dikwila nawu siliva, wuru, niyuma+ yashiyashana nakuyileta mwitala daYehova.

16 Asa naBayasha+ mwanta waIsarela atwalekelihu kuzuña njita. 17 Dichi Mwanta Bayasha waIsarela wenjili nakulukuka Yuda nawa watachikili kutuña* Rama+ kulonda akañeshi muntu wudi wejima kwidika hela kwiñila mudi* Mwanta Asa waYuda.+ 18 Hohenohu, Asa wasendeli siliva niwuru yejima yashalili muyisweku yayuma yalema yamwitala daYehova nimuyisweku yayuma yalema yamwitala* damwanta nawa wayihanini kudi ambuñindi. Kufumahu, Mwanta Asa wayitemesheli kudi Benihadadi mwana kaTabirimoni, Tabirimoni mwana kaHeziyoni, mwanta wakuSiriya+ washakamineña muDamakasa, nakuhosha nindi: 19 “Tunatiyañani chitiyañenu hakachi kanami naneyi nihakachi katata yami natata yeyi. Inakukutemeshela chawaana chasiliva niwuru. Twaya, fumpaku chitiyañenu naMwanta Bayasha waIsarela kulonda añamuki.” 20 Benihadadi wamutiyilili Mwanta Asa nawa watemesheli akulumpi jamashidika indi kuya nakulukuka nyisumba yaIsarela, nawa emikili mushindu musumba waIyoni,+ waDani,+ waAbeli Betimayaka, waKinereti yejima nimpata yejima yaNafitali. 21 Bayasha chachitiyiliyi, hohenohu walekeli kutuña* Rama nawa watwalekelihu kushakama muTiriza.+ 22 Kuhiñahu, Mwanta Asa watambikili aYuda ejima, kwosi hela wumu washalilihuku, asendeli malola nimapulanga akuRama azatishileñayi Bayasha hakutuña, nawa Mwanta Asa wazatishili yumiyi kutuña nachu* Geba+ muBenjamini niMizipa.+

23 Kutalisha hansañu yikwawu yejima yahosha hadi Asa, ñovu yindi yejima, yuma yejima yakoñeliyi ninyisumba yatuñiliyi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta amuYudaku? Ilaña chelili nashinakaji dehi, wekalili namusoñu kunyendu.+ 24 Kufumahu, Asa wakaamini hamu nawankakulula jindi nawa amujiikili hamu nawu muMusumba wankakulula yindi Davidi; dichi mwanindi Yehoshafati+ wamuswanini nakwikala mwanta.

25 Nadabi+ mwana kaYerobowami wekalili mwanta waIsarela muchaaka chamuchiyedi chachiyuulu chaMwanta Asa waYuda nawa wayuulili Isarela yaaka yiyedi. 26 Watwalekelihu kukoña yuma yatama kumesu aYehova nikwenda munjila yatata yindi+ nimunshidi yindi yakojejeliyi aIsarela kukoña.+ 27 Bayasha mwana kaAhiya wamwitala daIsakari wamukasilili kafuta, nawa Bayasha wamutapilili kuGibetoni,+ musumba wawaFilisitinu iku Nadabi nawaIsarela ejima analukuki Gibetoni. 28 Dichi Bayasha wamujahili muchaaka chamuchisatu chachiyuulu chaMwanta Asa waYuda nawa wamuswanini nakwikala mwanta. 29 Nawa chekaliliyi tuhu mwanta, watapili aketala daYerobowami ejima. Hashilihu muntu hela wumu wakukabadi kaYerobowami nawumiku; wayijilumwini ejima kwesekeja nezu daYehova dahosheleliyi mudi kambuñindi Ahiya mwini Shilo.+ 30 Chadiña mwenimu muloña wanshidi yakoñeliyi Yerobowami niyakojejeliyi aIsarela kukoña nihamuloña wanochu chaswejeli kumuzuwishayi Yehova Nzambi yaIsarela. 31 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Nadabi, yuma yejima yakoñeliyi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta aIsarelaku? 32 Nawa aAsa naMwanta Bayasha waIsarela+ atwalekelihu kuzuña njita.

33 Muchaaka chamuchisatu chachiyuulu chaMwanta Asa waYuda, Bayasha mwana kaAhiya wekalili mwanta muTiriza wakuyuula Isarela yejima nawa wayuulili yaaka 24.+ 34 Ilaña watwalekelihu kukoña yuma yatama kumesu aYehova+ nikwenda munjila yaYerobowami nimunshidi yindi yakojejeliyi aIsarela kukoña.+

16 Kufumahu, izu daYehova dakumusompesha Bayasha denjili kuhitila mudi Yehu+ mwana kaHaneni+ nawu: 2 “Ami nakunyamwini kufuma mulunkuñu nakukwilisha kwikala nlomboli yawantu jami aIsarela,+ ilaña watwalekelihu kwenda munjila yaYerobowami nikukojeja antu jami aIsarela kukoña nshidi chakwila anzuwishili nanshidi jawu.+ 3 Dichi inakumukomba chikupu Bayasha niitala dindi nawa itala dindi nukudilisha diikali neyi itala daYerobowami+ mwana kaNebati. 4 Muntu wejima wakukabadi kaBayasha wakafwila mumusumba, akamuda kudi atuwa; nawa wejima wakukabadi kindi wakafwila mwisaña, akamuda kudi atuda amuluzwizu.”

5 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Bayasha, yuma yakoñeliyi niñovu jindi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta aIsarelaku? 6 Kufumahu, Bayasha wakaamini hamu nawankakulula jindi nawa amujiikili muTiriza;+ nawa mwanindi weyala Ela wamuswanini nakwikala mwanta. 7 Nawa izu daYehova dakumusompesha Bayasha niamwitala dindi denjili kuhitila mudi kaprofwetu Yehu mwana kaHaneni, muloña wayuma yatama yejima yakoñeliyi kumesu aYehova nakumuzuwisha nanyidimu yakumakasa indi, nakwikala neyi amwitala daYerobowami nihamuloña wakumutapa.*+

8 Muchaaka chamu 26 chachiyuulu chaAsa Mwanta waYuda, Ela mwana kaBayasha wekalili mwanta waIsarela muTiriza nawa wayuulili yaaka yiyedi. 9 Kambuñindi Zimiri, mukulumpi wachibalu chimu chawamashidika indi akakwendela mumakalu, wamukasilili kafuta hadiñayi muTiriza iku nakunwa nakusheta kwitala daAriza, owu wadiña mukulumpi mukakutala amwitala damwanta muTiriza. 10 Zimiri weñilili mukachi nawa wamutapili+ nakumujaha muchaaka chamu 27 chachiyuulu chaAsa Mwanta waYuda, nawa wamuswanini nakwikala mwanta. 11 Chekaliliyi mwanta, iku nakushakama tuhu hetanda dindi, watapili amwitala daBayasha ejima. Hapulwishilihu iyala* hela wumuku, hela wahadi antaña jindi* hela wahadi amabwambu jindi. 12 Dichi Zimiri wajilumwini amwitala daBayasha ejima, kwesekeja nezu dahosheliyi Yehova kuhitila mudi kaprofwetu+ Yehu dakumusompesha Bayasha. 13 Chadiña mwenimu muloña wanshidi jejima jakoñeliyi Bayasha nimwanindi Ela ninshidi jayikojejeliwu aIsarela kukoña kulonda amuzuwishi Yehova Nzambi yaIsarela nawankishi jawu amukunkulwayi.+ 14 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Ela, yuma yejima yakoñeliyi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta aIsarelaku?

15 Muchaaka chamu 27 chachiyuulu chaAsa Mwanta waYuda, Zimiri wekalili mwanta hadi mafuku 7 muTiriza hateekeli mazanvu amashidika kulonda azuñi naGibetoni+ wawaFilisitinu. 16 Mukuhita kwampinji, owu mazanvu amashidika ateekeli atiyili anakuhosha nawu: “Zimiri nakasi kafuta nawa namutapi nimwanta.” Dichi hadodenodu ifuku, Omiri+ mukulumpi wamashidika, amwilishili kudi aIsarela ejima kwikala mwanta waIsarela muchilombu. 17 Omiri niaIsarela ejima afumini kuGibetoni nawa akandukili nakuya nakukuchika musumba waTiriza. 18 Zimiri chamweniyi nindi musumba anawulukuki dehi, wayili mukachi kakaposhi kakolesheliwu kakwitala* damwanta, wadocheleli mwitala nawa wafwili.+ 19 Chadiña mwenimu muloña wanshidi jindi jakoñeliyi nanochu cheliliyi yuma yatama kumesu aYehova nakwenda munjila yaYerobowami nihamuloña wanshidi yakojejeliyi aIsarela kukoña.+ 20 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Zimiri nikafuta kakasiliyi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta aIsarelaku?

21 Haniyi mpinji dihadaambwiliwu antu jaIsarela mumazanvu ayedi. Izanvu dimu dawantu dekalili akakumulondela Tibini mwana kaGinati kulonda ekali mwanta, nawa izanvu dikwawu damulondeleli Omiri. 22 Ilaña antu amulondeleleña Omiri emikili mushindu antu amulondeleleña Tibini mwana kaGinati. Dichi Tibini wafwili nawa Omiri wekalili mwanta.

23 Muchaaka chamu 31 chachiyuulu chaAsa Mwanta waYuda, Omiri wekalili mwanta waIsarela nawa wayuulili yaaka 12. MuTiriza, wayuulili yaaka 6. 24 Walandili mpidi yaSamariya kudi Shemeri nantalenta* jiyedi jasiliva, nawa hanoyu mpidi watuñilihu musumba. Owu musumba watuñiliyi wawutuumbili nindi Samariya,*+ ijina daShemeri mwini* mpidi. 25 Omiri watwalekelihu kukoña yuma yatama kumesu aYehova nawa watamini chikupu kubadika ejima adiñaku henohu yena kanda.+ 26 Wendeli munjila jejima jaYerobowami mwana kaNebati nimunshidi jayikojejeliyi aIsarela kukoña kulonda amuzuwishi Yehova Nzambi yaIsarela nawankishi jawu amukunkulwayi.+ 27 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Omiri, yuma yakoñeliyi ninyidimu yindi yañovu, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta aIsarelaku? 28 Kufumahu, Omiri wakaamini hamu nawankakulula jindi nawa amujiikili muSamariya; nawa mwanindi weyala Ahabi+ wamuswanini nakwikala mwanta.

