Buu-Mɔɔ INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Buu-Mɔɔ
INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Ga
@
  • ɛ
  • ɔ
  • ɛ́
  • ɛ̃
  • ɔ̃
  • ã
  • ŋ
  • á
  • BIBLIA
  • WOJI
  • ASAFOŊ KPEEI
  • nwt Luka 1:1-24:53
  • Luka

Vidio ko bɛ kɛhã nɔ ni ohala nɛɛ.

Ofainɛ waa, be ni wɔtaoɔ wɔjie vidio lɛ, wɔná naagba ko.

  • Luka
  • Ŋmalɛ Krɔŋkrɔŋ Lɛ Jeŋ Hee Shishitsɔɔmɔ
Ŋmalɛ Krɔŋkrɔŋ Lɛ Jeŋ Hee Shishitsɔɔmɔ
Luka

SANEKPAKPA LƐ NƆ NI LUKA ŊMA

1 Akɛni mɛi pii ekɔ efɔ̃ amɛnɔ akɛ amɛbaabua anɔkwa saji ni wɔheɔ wɔyeɔ akɛ amɛba mli* lɛ anaa,+ 2 tamɔ bɔ pɛ ni mɛi ni kɛ amɛhiŋmɛii na+ kɛjɛ shishijee ni amɛji sane lɛ he sɔɔlɔi lɛ kɛ enɛɛmɛi hã wɔ lɛ hewɔ lɛ,+ 3 mi hu akɛni mitao nibii fɛɛ amli fitsofitso kɛjɛ shishijee hewɔ lɛ, mikpɛ mli akɛ mato naa jogbaŋŋ ni maŋma mahã bo, anunyamtsɛ Teofilo,+ 4 bɔ ni afee ni oná ole akɛ nibii ni akɛ naabu wie atsɔɔ bo lɛ ji anɔkwale shiishi.+

5 Yudea maŋtsɛ Herode*+ gbii lɛ amli lɛ, osɔfo ko hi shi ni atsɛɔ lɛ Zakaria ni jɛ Abiya+ osɔfoiaku lɛ mli. Eyɛ ŋa ni jɛ Aaron biyei lɛ ateŋ, ni egbɛ́i ji Elizabet. 6 Amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ lɛ, jalɔi ji amɛ yɛ Nyɔŋmɔ hiɛ ni shwamɔ ko bɛ amɛhe, ejaakɛ amɛnyiɛɔ yɛ Yehowa* kitãi lɛ kɛ emla naa taomɔ nii lɛ fɛɛ anaa. 7 Shi amɛbɛ bi ko, ejaakɛ Elizabet lɛ, kene ni, ni amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ lɛ, amɛdara yɛ afii amli.

8 Shi be ni shɛ ekuu lɛ nɔ,+ ni eetsu enitsumɔ akɛ osɔfo yɛ Nyɔŋmɔ hiɛ lɛ, 9 tamɔ bɔ ni osɔfoyeli kusum ni ato lɛ yɔɔ lɛ, eba mli akɛ eshɛ enɔ akɛ ebote Yehowa* jamɔhe+ lɛ ni eyashã tsofa-kɛ-ŋma.+ 10 No mli lɛ, maŋbii lɛ fɛɛ miisɔle yɛ agbó lɛ naa yɛ ŋmɛlɛtswaa ni ashãa tsofa-kɛ-ŋma lɛ nɔ. 11 Yehowa* bɔfo jie ehe kpo etsɔɔ lɛ, no mli lɛ bɔfo lɛ damɔ tsofa-kɛ-ŋmashãa latɛ lɛ ninejurɔgbɛ. 12 Shi be ni Zakaria na lɛ lɛ, ehao, ni gbeyei mɔ lɛ. 13 Shi bɔfo lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Kaashe gbeyei, Zakaria, ejaakɛ abo fai ni okɛ hiɛdɔɔ kpaa lɛ toi, ni oŋa Elizabet lɛ, ebaafɔ binuu ehã bo, ni obaawo lɛ gbɛ́i akɛ Yohane.+ 14 Obaaná miishɛɛ, ni omli baafili bo waa, ni mɛi babaoo baanya yɛ efɔmɔ lɛ hewɔ,+ 15 ejaakɛ ebaatsɔ mɔ wulu yɛ Yehowa* hiɛ.+ Shi esaaa akɛ enuɔ wain ko loo dãa ni wa ko kwraa,+ ni mumɔ krɔŋkrɔŋ baayi lɛ obɔ dani abaafɔ lɛ po,*+ 16 ni ebaahã Israelbii pii aku amɛsɛɛ kɛba Yehowa,* amɛ-Nyɔŋmɔ lɛ ŋɔɔ.+ 17 Agbɛnɛ hu, ekɛ Elia mumɔ lɛ kɛ ehewalɛ+ lɛ baatsɔ Nyɔŋmɔ hiɛ ni ebaahã tsɛmɛi atsuii aku sɛɛ kɛba gbekɛbii anɔ he,+ ni toigbolɔi baaku sɛɛ kɛba jalɔi ahiɛshikamɔ lɛ he koni ekɛsaa mɛi eto Yehowa.”*+

