Ebi Mhan Miẹn Luẹ Bhi Ọta Akhasẹ Nin Jekọp Khale—Obọ 1

1-2. Be Jekọp lu beji ọ ki bu ẹghe nin ọle ha rẹ yu? Bezẹle? (Yẹ fẹ adudu nọn ribhi odalo ọle ghe.)

Ọ GBERA ikpe 17 nian nin Jekọp ne azagba-uwa nọnsọle sibhi Kenan re ha khian otọ Ijipt. (Gen. 47:28) Bhi ọne ẹghe nin, ọle wo manman ha ghọnghọn, ranmhude nin ọle rẹ kie miẹn Josẹf nin ọmọn nọnsọle nin ọle manman hoẹmhọnlẹn, bi ranmhude nin ọrebhe bhi azagba-uwa nọnsọle rẹ kie kugbe ha nyẹnlẹn. Ọkpakinọn bhi ejayenan nian, Jekọp lẹnmhin ghe ọle dẹ kẹ yu. Bhiriọ, ọle da tie ọrebhe bhi azagba-uwa nọnsọle koko.—Gen. 49:28.

² Bhi ẹghe ẹdẹlẹ, emhin nọn kẹ wo sunu nọn nin ọdafẹn-uwa rẹ tie azagba-uwa nọnsọle koko, yẹ re adia nin ele ọkuẹsẹ ọle yu. (Isa. 38:1) Bhi ọne ẹghe nan nin ọle rẹ si ele koko, ọle dẹ sabọ zẹ ọmọn okpea ọkpa bhi azagba-uwa nọnsọle, nọn ha dia ọne azagba-uwa sade ọle yu.

3. Beji Genesis 49:​1, 2 rẹman, bezẹle nin ọta nin Jekọp taman imọn nesọle da yi ọta kpataki?

³ Tie Genesis 49:​1, 2. Ọkpakinọn, ikolo kpataki ọnan wo ha khin. Akhasẹ Jekọp ha khin. Bhi ọne ikolo, Jehova da rẹkpa Jekọp rẹ ta emhin ne ha sunu ji imọn nesọle bi azagba-uwa nọnsele bhi ẹghe odalo. Ranmhude ọnan, ọta akhasẹ, ọle ọta nin Jekọp taman imọn nesọle khin.

4. Be mhan ha dọ luẹ kere, sade mhan zilo nyan ọta akhasẹ nin Jekọp tale rẹji imọn nesọle? (Yẹ fẹ ọne ẹkpẹti ghe nọn yọle “Azagba-uwa Nọnsi Jekọp.”)

⁴ Bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan, mhan dẹ zilo nyan ebi Jekọp taman imọn enẹn nesọle, ne yi Rubẹn, Simiọn, Livai, bi Juda. Bhi uhọnmhọn-ọta nọn rẹkhan ọnan, mhan ki zilo nyan ebi Jekọp taman imọn elẹnlẹn nesọle. Beji mhan ha rẹ ha luẹ ọle khian, mhan dẹ daghe ebi Jekọp yọle ghe ọ dẹ sunu ji imọn nesọle bi imọn nin ele ha biẹ, ne ki dọ kiẹn agbaẹbho ọsi Izrẹl. Ahamiẹn mhan dọ luẹ ebe sunu ji ọne agbaẹbho nan bhi ẹghe ẹdẹlẹ, mhan ki dọ daghe ebi ọta akhasẹ nin Jekọp khale rẹ munsẹ yẹ. Beji mhan ha rẹ ha zilo nyan ọta nin Jekọp tale, mhan dẹ luẹ emhin ne ha rẹkpa mhan rẹ ha lu ebe ti Jehova nin Aba mhan bhọ.

RUBẸN

5. Be Rubẹn rẹ re ẹlo ọi ghe ọ dẹ sẹ ọle obọ?

⁵ Rubẹn hi ọria ọhẹnhẹn nin Jekọp ka ne talọ. Ọle da taman ọlẹn yọle: “Ọmọndiọn nọnsẹmhẹn uwẹ khin.” (Gen. 49:3) Beji a miẹn ọmọndiọn Rubẹn khin, asabọmiẹn ọle dẹ ha riale ghe emhin uku nọn ha sẹ ọle obọ, ha kpọnọ nẹ ọsi ibhio ọle nekẹle. Asabọmiẹn ọle yẹ re ẹlo ọbhọ ghe, ọle ha ki ha yi ọnọn re azagba-uwa nọnsele khian sade aba ọle yu fo, imọn nesọle dẹ yẹ ha mhọn ọne isẹhoa nan.