29 Ahabi mwana kaOmiri wekalili mwanta waIsarela muchaaka chamu 38 chachiyuulu chaAsa Mwanta waYuda, nawa Ahabi mwana kaOmiri wayuulili aIsarela muSamariya+ hadi yaaka 22. 30 Ahabi mwana kaOmiri watamini chikupu kumesu aYehova kubadika ejima adiñaku henohu yena kanda.+ 31 Kudi yena, kwenda munshidi jaYerobowami+ mwana kaNebati wachimweni neyi chapela, dichi wasumbwili niYezebeli+ mwana wamumbanda avweliwu kudi Etibayali, mwanta wawaSidoni+ nawa watachikili kukalakela Bayali+ nikudibuka kudi yena. 32 Kubombelahu, wamutuñilili Bayali kameña kwitala* daBayali+ datuñiliyi muSamariya. 33 Ahabi watuñili niyishimi yajila.*+ Ahabi wakoñeli yuma yatama chikupu nakumuzuwisha Yehova Nzambi yaIsarela kubadika anyanta ejima aIsarela adiñaku henohu yena kanda.

34 Mumafuku indi, Hiyeli wakuBeteli watuñulwili Yeriku. Hakwaala chikuku chaniwu musumba, wafwishili mwanindi wawedi Abirami, nawa hakwimika yiisu yaniwu musumba, wafwishili mwanindi wakabinda Segubi, kwesekeja nezu daYehova dahosheliyi kuhitila mudi Yoshuwa mwana kaNuni.+

17 Dichi Elija*+ wakuTishibe, mwenimbu wamuGiliyadi,+ wamulejeli Ahabi nindi: “Kwesekeja nachahandayi Yehova Nzambi yaIsarela inakalakelaña,* muniyi yaaka hikwakekalahu wuumi hela nvulaku, chiña hohu neyi ami nihosha!”+

2 Izu daYehova denjili kudi yena nawu: 3 “Fumaku kunu, yaku kukabadi kamusela wakaswami kuChinekineki chaKeriti,* kumusela waYodani. 4 Wakanweña menji mukakaloña nawa nakaleja makololu kulonda akakuleteleña yakuda kwenoku.”+ 5 Hohenohu wayili nawa welili kwesekeja nezu daYehova; wayili nakushakama kwakwihi naChinekineki chaKeriti,* kumusela waYodani. 6 Dichi makololu amuleteleleña mankendi nimbiji nantetemena nimelela nawa wanwineña menji mukakaloña.+ 7 Ilaña chimwahitili mafuku, kakaloña komini+ muloña mwituña himwadiña nvulaku.

8 Kuhiñahu, izu daYehova denjili kudi yena nawu: 9 “Nyamukaku, yaku kuZarefwati, tawuni* yekala muSidoni nawa wushakami kwenoku. Tiyaña! Kwenoku nukuleja ntuluwa kulonda akakwinkeña yakuda.”+ 10 Dichi wanyamukili nakuya kuZarefwati. Chashikiliyi kuwiñililu wamusumba, wawanini ntuluwa nakuchaya nchawa. Dichi wamubidikili nindi: “Mwani, nletelihu menji antesha mukaapu* ninwi.”+ 11 Chayileñayi nakuleta menji, wamubidikili nindi: “Mwani, wunletelihu nikachikunku kadinkendi muchikasa cheyi.” 12 Hohenohu owu mumbanda wamulejeli nindi: “Kwesekeja nachahandayi Yehova Nzambi yeyi, hinikwetihu dinkendiku, nikweti hohu mukonu* wumu wawuña walembuluka munsaba yeneni nimanji antesha munsaba yanyanya.+ Dichi inakuchaya nchawa jantesha hohu, chinukuya kwitala nukuloñesha yakuda yinukuda ami nimwanami weyala. Iyi yikwikala yakuda yetu yakukumishaku, kufumahu tukufwa.”

13 Kuhiñahu, Elija wamulejeli nindi: “Bayi wutiya womaku. Yaña kwitala nawa wili kwesekeja nachiwunahoshi. Ilaña wusambili ntahi kuñochela kadinkendi kanjiñumuki kuzatisha yuma yidihu nawa wunleteli. Kufumahu dinu, wuloñeshi yakuda yiwukuda eyi nimwaneyi weyala. 14 Muloña Yehova Nzambi yaIsarela nahoshi nindi: ‘Wuña walembuluka hiwakamanaña munsaba yeneniku nimanji hiyakamanaña munsaba yanyanyaku kushika nihefuku dakanokeshayi Yehova nvula heseki.’”+ 15 Dichi iwu mumbanda wayili nawa welili kwesekeja namwahosheliyi Elija, nawa yena hamu naElija niamwitala daniwu mumbanda adiili yakuda mafuku amavulu.+ 16 Wuña walembuluka wamanineña wanyi munsaba yeneni nimanji niwena amanineña wanyi munsaba yanyanya, kwesekeja nezu daYehova dahosheliyi kuhitila mudi Elija.

17 Hanyima yayumiyi, mwana kanowu mumbanda mwini itala wakatili nawa yikatu yindi yaswejeli chakwila walekeli nikwona.+ 18 Hohenohu iwu mumbanda wamwilili Elija nindi: “Eyi muntu waNzambi walala, chumanyi chinnakwili? Komana wunenzi nakuñanukisha muloña wami nikunjahila mwanami weyala tahindi?”+ 19 Ilaña yena wamwilili nindi: “Muleti mwaneyi.” Dichi wamutambwili mumakasa amama yindi nawa wamutwalili mukapeka kahewulu mwashakamineñayi nawa wamukaamikili hakadidi kindi.+ 20 Wabidikili kudi Yehova nindi: “Eyi Yehova Nzambi yami,+ komana wunakuleta kukala nihadi iwu ntuluwa innakushakama nindi nakumujahila mwanindi weyala tahindi?” 21 Kufumahu, wamubulameneni mwana kapampa kasatu nakubidika kudi Yehova nindi: “Eyi Yehova Nzambi yami mwani, wumi waniwu mwana wufunti mudi yena.” 22 Yehova watiyilili kukulomba kwaElija+ nawa wumi wanowu mwana wafuntili mudi yena nawa wekalili cheñi nawumi.+ 23 Elija wasendeli owu mwana mukapeka kahewulu nakumutwala mwitala nawa wamuhanini kudi mama yindi; nawa Elija wamulejeli nindi: “Talaña, mwaneyi iwu wamumi.”+ 24 Hohenohu iwu mumbanda wamwilili Elija nindi: “Ichi dinu neluki nami chalala eyi wudi muntu waNzambi+ nawa izu daYehova didi mukanwa keyi, dalala.”

18 Chimwahitili mpinji, muchaaka chamuchisatu,+ izu daYehova denjili kudi Elija nawu: “Yaku wakadimwekeshi kudi Ahabi nawa nakanokesha nvula heseki.”+ 2 Dichi Elija wayili nakudimwekesha kudi Ahabi iku muSamariya mudi nzala yakapwelendendi chikupu.+

3 Haniyi mpinji, Ahabi wamutambikili Obadiya, wadiña mukulumpi mukakutala amwitala damwanta. (Obadiya wamutiyileña Yehova woma chikupu, 4 nawa hajahileñayi* Yezebeli+ atuprofwetu aYehova, Obadiya wasendeli atuprofwetu 100 nakuyisweka mwiyeñu dimu 50, mwiyeñu dikwawu 50, nawa wayinkeleña mankendi nimenji.) 5 Kufumahu, Ahabi wamwilili Obadiya nindi: “Hitañanaku mwituña kutuseloki twamenji twejima nikuyinekineki* yejima. Hadaha tukuwanahu matahu amavulu akudiisha tuwalu niyingongavalu kulonda yihandi nawa yimuna yetu yibuli kufwa yejima.” 6 Dichi adanzañeneni mpata mwayileña nakuhitañanawu. Ahabi wayili njila yankawindi nawa Obadiya niyena wayili njila yankawindi.

7 Obadiya chayileñayi, Elija wayili nakumuwana. Hohenohu wamwilukili nawa wadinatili chamesu heseki nakuhosha nindi: “Yeyi nkaaka yami Elija+ tahindi?” 8 Yena wamwakwili nindi: “Yami. Yaku wakamuleji nkaaka yeyi neyi: ‘Elija wudi kunu.’” 9 Ilaña yena wamwilili nindi: “Nshidinyi yinnakoñi mwaka wunhani ami kambuñeyi kudi Ahabi kulonda anjahi? 10 Kwesekeja nachahandayi Yehova Nzambi yeyi, kwosi muza hela wanta kunabuli kutemeshayi antu kuya nakukukeñakeña eyiku. Wena chiyahosheliwu nawu, ‘Kunu kwosiyi,’ yena wasanyikishili wanta nimuza kuhosha nawu hiyanakuwaniku.+ 11 Ilaña eyi wunakunleja neyi, ‘Yaku wakamuleji nkaaka yeyi neyi: “Elija wudi kunu.”’ 12 Chinafuma kudi eyi, spiritu yaYehova yikukufumisha kunu nakukutwala+ kwiluña dacheñi dinukubula kwiluka, chinamulejamu Ahabi nawa akañanya kukuwana, chakadi nikujina, wukunjaha. Henohu ami kambuñeyi namutiyaña Yehova woma kufuma kuwansi wami. 13 Komana eyi nkaaka yami akuleja wanyi chuma chinelili hajahileñayi Yezebeli atuprofwetu aYehova, ochu chinaswekeli atuprofwetu aYehova 100 mumazanvu ayedi, mwiyeñu dimu 50, mwiyeñu dikwawu 50 nikutwalekahu kuyinka mankendi nimenji?+ 14 Ilaña eyi wunakunleja neyi, ‘Yaku wakamuleji nkaaka yeyi neyi: “Elija wudi kunu.”’ Chakadi nikujina, wukunjaha.” 15 Hela chochu, Elija wahosheli nindi: “Kwesekeja nachahandayi Yehova wamazaza inakalakelaña,* dalelu inakuya nakudimwekesha ami aweni kudi yena.”