18 Zakaria kɛɛ ŋwɛibɔfo lɛ akɛ: “Te mafee tɛŋŋ maná nɔmimaa yɛ enɛ he lɛ? Ejaakɛ migbɔ, ni miŋa hu eda yɛ afii amli.” 19 Ŋwɛibɔfo lɛ here nɔ ekɛɛ lɛ akɛ: “Miji Gabriel+ ni damɔɔ Nyɔŋmɔ hiɛ lɛ,+ ni atsu mi ni mikɛ bo abawie koni majaje sane kpakpa nɛɛ matsɔɔ bo. 20 Shi naa! obaatɔ mu, ni onyɛŋ owie kɛyashi gbi nɔ ni nibii nɛɛ baaba mli, ejaakɛ oheee miwiemɔi ni baaba mli yɛ amɛbe ni ato lɛ mli lɛ oyeee.” 21 Ni nakai be lɛ mli fɛɛ lɛ, maŋbii lɛ miimɛ Zakaria, ni amɛhiɛ fee amɛ yaa ejaakɛ esɛɛ etsɛ tsɔ yɛ jamɔhe lɛ. 22 Be ni eje kpo lɛ, enyɛɛɛ ekɛ amɛ awie, ni amɛkɔ sɛɛ akɛ eyana nii* yɛ jamɔhe lɛ. Nɔ pɛ ni efeɔ ji akɛ, ekɛ enine feɔ okadi etsɔɔ amɛ, shi enyɛɛɛ ewie. 23 Be ni esɔɔmɔ krɔŋkrɔŋ* gbii lɛ ba naagbee lɛ, eyiŋ etee eshĩa.

24 Gbii komɛi asɛɛ lɛ, eŋa Elizabet ná musu, ni etee ehe nyɔji enumɔ, ni ekɛɛ: 25 “Nɛkɛ ji bɔ ni Yehowa* kɛ mi eye yɛ gbii nɛɛ amli. Egbala ejwɛŋmɔ kɛba minɔ koni ejie mihiɛgbele lɛ yɛ gbɔmɛi ateŋ kɛya.”+

26 Be ni emusu lɛ ná nyɔji ekpaa lɛ, Nyɔŋmɔ tsu bɔfo Gabriel+ kɛtee Galilea maŋ ko ni atsɛɔ lɛ Nazaret lɛ mli, 27 koni eya oblayoo fro+ ko ŋɔɔ, no mli lɛ ayabi nakai oblayoo lɛ shi ahã nuu ko ni atsɛɔ lɛ Yosef ni jɛ David shĩa lɛ, oblayoo fro lɛ gbɛ́i ji Maria.+ 28 Ni be ni ŋwɛibɔfo lɛ bote mli lɛ, ekɛɛ oblayoo fro lɛ akɛ: “Miiŋa bo, bo mɔ ni adro bo babaoo, Yehowa* kɛ bo yɛ.” 29 Shi ŋwɛibɔfo lɛ wiemɔi lɛ hã ehao waa, ni ejwɛŋ nɔ ni ŋamɔ nɛɛ tsɔɔ lɛ he. 30 No hewɔ lɛ, ŋwɛibɔfo lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Kaashe gbeyei, Maria, ejaakɛ ohiɛ eba nyam yɛ Nyɔŋmɔ hiɛ. 31 Ni naa! obaaná musu* ni obaafɔ binuu,+ ni obaawo lɛ gbɛ́i akɛ Yesu.+ 32 Ebaatsɔ mɔ wulu,+ ni abaatsɛ lɛ Mɔ Ni Nɔ Kwɔ Fe Fɛɛ lɛ Bi,+ ni Yehowa* Nyɔŋmɔ kɛ etsɛ David maŋtsɛ sɛi lɛ baahã lɛ,+ 33 ni ebaaye Yakob shĩa lɛ nɔ Maŋtsɛ kɛya naanɔ, ni e-Maŋtsɛyeli lɛ baŋ naagbee.”+

