Endeea Kũthĩnĩkĩa “Nzaa ya Kĩ-veva” Ĩla wĩ Nayo

1. Yeova atũmbĩte twĩ na mavata meva ma mũsingi? (Mathayo 5:3)

YEOVA ombĩte andũ me na mavata mana ma mũsingi. Kwa ngelekanyʼo, nĩtwĩthĩawa na vata wa lĩu, ngũa, na vandũ va kwĩkala. Twaaĩwa nĩ kĩndũ kĩmwe katĩ wa isu o na ethĩwa no kwa kavinda kakuvĩ, maũndũ maitũ no mome kana tũkakwʼa. Eka o kwĩthĩwa Yeova atũmbĩte twĩ na wendi wa kwĩanĩsya mavata asu ma kĩ-mwĩĩ, nũtũmbĩte twĩ na nzaa ya kĩ-veva. (Soma Mathayo 5:3.) Ethĩwa nĩtũkwenda kũkwata ũtanu wa wʼo, nĩtwaĩle kwĩthĩwa twĩsĩ kana twĩ na nzaa ĩsu na tũiendeea kũmĩthĩnĩkĩa.

2. Ũtonya kũtũmĩa ngelekanyʼo yĩva kũelesya kĩla kyonanawʼa nĩ kwĩthĩwa ‘wĩsĩ’ kana wĩ na “nzaa ya kĩ-veva”?

² Nĩ kyaũ kyonanawʼa nĩ kwĩthĩwa ‘twĩsĩ’ kana twĩ na “nzaa ya kĩ-veva”? Ndeto ya tene ĩla ĩtũmĩĩtwe yonanasya mũndũ wĩsĩ e na ũkya wa kĩ-veva. Ndeto ĩsu no ĩtũtetheesye kũkũna visa mũseo kĩlĩkonĩ. Kwasũanĩa mũndũũme ngya wĩkĩĩte ngũa syĩ na kĩko na ũilyĩ nthĩ vandũ nzĩanĩ. Nĩ mwonzu nũndũ wa kũkosa lĩu, nũvathĩtwe nĩ andũ nũndũ wa ũndũ ũilye, na atindĩĩa kũvya nĩ sua mũthenya na kũkũnwa nĩ mbevo ũtukũ. Mũndũ ũsu nĩwĩsĩ nesa kana nĩwaĩle kũkwata ũtethyo nĩ kana aendeee kwĩkala thayũ na aikwata vinya. O ta ũu, mũndũ ũla wĩsĩ kana e na nzaa ya kĩ-veva, kana kwa ndeto ingĩ, e na ũkya wa kĩ-veva nũeleawa kana nĩwaĩle kũtetheewʼa nĩ Ngai nĩ kana aũthĩnĩkĩe. Kwoou nĩwĩthĩawa na mea ma kũtũmĩa nesa ũtethyo wa kĩ-veva ũla Yeova ũnengae ala mamwendete.

3. Twĩneenea kyaũ ĩsomonĩ yĩĩ?

³ Ĩsomonĩ yĩĩ, twĩamba kwona kĩla tũtonya kwĩmanyĩsya ngelekanyʼonĩ ya mũndũ mũka ũmwe Mũvoenike, ũla wamwĩsũvie Yesũ amũtetheesye. Ngewa ĩsu nĩyumĩlĩtye nguma itatũ ala mesĩ me na nzaa ya kĩ-veva maĩle kwĩthĩwa nasyo. Ĩtina wa ũu, nĩtũũneenea ngelekanyʼo sya aũme maĩ ma kĩ-veva; namo nĩ mũtũmwa Vetelo, Vaũlo, o vamwe na Mũsumbĩ Ndaviti.

NGELEKANYʼO NZEO YA MŨNDŨ WAĨ WĨNYIVYO, KĨTHINGʼĨĨSYO, NA MŨĨKĨĨO

4. Mũndũ mũka ũmwe Mũvoenike endaa Yesũ eke ata?

⁴ Ĩvinda yĩmwe, ve mũndũ mũka ũmwe Mũvoenike wookie kũneena na Yesũ. Mwĩĩtu wake ‘nĩwathĩnawʼa mũno nĩ ndaimoni.’ (Mt. 15:​21-28) Mũndũ mũka ũsu nĩwatulilye ndu mbee wa Yesũ na amwĩsũva amũtetheesye. Aineena nake, nĩwoonanisye kana aĩ na nguma sya mwanya. Kwaeka twone imwe.

