Shishashaomɔ Kɛ Gbele Ba!
WEKUI etɛ, onukpai kpawo kɛ gbekɛbii ekpaa, kɛ hehiamɔ jo foi ni amɛkɛbaa amɛwala yi. Etamɔ nɔ ni amɛ fɛɛ amɛyabua amɛhe naa kutuu kɛba abo yɛ mɔ ko shia, kɛ hiɛnɔkamɔ akɛ amɛyi baana wala kɛjɛ tɛi ni jɛɔ ŋwɛi shwieɔ shi lɛ mli. Shi beni tɛi ni shwieɔ shi nɛɛ sɛɛ fo lɛ, nɔ kroko hu ni yɔɔ gbeyei ba—atatu diŋ kɛ emli lamlu ni sukɔɔ mɔ. Agbɛnɛ nɔ ko bɛ ni amɛbaafee dɔŋŋ fe akɛ ja amɛjo foi.
Nuu ko ji mɔ ni nyiɛ hiɛ, ekolɛ tsulɔ ni, ni ekɛ baagi ni niyenii yɔɔ mli etsotsoro ekɔŋ kɛmiijo foi. Gbekɛbii hii enyɔ nyiɛ esɛɛ, mɔ kome eye aaafee afii ejwɛ, ni mɔ kroko lɛ eye afii enumɔ, ni amɛhiɛ amɛniji amli kɛmiijo foi. Mɛi krokomɛi lɛ nyiɛ sɛɛ—ni ŋmiŋmi emɔmɔ amɛ, amɛmiipele amɛhe, amɛmiitɛrɛtɛrɛi, ni amɛkɛ hehiamɔ miibɔ mɔdɛŋ ni amɛje mli. Amɛbɔ mɔdɛŋ ni amɛmu, shi yɛ kɔɔyɔɔ najiaŋ lɛ, amɛmu lamlu ni efee frɔnɔɔ. Kɛkɛ ni mɛi 13 lɛ fɛɛ gbeegbee shi ekomekome, ni amɛkamɔ shi ni amɛtsiii amɛhe, ni naagbee lɛ, lamlu ni shwieɔ shi lɛ tsĩ amɛnɔ. Amɛgbɔmɔtsei ni nii yɔɔ mɔbɔ lɛ baakã he atee aahu kɛyashi shitsalɔi ni kaseɔ blema nibii ahe nii lɛ baana, aaafee afii 2,000 sɛɛ, ni amɛjie awerɛho saji ni ba yɛ amɛnaagbee bei amli lɛ kpo amɛtsɔɔ.
Nɛkɛ mɛi 13 ni gboi nɛɛ ji mɛi 16,000, ni asusuɔ akɛ amɛhiɛ kpata yɛ blema maŋ ni ji Pompeii mli, yɛ Italy, yɛ August 24, 79 Ŋ.B. lɛ ateŋ mɛi fioo ko pɛ. Mɛi pii jo foi kɛjɛ nakai maŋ lɛ mli ni amɛyi na wala beni Vesuvius Gɔŋ lɛ fɛ̃ klɛŋklɛŋ kwraa ni egbɛ emli nibii eshwa lɛ. Ni kɛlɛ, afũ mɛi ni shashao shi—ni amɛteŋ mɛi pii ji niiatsɛmɛi ni sumɔɔɔ ni amɛshi amɛshiai kɛ nibii ni amɛyɔɔ lɛ—yɛ tɛi kɛ lamlu ni mli kwɔlɛ shɛɔ ninetalɔ 20 mli.
Ekolɛ nɔ ni ba yɛ Pompeii aaafee afii 2,000 nɛ lɛ ji blema yinɔsane ko kɛkɛ. Shi kɛlɛ etamɔ shihilɛ ni ka adesai aweku muu lɛ fɛɛ hiɛ ŋmɛnɛ lɛ pɛpɛɛpɛ yɛ gbɛi pii anɔ. Jeŋ muu fɛɛ okadi ko, ni kɛ oshara kpele baaba fe Vesuvius Gɔŋ lɛ shiimɔ lɛ, miibɔ kɔkɔ akɛ hiɛkpatamɔ ko ni miiba kã nɛkɛ jeŋ gbɛjianɔtoo nɛɛ hiɛ. Kɛji wɔbaana yibaamɔ lɛ, no lɛ esa akɛ wɔtsu he nii amrɔ nɔŋŋ. Shishashaomɔ kɛ gbele baaba. Nɔ pɔtɛɛ ni nakai okadi lɛ ji kɛ bɔ ni wɔɔjɛ nilee mli wɔtsu he nii wɔha lɛ ji sane ni wɔbaasusu he yɛ nɔ ni tsa nɔ lɛ mli.
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 2 lɛ Jɛ]
Hiɛ mfoniri lɛ jɛ National Park Service
[He ni Mfoniri ni yɔɔ baafa 3 lɛ Jɛ]
Soprintendenza Archeclogica di Pompei