6. Bezẹle nin ihe ọsi ọmọndiọn bha da sẹ Rubẹn obọ? (Genesis 49:​3, 4)

⁶ Ọkpakinọn, Rubẹn da mun ihe ọsi ọmọndiọn fia. (1 Chron. 5:1) Bezẹle? Ikpe eso ne gbera ọkuẹsẹ ọne ẹghe nan, Rubẹn da ne Bilha nowẹ, nọn yi ọshọ aba ọle. Ọguọmhandia ọsi Rechẹl nin okhuo Jekọp, ọle Bilha ha khin. (Gen. 35:​19, 22) Rubẹn da ha yi ọmọn ọsi Lia, nin okhuo ọbhebhe nin Jekọp re. Asabọmiẹn ebezẹle nin Rubẹn da ne Bilha nowẹ hi, ranmhude ọle guanọ nin Jekọp hoẹmhọn inẹn ọlẹn gbera Bilha, la ranmhude ọle manman hoẹmhọn Bilha rẹ sẹbhọ ghe, ọle bha yẹ sabọ mun egbọle mhọn zẹle. Ọnọn hi ki rẹ khin bhọ, emhin nin ọle lu bha ha yẹẹ Jehova bi aba ọle.—Tie Genesis 49:​3, 4.

7. Be sunu ji Rubẹn bi imọn nesọle? (Yẹ fẹ ọne ẹkpẹti ghe nọn yọle “Ọta Akhasẹ Nin Jekọp Khale.”)

⁷ Jekọp da taman Rubẹn yọle: “Uwẹ i da kiọnlẹn.” Ene ọta nan wo gene munsẹ, ranmhude, ije soso i ribhọ nan gbẹn ọlẹn i nọn rẹman ghe, imọn nesi Rubẹn kiẹn ojie, ohẹn, la akhasẹ. Ọrẹyiriọ, Jekọp bha kpe Rubẹn sibhi ọmọn re, sẹyẹ, imọn nesi Rubẹn da bunbun rẹ sẹbhọ ghe, ele da ha yi ulin-uwa ọkpa bhi otọ Izrẹl. (Josh. 12:6) Rubẹn yẹ ka re ikpẹ esili man bhi idia ne bunbun, sẹyẹ, ije soso i ribhọ nan gbẹn ọlẹn ọi nọn rẹman ghe, ọle yẹ kie dọ gboghẹ.—Gen. 37:​20-22; 42:37.

8. Be mhan miẹn luẹ bhi ijiẹmhin ọsi Rubẹn?

⁸ Be mhan miẹn luẹ bhọ? Ọkhẹke nin mhan wẹnna kaka rẹ ha mun egbe mhan ọbhi ibẹẹ yẹ rẹban igboghẹ. Ahamiẹn ọ ghọn mhan rẹ lu emhin ebe, ọkhẹke nin mhan ka ria eria nyan ebi emhin nin mhan ho nin mhan lu ha rẹ rẹso Jehova yẹ, azagba-uwa nọnsẹmhan, bi ẹbho ebhebhe. Ọkhẹke nin mhan yere ghe “emhin nọn hi ki rẹ khin nin ọria kọle ọle ha yẹ rọ.” (Gal. 6:7) Bhi obọ nọnkẹle, ebe sunu ji Rubẹn rẹkpa mhan rẹ yere ghe Jehova manman mhọn itohan. Aharẹmiẹn Jehova i da gbega mhan bhi oya nin mhan ha le ranmhude emhin ebe nin mhan lu, mhan lẹnmhin ghe ọle dẹ nan erọnmhọn nin mhan sade mhan fidenọ ha lu ebe gbale.