34 Shi Maria kɛɛ bɔfo lɛ akɛ: “Te enɛ baafee tɛŋŋ aba mli lɛ, akɛni mikɛ nuu náko bɔlɛ dã nɛɛ?”+ 35 Ni bɔfo lɛ hã lɛ hetoo akɛ: “Mumɔ krɔŋkrɔŋ baaba onɔ,+ ni Mɔ Ni Nɔ Kwɔ Fe Fɛɛ lɛ hewalɛ lɛ baaha onɔ. No hewɔ lɛ, abaatsɛ mɔ ni abaafɔ lɛ lɛ akɛ krɔŋkrɔŋ,+ Nyɔŋmɔ Bi.+ 36 Ni naa! owekunyo Elizabet, mɔ ni atsɛ lɛ kene lɛ hu hiɛ binuu musu, yɛ egbɔlɛ be nɛɛ mli, ni enyɔɔŋ ni ji ekpaa mli eyɔɔ lɛ; 37 ejaakɛ Nyɔŋmɔ gbɛfaŋ lɛ, wiemɔ ko* bɛ ni nyɛŋ aba mli.”+ 38 Kɛkɛ ni Maria kɛɛ: “Naa! Yehowa* nyɔŋ yoo ji mi! Bɔ ni owie lɛ, aba mli nakai ahã mi.” Kɛkɛ ni ŋwɛibɔfo lɛ shi lɛ etee.

39 No hewɔ lɛ, nakai gbii lɛ amli lɛ, Maria te shi ni ekɛ oyaiyeli fã gbɛ kɛtee Yuda maŋ ko mli, yɛ kpokpaa ni gɔji yɔɔ nɔ lɛ nɔ, 40 ni eyabote Zakaria shĩa lɛ, ni eŋa Elizabet. 41 Ni be ni Elizabet nu Maria ŋamɔ lɛ, abifao lɛ ni yɔɔ emusuŋ lɛ tumɔ, ni mumɔ krɔŋkrɔŋ yi Elizabet obɔ, 42 ni ebo kɛ gbee ni wa ekɛɛ: “Ajɔɔ bo yɛ yei ateŋ, ni ajɔɔ omusuŋ bi lɛ! 43 No hewɔ lɛ, te fee tɛŋŋ ni miná hegbɛ nɛɛ, akɛ mi-Nuŋtsɔ lɛ mami eba miŋɔɔ nɛɛ? 44 Ejaakɛ naa! be ni oŋamɔ lɛ gbɛɛ yɛ mitoiiaŋ nɔŋŋ lɛ, abifao lɛ ni yɔɔ mimusuŋ lɛ tumɔ kɛ miishɛɛ. 45 Bo yoo ni ohe oye, oyɛ miishɛɛ, ejaakɛ nakai nibii ni jɛ Yehowa* ŋɔɔ, ni awie atsɔɔ bo lɛ fɛɛ baaba mli.”

