Akɛ Nyɔŋmɔ Gbɛi Ewo Egbɛhe Lɛ Ekoŋŋ
“EHE aaafee afii 60 dani akɛ Nyɔŋmɔ gbɛi, ‘JHWH,’ ni jeee Yudafoi lɛ pɛ kɛkɛ eji Nyɔŋmɔ kɛha, shi Kristofoi lɛ hu lɛ awo he ni nitɛŋlɔ ko kɛwo kɛjɛ shishijee lɛ.” Nakai ji bɔ ni German adafitswaa wolo Schwarzwälder Bote wie yɛ Nyɔŋmɔ gbɛi lɛ ni aku sɛɛ akɛwo town hall tsu lɛ hiɛ yɛ Horb, yɛ Germany wuoyigbɛ lɛ he. Shi mɛni hewɔ ajie gbɛi lɛ?
Adafitswaa wolo lɛ bɔ amaniɛ akɛ atɛŋ mfonirii sɔrɔtoi yɛ town hall lɛ he ni akɛsaa ehiɛ gbɛ. Ni nɔ ni fata he ji Tetragrammaton, ni ji Hebri niŋmaa okadii ejwɛ ni tsɔɔ Nyɔŋmɔ gbɛi lɛ. Adafitswaa wolo lɛ tee nɔ akɛ:
“Gbɛi nɛɛ, ni jeɔ kpo fe shii 6,000 yɛ Biblia lɛ mli lɛ, ji ‘Jehova’ aloo nɔ ko ni tamɔ nakai yɛ German wiemɔ mli. Bɔ ni atsɛɔ lɛ ni egbɛɛɔ pɛpɛɛpɛ lɛ bɛ faŋŋ, ejaakɛ niŋmaa okadii ni egbɛɛɛ pɛ akɛŋmalaa Hebri. Nikanelɔ lɛ kɛ niŋmaa okadii ni gbɛɛɔ lɛ fataa he.”
Shi, yɛ 1934 mli lɛ, Nazi Kuu lɛ najiaŋdamɔlɔi kpɛ amɛyiŋ akɛ Tetragrammaton lɛ “kɛ jwɛŋmɔ ni ahiɛ yɛ nakai be lɛ mli lɛ kpaaa gbee” no hewɔ lɛ esa akɛ agbe yɛ jɛmɛ. Yɛ miishɛɛ mli lɛ, akɛ Tetragrammaton lɛ ewo egbɛhe ekoŋŋ. Adafitswaa wolo lɛ kɛɛ: “Ŋmɛnɛ, [town hall] tsu lɛ hiɛ, ni akɛ yinɔsane mli mfonirii, weku loo maŋ kadimɔ nii kɛ mfonirii sɔrɔtoi esaa jɛmɛ yɛ Horb lɛ ji ‘he’ ko ni esa akɛ ayakwɛ.”