SIMIỌN BI LIVAI

9. Bezẹle nin ẹmhọn Simiọn bi Livai bha da ti Jekọp bhọ? (Genesis 49:​5-7)

⁹ Tie Genesis 49:​5-7. Eria ebhebhe nin Jekọp kie ne talọ da ha yi Simiọn bi Livai. Ebi ọle tale wo rẹman ghe ẹmhọn ele bha zẹwẹ ha ti ọle bhọ. Bhi ikpe eso ọkuẹsẹ ọne ẹghe nan, Shikẹm nin obhi Kenan da mun Daina ho, nin ọmọn nọnsi Jekọp. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọ i yi emhin ebe nin ẹkẹ rẹ manman khọ imọn nesi Jekọp bhi ebe sunu ji obhio ele. Ọkpakinọn, Simiọn bi Livai bha sabọ mun egbele ọbhi ibẹẹ. Ele da man lu ghe ele guanọ nin ele deba ikpea ọsi Shikẹm ha ribhi ọfure. Bhiriọ, ele da taman ele nin ele dọ ruẹ. Ene ikpea da gene lu iriọ. Beji ele sẹyẹ ribhi ọbalọ ranmhude ọne uruẹmhin, Simiọn bi Livai da “ne agbada na bhi ọne agbaẹbho, bhi ẹghe nin ene ẹbho bha rẹ mun ọkhọle ọbhọ, yẹ gbono ene ikpea rebhe a.”—Gen. 34:​25-29.

10. Be ọta akhasẹ nin Jekọp khale rẹji Simiọn bi Livai rẹ munsẹ yẹ? (Yẹ fẹ ọne ẹkpẹti ghe nọn yọle “Ọta Akhasẹ Nin Jekọp Khale.”)

¹⁰ Ọkhọle da wo ha kpokpo Jekọp ranmhude uwedẹ nin imọn nesọle eva rẹ lu emhin. Ọle da yọle ghe ele dẹ zagha nẹga otọ Izrẹl rebhe. Ene ọta akhasẹ nan da munsẹ beji ikpe 200 ki gbera fo, bhi ẹghe nin ibhokhan Izrẹl rẹ nabhi Otọ nan ve nin ele. Ulin-uwa ọsi Simiọn da le otọ eso bhi uku bhi agbaẹbho ọsi Juda. Otọ nin ulin-uwa ọsi Simiọn le bhi uku da zagha nẹga agbaẹbho ọsi Juda. (Josh. 19:1) Otọ nin ulin-uwa ọsi Livai le bhi uku bun sẹbhi 48. Sẹyẹ, ene agbaẹbho da zagha nẹga otọ Izrẹl rebhe.—Josh. 21:41.

11. Emhin esili nela ulin-uwa ọsi Simiọn bi Livai lu?

¹¹ Imọn nesi Simiọn bi Livai bha yẹ kie lu emhin nin Simiọn bi Livai lu. Ulin-uwa ọsi Livai da wo sun rẹkhan Jehova. Ẹghe nin Mozis rẹ diọbhi oke ọsi Sinai dọ ne udo nin Jehova gbẹn uhi ọi, ibhokhan Izrẹl ne bunbun da ha ga obhi ẹmena. Ọkpakinọn, ibhokhan Livai bha ka ga obhi ẹmena. Ele da deba Mozis gbe ene ẹbho a ne ha ga ọne obhi ẹmena. (Ex. 32:​26-29) Jehova da zẹ ulin-uwa ọsi Livai nin ele ha ga bhi ihe ọsi ohẹn. (Ex. 40:​12-15; Num. 3:​11, 12) Akizẹbue, ibhokhan Simiọn da deba ibhokhan Juda khọn eghian nọnsele miotọ, ne ha ribhi ọne Otọ nin Jehova ve nin ele. Ọne emhin nan nin ele lu da wo ti Jehova bhọ.—Judg. 1:​3, 17.