16 Dichi Obadiya wayili nakumuwana Ahabi nawa wamulejelimu, kufumahu, Ahabi wayili nakumuwana Elija.

17 Ahabi chamumweniyi tuhu Elija, wamwilili nindi: “Komana yeyi owu wunakuleta kukala kweneni* hadi Isarela tahindi?”

18 Yena wahosheli nindi: “Hinnaletihu kukala hadi Isarelaku, ilaña eyi niamwitala datata yeyi yenu munaleti kukala chimunashiyi nshimbi jaYehova nakulondela aBayali.+ 19 Ichi dinu tambikaku aIsarela ejima kulonda enzi nakunwana haMpidi yaKarimeli,+ kushilahu niatuprofwetu aBayali 450 niatuprofwetu achishimi chajila*+ 400, owu adaña kumesa yaYezebeli.” 20 Dichi Ahabi watemesheli mazu kudi antu jaIsarela ejima nawa wapompesheli atuprofwetu kuMpidi yaKarimeli.

21 Kufumahu, Elija waswinini kwakwihi nawantu ejima nakuyila nindi: “Mukutwalekahu kululuta nayitoñojoka yiyedi* yaambuka+ kushika mpinjinyi? Neyi Yehova diyi Nzambi walala, mulondelenu;+ ilaña neyi Bayali diyi, mulondelenu!” Ilaña antu hiyahoshelihu izu hela dimu dakumwakulaku. 22 Kufumahu, Elija walejeli antu nindi: “Yami kaprofwetu kaYehova hohu wunashalihu,+ ilaña atuprofwetu aBayali adi amayala 450. 23 Yilenu antu atwinki anyana kañombi ayedi ayizamba, nawa atuprofwetu aBayali atondihu mwana kañombi wumu wachizamba nakumuhabola muyimamu nawa amushi hanchawa, ilaña bayi ashahu kesiku. Ninami nawa nukuloñesha mwana kañombi mukwawu wachizamba nawa nukumusha hanchawa, ilaña nukushahu kesi wanyi. 24 Kufumahu, mutambiki hejina danzambi yenu+ nawa ninami nukutambika hejina daYehova. Yowu Nzambi wukwakula nakesi, wukumwekesha nindi diyi Nzambi walala.”+ Hohenohu antu ejima aakwili nawu: “Muwunahoshi mwamuwahi.”

25 Elija wayilejeli atuprofwetu aBayali nindi: “Tachikilenuhu kutonda mwana kañombi wumu wachizamba nawa mumuloñeshi, muloña enu yenu amavulu. Kufumahu, mutambiki hejina danzambi yenu, ilaña bayi mushahu kesiku.” 26 Dichi anoneli mwana kañombi wachizamba wayinkeliwu, amuloñesheli nawa atwalekelihu kutambika hejina daBayali kufuma ntetemena kushika nimwaana, nakuhosha nawu: “Eyi Bayali, twaakuli!” Ilaña hikwadiña izu hela wakuyakulaku.+ Atwalekelihu kukiloka nakunyeñumuka kameña katuñiliwu. 27 Itena chidashikili mwiwulu, Elija watachikili kuyisupisha nindi: “Bidikishenuña! Muloña yena hinzambi!+ Hadaha nakutoñojoka chikupu hela nayi nakudikwasha. Indi kwiji wudi mutulu nawa kunakukeñeka muntu wakumuhindwisha!” 28 Abidikileña namazu atiyakana chikupu nikuditapola najimpoku nimayoña kwesekeja nachisemwa chawu, sampu nichapwekeli mashi hanyijimba yawu hejima. 29 Itena chidateñulukileña, atwalekelihu kuleta ipumba* kushika nimpinji yakulambwilahu mulambu wambutu namelela, ilaña hikwadiña izu hela wakuyakulaku; kwosi niwashileñaku maanaku.+

30 Hadi mpinji yayilehi, Elija walejeli antu ejima nindi: “Swinenu kunu kudi ami.” Dichi antu ejima aswinini kudi yena, kufumahu, watuñulwili kameña kaYehova kahumwiniwu.+ 31 Kuhiñahu, Elija wanoneli malola 12 kwesekana nakuvula kwanyichidi yawanyana kaYakoba awamayala, owu alejeliyi Yehova nindi: “Ijina deyi dikwikala Isarela.”+ 32 Watuñili kameña+ nanawa malola mwijina daYehova. Kufumahu, wapundili mufwolu nakuwunyeñumwisha kukameña. Iluña dashalili hakachi dadiña deneni hakutwesha kutumba mbutu yayipimu yiyedi yasiya.* 33 Kuhiñahu, wafwikili nchawa chachiwahi, wahaboleli mwana kañombi wachizamba muyimamu nawa wamushili hanchawa.+ Dichi wahosheli nindi: “Inzeshenu nsaba jamaneni jiwana namenji nawa muyimwañili hamulambu wakushita nihanchawa.” 34 Kufumahu, wahosheli nindi: “Ilenu cheñi.” Dichi elili cheñi. Wayilejeli cheñi nindi: “Ilenu cheñi kamuchisatu.” Dichi elili cheñi kamuchisatu. 35 Nawa menji anyeñumukili kukameña kejima nawa wenzesheli nimufwolu namenji.

36 Kwakwihi nampinji yakulambwilahu+ mulambu wambutu namelela, kaprofwetu Elija wayili kumbidi nakuhosha nindi: “Eyi Yehova, Nzambi yaAbarahama,+ Isaka+ niIsarela, dalelu eluki nawu yeyi Nzambi muIsarela nawa nidi kambuñeyi nawa nawu nakoñi yuma yejimiyi+ kwesekeja nezu deyi. 37 Eyi Yehova, ñaakuli! Ñaakuli kulonda awa antu eluki nawu eyi Yehova, yeyi Nzambi walala nawa eluki nawu wunakubalumuna nyichima yawu yifunti kudi eyi.”+

38 Hohenohu kesi kaYehova kaholokeli kufuma mwiwulu nakwocha mulambu wakushita,+ nchawa, malola nimaseki nawa kalashili menji adiña mumufwolu.+ 39 Antu ejima chamweniwu chumichi, hohenohu adibukili chamesu heseki nakuhosha nawu: “Yehova diyi Nzambi walala! Yehova diyi Nzambi walala!” 40 Kufumahu, Elija walejeli antu nindi: “Kwatenu atuprofwetu aBayali! Bayi muleka hela wumu hakachi kawu atemukiku!” Hohenohu ayikwatili, Elija wayitwalili kukaloña* Kishoni+ nawa wayijahilili kwenoku.+

41 Dichi Elija wamulejeli Ahabi nindi: “Kandukaku, yaña wakadi nikunwa, muloña kudi lushindu lwanvula yeneni.”+ 42 Dichi Ahabi wakandukili nakuda nikunwa, ilaña Elija wakandukili hewulu daKarimeli nawa wafukamini heseki iku nashi mutu windi hakachi kamanuñu.+ 43 Kufumahu, walejeli mukakumukalakela nindi: “Mwani, kandukaku wutali kukabadi kakaluñalwiji.” Dichi wakandukili nawa watalili nakuhosha nindi: “Kwosi chuma chidi chejimaku.” Elija wamulejeli kapampa 7 nindi, “Funtaku cheñi.” 44 Hakapampa kamu 7 owu mukakumukalakela wahosheli nindi: “Tiyaña! Kudi kadivu kanyanya kadi neyi chikasa chamuntu kanakukanduka kufuma mukaluñalwiji.” Dichi wamulejeli nindi: “Yaku wumuleji Ahabi neyi, ‘Loñeshaku ikalu! Kunkumukaku kulonda nvula yibuli kukukañesha!’” 45 Haniyi mpinji, iwulu deyilili namavu, mpepela yakunkili nawa kwanokeli nvula yeneni;+ nawa Ahabi watwalekelihu kwendela hekalu nakuya kuYezireyeli.+ 46 Ilaña chikasa chaYehova chenjili hadi Elija, nawa wakasilili* chakuvwala chindi mumbunda yindi nawa watemukili nakumupandakana Ahabi ndo-o nikuYezireyeli.

19 Kuhiñahu, Ahabi+ wamulejeli Yezebeli+ yuma yejima yakoñeliyi Elija nichajahiliyi atuprofwetu ejima nampoku yakabali.+ 2 Hohenohu Yezebeli watemesheli ntemesha kudi Elija nakumuleja nindi: “Dichi anzambi akambabeshi chikupu neyi kumadiki hayoyinu mpinji nakabuli kukwila neyi wena!”* 3 Chatiyiliyi awa mazu watiyili woma, dichi wanyamukili nakutemuka kulonda apulwishi wumi windi.+ Washikili kuBeyerisheba,+ musumba waYuda+ nawa washiyili mukakumukalakela kwenoku. 4 Wendeli lwendu lwefuku dimu kuya mwisaña, dichi washikili nawa washakamini mwishina dachiputa nawa walombeli nindi afwi.* Wahosheli nindi: “Kunahu! Ichi dinu eyi Yehova, njahi*+ muloña ami hinnabadiki ankakulula jamiku.”

