Mianersoqqussut soqutigineqanngitsoq

MAJIP 18-ianni 1980-imi qaqqarsuaq Mount St. Helens USA-miittoq ukiuni 123-ni nipangersimasinnarluni innermik anitsilerpoq. Qaartoorujussuarneragut qaarpiaa 400 meterinik ilanngarpoq, nuna alianaatsoq 600 kvadratkilometerinik annertussusilik piuneerunneqarluni inuillu 60-init amerlanerusut inuunerannik naleqarluni.

Qaartoorujussuarneq mianersoqqussutigineqanngissimanngilaq. Qaammatit marlungajaat siusinnerusukkut nuna qaqqap eqqaa sajungaatsiarsimavoq, taamanerniillu nuna akulikilliartortunik sajuttarsimavoq. Martsip 27-anni qaqqaq arsanik aalamillu sukkatut kilometerinik arfinilinnik qummoroortunik anitsivoq. Naak aprilip qaammataani qaqqaq malunnangaanngikkaluartoq, avannaa-tungimigut annertungaatsiartumik suanngarpoq ullut tamaasa meterinik aappaa affarmik alliartortumik.

Ilisimatuut paasisimavaat tamakku tamarmik qaartoorumaarnissaanut nalunaaqqutaasut. Inuit qaqqamiinnissaminnut inerterneqarput. Ilarpassuisali mianersoqqussutit soqutiginngilaat.

Harry Truman, qaqqap mannguani Spirit Lakep sinaani illulik, qimagutitikkumanngilaq. Ukiut 50-it tassanerpiaq najugaqarpoq upperisinnaanagulu qaqqap alutorisami najugaq taanna nipaassuseerutissagaa. Inuit allat orpinnik killuisartut aqqutaannut avinngarussimasuniittunut assiaqutit uiarlugit biilertarput tammaariartorlutik orpippassuarnit salloqittaasumik eqqissisimaarfiusunit qaqqaq isiginnaarumallugu.

Kiisami qaartoorujussualermat silaannaat assigiinngitsut kissartut arsallu akunnermut kilometerinik 300-nik sukkassuseqarlutik qaqqamit anialerput! Orpiit meqqutaasallit arlalinnik millionillit ataatsikkut killugaapput, inuillu sianiginninngitsut inuuneri uisoriinnaq qaminneqarput. Ilaat suli assiliinniarlutik toqupput. Harry Truman illuaraalu marullummik uunartorujussuarmik meterinik qulinik ititigisumik qarsunneqarput.

Maralluit kuussuanngortut akunnermut kilometerinik 80-it tikillugit sukkassuseqartumik qaqqamit kuugaarput. Helikopterimik ingerlatitsisup inuit maralluit kuussuanngortut aqqutissaanniittut mianersoqqummatik, ilaasa naalattariaqartutut isiginngilaat. Taanna oqaluttuarpoq: „Ingasagilluinnarpara. Qanoq pisoqalerneranik oqaluttuuppakka, illaannarpulli aalateriffigalungalu qimaguteqquaannga.“ Katsorna illarnerat annilaangaarninngorpallappoq.

Inuit mianersoqqussutinik tutsuiginartunik soqutiginnginnerat qaqutigoortuunngilaq, ingammik misigisimanngisaannakkaminnik nalaataqaraangamik. Pissutsit kinguaariit arlallit inuuffigisaanni allanngorneq ajormata, naatsorsuutigiinnarpaat maanna allanngornavianngitsut. Taamatut isumaqarneq kingunipiloqangaarsinnaassaaq, taamatut isumaqarluni mianersoqqussut itsarujussuaq mianersoqqussutigineqarsimasoq ajunaarnissarsuaq Mount St. Helensip qaartoorujussuarneranit annertunerungaartussaq inuup soqutiginngippagu. Sunaana ajunaarnissarsuaq? Aamma illit mianersoqqussut qanoq isumaqarfigaajuk? Upperinagu itigartissaviuk, imaluunniit sianigissaviuk inuujuassallutillu? Ilanngutassiap tullia atuariarlugu sunaasoq paasiniariaruk. (wD 15/9 86)

[Qupp. 3-mi suminngaanneernera]

H. Armstrong Roberts