5. Mũndũ mũka ũsu oonanisye nguma syĩva, na Yesũ eekie ata? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

⁵ Mũndũ mũka ũsu Mũvoenike nĩwoonanisye kana aĩ na wĩnyivyo wa wʼo. Nĩkĩ tũtonya kwasya ũu? Nũndũ ndaathata yĩla Yesũ watũmĩie ngelekanyʼo yamũelekanilye na kakitĩ, na kĩtumi nũndũ nĩvatonyeka nyamũ ta ĩsu ĩkethĩwa yaĩthawʼa mũsyĩ nĩ Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ. Ta keka nue wataviwʼe ndeto isu nĩ Yesũ, wĩthĩwa weekie ata? Nĩwĩthĩwa wathatie na ũkaeka kũmũkũlya aũtetheesye? Ũu tiwʼo ũla mũndũ mũka Mũvoenike weekie. Nĩwoonanisye kana aĩ na wĩnyivyo na kĩthingʼĩĩsyo. Twĩasya ũu nũndũ nĩwaendeeie kũmwĩsũva Yesũ amũtetheesye. Nĩ kyaũ kyatumie eka ũu? Nĩwamũĩkĩĩe Yesũ. Kwa wʼo, mũĩkĩĩo wa mũndũ mũka ũsu nĩwakiitie Yesũ ngoo mũno nginya eeka ũndũ wa mwanya. O na kau mbeenĩ amũtavĩtye kana atũmĩtwe kwa malondu ala maaie ma nyũmba ya Isilaeli, nĩwaumisye veva mũvuku ũla waĩ nthĩnĩ wa mwĩĩtu wa mũndũ mũka ũsu.

6. Ngewa ya mũndũ mũka ũsu Mũvoenike yĩtũmanyĩsya kyaũ?

⁶ Nĩ kana tũthĩnĩkĩe nzaa yitũ ya kĩ-veva, no nginya twĩthĩwe na nguma ila mũndũ mũka ũsu Mũvoenike waĩ nasyo. No nginya twĩthĩwe na wĩnyivyo, kĩthingʼĩĩsyo, na mũĩkĩĩo mũlũmu. No mũndũ wĩ wĩnyivyo ũtonya kwĩthĩwa na kĩthingʼĩĩsyo aimwĩsũva Ngai amũtetheesye. O na ĩngĩ, no nginya tũmũĩkĩĩe Yesũ Klĩsto vyũ, o vamwe na ala ũtũmĩaa kũtongoesya amanyĩwʼa make. (Mt. 24:​45-47) Yeova na Mwana wake nĩmatanĩaa kũthĩnĩkĩa nzaa ya kĩ-veva ya ala monanasya nguma ta isu. (Sianĩsya na Yakovo 1:​5-7.) Ekai yu twone ũndũ Yeova ũtũtetheeasya nĩ kana twĩyĩĩthye nesa kĩ-veva, twĩvwʼĩke mwĩkalĩle mweũ, na tũyĩkala ungu wa ũsũvĩo wake. Nĩtũkwona kĩla twaĩle kwĩka nĩ kana tũtetheke nĩ maũndũ asu tũsũanĩĩte ngelekanyʼo ya mũtũmwa Vetelo, Vaũlo, o vamwe na Mũsumbĩ Ndaviti.