46 Ni Maria kɛɛ: “Misusuma* miiwó Yehowa* nɔ gojoo,+ 47 ni mimumɔ mli miifili lɛ waa yɛ Nyɔŋmɔ, mi-Yiwalaherelɔ lɛ hewɔ,+ 48 ejaakɛ ebakwɛ enyɔŋ yoo lɛ gbɛhe ni baa shi lɛ.+ Ejaakɛ naa! kɛjɛ be nɛɛ nɔ kɛyaa lɛ, yinɔi fɛɛ baajaje akɛ miyɛ miishɛɛ,+ 49 ejaakɛ Hewalɛtsɛ lɛ efee nibii wuji ehã mi, ni krɔŋkrɔŋ ji egbɛ́i,+ 50 ni emɔbɔnalɛ yɛ mɛi ni sheɔ lɛ gbeyei lɛ anɔ kɛjɛ yinɔ kome nɔ kɛtee yinɔ kroko nɔ.+ 51 Ekɛ enine etsu hewalɛ nitsumɔ; egbɛ mɛi ni wóɔ amɛhe nɔ yɛ amɛtsuiiaŋ yiŋtoi amli lɛ eshwã.+ 52 Ekpa hii ni yɔɔ hegbɛi kpelei kɛjɛ maŋtsɛ sɛii anɔ,+ ni ewó mɛi ni bɛ yelikɛbualɔ lɛ anɔ;+ 53 ehã mɛi ni hɔmɔ yeɔ amɛ lɛ etɔrɔ kɛ nibii kpakpai,+ ni eshwie niiatsɛmɛi lɛ kɛ amɛdɛ̃ folo. 54 Eye ebua etsulɔ Israel, ekai shi ni ewo akɛ ebaajie mɔbɔnalɛ kpo+ 55 etsɔɔ Abraham kɛ eseshi*+ lɛ kɛya naanɔ, tamɔ bɔ ni ekɛɛ wɔtsɛmɛi lɛ.” 56 Maria kɛ lɛ hi shi aaafee nyɔji etɛ, kɛkɛ ni eku esɛɛ kɛtee lɛ diɛŋtsɛ eshĩa.

57 Agbɛnɛ, Elizabet fɔmɔ be shɛ, ni efɔ binuu. 58 Ni akutsoŋbii lɛ kɛ ewekumɛi lɛ nu akɛ Yehowa* ena lɛ mɔbɔ babaoo, ni amɛkɛ lɛ nya.+ 59 Gbi ni ji kpaanyɔ lɛ nɔ lɛ, amɛba gbekɛ bibioo lɛ ketiafoo,+ ni kulɛ amɛkɛ epapa gbɛ́i Zakaria lɛ yaawo lɛ. 60 Shi emami here nɔ ekɛɛ: “Dabida! abaatsɛ lɛ Yohane moŋ.” 61 Kɛkɛ ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Mɔ ko bɛ owekumɛi lɛ ateŋ ni atsɛɔ lɛ nakai.” 62 Kɛkɛ ni amɛkɛ amɛnine fee okadi kɛbi epapa bɔ ni esumɔɔ akɛ atsɛ lɛ. 63 No hewɔ lɛ, ebi ni ahã lɛ tao, ni eŋma akɛ: “Yohane ji egbɛ́i.”+ Ni enɛ fee amɛ fɛɛ naakpɛɛ. 64 Amrɔ lɛ, enaabu gbele, ni elilɛi fɛne ni ebɔi wiemɔ,+ ni ejie Nyɔŋmɔ yi. 65 Ni gbeyei mɔmɔ amɛkutsoŋbii lɛ fɛɛ, ni abɔi nibii nɛɛ fɛɛ ahe wiemɔ yɛ Yudea gɔji lɛ anɔ fɛɛ. 66 Ni mɛi ni nu lɛ fɛɛ kɛto amɛtsuii amli amɛkɛɛ: “Mɛɛ gbɔmɔ nɛkɛ gbekɛ nɛɛ baatsɔ?” Ejaakɛ Yehowa* nine kã ehe lɛɛlɛŋ.