5 Kufumahu, wakaamini hamaseki nawa waholokeleli mutulu mwishina dachiputa. Hohenohu kañelu wamukwatili+ nakumwila nindi: “Hindukaku wudii.”+ 6 Cheliliyi nindi atali, wamweni kumutu windi kudi dinkendi danjiñumuki dadiña hamalola ataata ninsaba yamenji. Wadiili nikunwa, kufumahu wakaamini cheñi. 7 Mukuhita kwampinji, kañelu kaYehova wafuntili kapampa kamuchiyedi nawa wamukwatili nakumwila nindi: “Hindukaku wudii, muloña lwendu luwukwenda lwalulehi nankashi.” 8 Dichi wahindukili nawa wadiili nikunwa, nawa chekaliliyi nañovu muloña wanoyu yakuda yadiiliyi, wendeli mafuku 40 wufuku nimwaana sampu nichashikiliyi kuHorebi, mpidi yaNzambi walala.+

9 Kwenoku weñilili mwiyeñu+ nawa wakaamini mwenomu nawufuku; dichi izu daYehova damwihwili nawu: “Elija, wunakwiladi kunu?” 10 Yena waakwili nindi: “Ami nakukalakeli eyi Yehova Nzambi wamazaza+ neyena dadeni; muloña antu jaIsarela anafumpi chitiyañenu cheyi,+ anahumuni tumeña tweyi, atuprofwetu tweyi anayijahi nampoku yakabali+ nawa yami wunashalihu hohu. Ichi dinu anakukeña kujaha ninami.”*+ 11 Ilaña Nzambi wahosheli nindi: “Idikaku hanji wimani hampidi kumesu aYehova.” Dichi Yehova wahitileña+ kwakwihi nawa mpepela yasweja yadiña nakwaambula jimpidi nikubalola malola kumesu aYehova,+ ilaña Yehova hadiña mumpepelaku. Mpepela chiyalekeli, kwenjili mutentanshi,+ ilaña Yehova hadiña mumutentanshiku. 12 Chamanini mutentanshi, kwenjili kesi,+ ilaña Yehova hadiña mukesiku. Chamanini kesi, kwenjili izu dawunda, datiyakeneneña mwishina.+ 13 Elija chatiyiliyi tuhu odu izu, wabutili kumesu indi nachakuvwala chindi chawukaprofwetu+ nawa wedikili hanji nakwimana hawiñililu wakwiyeñu. Kufumahu, izu damwihwili nawu: “Elija, wunakwiladi kunu?” 14 Yena waakwili nindi: “Ami nakukalakeli eyi Yehova Nzambi wamazaza neyena dadeni; muloña antu jaIsarela anafumpi chitiyañenu cheyi,+ anahumuni tumeña tweyi, atuprofwetu tweyi anayijahi nampoku yakabali nawa yami wunashalihu hohu. Ichi dinu anakukeña kujaha ninami.”*+

15 Yehova wamulejeli nindi: “Funtaku, nawa yaña mwisaña daDamakasa. Chiwashika, wumuwayishi Hazayeli+ ekali mwanta wakuSiriya. 16 Nawa watela kumuwayisha Yehu+ mwijikulu aNimishi ekali mwanta waIsarela, nawa watela kumuwayisha niElisha* mwana kaShafati wakuAbeli Mehola ekali kaprofwetu wukusinsa hadi eyi.+ 17 Muntu wejima wakapuluka kumpoku yakabali+ yaHazayeli, akamujaha+ kudi Yehu; nawa muntu wejima wakapuluka kumpoku yakabali yaYehu, akamujaha+ kudi Elisha. 18 Nawa nashali nawantu 7,000 muIsarela,+ owu ejima anabuli kumufukamina Bayali+ nawa anabuli kumufufwa.”+

19 Dichi wafumini kwenoku nawa wawanini Elisha mwana kaShafati nakudima nawañombi ayizamba ayedi-ayedi adiña kumpaanda 12 hambidi yindi, nawa yena wadiña nakudima nawañombi ayedi adiña kumpaanda yamu 12. Dichi Elija wayili hambidi yindi nawa wamunatilili chakuvwala chindi chawukaprofwetu.+ 20 Hohenohu, washiyili añombi ayizamba nawa wamulondeleli Elija lufuchi nakumwila nindi: “Mwani, ñiiteji niyi nakufufwa tata yami nimama yami. Kufumahu dinu nukulondeli.” Yena wamwakwili nindi: “Yaña, funtaku, chumanyi chinnakoñi chakukukañesha eyi?” 21 Dichi wafuntili nawa wanoneli añombi ayedi ayizamba nakuyilambula, nawa wazatishili pulawu nimpaanda kuteleka nachu mbiji yawañombi ayizamba nakuyihana kudi antu nawa adiili. Kufumahu, wanyamukili nakumulondela Elija nawa watachikili kumukalakela.+

20 Dichi Mwanta Benihadadi+ wakuSiriya+ wapompesheli amashidika indi ejima hamu nawanyanta amakwawu 32 natuwalu twawu nimakalu awu; wayili nakukuchika+ Samariya+ nawa wazuñili nawu. 2 Kufumahu, watemesheli antemesha kudi Mwanta Ahabi+ waIsarela kumusumba nawa amulejeli nawu: “Benihadadi nahoshi nindi, 3 ‘Siliva yeyi niwuru yeyi jami, kushilahu niañodi jeyi alubanji chikupu nianyaneyi awamayala.’” 4 Hohenohu mwanta waIsarela waakwili nindi: “Eyi nkaaka yami mwanta, kwesekeja nezu deyi, ami hamu niyuma yami yejima tudi aneyi.”+

5 Chimwahitili mpinji, antemesha afuntili nakuhosha nawu: “Benihadadi nahoshi nindi, ‘Natemesha awa mazu kudi eyi nami: “Wukunyinka Siliva yeyi, wuru yeyi, añodi jeyi nianyaneyi awamayala.” 6 Ilaña kumadiki nampinji neyi yoyinu, nakatemesha ambuñami kudi eyi. Akakeñakeña chikupu mwitala deyi nimumatala awambuñeyi nawa akatambula yuma yeyi yejima yayiwahi nakuyisenda.’”

7 Hohenohu mwanta waIsarela watambikili akulumpi jetuña ejima nakuyileja nindi: “Mwani ilukenu chumichi nenu iwu iyala nakufwila kuleta kukala, muloña walomba nindi nimwinki añodi jami, anyanami awamayala, siliva yami, niwuru yami nawa ami namukaanina wanyi.” 8 Kufumahu, akulumpi ejima niantu ejima ahosheli nawu: “Bayi wovwahilaku, nawa bayi witejaku.” 9 Dichi yena walejeli antemesha aBenihadadi nindi: “Mumuleji nkaaka yami mwanta nenu, ‘Yuma yejima yiwanlombeli ami kambuñeyi hakusambila, nukuyiila, ilaña ichi nukuchiila wanyi.’” Hohenohu antemesha ayili nawa amufuntishilili mazu.

10 Dichi Benihadadi wamutemesheleli awa mazu nindi: “Dichi neyi maseki amuSamariya akavula chakutwesha kwinka mukonu* wumu muntu-himuntu wunakunlondela, anzambi akambabeshi chikupu!” 11 Mwanta waIsarela wahosheli nindi: “Kamulejenu nenu, ‘Muntu wunakudimanyeka yitwa yindi yanjita bayi yadisamba neyi muntu wunakuvuula yitwa yanjitaku.’”+ 12 Chatiyiliyi tuhu iyi nsañu, iku yena nianyanta amakwawu anakunwa mumatenti* awu, walejeli ambuñindi nindi: “Diloñeshenu tuyi nakulukuka!” Dichi adiloñesheli kulonda ayi nakulukuka musumba.

13 Ilaña kaprofwetu wenjili kudi Ahabi Mwanta+ waIsarela nakumuleja nindi: “Yehova nahoshi nindi, ‘Wunadimoni idi izaza dejima deneni dawantu tahindi? Dalelu inakudihana muchikasa cheyi. Kufumahu, wukwiluka neyi yami Yehova.’”+ 14 Ahabi wehwili nindi: “Hinyi iwukuzatisha?” yena waakwili nindi: “Yehova nahoshi nindi, ‘Nukuzatisha akakukalakela ayilolu atubeta.’” Dichi wehwili nindi: “Hinyi wukutachika njita?” yena waakwili nindi: “Eyi!”

15 Kufumahu, Ahabi wachindili akakukalakela ayilolu atubeta nawa adiña 232; kuhiñahu, wachindili amayala aIsarela ejima nawa adiña 7,000. 16 Edikili namwaana nakuya iku Benihadadi nakunwa nakusheta mumatenti* hamu nawanyanta amakwawu 32 owu amukwashileñaku. 17 Chelili akakukalakela ayilolu atubeta atachikilihu kwidika, hohenohu Benihadadi watemesheli antemesha. Dichi amulejeli nawu: “Kudi amayala anenzi kufuma muSamariya.” 18 Hohenohu wayilejeli nindi: “Neyi anenzi mukuwunda, muyikwati amomi; hela neyi anenjili kuzuña njita, hohamu muyikwati amomi.” 19 Ilaña chedikiliwu mumusumba, akakukalakela ayilolu atubeta niamashidika ayilondeleleña hanyima, 20 muntu-himuntu watapili chilumbu chindi. Kufumahu, aSiriya atemukili+ nawa ayikumpishili kudi aIsarela, ilaña Mwanta Benihadadi wakuSiriya watemukili kuzatisha kawalu hamu nawakakwendela hatuwalu amakwawu. 21 Hela chochu, mwanta waIsarela wedikili nawa watwalekelihu kutapa atuwalu nimakalu, nawa aSiriya wayimikili mushindu* chikupu.

