Baa N Wuni Nyuuŋo Se’em

Ba eŋɛ viisegɔ baŋɛ ti baa ta’an nyuuse baŋɛ a tadaana yuuma, a dela bundɔɔ bii bunya’aŋa la eŋa n ani se’em. Hali ba ta’an kumesɛ baasi ti ba ta’an nyuuse baŋɛ lɔɣɔrɔ n wan ta’an taɛ bugum la tiyooro. Nɛresaaleba ni dekɛ la ba nyɛti sɛla ta’an baŋɛ ba gingilega n ani se’em ge baasi tari la nyuuŋo baŋera. Ba tari la ba nyɔdama la baŋera yɛla.

Ti’isɛ bisɛ: Baasi n wuni nyuuŋo se’em gani tomam mɛ sugumnɔɔrɛ tusa. U.S. National Institute of Standards and Technology la yeti “lɔɣɔrɔ ase’a boi mɛ, ba san puɣum ana piɣesi la se’em me bɔna zɛ’an, baa wa ta’an nyuuse baŋɛ a. To wan ta’an dekɛ de makɛ la sikiri n puɣum ka pirɛ desonkɔ ti ba dekɛ eŋɛ mɔɣerɛ ko’om poan ge ti nɛra ta’an lem ko’om la baŋɛ ti sikiri n boi bim.”

Beni n sɔi ti baasi wuna nyuuŋo gana nɛreba?

• Baasi nyɔdama n ma’ɛ la basɛ ti ba ta’an wuna la nyuuŋo zo’e zo’e.

• Baasi nyɔdama tari la yoɣoro bayi​—ba tari ayima vɔ’ɔsa mɛ ge tara ayima la wuna nyuuŋo. Baa san nyuusa sɛla, kusebego n ni kɛ̃’ɛra a nyɔdama la zɛsɛka ti a tara nyuusa la poan.

• Zɛsɛka ti baasi tara wuna nyuuŋo la kãregɛ gana nɛresaaleba denɛ mɛ sugumnɔɔrɛ 26.

• Cell seto n boi baa nyɔdama poan la n basɛ ti a wuna nyuuŋo la gani nɛresaala denɛ mɛ paɛ sugumnɔɔrɛ 50.

Wana wa za’a n soŋeri baa la ti a ta’an nyuuse sɛla ge baŋɛ nyuuŋo la n boi to’ore to’ore se’em. Makerɛ dela, gɔnmi’ileba basɛba yeti tomam ta’an wum ziirɔ nyuuŋo ge baa ta’an wum za’asum woo n boi ziirɔ la poan nyuuŋo.

Pine Street Foundation dela tigere n viiseri cancer yɛla, ba viisegɔdoma yeti baa zuputo la a nyɔdama la kɔ’ɔn naɛ taaba tuna mɛ soŋa soŋa ti bala basɛ ti “a laɣum pa’asɛ dunseto n ba’ɛ wuna nyuuŋo to’ore to’ore tingɔŋɔ wa zuo.” Naaŋɔ lɔɣɔrɔ zamesegɔdoma maalɛ la maɣazimdoma n wuni lɔɣɔseto n wan ta’an taɛ bugum nyuuŋo, lɔɣɔrɔ ti ba zũ suɣɛ nyuuŋo la bã’asi ase’a n de wuu cancer nyuuŋo.

Hon puti’irɛ dela bem? Baa n wuni nyuuŋo se’em la ze’ele la lebege lebege poan? Bii ba naam ku mɛ?