ENDEEA KWĨYĨĨTHYA NESA KĨ-VEVA, O TA VETELO

7. Vetelo anengiwe kĩanda kĩva, ĩndĩ nĩ ũndũ wĩva waaĩle kwĩka? Elesya. (Aevelania 5:14–6:1)

⁷ Kwasũanĩa ngelekanyʼo ya mũtũmwa Vetelo. Aĩ ũmwe katĩ wa Ayuti ma mbee kũmanya kana Yesũ nĩwe waĩ Masia ũla Yeova wamũtũmĩaa kũmanyĩsya andũ make “ndeto sya thayũ wa tene na tene.” (Yoa. 6:​66-68) Yesũ atanamba kũsyoka ĩtunĩ ĩtina wa kũthayũũkwʼa, eeie Vetelo atĩĩ: “Ĩthya tũlondu twakwa.” (Yoa. 21:17) Vetelo nĩweanĩisye kĩanda kĩu e mũĩkĩĩku. O na Yeova nĩwamũtũmĩie kũandĩka valũa ilĩ ila syesie kwĩkĩwa Mbivilianĩ. Ĩndĩ o na vailye ũu, aĩ na vata wa kwĩyĩĩthya nesa kĩ-veva. Kwa ngelekanyʼo, nĩweemanyĩisye valũa ila mũtũmwa Vaũlo waveveetwe kũandĩka. O na nĩweetĩkĩlile kana maũndũ amwe Vaũlo waandĩkĩte maĩ “vinya kũeleeka.” (2 Vet. 3:​15, 16) Ĩndĩ we nĩwaendeeie kwĩmanyĩsya maũndũ asu na kĩthingʼĩĩsyo e na mũĩkĩĩo kana Yeova nũkũmũtetheesya aelewe na aitũmĩa thayũnĩ wake “lĩu mũmũ” ũla Vaũlo waveveewe kũandĩka valũanĩ syake.—Soma Aevelania 5:14–6:1.

8. Vetelo eekie ata yĩla wavuanĩiwʼe ũmanyi mweũ nĩ mũlaĩka wa Yeova?

⁸ Vetelo nĩwoonanisye kana nĩwamũĩkĩĩe Yeova yĩla waatĩĩie mwolooto mũna wanengiwe. Kwa ngelekanyʼo, yĩla waĩ ndũanĩ yaĩ ũtee wa ũkanga yeetawa Yova, nĩwoonie woninĩ mũlaĩka wa Yeova aimũtavya athĩnze na aiya nyamũ syonekaa syĩ mbuku kwosana na Mĩao ya Mose. Nũndũ we aĩ Mũyuti, ũndũ ũsu nĩwamũtelemilye mũno. Mbeenĩ, aisye: “Aiee, Mwĩaĩi, nĩkwĩthĩwa ndyaaya kĩndũ o na kĩmwe kĩvuku na kĩte kĩtheu.” Ĩndĩ eeiwe: “Eka kũsyĩta mbuku syĩndũ ila Ngai ũtheetye.” (Meko 10:​9-15) Vetelo nĩweetĩkĩlile ũmanyi ũsu mweũ na aalyũla woni wake. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Nũndũ ĩvinda ĩkuvĩ ĩtina wa kwona woni ũsu, aũme atatũ matũmĩtwe nĩ Mũndũ-wa-mbaĩ-ingĩ weetawa Kolinelio nĩmavikie na mamũthokya athi akaneene na vwana woo. Vetelo atambĩte kwona woni ũsu, ndaĩ esa kũlika nyũmbanĩ ya Mũndũ-wa-mbaĩ-ingĩ. Ayuti moonaa Andũ-ma-mbaĩ-ingĩ me avuku. (Meko 10:​28, 29) Ĩndĩ Vetelo nĩweetĩkĩlile ũmanyi ũsu mweũ Yeova wamũvuanĩĩtye ate kwananga saa. (Nth. 4:18) Nũndũ wa ũu, nĩwatavisye Kolinelio na andũ ma nyũmba yake ũvoo mũseo, na atanĩa kwona mayĩtĩkĩla ũwʼo, maikwata veva mũtheu, na maivatiswa.—Meko 10:​44-48.