12. Be mhan miẹn luẹ bhi ijiẹmhin ọsi Simiọn bi Livai?

¹² Be mhan miẹn luẹ bhọ? Hẹi ji ohu re uwẹ lu emhin nọn bha khẹke. Ahamiẹn a bha lu uwẹ nọnsẹn la ọria nin uwẹ hoẹmhọnlẹn, ọ i yi emhin ebe sade ẹkẹ khọ ẹ. (Ps. 4:4) Ọkpakinọn, ọkhẹke nin mhan yere ghe, ọ i re Jehova ghọnghọn sade mhan re ẹkẹkhọmhin ne ẹbho talọ la ne ele lu emhin. (Jem. 1:20) Aharẹmiẹn ọria nọn lu mhan khọlọ ga Jehova la ọle i ga ọle, ọkhẹke nin mhan ne ọne ọria lu emhin bhi uwedẹ nọn ha ti Jehova bhọ. Mhan ha lu iriọ, ọ ki rẹkpa mhan nin mhan hẹi dọ lu emhin la ta ọta nọn ha ba ọne ọria bhi egbe. (Rom 12:​17, 19; 1 Pita 3:9) Ahamiẹn ene biẹ uwẹ i lu emhin ne ti Jehova bhọ, yere ghe uwẹ dẹ sabọ zẹ rẹ lu ebe ti Jehova bhọ. Hẹi ha riale ghe ọsẹ wo fo, ghe Jehova i da nan erọnmhọn nin uwẹ. Jehova dẹ wo nan erọnmhọn nin uwẹ bhi uwedẹ nin uwẹ rẹ ha dọnmhegbe rẹ lu ebe gbale.

JUDA

13. Bezẹle nin Juda ha da sabọ ha kpokpo egbe bhi ẹghe nọn ki rẹ sẹ ọle bhi egbe nin aba ọle rẹ nin ọle talọ?

¹³ Ọria ọbhebhe nin Jekọp gbo kie ne talọ hi, Juda, nin ọmọn nọnsọle. Asabọmiẹn Juda wo ha kpokpo egbe beji ọle họn ọta nin aba ọle ha taman ibhio ọle. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọle tobọle sẹ ka lu emhin ebe ne kaka khẹ. Ọle da deba ibhio ọle dọ gbe ẹbho nesi Shikẹm miẹn ele emhin nọnsele. (Gen. 34:27) Sẹyẹ, ọle yẹ deba ibhio ọle khiẹn Josẹf bii igbọn, yẹ bha ohoghe man aba ọle. (Gen. 37:​31-33) Akizẹbue, ọle da dọ ne Tema nowẹ, nin okhuo ọmọn nọnsọle, ranmhude, ọle rẹ ha riale ghe agbilẹ ọne okhuo khin.—Gen. 38:​15-18.

14. Emhin esili nela Juda lu? (Genesis 49:​8, 9)

¹⁴ Ọkpakinọn, Jekọp da wo gẹn Juda, yẹ nan erọnmhọn nanlẹn bi azagba-uwa nọnsọle. (Tie Genesis 49:​8, 9.) Juda wo rẹman ghe ẹmhọn aba ọle nọn ki dọmanlẹn wo rẹtẹ ọle. Sẹyẹ, ọle yẹ wo re ẹkẹ-ẹjẹjẹ ne Bẹnjamin lu emhin, nọn yi ọmobọ ọsi aba ọle.—Gen. 44:​18, 30-34.

15. Uwedẹ nela ọta akhasẹ nan khale rẹji Juda rẹ munsẹ yẹ?

¹⁵ Jekọp da kha akhasẹ ghe Juda hi ọnọn da ha sun ibhio ọle. Ọkpakinọn, ikpe 200 gbera fo ọkuẹsẹ ọne akhasẹ nan munsẹ. Ẹghe nin ibhokhan Izrẹl rẹ sibhi Ijipt re ha khian ọne Otọ nan ve nin ele, ulin-uwa ọsi Juda hi ọnọn ha sun ele. (Num. 10:14) Ikpe ne bunbun ki gbera, ulin-uwa ọsi Juda da ha yi ulin-uwa nin Jehova ka zẹ nin ele dọ khọn eghian ele mioto bhi ọne Otọ nan ve nin ele. (Judg. 1:​1, 2) Sẹyẹ, Devid da ha yi ojie ọhẹnhẹn bhi ene ijie ne na bhi ulin-uwa ọsi Juda vae. Ọkpakinọn, uwedẹ ebhebhe yẹ wo ribhọ nin ọne ọta akhasẹ nan khale rẹji Juda rẹ munsẹ.

