Met Kol Mwomwo Me Lain Yok lun Fwalu Nu Fon
Mokul se inge el sie met sim a met orek sramsram. Insiel lalalfongi yok ke pal fwasru. Ke yiu 90 kutu somla, el ngetla nunku ke pal se e mu “wanginla sangeng a mutun met nu kemwa elos ngetuk nu lung ke engun insemwomwo; lalmetmet paye su wangin molo; wanginla srisrielik lun mutun fwalu; wanginla sramsram kikiap a paye mukena, wanginla orekma silolel nu ke me keok a met nu kemwa fwin fwalu elos ma siefwunnu.”
MET sim inge el akkalemye ke fwinsrak lal nu ke fwal sel tu in oasr sie pal in ekla oanu ma el nunku lung inge wikin pa fwalu nu fon. Fono met pengpeng ke orek sramsram inge su ku in eis Nobel Prize ke me sramsram se inge el srakna moul na misinge, lukun el arulanu asor yok in liye ke ma sikyuk in pal inge. Fwinne oasr ma sakuruk yok sikyuk a pengpeng yok lun ma inge, tusruktu fwalu el yokyokelik pa in ma koluk lal liki na meet. Ke ma inge me fwinsrak lun metu in akmwoyela kutena akmwuk tia ku in orekla.
In suk ke sripen ma koluk su yokyokelik in an lal oasr sie met orek imae el topuk in akkalemye ke sie sripe el nunku. El fwak: “Ma ke met kol lasr elos koluk a silolel.” Oasr sie buk su sifwe ka Humanity—A Moral History of the Twentieth Century, orekla sin historian se inge Jonathan Glover el akkalemye oupanu ma met imae se inge el fwak, a pa inge ma el fwak: “An se panu inge su pulakin ke kain in fos yok su sikyuk pangpang genocide inmaslon sruf puspis inge tia ma inmaslolos sifwanu, a ma tuku sin met kol koluk lalos su lungse in muta na ke ku a mwal lalos.”
Ke pal se meun sikyuk inmaslon mutunfwal luo in an Yugoslavia ke mutamweyen yiu 1990, oasr sie met orek sramsram el simusla: “Kut tukeni muta engun insemwomwo ke lusen yiu puspis a inge kut mutamwauk in uniye tulik srisrik puspis nutin kais sie met. Efu ku ou inge, a mea sikyuk nu sesr inge?”
Oasr ke tausen puspis lun miles ke an Europe a Africa an India el oasr ka, a pa inge an se su sie met pengpeng ke orek sramsram su sromonyuk ke me sramsram inge el isusla we. Ke sie me sramsram su oasr sifwe inge “Ya India El Ku In Tia Musalla Oanu Sie Mutanfwal?,” author se inge Pranay Gupte el akkalemye: ‘Oasr ke percent 70 kutu ke pusen met India nu kemwa su srik liki yiu 30, wangin met kol lalos su ku in sang me srikasrak mwomwo nu selos.’
In an puspis, oasr met kol puspis elos eselosla liki orekma fulat lalos ke sripen me keok wi fos puspis ke pusrapasr su orek lainulos. Ke ma inge, a ke sripe puspis saye paenang fwalu nu fon pulakin sie pal su wangin la lalalfongi paye lalos nu sin met kol lalos. Akmwuk lun fwalu sifwanu akpayeye tari kas in palu lun lun sie met palu su moul fwin fwalu ke lusen yiu 2,600 kutu somla. El fwak: “Tu inkanek lun met tia on in el sifwanu. Tia ma lun met su fwasr in aksumwosye fwalkal.”—Jeremaia 10:23.
Ya oasr sie inkanek su ku in sang akmwoyela me keok puspis lun fwalu misenge? Su ku in kol metu nu ke sie fwal su wangin me keok, fos, fosnga in maslon mutunfwalu nu kemwa, su oasr etauk paye a yok, a met nu kemwa insemwomwo a akmwot nu ke moul mutal paye?
[Picture Credit Line on page 3]
Fatmir Boshnjaku