Namɔ Esa akɛ Ashwa yɛ Ta He?
ANI esa akɛ ashwa Nyɔŋmɔ yɛ tai ni adesai wuɔ lɛ he? “Dabi, Nyɔŋmɔ sumɔɔɔ ni awuu ta.” Nakai ji bɔ ni Martin Niemöller, ni ji German Protestant osɔfo ko ni ale lɛ waa lɛ, hã sanebimɔ nɛɛ hetoo beni Jeŋ Ta II ba naagbee lɛ sɛɛ nɔŋŋ. Aŋmala ewiemɔi lɛ yɛ 1946 mli yɛ wolo ko ni atsɛɔ lɛ Ach Gott vom Himmel sieh darein—Sechs Predigten (Oo Nyɔŋmɔ, Jɛɛ Ŋwɛi ni Okwɛ—Shiɛmɔ Wiemɔi Ekpaa) lɛ mli.a Wolo lɛ kɛɔ akɛ:
“Mɔ fɛɛ mɔ ni miitao ashwa Nyɔŋmɔ yɛ [tai] ahewɔ lɛ leee, aloo etaooo ni ele Nyɔŋmɔ Wiemɔ lɛ. Yɛ anɔkwale mli lɛ, kɛji wɔ Kristofoi titri sa shwamɔ yɛ tai babaoo ni awuɔ nɛɛ he jio, jeee wɔ wɔsa shwamɔ jio, no hu sane kroko kwraa ni. Ni wɔnyɛŋ wɔjo sanebimɔ nɛɛ naa foi yɛ gbɛ ni yɔɔ mlɛo nɔ nakai. . . . Abaanyɛ akai jogbaŋŋ hu akɛ Kristofoi asɔlemɔi etee nɔ amɛkɛ amɛhe eha aahu, yɛ yinɔi ni eho lɛ amli fɛɛ, ni amɛjɔɔ tai, asraafoi, kɛ tawuu nibii anɔ, ni amɛsɔle yɛ gbɛ ni kɛ Kristofoi anifeemɔ kpaaa gbee nɔ, kɛha amɛhenyɛlɔi ahiɛkpatamɔ yɛ ta mli. Enɛɛmɛi fɛɛ lɛ, wɔ kɛ wɔtsɛmɛi lɛ atɔmɔ ni, shi eka shi faŋŋ akɛ jeee Nyɔŋmɔ esa akɛ ashwa yɛ enɛ he. Ni wɔ Kristofoi ni wɔyɔɔ ŋmɛnɛ lɛ ji mɛi ni wɔhiɛ egboi waa yɛ jamɔ kuu ni atsɛɔ amɛ Biblia Kaselɔi ni Yɔɔ Ekaa, [Yehowa Odasefoi] ni amɛteŋ mɛi ohai kɛ akpei abɔ tee gbokɛlɛfoi aŋsraiaŋ, ni amɛgboi [po] yɛ kpoomɔ ni amɛkpoo akɛ amɛkɛ amɛhe aaawo asraafoi anitsumɔ mli, ni amɛkpɛlɛɛɛ akɛ amɛaatswa adesai atu lɛ hewɔ lɛ ahiɛ.”
Ŋmɛnɛ, aaafee afii 50 yɛ Jeŋ Ta II sɛɛ nɛɛ, Niemöller wiemɔi lɛ kɛ sane ni esa akɛ asusu he jogbaŋŋ hãa gbɔmɛi ni sumɔɔ toiŋjɔlɛ lɛ. Dabi, jeee Nyɔŋmɔ esa akɛ ashwa yɛ la shi ni jeŋmaji lɛ shwieɔ lɛ he! Yɛ anɔkwale mli lɛ, Nyɔŋmɔ miitsɔ̃ enɔkwa jalɔi, ni kɛ amɛhe wooo je lɛŋ tai amli lɛ anɔ eejaje tai fɛɛ anaagbee kwraa ni etsɛŋ ni ebaaba lɛ eetsɔɔ.—Lala 46:10; Yohane 17:16.
[Shishigbɛ niŋmai]
a Aŋmala Martin Niemöller shiɛmɔ wiemɔi lɛ yɛ sɛɛ mli yɛ Ŋleshi Blɔfo mli yɛ Of Guilt and Hope wolo lɛ mli. Shi, esoro Ŋleshi Blɔfo shishitsɔɔmɔ lɛ yɛ shishijee German nɔ lɛ he, no hewɔ lɛ atsɔɔ wiemɔ ni atsɛ yisɛɛ nɛɛ shishi tɛ̃ɛ kɛjɛ German nɔ lɛ mli.
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 32 lɛ Jɛ]
USAF mfoniri