16. Be ọta akhasẹ nọn ribhi Genesis 49:10 rẹ munsẹ yẹ? (Yẹ fẹ ọne ẹkpẹti ghe nọn yọle “Ọta Akhasẹ Nin Jekọp Khale.”)

¹⁶ Jekọp da yọle ghe Ojie nọn ha gbẹloghe eria rebhe dẹ na bhi ulin-uwa ọsi Juda vae, sẹyẹ, ọle dẹ gbẹloghe bhi ighegheghe. (Tie Genesis 49:10.) Ọne Ojie nan hi Jesu kristi, nin Jekọp tiọle Shailo. Rẹji Jesu, ẹhi ọkpa da yọle: “Jehova ki mun ojukhuo ọsi Devid nin aba ọle nanlẹn.” (Luk 1:​32, 33) A yẹ tie Jesu “ọne oduman nọn na bhi ulin-uwa ọsi Juda vae.”—Arẹm. 5:5.

17. Be mhan ha rẹ sabọ re egbe khọkhọ Jehova yẹ bhi uwedẹ nin ọle rẹ ghe eria?

¹⁷ Be mhan miẹn luẹ bhọ? Jehova da nan erọnmhọn nin Juda arẹmiẹn ghe ọle wo lu emhin ebe ne kaka. Asabọmiẹn ibhio Juda dẹ ha ria ẹmhọn ebezẹle nin Jehova da nan erọnmhọn nin Juda. Arẹmiẹn mhan bha lẹn ebi ele ha sabọ ha ria ẹmhọnlẹn, mhan lẹnmhin ghe Jehova daghe emhin esili bhi egbe Juda, nọn zẹle nin ọle da nan erọnmhọn nanlẹn. Be mhan ha rẹ sabọ re egbe khọkhọ Jehova yẹ bhi ọne uwedẹ nan? Ahamiẹn a re obhio mhan nin mhan ko ga ọbhi ihe bhi ẹkẹ agbotu, mhan sabọ dọ ha ghe eji ọle i da lu nọnsẹn. Ọkpakinọn, ọkhẹke nin mhan yere ghe ikpẹ esili nin ọne ọria nin mhọn manman ti Jehova bhọ. Eji eguọmhandia nesi Jehova da lu nọnsẹn, ọle Jehova ghe. Bha ji mhan yẹ dọnmhegbe ha lu iriọ.

18. Bezẹle nọn da khẹke nin mhan ha mhọn iziẹngbe?

¹⁸ Emhin ọbhebhe nin mhan miẹn luẹ bhi ijiẹmhin ọsi Juda hi, nin mhan ha mhọn iziẹngbe. Jehova wo mun ive nesọle sẹ. Ọkpakinọn, ọle i lu ọle beji mhan rẹ guanọ ọle, la bhi ẹghe nin mhan rẹ mun ọkhọle ọi tee. Ene na bhi ulin-uwa ọsi Juda vae bha wo re ẹjẹje ha gbẹloghe ẹbho nesi Osẹnobulua. Ọkpakinọn, ele da wo re obọ ba ene Jehova zẹle ne ha gbẹloghe ẹbho nesọle. Ẹbho bii Mozis nin obhi Livai, Joshua nin obhokhan Ifrem, bi Sọl nin Ojie nin obhokhan Bẹnjamin. Bha ji mhan dọnmhegbe ha re obọ ba eria nin Jehova zẹle ne ha sun mhan ẹlẹnan.—Hib. 6:12.

19. Be mhan miẹn luẹ rẹji Jehova bhi ọta nin Jekọp taman imọn nesọle?

¹⁹ Be mhan ki sẹ miẹn luẹ bhi ọta nin Jekọp taman imọn enẹn nesọle? Ọ wo dọ khia bhi ẹlo ghe, “ọ i yi uwedẹ nin okpea rẹ ghe emhin Osẹnobulua rẹ ghe emhin.” (1 Sam. 16:7) Jehova manman mhọn iziẹngbe, sẹyẹ, ọle wo rẹhunmhan. Arẹmiẹn Jehova i re otọ nin emhin ebe, ọle yẹ lẹnmhin ghe ọ bha gba nin mhan fo. Ọle bhọ dẹ sabọ nan erọnmhọn nin ọria nọn lu emhin ebe nọn manman kaka bhi ẹghe nọn gbera, sade ọne ọria gene fidenọ dọ ha lu ebe gbale. Bhi uhọnmhọn-ọta nọn ki sẹ ọle bhi egbe, mhan dẹ zilo nyan ebi Jekọp taman imọn elẹnlẹn nesọle nekẹle.