22 Chimwahitili mpinji, kaprofwetu+ wenjili kudi mwanta waIsarela nakumuleja nindi: “Yaña wakadikoleshi nawa wutoñojoki hachuma chiwakela,+ muloña hakutachika kwachaaka* chinakwinza, mwanta wakuSiriya wakenza nakuzuña naneyi.”+

23 Dichi ambuña amwanta wakuSiriya amulejeli nawu: “Nzambi yawu hiNzambi wamapidi. Dichaletesheli atwimiki mushindu. Ilaña neyi tukuzuñila nawu heluña hesekana, tukuyimika mushindu. 24 Cheñi wili chumichi: Wufumishi anyanta ejima+ hayifulu yawu nawa wusinsishihu anguvulu. 25 Kufumahu, wupompeshi* amashidika anesekani namashidika iwajimbesheli, kawalu hakawalu niikalu hekalu. Tuzuñilenu nawu heluña hesekana, nawa chakadi nikujina tukuyimika mushindu.” Dichi watiyilili mwamulejeliwu nawa dicheliliyi.

26 Hakutachika kwachaaka,* Benihadadi wapompesheli aSiriya nawa akandukili kuAfeki+ nakuzuña nawaIsarela. 27 Antu jaIsarela niwena ayipompesheli hamu nikuyinka yakuda nawa ayili nakudibulakana nawu. Chelili antu jaIsarela ateekeli kumbidi yawu, amwekeneña neyi tunyikanka tuyedi twawampembi twanyanya nankashi, ilaña aSiriya ataandili mpata yejima.+ 28 Kuhiñahu, muntu waNzambi walala wenjili kudi mwanta waIsarela nakuhosha nindi: “Yehova nahoshi nindi, ‘Muloña wakwila aSiriya anahoshi nawu: “Yehova hiNzambi wamapidi, bayi neyi hiNzambi wayaanaku,” nukuhana idi izaza deneni dawantu dejima muchikasa cheyi,+ nawa chakadi nikujina, eyi wukwiluka neyi yami Yehova.’”+

29 Atwalekelihu kushakama muyilombu hadi mafuku 7 iku anatalañani, nawa hefuku damu 7 njita yatachikili. Antu jaIsarela atapili amashidika aSiriya 100,000 akakwenda hamaseki mwifuku dimu hohu. 30 Nawa ejima ashalilihu atemukilili kuAfeki,+ mumusumba. Ilaña mpwembu yahumukili nakuholokela amayala 27,000 ashalilihu. Benihadadi niyena watemukilili mumusumba nakuswama mukapeka kamukachi.

31 Dichi ambuñindi amwilili nawu: “Tiyaña, tunatiyi nawu anyanta amwitala daIsarela hiyanyanta akweti luwi.* Mwani, twiiteji tuvwali yisasa mumbunda jetu ninyiponda kunyitu kulonda tuyi kudi mwanta waIsarela. Hadaha wukupulwisha wumi weyi.”+ 32 Dichi avwalili yisasa mumbunda jawu ninyiponda kunyitu nawa enjili kudi mwanta waIsarela nakumuleja nawu: “Kambuñeyi Benihadadi nahoshi nindi, ‘Nalembi mwani, bayi wunjahaku.’”* Yena wahosheli nindi: “Komana wuchidi wamumi? Himanakwami.” 33 Awa amayala amweni chumichi nawu hichinjikijilu chachiwahi nawa anyakeli kumukwatila kumazu indi, dichi ahosheli nawu: “Benihadadi himanakweyi.” Hohenohu wahosheli nindi: “Yenu mwakamusendi.” Dichi Benihadadi wedikili nakuya kudi yena nawa Ahabi wamukandamishili mwikalu.

34 Dichi Benihadadi wamulejeli nindi: “Nyisumba yatambwiliyi tata yami kudi tata yeyi, nukuyifuntisha nawa wunateli kudituñila yisankanu muDamakasa neyi cheliliyi tata yami muSamariya.”

Ahabi waakwili nindi: “Hamuloña wanichi chitiyañenu, nukukuumbaku wuyi.”

Hohenohu watiyañeni nindi chitiyañenu nawa wamuumbiliku.

35 Kwesekeja nezu daYehova, mwana weyala wumu wahadi anyana kawatuprofwetu*+ walejeli mukwawu nindi: “Mwani ñeti.” Ilaña owu iyala wakaanini kumweta. 36 Dichi wamulejeli nindi: “Chineli wunakaani kutiyilila kwizu daYehova, chiwukunshiya tuhu, mutupa wukukujaha.”* Chamushiyiliyi tuhu, mutupa wamuwanini nawa wamujahili.

37 Wawanini muntu mukwawu nawa wamwilili nindi: “Mwani ñeti.” Dichi owu iyala wamweteli nakumukatisha.

38 Kufumahu, iwu kaprofwetu wayili nakumuhembelela mwanta kunsa yamukwakwa, wadiswekeli nakudipombeka ihina kumesu indi. 39 Mwanta chahitileñayi kwakwihi, iwu kaprofwetu wamudililili mwanta nindi: “Ami kambuñeyi naya kwakolela njita, kwenoku kwadiña iyala wumu wafuma kunjita nakunletela muntu nawa wanleja nindi, ‘Muhembi iwu iyala. Neyi iwu iyala wukutemuka, wumi weyi wukusinsa hawumi windi,+ neyi nehi eyi wukufweta ntalenta* yimu yasiliva.’ 40 Nawa ami kambuñeyi chinakasika nanyidimu, nakashimuka iwu iyala nayi dehi.” Mwanta waIsarela wamulejeli nindi: “Ichi dichikwikala niwunsompeshi weyi; wunadisompeshi dehi eyi aweni.” 41 Dichi hohenohu wafumishili ihina dapombeliyi kumesu nawa mwanta waIsarela wamwilukili nindi wahadi atuprofwetu.+ 42 Wamulejeli nindi: “Yehova nahoshi nindi, ‘Chineli iyala inakuleja nami atela kumujilumuna wunamuleki nakutemuka muchikasa cheyi,+ wumi weyi wukusinsa hawumi windi,+ nawa antu jeyi akusinsa hadi antu jindi.’”+ 43 Hohenohu mwanta waIsarela wayili kumukala windi kuSamariya+ iku nahili chikupu nikudihomba.

21 Chamanini yumiyi, kwamwekeni nsañu yakundamini kwitempa danyivinyu dadiña daNaboti wakuYezireyeli; dadiña muYezireyeli+ kwakwihi nachipañu chaAhabi mwanta waSamariya. 2 Ahabi wamwilili Naboti nindi: “Nyinki itempa deyi danyivinyu kulonda diikali itempa dami damafu, muloña didi kwakwihi netala dami. Kufumahu, ami nukukwinka itempa dadiwahi danyivinyu dacheñi dikusinsa hanidi. Hela neyi wunakeñi, nukukwinka mali anesekani nawuseya wadu.” 3 Ilaña Naboti wamulejeli Ahabi nindi: “Kwesekeja nachamonañayi Yehova, chinjila ami kukwinka wuswana wawankakulula jami.”+ 4 Dichi Ahabi weñilili mwitala dindi iku nahili chikupu nikudihomba muloña wanochu chamwakwiliwu kudi Naboti wakuYezireyeli nindi: “Nukukwinka wuswana wawankakulula jami wanyi.” Kufumahu, wakaamini hakadidi kindi nakutala kwacheñi nawa wakaanini nikuda.

5 Ñodindi Yezebeli+ weñilili mwadiñayi nawa wamwihwili nindi: “Muloñadi eyi* chiwunaneñeli ñana chakwila wunakaani nikuda?” 6 Yena wamwakwili ñodindi nindi: “Muloña namwila Naboti wakuYezireyeli nami, ‘Nlandishi itempa deyi danyivinyu namali. Hela neyi wunakeñi nukukwinka itempa danyivinyu dacheñi dikusinsa hanidi.’ Ilaña yena wanleja nindi, ‘Nukukwinka itempa dami danyivinyu wanyi.’” 7 Ñodindi Yezebeli wamwihwili nindi: “Komana hiyeyi mwanta wunakuyuula Isarelaku? Hindukaku, dakuhu yakuda kulonda muchima weyi wuzañalali. Ami nukukwinka itempa danyivinyu daNaboti wakuYezireyeli.”+ 8 Dichi wasonekeli nyikanda mwijina daAhabi nawa wayilamikili nachilamiku+ chindi nakutemesha oyu nyikanda kudi akulumpi+ nikudi antu alema ashakamineña mumusumba waNaboti. 9 Muniyi nyikanda wasonekelimu nindi: “Bidikenu nenu antu ashakami chakadi kuda nawa Naboti mumushakamishi kumbidi yawantu. 10 Nawa muleji amayala ayedi amukunkulwayi ashakami kumbidi yindi kulonda amufwishi namuloña+ nawu, ‘Wunamutuki Nzambi nimwanta!’+ Kufumahu, mumwidishi hanji mumwasi malola sampu nafwi.”+

11 Dichi amayala amumusumba windi, akulumpi niantu alema ashakamineña mumusumba windi elili kwesekeja nachasonekeliwu munyikanda yayitemesheleliwu kudi Yezebeli. 12 Abidikili nawu antu ashakami chakadi kuda nawa Naboti amushakamishili kumbidi yawantu. 13 Kuhiñahu, amayala ayedi amukunkulwayi eñilili nakushakama kumbidi yindi nawa atachikili kumufwisha Naboti namuloña hamesu awantu, nakumwila nawu: “Naboti namutuki Nzambi nimwanta!”+ Hohenohu, amutwalili kunsa yamusumba nawa amwasili malola sampu nichafwiliyi.+ 14 Dichi atemesheli mazu kudi Yezebeli nawu: “Naboti anamujahi namalola.”+

15 Yezebeli chatiyiliyi tuhu nindi Naboti anamwasi malola nakumujaha, wamwilili Ahabi nindi: “Nyamukaku wuyi wutambuli itempa danyivinyu daNaboti wakuYezireyeli,+ dakaaniniyi kukulandisha namali, muloña Naboti hachidi wamumiku. Nafwi dehi.” 16 Ahabi chatiyiliyi tuhu nindi Naboti nafwi dehi, Ahabi wanyamukili nakukunkumukila kwitempa danyivinyu daNaboti wakuYezireyeli kulonda atambuli odu itempa.