9. Tũtethekaa maũndũnĩ meva elĩ yĩla tweeyĩĩthya lĩu mũmũ wa kĩ-veva?

⁹ O ta Vetelo, no nginya twĩthĩwe na kĩmanyĩo kya kũnywʼa ĩia, kana kwa ndeto ingĩ, kwĩmanyĩsya ũwʼo wa mũsingi ũla wĩ Ndetonĩ ya Ngai. O na ĩngĩ, no nginya twĩyĩĩthye lĩu mũmũ wa kĩ-veva, kana kwa ndeto ingĩ, twĩmanyĩsye ũwʼo ũla ũte laisi kũeleeka. No nginya tũvathe ĩvinda na tũyĩthĩwa twĩyũmbanĩtye kwĩkĩa kĩthito nĩ kana tũelewe Ndeto ya Ngai nesanga, ĩndĩ kĩthito kitũ kĩyĩthĩawa kĩ kya mana. Nĩkĩ tũkwasya ũu? Nũndũ yĩla tweeka ũu, nĩtũtethekaa maũndũnĩ elĩ: Mbee, nĩtwĩmanyĩasya maũndũ maingĩ ĩũlũ wa Yeova ala matumaa tũmwenda na tũmũnenga ndaĩa mũnango; na kelĩ, nĩtwĩthĩawa na mea maingangĩ ma kũtavya angĩ ĩũlũ wa Ĩthe witũ wa ĩtunĩ. (Alo. 11:33; Ũvu. 4:11) Ve ũndũ ũngĩ ngelekanyʼo ya Vetelo ĩkũtũmanyĩsya: Yĩla twakwata ũmanyi mweũ Ndetonĩ ya Ngai, nĩtwaĩle kũalyũla mosũanĩo na meko maitũ na mĩtũkĩ. Tweeka ũu, nowʼo tũtonya kũĩkĩĩthya kana nĩtwĩyĩĩthĩtye nesa kĩ-veva na nowʼo Yeova ũtonya kũtũtũmĩa.

ENDEEA KWĨVWʼĨKA MWĨKALĨLE MWEŨ, O TA VAŨLO

10. Kwĩvwʼĩka mwĩkalĩle mweũ kũkonetye kyaũ? (Akolosai 3:​8-10)

¹⁰ Nĩ kana tũmwendeesye Ngai, no nginya twĩvwʼĩke mwĩkalĩle mweũ. Ũu nĩ kwonanyʼa ata? Mũtũmwa Vaũlo aandĩkie kana no nginya tumye “mwĩkalĩle wa tene” na tũyĩvwʼĩka “mwĩkalĩle mweũ.” (Soma Akolosai 3:​8-10.) Kwĩvwʼĩka mwĩkalĩle ũsu nĩ ũndũ wendaa ĩvinda na kĩthito. Kwasũanĩa ngelekanyʼo ya Vaũlo. Kuma e mũnini, nĩweekĩaa kĩthito amwendeesye Ngai. (Kal. 1:14; Avi. 3:​4, 5) Ĩndĩ ndaeleetwe ũndũ ũtonya kũmũthaitha Ngai kwa nzĩa ĩla yaĩle. Kwĩthĩwa atesĩ momanyĩsyo ma Klĩsto o vamwe na kwĩthĩwa na ngathĩĩo nĩkwatumie ethĩwa e mũndũ waĩ “mũngʼendu” na waĩ na nguma itesa kũmwendeesya Ngai.—1 Tim. 1:13.

11. Yaĩ no nginya Vaũlo ekĩe kĩthito akĩlye vinya wonzu wĩva? Elesya.

¹¹ Vaũlo atanamba kũtwʼĩka Mũklĩsto, nĩwathilĩkaa mũno. Ngewa ĩla yĩ nthĩnĩ wa Meko yaĩtye kana Vaũlo nĩwathatĩie mũno amanyĩwʼa ma Yesũ nginya aendeeie “kũmatĩsya . . . ayenda mũno kũmoaa.” (Meko 9:1) Ĩndĩ ĩtina wa kũtwʼĩka Mũklĩsto, vate nzika, nĩweekĩie kĩthito aumye mwĩkalĩle ũsu wa tene. (Avs. 4:​22, 31) O na vailye ũu, yĩla Vaũlo na Valanava mavĩtũũkanie, nĩvaumĩlile “ĩteta ĩvyũ katĩ woo.” (Meko 15:​37-39) Ũndũ ũsu ndwaĩ laisi kwa Vaũlo, ĩndĩ we ndaakwʼa ngoo. Nĩwaendeeie ‘kũkũna mwĩĩ wake,’ kana kwa ndeto ingĩ, kũkitana na mawonzu make nĩ kana aendeee kũmwendeesya Yeova.—1 Ako. 9:27.