67 Kɛkɛ ni mumɔ krɔŋkrɔŋ yi etsɛ Zakaria obɔ, ni egba ekɛɛ: 68 “Ajie Yehowa,* Israel Nyɔŋmɔ lɛ yi,+ ejaakɛ egbala ejwɛŋmɔ kɛba emaŋ lɛ nɔ ni ekpɔ̃ amɛ.+ 69 Ni etee yiwalaheremɔ akolonto*+ shi yɛ etsulɔ David shĩa lɛ ehã wɔ,+ 70 tamɔ bɔ ni etsɔ egbalɔi krɔŋkrɔŋi ni hi shi kɛjɛ blema lɛ anɔ ewie+ 71 yiwalaheremɔ kɛmiijɛ wɔhenyɛlɔi kɛ mɛi fɛɛ ni he tsɛ̃ɔ wɔ lɛ adɛŋ lɛ he lɛ;+ 72 koni ena mɔbɔ yɛ wɔtsɛmɛi lɛ ahewɔ, ni ekai ekpaŋmɔ krɔŋkrɔŋ lɛ,+ 73 kitã ni ekã wɔtsɛ Abraham lɛ,+ 74 koni kɛ́ ajie wɔ kɛje henyɛlɔi adɛŋ lɛ, ehã wɔ hegbɛ ni wɔkɛ sɔɔmɔ krɔŋŋ ahã lɛ ni wɔsheee gbeyei 75 yɛ anɔkwayeli kɛ jalɛ mli yɛ ehiɛ wɔgbii fɛɛ. 76 Shi bo, gbekɛ nɛɛ, abaatsɛ bo Mɔ Ni Nɔ Kwɔ Fe Fɛɛ lɛ gbalɔ, ejaakɛ obaatsɔ Yehowa* hiɛ oyasaa egbɛi lɛ oto,+ 77 koni okɛ yiwalaheremɔ he nilee ahã emaŋ lɛ kɛtsɔ amɛhe eshai ni akɛbaake amɛ lɛ nɔ,+ 78 yɛ wɔ-Nyɔŋmɔ lɛ musuŋtsɔlɛ lɛ hewɔ. Musuŋtsɔlɛ nɛɛ hewɔ lɛ, jetsɛremɔ ni jɛ ŋwɛi baaba abasara wɔ, 79 koni ehã la akpɛ ahã mɛi ni tara duŋ kɛ gbele hɔɔŋ mli lɛ,+ ni ekudɔ wɔnaji kɛya toiŋjɔlɛ gbɛ lɛ nɔ.”

80 Ni gbekɛ lɛ bada, ni ehe bawa yɛ mumɔ mli, ni etee nɔ ehi shia ŋa nɔ kɛyashi gbi nɔ ni ejie ehe kpo faŋŋ etsɔɔ Israel.

2 Agbɛnɛ, nakai gbii lɛ amli lɛ, Kaisare Augusto fã akɛ aŋma shikpɔŋ lɛ nɔ bii lɛ fɛɛ agbɛ́ii. 2 (Klɛŋklɛŋ gbɛ́iŋmaa nɛɛ tee nɔ be ni Kirenio ji Siria amralo lɛ.) 3 Ni mɛi fɛɛ tee koni amɛyaŋma amɛgbɛ́ii, mɔ fɛɛ mɔ tee lɛ diɛŋtsɛ emaŋ. 4 Anɔkwa, Yosef+ hu jɛ Nazaret maŋ lɛ mli yɛ Galilea, ni ekwɔ kɛtee Yudea, ni akɛni ejɛ David shĩa lɛ kɛ eweku lɛ mli hewɔ lɛ, etee David maŋ ni atsɛɔ lɛ Betlehem+ lɛ mli. 5 Etee koni aŋma lɛ kɛ Maria, mɔ ni ayabi eshi+ ahã lɛ ni ekɛ lɛ ebote gbalashihilɛ mli agbɛnɛ lɛ agbɛ́ii, no mli lɛ eshwɛ fioo ni Maria baafɔ.+ 6 Be ni amɛyɔɔ jɛmɛ lɛ, efɔmɔ be shɛ. 7 Ni efɔ ebinuu lɛ, ekromɔbi lɛ,+ ni ekɛ mamai bala ehe ni ekɛ lɛ fɔ̃ nɔ ni kooloi yeɔ nii yɛ mli lɛ mli,+ ejaakɛ amɛnáaa tsũ yɛ gbɔiatoohe lɛ.