17 Ilaña izu daYehova denjili kudi Elija+ wakuTishibe nawu: 18 “Nyamukaku wukunkumuki kulonda wuyi nakumuwana Ahabi mwanta waIsarela, owu wudi muSamariya.+ Wudi kwenoku mwitempa danyivinyu daNaboti kunayiyi nakutambula odu itempa. 19 Watela kumuleja neyi, ‘Yehova nahoshi nindi: “Wunajahi muntu+ nikutambula chuma chindi tahindi?”’*+ Kufumahu, wumuleji neyi, ‘Yehova nahoshi nindi: “Mwiluña mwalashilawu atuwa mashi aNaboti, dimu mukulashilawu atuwa nimashi eyi.”’”+

20 Ahabi wamulejeli Elija nindi: “Eyi chilumbu chami, wunanwani!”+ Yena waakwili nindi: “Nakuwani. ‘Muloña wunakufwila* kukoña chuma chatama kumesu aYehova,+ 21 ichi inakuleta kukala hadi eyi nawa nukukomba chikupu anyaneyi nikujilumuna amayala* ejima+ mudi Ahabi, kushilahu niantu abula wakuyikwasha niazeya amuIsarela.+ 22 Nawa itala deyi nukudilisha kwikala neyi itala daYerobowami+ mwana kaNebati nawa neyi itala daBayasha+ mwana kaAhiya, muloña wunanzuwishi nikukojeja aIsarela kuvulumuna.’ 23 Nawa kutalisha hadi Yezebeli, Yehova nahoshi nindi: ‘Atuwa akamudiila Yezebeli mumpata yakuYezireyeli.+ 24 Muntu wejima wakukabadi kaAhabi wakafwila mumusumba, akamuda kudi atuwa, nawa wejima wakafwila mwisaña, akamuda+ kudi atuda amuluzwizu. 25 Chalala, kanda kwikaleñahu dehi muntu wudi neyi Ahabiku,+ owu wafwilileña* kukoña yuma yatama kumesu aYehova muloña wakumukanjikija kudi ñodindi Yezebeli.+ 26 Wakoñeli yuma yatama nankashi nanochu chalondeleliyi ankishi awuzondu,* neyi cheliliwu aAmori ejima owu atemwiniyi Yehova kumesu awaIsarela.’”+

27 Ahabi chatiyiliyi tuhu awa mazu, watabwili yakuvwala yindi nakuvwala yisasa; nawa watwalekelihu kushakama chakadi kuda nikukaama iku navwali yisasa nikwenda nakudihomba. 28 Kufumahu, izu daYehova denjili kudi Elija wakuTishibe nawu: 29 “Wunamoni Ahabi chinadizoziyi muloña wanami?+ Chineli yena nadizozi kumesu ami, nukuleta kukala mumpinji yakuhanda kwindi wanyi. Nakaleta kukala hadi amwitala dindi mumafuku amwanindi weyala.”+

22 Hadi yaaka yisatu, aSiriya nawaIsarela hiyazuñilihu njitaku. 2 Muchaaka chamuchisatu, Mwanta Yehoshafati+ waYuda wakunkumukili nakuya kudi mwanta waIsarela.+ 3 Kufumahu, mwanta waIsarela walejeli ambuñindi nindi: “Muneluki ntahi nenu musumba waRamoti Giliyadi+ wetu? Ilaña tunakushintajala kuwutambula kudi mwanta wakuSiriya.” 4 Kuhiñahu, wamwihwili Yehoshafati nindi: “Wukuya hamu nanami nakuzuña naRamoti Giliyadi?” Yehoshafati wamwakwili mwanta waIsarela nindi: “Ami hohamu naneyi. Antu jami hohamu nawantu jeyi. Tuwalu twami hohamu natuwalu tweyi.”+

5 Ilaña Yehoshafati wamulejeli mwanta waIsarela nindi: “Mwani sambilaku ntahi kumwihula+ Yehova haniyi nsañu.”+ 6 Dichi mwanta waIsarela wapompesheli atuprofwetu, amayala kwakwihi na 400, nawa wayihwili nindi: “Niyi nakuzuña njita naRamoti Giliyadi tahindi nishakami?” Wena amwakwili nawu: “Kandukaku wuyi, nawa Yehova wukuhana iwu musumba muchikasa chaneyi mwanta.”

7 Yehoshafati wahosheli nindi: “Komana kunu kwosi kaprofwetu kaYehova? Lekenu twihuli kuhitila nimudi yena.”+ 8 Hohenohu mwanta waIsarela wamulejeli Yehoshafati nindi: “Kunashali iyala wumu mutunateli kumwihwila Yehova;+ ilaña namuhela,+ muloña haprofwetaña yuma yayiwahi hadi amiku,+ chiña yatama hohu. Ijina dindi diyi Mikaya mwana kaImila.” Hela chochu, Yehoshafati wahosheli nindi: “Mwanta hatela kuhosha chuma chamuchidowuku.”

9 Dichi mwanta waIsarela watambikili chilolu wamuchota nakumwila nindi: “Yaku swayi-swayi wakamuleti Mikaya mwana kaImila.”+ 10 Dichi mwanta waIsarela niYehoshafati mwanta waYuda wejima wawu ayedi ashakamini iwu hetanda dindi iwu hetanda dindi, iku anavwali yakuvwala yawanta, hawuhulilu kuwiñililu wakuchiisu chaSamariya nawa atuprofwetu ejima adiña nakuprofweta kumesu awu.+ 11 Kufumahu, Zedekiya mwana kaKenayana wadituñilili nseñu jachikuñu nakuhosha nindi: “Yehova nahoshi nindi, ‘Iji nseñu dijimwakalemeka nachu aSiriya sampu munayijilumuni ejima.’” 12 Atuprofwetu amakwawu ejima aprofweteleña mwomumu nawu: “Kandukaku wuyi kuRamoti Giliyadi nawa wukwimika mushindu; Yehova wukuhana iwu musumba muchikasa chaneyi mwanta.”

13 Dichi owu ntemesha wayili nakumutambika Mikaya wamulejeli nindi: “Tiyaña! Atuprofwetu ejima anahoshi yuma yoyimu yayiwahi kudi mwanta. Mwani mazu iwukuhosha ekali neyi mazu awu nawa wuhoshi yuma yayiwahi.”+ 14 Ilaña Mikaya wahosheli nindi: “Kwesekeja nachahandayi Yehova, chuma chejima chikunlejayi Yehova, dichinukuhosha.” 15 Kufumahu, weñilili mwadiñayi mwanta, nawa mwanta wamwihwili nindi: “Mikaya, tuyi nakuzuña njita naRamoti Giliyadi tahindi tushakami?” Hohenohu yena waakwili nindi: “Kandukaku nawa wukwimika mushindu; Yehova wukuhana iwu musumba muchikasa chaneyi mwanta.” 16 Hohenohu mwanta wamwilili nindi: “Nakakusanyikisha kapampa kañahi nami bayi wunleja chuma chacheñiku, chiña hohu walala mwijina daYehova?” 17 Dichi Mikaya wahosheli nindi: “Namona aIsarela ejima anapalañeni hamapidi+ neyi anyikoku akadi kabiña. Yehova wahosha nindi: ‘Awa antu adana nkaaka yawu. Muntu-himuntu afunti kwitala dindi mukuwunda.’”

18 Kuhiñahu, mwanta waIsarela wamwilili Yehoshafati nindi: “Komana nakuleja wanyi nami, ‘Hakuprofweta yuma yayiwahi hadi amiku, chiña yatama hohu tahindi’?”+

19 Kufumahu, Mikaya wahosheli nindi: “Dichi tiyaku izu daYehova: Namona Yehova nashakami hetanda+ dindi iku izaza dejima damumawulu dinemani kwakwihi nayena, kuchidiilu chindi nikuchimunswa chindi.+ 20 Kuhiñahu, Yehova wahosha nindi, ‘Hinyi wukumudimba Ahabi kulonda akanduki nakuya nakufwila kuRamoti Giliyadi?’ Nawa wumu wahoshaña mwacheñi mukwawu niyena wahoshaña mwacheñi. 21 Kuhiñahu, spiritu*+ wenza kumbidi nawa wemana kumesu aYehova nakuhosha nindi, ‘Ami nukumudimba.’ Yehova wamwihula nindi, ‘Wukumudimba neyidi?’ 22 Yena wakula nindi, ‘Nukuya nakwikala spiritu yakutwamba mutunwa twawatuprofwetu.’+ Dichi Nzambi wahosha nindi, ‘Wukutwesha kumudimba, nawa chinasweji kubadika, wukwimika mushindu. Yaña wakeli mwenomu.’ 23 Nawa ichi Yehova nashi spiritu yakutwamba mutunwa twanawa atuprofwetu tweyi ejima,+ ilaña Yehova nakutoñweli dehi kukala.”+

24 Zedekiya mwana kaKenayana waswinini kwakwihi nakumweta Mikaya kumbaña nawa wamwilili nindi: “Komana wunakuhosha neyi spiritu yaYehova yafuma kudi ami* nakwinza nakuhosha naneyi?”+ 25 Mikaya waakwili nindi: “Tiyaña! Wakeluka chumichi hefuku diwakeñila nakuswama mukapeka kamukachi chikupu.” 26 Kufumahu, mwanta waIsarela wahosheli nindi: “Musendenu Mikaya mumutwali kudi Amoni mukulumpi wamusumba nikudi Yowashi mwana kamwanta. 27 Muyileji nenu, ‘Ichi dichinahoshiyi mwanta nindi: “Mushenu iwu iyala mukaleya+ nawa mumwinkeña yakuda* yantesha nimenji antesha kushika nimpinji yinakafunta mukuwunda.”’” 28 Ilaña Mikaya wahosheli nindi: “Neyi eyi wakafunta mukuwunda, dikwila nawu Yehova nahoshi nanami wanyi.”+ Wabombelelihu cheñi nindi: “Enu antu ejima, ilukenu chumichi.”