12. Nĩ kyaũ kyatetheeisye Vaũlo kumya mwĩkalĩle wa tene?

¹² Vaũlo avotie kumya mwĩkalĩle wa tene na kwĩvwʼĩka mwĩkalĩle mweũ nũndũ ndaaĩkwatya vinya wake mwene. (Avi. 4:13) O ta Vetelo, Vaũlo eekwatĩtye “vinya ũla Ngai ũnenganae.” (1 Vet. 4:11) O na vailye ũu, mavinda amwe Vaũlo nĩweewʼaa akwʼĩte ngoo. Ĩndĩ mavindanĩ ta asu, nĩwasũanĩaa maũndũ maseo ala Ĩthe wake wa ĩtunĩ wamwĩkĩte, na kĩu nĩkyamũnengae vinya wa kũendeea kwĩkĩa kĩthito eke moalyũku.—Alo. 7:​21-25.

13. Tũtonya kũatĩĩa ngelekanyʼo ya Vaũlo ata?

¹³ No tũatĩĩe ngelekanyʼo ya Vaũlo kwa kũmanya kana o na ethĩwa twĩthĩĩtwe tũimũthũkũma Yeova ĩvinda yĩasavĩte ata, nĩtwaĩle kũendeea kwĩkĩa kĩthito tumye mwĩkalĩle wa tene na tũyĩvwʼĩka mwĩkalĩle mweũ, ũla Ngai ũtũtetheeasya twĩthĩwe nawʼo. Na yĩla nyaaĩ sitũ syatendelũka, ta kwa ngelekanyʼo, yĩla twaemwa nĩ kũsiĩĩa ũthatu witũ kana twaneenyʼa mũndũ ũngĩ naĩ, tũyaĩle kũkwʼa ngoo. Vandũ va ũu, twaĩle kũendeea kwĩkĩa kĩthito tũalyũle mosũanĩo na meko maitũ. (Alo. 12:​1, 2; Avs. 4:24) Ĩndĩ o tũendeee kwĩka ũu, no nginya tũlilikane ũwʼo ũũ wa vata: Kĩvathũkanyʼo na ngũa ila ikwatawa kana ikongelangwa nĩ kana itwĩanĩe, no nginya ithyĩ ene twĩke moalyũku nĩ kana tũvote kwĩvwʼĩka mwĩkalĩle mweũ, ũla Yeova ũtũtetheeasya kwĩthĩwa nawʼo. Ũu wĩonanyʼa kana nithyĩ twaĩle kwĩka moalyũku nĩ kana tũmwendeesya Ngai.

ĨKALA UNGU WA ŨSŨVĨO WA YEOVA, O TA NDAVITI

14-15. Yeova asũvĩaa andũ make ata? (Savuli 27:5) (Sisya visa.)

¹⁴ Nĩ kana twĩthĩwe na ũtanu wa wʼo, ve ũndũ ũngĩ twaĩle kwĩka eka o kwĩyĩĩthya nesa kĩ-veva na kwĩvwʼĩka mwĩkalĩle mweũ. Nĩtwaĩle kwĩkala ungu wa ũsũvĩo wa Yeova. We atũsũvĩaa ata, na tũtonya kwĩka ata nĩ kana twĩkale ungu wa ũsũvĩo wake?