8 Tookwɛlɔi komɛi hu eshi amɛshĩa amɛyahi ŋa nɔ yɛ nakai kpokpaa lɛ nɔ nɔŋŋ, ni amɛmiibu amɛtookui ahe nyɔɔŋ. 9 Trukaa lɛ, Yehowa* bɔfo ko badamɔ amɛhiɛ, ni Yehowa* anunyam kpɛ kɛbɔle amɛ, ni amɛshe gbeyei naakpa. 10 Shi ŋwɛibɔfo lɛ kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛkashea gbeyei, ejaakɛ naa! miba koni mibajaje sane kpakpa ni baahã mɛi fɛɛ aná miishɛɛ babaoo matsɔɔ nyɛ. 11 Ejaakɛ ŋmɛnɛ lɛ afɔ yiwalaherelɔ ko,+ ni ji Kristo, Nuŋtsɔ lɛ,+ yɛ David maŋ+ lɛ mli ahã nyɛ. 12 Ni enɛ afee okadi ahã nyɛ: Nyɛbaana abifao ni akɛ mamai ebala ehe ni ekã nɔ ni kooloi yeɔ nii yɛ mli lɛ mli.” 13 Trukaa lɛ, ŋwɛi asraafoi babaoo ko bafata ŋwɛibɔfo lɛ he,+ ni amɛjie Nyɔŋmɔ yi amɛkɛɛ: 14 “Anunyam ahã Nyɔŋmɔ yɛ ŋwɛi flooflo, ni toiŋjɔlɛ ahi mɛi ni yɔɔ ehiɛ dromɔ lɛ* ateŋ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ.”

15 Ni be ni ŋwɛibɔfoi lɛ shi amɛ kɛtee ŋwɛi lɛ, tookwɛlɔi lɛ kɛɛkɛɛ amɛhe akɛ: “Bɔ fɛɛ bɔ ni fee lɛ, nyɛhãa wɔyaa Betlehem ni wɔyakwɛa nɔ ni etee nɔ ni Yehowa* ehã wɔle nɛɛ.” 16 Ni amɛtee oya nɔŋŋ ni amɛyana Maria kɛ Yosef fɛɛ, kɛ abifao lɛ ni ekã nɔ ni kooloi yeɔ nii yɛ mli lɛ mli. 17 Be ni amɛna enɛ lɛ, amɛhã ale sane ni agba amɛ yɛ gbekɛ lɛ he lɛ. 18 Ni mɛi fɛɛ ni nu lɛ anaa kpɛ amɛhe yɛ nibii ni tookwɛlɔi lɛ gba amɛ lɛ hewɔ, 19 shi Maria kɛ wiemɔi nɛɛ fɛɛ to etsui mli, ni ejwɛŋɔ nɔ kɛmuɔ saji anaa.+ 20 Ni tookwɛlɔi lɛ ku amɛsɛɛ ni amɛmiiwo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam ni amɛmiijie eyi yɛ nibii fɛɛ ni amɛnu ni amɛna lɛ hewɔ, tamɔ bɔ pɛ ni agba amɛ lɛ.

21 Gbii kpaanyɔ sɛɛ, be ni be shɛ ni abaafo lɛ ketia lɛ,+ awo lɛ gbɛ́i akɛ Yesu, gbɛ́i ni ŋwɛibɔfo lɛ kɛhã dani aŋɔ lɛ hɔ lɛ.+

22 Agbɛnɛ hu, be ni be ni abaafee amɛ krɔŋkrɔŋ yɛ Mose Mla lɛ naa lɛ shɛ lɛ,+ amɛkɛ lɛ kwɔ kɛtee Yerusalem koni amɛkɛ lɛ ayatsɔɔ Yehowa* 23 tamɔ bɔ ni aŋma yɛ Yehowa* Mla lɛ mli lɛ akɛ: “Kromɔbi fɛɛ kromɔbi ni ji nuu* lɛ, esa akɛ afee lɛ krɔŋkrɔŋ ahã Yehowa.”*+ 24 Ni amɛkɛ afɔle lɛ hã tamɔ bɔ ni awie yɛ Yehowa* Mla lɛ mli lɛ akɛ: “ŋa mli okpoi enyɔ loo shĩa okpoi bibii enyɔ.”+