29 Dichi mwanta waIsarela niYehoshafati mwanta waYuda akandukili nakuya kuRamoti Giliyadi.+ 30 Kuhiñahu, mwanta waIsarela wamulejeli Yehoshafati nindi: “Nukudibalumuna nawa nukuya nakuzuña njita, ilaña eyi wuvwali yakuvwala yeyi yawanta.” Dichi mwanta waIsarela wadibalumwini+ nawa wayili nakuzuña njita. 31 Haniyi mpinji, mwanta wakuSiriya wadiña waleja dehi akulumpi jamashidika indi 32 akakwendela mumakalu+ nindi: “Bayi muzuña namuntu hela wumu, kansi hela mukulumpiku, chiña namwanta waIsarela hohu.” 32 Nawa akulumpi jamashidika akakwendela mumakalu chamumweniwu tuhu Yehoshafati, adihoshesheli mulwawu nawu: “Chalala iwu diyi mwanta waIsarela.” Dichi abalumukili kulonda azuñi nindi; nawa Yehoshafati watachikili kubidika kulonda amukwashi. 33 Akulumpi jamashidika akakwendela mumakalu chamweniwu nawu hidiyi mwanta waIsarelaku, hohenohu alekeli kumulondela.

34 Ilaña iyala wumu wanatili muvu nawa chakadi kwiluka wamwasili mwanta waIsarela hamanuñilu akahuma kindi kachikuñu.* Dichi mwanta walejeli mukakwendesha ikalu dindi nindi: “Balumukaku wunfumishi kunjita,* muloña anankatishi nankashi.”+ 35 Njita yakoleli chikupu hanodu ifuku dejima, nawa mwanta amwimikili nakumukwatilila mwikalu iku natalishi kudi aSiriya. Mashi afumineña hachilonda adiña nakupwekela mukachi kekalu danjita, nawa wafwili namelela.+ 36 Chahumini itena, muchilombu ahitishilimu mbila nawu: “Muntu wejima afunti kumusumba windi! Muntu afunti kumpata yindi!”+ 37 Dichi mwanta wafwili nawa amuleteli kuSamariya. Mwanta amujiikili muSamariya. 38 Chakoseleñawu ikalu danjita kwijiya dakuSamariya, atuwa alashili mashi indi nawa ayivumbi aweleli mwenomu,* kwesekeja nezu dahosheliyi Yehova.+

39 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Ahabi, yuma yejima yakoñeliyi, itala* datuñiliyi namazewu anzovu+ ninyisumba yejima yatuñiliyi, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta aIsarelaku? 40 Kufumahu, Ahabi wakaamini hamu nawankakulula jindi;+ nawa mwanindi weyala Ahaziya+ wamuswanini nakwikala mwanta.

41 Yehoshafati+ mwana kaAsa wekalili mwanta waYuda muchaaka chamuchiwana chachiyuulu chaAhabi Mwanta waIsarela. 42 Yehoshafati wadiña nayaaka 35 hekaliliyi mwanta nawa wayuulili yaaka 25 muYerusalema. Ijina damama yindi dadiña Azuba mwana kaShilihi. 43 Watwalekelihu kwenda munjila jejima jendeliyi tata yindi Asa.+ Hafuminimuku, nawa welili yuma yayiwahi kumesu aYehova.+ Hela chochu, yinañanaña ayifumishili wanyi nawa antu achidiña kulambula nikwocha nyilambu yakukakumuka wishi haniyi yinañanaña.+ 44 Yehoshafati washakamineña mukuwunda namwanta waIsarela.+ 45 Kutalisha hansañu yikwawu yahosha hadi Yehoshafati, nyidimu yindi yañovu nichazuñiliyi njita, komana hiyayisoneka mumukanda wansañu yahosha hadi anyanta amuYudaku? 46 Nawa wafumishili ayivumbi amakwawu awamayala+ ahatembeli mwituña, owu ashalilihu mumafuku atata yindi Asa.+

47 Hanoyu mpinji, muEdomi+ himwadiñahu mwantaku; chinlonda diyi wayuulileña neyi mwanta.+

48 Yehoshafati watuñili nimbopolu* jakuTashishi kulonda jiyi nakusenda wuru+ kuOfiri, ilaña jayili wanyi muloña mbopolu jakisikilili kuEziyoni Geberi.+ 49 Haniyi mpinji Ahaziya mwana kaAhabi dihamulejeliyi Yehoshafati nindi: “Yiiteji ambuñami ayi hamu nawambuñeyi mujimbopolu,” ilaña Yehoshafati wetejeli wanyi.

50 Kuhiñahu Yehoshafati wakaamini hamu nawankakulula+ jindi nawa amujiikili hamu nawankakulula jindi muMusumba wankakulula yindi Davidi; nawa mwanindi weyala Yehorami+ wamuswanini nakwikala mwanta.

51 Ahaziya+ mwana kaAhabi wekalili mwanta waIsarela muSamariya muchaaka chamu 17 chachiyuulu chaMwanta Yehoshafati waYuda, nawa wayuulili Isarela yaaka yiyedi. 52 Nawa watwalekelihu kukoña yuma yatama kumesu aYehova nikwenda munjila yatata yindi+ niyamama yindi+ nimunjila yaYerobowami mwana kaNebati, owu wakojejeli aIsarela kuvulumuna.+ 53 Watwalekelihu kumukalakela Bayali+ nikudibuka kudi yena nawa watwalekelihu kumuhilisha Yehova Nzambi yaIsarela+ neyi cheliliyi tata yindi.

MuchiHeberu, “mafuku.”

Iwu mujiki anashimuniwu haniyi vasi, himumbanda wabula kukaamahu dehi neyala.

Hela “amukatishihu dehi kumuchima; amuzuwilihu.”

Hela “wakuulili wumi wami.”

Hela “hachingongavalu wamukaji.”

MuchiHeberu, “dabalukili.”

Hela “walema.”

MuchiHeberu, “Ami inakuya munjila mwayaña iseki dejima.”

Hela “wakelaña mwamaana.”

Talenu Kulumbulula.

MuchiHeberu, “kwosi iyala niwumu akaketulawu kufuma kudi eyi.”

Hela “Shelu,” dikwila nawu, ijamu dawantu ejima. Talenu Kulumbulula.

Hela “Shelu,” dikwila nawu, ijamu dawantu ejima. Talenu Kulumbulula.

MuchiHeberu, “Mafuku.”

MuchiHeberu, “antalishilili chamesu.”

Hela “wukwimakena wumi windi wanyi.”

Hela “waholokeleli hadi Adoniya.”

Hela “Wasendeli.”

MuchiHeberu, “cheneni nankashi.”

Hela “kansi weyala.”

MuchiHeberu, “nawa hineluka kwidika hela kwiñilaku.”

Hela hekwawu, “akala.” MuchiHeberu, “alema.”

MuchiHeberu, “mafuku amavulu.”

MuchiHeberu, “mumafuku eyi ejima.”

MuchiHeberu, “nakakuleheshela nimafuku eyi.”

Hela “atulamba twindi.”

Dikwila nawu, Yufurati.

Chipimu chimu chansaba chesekeni namalita 220 (makwati 200 oma). Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Awa anchila anambuki nawanchila itweluka, muloña adi nanseñu yidi nanyitayi neyi nsonsu.

Dikwila nawu, kumujika waYufurati.

Iyi naambala yawanikaña mumamanyusikiliputi amakwawu nimunyikanda yikwawu yahosha hansañu yoyimu. Mamanyusikiliputi amakwawu ashimuna nawu 40,000.

Hela “niakakwendela hatuwalu.”

Hela “Watili.”

Talenu Kulumbulula.

Hela “yileñaleña yatuukaña.”

Hekwawu kubombelaku nianyama asemaña mateta nitububu.

Hela “wadiña wakeña Davidi.”

Chipimu chimu chansaba chesekeni namalita 220 (makwati 200 oma). Talenu Nsañu Jikwawu B14.

MuchiHeberu, “jamanji akusohola.”

Hela “akakusenda yiteli.”

MuchiHeberu “anyana kaIsarela awamayala.”

Talenu Nsañu Jikwawu B15.

Talenu Nsañu Jikwawu B8.

Kyubiti yimu yesekeni namasentimita 44.5. Talenu Nsañu Jikwawu B14.

MuchiHeberu, “tembeli yetala.”

Hela “mukutoha.”

Hela “njanina.”

MuchiHeberu, “itala.”

Aha iyi tembeli yinakwimenaku Mwajila.

Hela “jindalu.”

Dikwila nawu, mukachi ketala.

Dikwila nawu, Mwajila, kadiña kumbidi yaMwajila Chikupu.

MuchiHeberu, “Mutondu wamanji,” hekwawu mutondu wakalafulu waAlepo.

Dikwila nawu, Mwajila Chikupu.

MuchiHeberu, “mukachi nihanji.”

Hadaha chumichi chinakutalisha kukutuña kwamafuremu akuchiisu hela kutoha kwayiisu.

Aha iyi tembeli yinakwimenaku Mwajila.

Hadaha chumichi chinakutalisha kukutuña kwamafuremu akuchiisu hela kutoha kwayiisu.

Talenu Nsañu Jikwawu B15.

Talenu Nsañu Jikwawu B15.

Hela “chipañu.”

Kyubiti yimu yesekeni namasentimita 44.5 (mainchi 17.5). Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Hela “njanina.”

Hela “njanina.”

Hela “Ikeeki.”