¹⁵ Mũsumbĩ Ndaviti ndaĩ na nzika kana Yeova akamũsũvĩaa mavindanĩ ala momũ. (Soma Savuli 27:5.) Yeova nũsũvĩanaa andũ make na mũndũ o na wĩva kana kĩndũ o na kĩva kĩtonya kũtuma ngwatanĩo yoo nake yanangĩka vyũ. We ekaa ũu ata? Athanĩte kana vai mũio o na ũmwe ũseũvĩtwʼe ũmokite ũkaĩla. (Sav. 34:7; Isa. 54:17) O na kau Satani na ala mamũkwataa mbau me vinya, mayĩsa kũtũũmĩsya tene na tene. O na matũaa, Yeova akatũthayũũkya. (1 Ako. 15:​55-57; Ũvu. 21:​3, 4) O na ĩngĩ, Yeova nũtũtetheeasya tũmĩanĩsye na kĩũũyũ kĩla kĩtonya kũtuma tũeka kũmũthũkũma. (Nth. 12:25; Mt. 6:​27-29) Na nũndũ we nũtwendete, nũtũnengete ana-a-asa na eĩtu-a-asa matũtwʼĩĩkaa na atumĩa matũsũvĩaa. (Isa. 32:​1, 2) Kaingĩ, yĩla twoombana vamwe, nĩtũlilikanawʼa maũndũ matũtetheeasya tũendeee kwĩkala ungu wa ũsũvĩo wa Yeova.—Evl. 10:​24, 25.

16. Yeova asũvĩie Ndaviti ata?

¹⁶ Yĩla Ndaviti wamwĩwʼaa Yeova, nĩwamũsũvĩanaa na mothũku ala makwataa andũ ala mekaa naĩ na ngũlũ. (Sianĩsya na Nthimo 5:​1, 2.) Ĩndĩ yĩla walea kũmwĩwʼa Yeova, we ndamũsũvĩanaa na mosyao ma meko make. (2 Sam. 12:​9, 10) Nao nata mavinda ala Ndaviti wathĩnaa vate ĩvĩtyo wĩkĩte? Nĩwamũtulũĩlaa Yeova ngoo yake mboyanĩ, nake Yeova nĩwamũtetheeasya ausye kwa kũmũĩkĩĩthya kana nũmwendete mũno na nũkũmũthĩnĩkĩa.—Sav. 23:​1-6.

17. Tũtonya kũatĩĩa ngelekanyʼo ya Ndaviti ata?

¹⁷ No tũatĩĩe ngelekanyʼo ya Ndaviti twamanthaa ũtao wa Yeova yĩla tũkwĩka motwi. O na ĩngĩ, nĩtwaĩle kũlilikanaa kana yĩla tweeka motwi mathũku, no tũkwatwe nĩ maũndũ mathũku, ĩndĩ kĩu kĩyĩthĩawa kĩyonanyʼa kana Yeova nũekete kũtũsũvĩa. (Kal. 6:​7, 8) Na yĩla twakwatwa nĩ mathĩna o na vate ũthũku twĩkĩte, nĩtwaĩle kũmũtulũĩla Yeova ngoo sitũ mboyanĩ twĩ na mũĩkĩĩo kana nũkũsũvĩa ngoo sitũ na mosũanĩo maitũ.—Avi. 4:​6, 7.

ENDEEA KŨTHĨNĨKĨA NZAA YAKU YA KĨ-VEVA

18. Andũ aingĩ methĩawa na woni wĩva ĩũlũ wa nzaa ya kĩ-veva, na twaĩle kwĩka ata nĩ kana Yeova aendeee kũtũtetheesya? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

¹⁸ Ĩandĩko yitũ ya mwaka wa 2026 yaĩtye: “Nĩ atanu ala mesĩ me na nzaa ya kĩ-veva.” Ndeto isu nĩ sya wʼo ki ĩvindanĩ yĩĩ kwĩ ĩvinda yingĩ o na yĩva. Nĩkĩ? Nũndũ tũthyũlũlũkĩtwe nĩ andũ aingĩ matethĩawa na ũtanu, ala matetĩkĩlaa kana me na nzaa ĩsu kana matataa kũmĩanĩsya matũmĩĩte ndĩni sya ũvũngũ kana ũĩ wa andũ. No nginya twĩsũvĩe tũikethĩwe na woni ta woo. Tũtonya kwĩka ũu ata? Nĩ kwa kwĩyĩĩthya nesa lĩu wa kĩ-veva ũla Yeova ũtũnengae, kwĩvwʼĩka mwĩkalĩle mweũ, na kwĩkala ungu wa ũsũvĩo wake.