25 Ni naa! nuu ko yɛ Yerusalem ni atsɛɔ lɛ Simeon, ni nuu nɛɛ, jalɔ ji lɛ ni esheɔ Nyɔŋmɔ gbeyei, ni eemɛ Israel miishɛjemɔ lɛ,+ ni mumɔ krɔŋkrɔŋ yɛ enɔ. 26 Agbɛnɛ hu, Nyɔŋmɔ etsɔ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ nɔ ejie kpo etsɔɔ lɛ akɛ egboŋ, ja ena Kristo lɛ, mɔ ni Yehowa* etsu lɛ lɛ dã. 27 Agbɛnɛ, yɛ mumɔ lɛ hewalɛ naa lɛ, eba sɔlemɔ shĩa lɛ, ni be ni gbekɛ Yesu lɛ fɔlɔi kɛ lɛ ba mli koni amɛbafee kusum ni Mla lɛ biɔ ni amɛfee amɛhã lɛ lɛ,+ 28 ehe gbekɛ lɛ efɔ̃ ekpɔkɔiaŋ ni ejie Nyɔŋmɔ yi ni ekɛɛ: 29 “Agbɛnɛ, Nuŋtsɔ Ofe, oohã onyɔŋ lɛ aya yɛ toiŋjɔlɛ mli,+ tamɔ bɔ ni ojaje lɛ, 30 ejaakɛ mihiŋmɛii ena gbɛ ni obaatsɔ nɔ ohere yiwala+ 31 ni osaa oto yɛ majimaji fɛɛ ahiɛ lɛ,+ 32 la+ ni akɛbaajie jeŋmaji+ lɛ ahiɛhaanɔ lɛ kɛya lɛ, ni eji omaŋ Israel anunyam.” 33 Ni gbekɛ lɛ papa kɛ emami anaa kpɛ amɛhe waa yɛ nibii ni awieɔ yɛ ehe lɛ hewɔ. 34 Agbɛnɛ hu, Simeon jɔɔ amɛ, ni ekɛɛ Maria, gbekɛ lɛ mami lɛ akɛ: “Naa! Ahala gbekɛ nɛɛ kɛhã mɛi babaoo ashigbeemɔ+ kɛ amɛshitee ekoŋŋ yɛ Israel,+ kɛ agbɛnɛ hu, akɛ okadi ni abaawie ashi+ 35 (lɛɛlɛŋ, akɛ klante kakadaŋŋ baagbu omli*),+ bɔ ni afee ni ajie mɛi pii atsuiiaŋ susumɔi kpo.”

36 Agbɛnɛ, gbalɔ yoo ko yɛ jɛmɛ ni atsɛɔ lɛ Hana, eji Fanuel biyoo, ni ejɛ Asher weku lɛ mli. Yoo nɛɛ egbɔ, ni ekɛ ewu hi shi afii kpawo yɛ amɛgbalamlibotemɔ sɛɛ,* 37 ni eji yoo okulafo ni eye afii 84. Ebaa sɔlemɔ shĩa lɛ daa, ni ekɛ sɔɔmɔ krɔŋŋ hãa jenamɔ kɛ jetsɛremɔ, ni ehiɔ ŋmaa ni esɔleɔ kɛ hiɛdɔɔ. 38 Nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ lɛ, etsi ebɛŋkɛ ni ebɔi Nyɔŋmɔ shidaa, ni ewie gbekɛ lɛ he etsɔɔ mɛi fɛɛ ni miimɛ Yerusalem kpɔmɔ lɛ.+

39 No hewɔ lɛ, be ni amɛfee nibii fɛɛ ni Yehowa* Mla lɛ biɔ lɛ amɛgbe naa lɛ,+ amɛku sɛɛ amɛtee amɛ diɛŋtsɛ amɛmaŋ Nazaret+ yɛ Galilea. 40 Ni gbekɛ lɛ tee nɔ eda ni ehe wa, ni eyi obɔ kɛ hiɛshikamɔ, ni Nyɔŋmɔ dromɔ tee nɔ ehi enɔ.+