Hela “Ikeeki.”

Hela “Chipañu.”

MuchiHeberu, “Itala daKapeka.”

Hela “bronzi,” haniyi vasi nihamaluña amakwawu mukanu kapetulu.

Hela “nawa hakupima chishimi-hichishimi nakuchinyeñumwisha, azatishileña mwonji waleheli makyubiti 12.”

Hela “nimacheni.”

Iwu himukaabu wawulombu wameruni nawa wamwekanaña neyi apo.

Iwu himukaabu wawulombu wameruni nawa wamwekanaña neyi apo.

Aha iyi tembeli yinakwimenaku Mwajila.

Hela “kukabeta kukuchidiilu.”

Daya mukwila nawu, “Yena [dikwila nawu, Yehova] Akoleshi Chikupu.”

Hela “kukabeta kakuchimunswa.”

Hekwawu daya mukwila nawu, “Muñovu.”

Kwakwihi namasentimita 7.4 (mainchi 2.9). Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Hela “walupasa.”

Mulondu wumu wamenji wesekeni namalita 22 (magaloni 5.81). Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Hela “jimbashila.”

Hela “makyubiti awana mukuleha.”

Hela “jimbashila.”

Iwu himukaabu wawulombu wameruni nawa wamwekanaña neyi apo.

Hela “mbashila.”

Hela “mbashila.”

Hela “jimpasa.”

MuchiHeberu, “nyitu.”

Dikwila nawu, Chawija chaYisolu.

Talenu Nsañu Jikwawu B15.

MuchiHeberu, “mwaneyi weyala, owu wakafuma mumbunda yeyi.”

MuchiHeberu, “munashiñaniyi.”

MuchiHeberu, “munashiñaniyi.”

MuchiHeberu, “nakutama.”

Hela “wakuyibabesha.”

Hela “mpasu.”

Hela “mwituña dayiisu yindi.”

Hela “yilwilu.”

Talenu Kulumbulula.

Hela “mukutiyilila kuyuma yejima yinakukulombawu.”

Hela “yidihani chikupu.”

Hela “hawiñililu waHamati.”

Talenu Kulumbulula.

MuchiHeberu, “damu 8,” dikwila nawu, hefuku dalondelelihu hanyima yakumana kwamafuku 7 alondelelihu.

Hela “chipañu.”

MuchiHeberu, “chishimu.”

Hela “chipañu.”

MuchiHeberu, “yamwekeneña chiwahi mumesu indi wanyi.”

Hela hekwawu, “Ituña daMukunkulwayi.”

Ntalenta yimu yesekeni na 34.2 kg. Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Hela “chipañu.”

Hela “Milo.” Hiizu dachiHeberu daya mukwila nawu, “kwinzesha.”

Hela “chawaana chahachidika chawulu; mali ansewu.”

Hela “wakolesheli.”

Hela “Milo.” Hiizu dachiHeberu daya mukwila nawu, “kwinzesha.”

Hela “nayishimu.”

MuchiHeberu, “kwosi lwaswamini.”

MuchiHeberu, “mudi yena himwashalilihu spirituku.”

Hela “hamazu eyi.”

Ntalenta yimu yesekeni na 34.2 kg. Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Hela “chipañu.”

MuchiHeberu, “kwesekeja nachikasa chaMwanta Solomoni.”

Hela “ngalanyi.”

Lushekeli lumu lwesekeni namagiramu 11.4. Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Kakavulu iji nkebu janyanya ajisendeleña kudi akakwasa namata anyikunji.

Mina yimu muNsona jachiHeberu yesekeni namagiramu 570. Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Hela “jindalu.”

Hela “jindalu.”

MuchiHeberu, “afwilileña kumona kumesu.”

Hela “niakakwendela hatuwalu.”

Hela “niakakwendela hatuwalu.”

Hela hekwawu, “kufuma kuEjipitu nikuKuwe; akakulanda nakulandulula amwanta alandileña itu tuwalu kuKuwe,” hadaha anakutalisha kuSilisha.

Hela “Bayi musumbwañana nawuku.”

Hela “añodi jindi amuluwañesheli chikupu.”

Hela “abalumwini.”

Hela “hiwadihanini chikupu.”

MuchiHeberu, “nichaketwiliyi.”

Hela hekwawu, “wamusumwini.”

MuchiHeberu, “ayijahi.”

MuchiHeberu, “kunyamuna chikasa chindi.”

Hela “Milo.” Hiizu dachiHeberu daya mukwila nawu, “kwinzesha.”

Hela “yakakeña wumi weyi.”

MuchiHeberu, “Mafuku.”

MuchiHeberu, “kumatenti.”

MuchiHeberu, “atondewa.”

Hela “wakolesheli.”

Hela “nakukolesha.”

Hela “chihayamisha.”

Hela “chihayamisha.”

Hela “mawuti amanji,” dikwila nawu, mawuti anazowi namanji anyilambu.

Hela “chalepeli.”

Hela “chihayamisha.”

Hela “ovwahishaku kumesu.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

MuchiHeberu, “Wenzesheleña chikasa chamuntu.”

Hela “Wumuleji mukanaña nimukanaña.”

Hela “ankishi akweñununa.”

Hela “nukuketula.”

MuchiHeberu, “muntu wejima wazoweshelaña kumbañu.” Iyi hinhoshelu yachiHeberu yakasawuntu kutalisha kudi amayala.

MuchiHeberu, “wakaketula.”

Dikwila nawu, Yufurati.

Talenu Kulumbulula.

MuchiHeberu, “mafuku.”

Talenu Kulumbulula.

Hela “amuchipañu.”

MuchiHeberu, “akakutemuka.”

Amuteneneña cheñi nawu Abiya.

Hela “hiwadihanini chikupu.”

Izu dachiHeberu dazatishawu ahanu dinateli kutalisha “kutuji” nawa adizatishaña kwikala izu dakusawula nachu.

Talenu Kulumbulula.

Hela “wadihanini.”

MuchiHeberu, “mumafuku.”

Hela “kukolesha; kutuñulula.”

Hela “kufuma hela kwiñila mwiluña.”

Hela “chipañu.”

Hela “kukolesha; kutuñulula.”

Hela “kukolesha nachu; kutuñulula nachu.”

Dikwila nawu, Nadabi mwana kaYerobowami.

MuchiHeberu, “muntu wudi wejima wunakuzoweshela kumbañu.” Iyi hinhoshelu yachiHeberu yakasawuntu kutalisha kudi amayala.

Hela “akakumutendela mashi.”

Hela “chipañu.”

Ntalenta yimu yesekeni na 34.2 kg. Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Daya mukwila nawu, “WakuMutaña waShemeri.”

MuchiHeberu, “mwanta.”

Hela “kutembeli.”

Talenu Kulumbulula.

Daya mukwila nawu, “Nzambi Yami Diyi Yehova.”

MuchiHeberu, “owu inemanaña kumesu indi.”

Hela “kuMuhoñi waKeriti.”

Hela “kuMuhoñi waKeriti.”

Hela “mbaka.”

Hela “mulupasa.”

Hela “wuña washikila hohu muchikasa chami.”

MuchiHeberu, “haketwileñayi.”

Hela “nyihoñi.”

MuchiHeberu, “owu inemanaña kumesu indi.”

Hela “wunakuleta makabi asweja.”

Talenu Kulumbulula.

Hela “hanyikombu yiyedi.”

Hela “kwila neyi atuprofwetu.”

Siya yesekeni namalita 7.33 (makwati 6.66 oma). Talenu Nsañu Jikwawu B14.

Hela “muhoñi.”

Hela “wadimanyekeli.”

Hela “kwilisha wumi weyi kwikala neyi wumi wawu.”

Hela “wumi windi wufwi.”

Hela “jahaku wumi wami.”

Hela “kujaha wumi wami.”

Hela “kujaha wumi wami.”

Daya mukwila nawu, “Nzambi Diyi Wamwinu.”

Hela “wuña washikila hohu muchikasa chami.”

Hela “yisolu.”

Hela “yisolu.”

Hela “wayijahili.”

Dikwila nawu, “hampinji yakalepu.”

MuchiHeberu, “wuchindi.”

Dikwila nawu, “hampinji yakalepu.”

Hela “hiyanyanta amwekeshaña kukeña kwakashinshi.”

Hela “wujaha wumi wamiku.”

Awa mazu akwila nawu “anyana kawatuprofwetu” hadaha anakutalisha kushikola yakudizisha atuprofwetu hela izanvu dawatuprofwetu nshimbi.

Hela “wukukukatisha.”

Ntalenta yimu yesekeni na 34.2 kg. Talenu Nsañu Jikwawu B14.

MuchiHeberu, “spiritu yeyi.”

MuchiHeberu, “nikutambula iheta.”

MuchiHeberu, “wunadilandishi eyi aweni.”

MuchiHeberu, “muntu wejima wazoweshelaña kumbañu.” Iyi hinhoshelu yachiHeberu yakasawuntu kutalisha kudi amayala.

MuchiHeberu, “wadilandishili yomweni.”

Izu dachiHeberu dazatishawu ahanu dinateli kutalisha “kutuji” nawa adizatishaña kwikala izu dakusawula nachu.

Hela “kañelu.”

MuchiHeberu, “Indi spiritu yaYehova yahitila kudihi chiyafuma kudi ami.”

MuchiHeberu, “mankendi.”

Aka kahuma kadiña kakudikiña nachu mumpinji yanjita.

MuchiHeberu, “chilombu.”

Hela hekwawu, “kwaweleleleñawu ayivumbi, atuwa alashili mashi indi.”

Hela “chipañu.”

Talenu Kulumbulula.

    Lunda Publications (2006-2026)
    Fumenumu
    Iñulenu
    • Lunda
    • Inkenuhu akwenu
    • Hakusetiñila
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nshimbi Jakulondela
    • Nshimbi Jakujinda
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Iñulenu
    Inkenuhu akwenu