Sanekpakpa Anɔkwale Lɛ
MATEO Sanekpakpa ni akɛ niji ŋmala lɛ mli bibii etɛ ni etsɛrɛ ni ale akɛ P64 lɛ, ehi Magdalen Kɔleji ni yɔɔ Oxford, England lɛ, kɛjɛ 1901. Be ko ni eho lɛ, woloŋlelɔi he ye akɛ aŋmala yɛ Ŋ.B. afii ohai enyɔ lɛ naagbee gbɛ.
Nyɛsɛɛ nɛɛ, Carsten P. Thiede, ni he esa yɛ woji bibii ni akɛ niji ŋmala lɛ akasemɔ mli yɛ Paderborn, Germany lɛ, kwɛ P64, ni Mateo yitso 26 mli kukuji 10 lɛ fai komɛi fata he lɛ mli fitsofitso. Mɛni jɛ mli ba? Beni eŋmaa yɛ Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik (Papirus nɔ Niŋmaai kɛ Niŋmaai ni Akpɛ he Wolo) lɛ mli lɛ, Thiede tsɔɔ Oxford woji fufuji lɛ amli akɛ “eji Kristofoi aŋmalɛ fufuji ni jɛ klɛŋklɛŋ afii oha lɛ mli, ekolɛ (ehe ehiaaa ni etsɔ) AD 70 hiɛ.”
Nɔ ni Thiede yɔse nɛɛ ha abɔi ehe wiemɔ yɛ adafitswaa woji aŋmalamɔ mli kɛ woloŋlelɔi akui ateŋ. Mɛni hewɔ? Ejaakɛ nɔ ni akpɛlɛɔ nɔ amrɔ nɛɛ akɛ Sanekpakpa lɛ fã ni etsɛ fe fɛɛ ji P52, Yohane Sanekpakpa lɛ mli fufuji ni eshwɛ, ni jɛ aaafee afi 125 Ŋ.B. lɛ mli, aloo nɔ ni etsɛko tsɔ fe afii ohai enyɔ lɛ.
Kɛji be hee ni akɛha woji bibii fufuji P64 nɛɛ baafee nɔ ni abaakpɛlɛ nɔ yɛ jeŋ fɛɛ lɛ, abaana. Yɛ fɛɛ sɛɛ lɛ, jeee akɛ mra be nɛɛ baaha P64 lɛ afee Sanekpakpa woji fufuji ni etsɛ fe fɛɛ ni yɔɔ pɛ kɛkɛ; shi moŋ ekɛ odaseyeli kroko hu baaha ni tsɔɔ akɛ aŋma Mateo Sanekpakpa lɛ yɛ klɛŋklɛŋ afii oha lɛ mli lɛlɛŋ, ekolɛ dani afi 70 Ŋ.B., beni mɛi babaoo ni na Yesu ni amɛye ewala shihilɛ he odase lɛ yɔɔ wala mli lolo, ni baaye Sanekpakpa lɛ mli anɔkwale lɛ he odase lɛ.
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 32 lɛ Jɛ]
Hegbɛ ni President and Fellows of Magdalen College, Oxford, kɛha