41 Agbɛnɛ, daa afi lɛ efɔlɔi yaa Yerusalem amɛyayeɔ Hehoo gbi jurɔ lɛ.+ 42 Ni be ni eye afii 12 lɛ, amɛkwɔ kɛtee, tamɔ bɔ ni gbijurɔyeli lɛ kusum lɛ ji lɛ.+ 43 Be ni gbijurɔyeli gbii lɛ ba naagbee ni amɛmiiku amɛsɛɛ lɛ, gbekɛ nuu Yesu lɛ hi shi yɛ sɛɛ yɛ Yerusalem, ni efɔlɔi lɛ yɔseee. 44 Akɛni amɛsusu akɛ efutu mɛi ni efee ekome kɛfãa gbɛ lɛ hewɔ lɛ, amɛnyiɛ gbi kome gbɛ jekɛmɔ ni no sɛɛ lɛ, amɛbɔi lɛ taomɔ yɛ wekumɛi kɛ mɛi ni amɛle lɛ ateŋ. 45 Shi be ni amɛnaaa lɛ lɛ, amɛku amɛsɛɛ kɛtee Yerusalem, ni amɛyatao lɛ fitsofitso. 46 Anɔkwa, gbii etɛ sɛɛ lɛ, amɛyana lɛ yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ ni eta shi yɛ tsɔɔlɔi lɛ ateŋ eebo amɛ toi ni eebibii amɛ saji. 47 Mɛi fɛɛ ni boɔ lɛ toi lɛ anaa kpɛ amɛhe waa yɛ eniiashishinumɔ kɛ hetoi ni ehãa lɛ hewɔ.+ 48 Agbɛnɛ, be ni efɔlɔi lɛ na lɛ lɛ, amɛhe jɔ̃ amɛhe, ni emami kɛɛ lɛ akɛ: “Mibi, mɛni hewɔ ofee wɔ nɛkɛ? Naa, mi kɛ opapa fɛɛ ehao waa kɛmiitao bo.” 49 Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛtaoɔ mi? Ani nyɛleee akɛ esa akɛ mahi mi-Tsɛ shĩa lɛ?”+ 50 Shi amɛnuuu nɔ ni ekɛ amɛ wie lɛ shishi.

51 Ni ekɛ amɛ kpeleke shi kɛku sɛɛ kɛtee Nazaret, ni etee nɔ eba ehe shi ewo amɛshishi.*+ Agbɛnɛ hu, emami kɛ wiemɔi nɛɛ fɛɛ to jogbaŋŋ yɛ etsui mli.+ 52 Ni Yesu tee ehiɛ yɛ hiɛshikamɔ kɛ gbɔmɔtsoŋ dalɛ mli, ni etee nɔ ená Nyɔŋmɔ kɛ gbɔmɛi ahiɛ dromɔ.

3 Kaisare Tiberio nɔyeli afi ni ji 15 lɛ mli, be ni Pontio Pilato ji Yudea amralo, ni Herode*+ ji kpokpaa nɔyelɔ* yɛ Galilea, ni enyɛmi nuu Filipo ji kpokpaa nɔyelɔ yɛ Iturea kɛ Trakoniti shikpɔji lɛ anɔ, ni Lisania ji kpokpaa nɔyelɔ yɛ Abilene, 2 yɛ Ana, ni ji osɔfo hiɛnaanɔbii lɛ ateŋ mɔ kome kɛ agbɛnɛ hu Kaiafa+ gbii lɛ amli lɛ, Nyɔŋmɔ kɛ Yohane,+ Zakaria binuu lɛ wie yɛ ŋa lɛ nɔ.+

3 No hewɔ lɛ, etee kpokpaa ni bɔle Yordan he lɛ fɛɛ nɔ, ni eyashiɛ baptisimɔ ni feɔ tsuitsakemɔ ni hãa akɛ eshai keɔ lɛ he okadi lɛ,+ 4 tamɔ bɔ ni aŋma yɛ wolo ni gbalɔ Yesaia wiemɔi lɛ yɔɔ mli lɛ mli akɛ: “Aanu mɔ ko gbee miibo kɛmiijɛ ŋa lɛ nɔ miikɛɛ: ‘Nyɛsaa Yehowa* gbɛ lɛ! Nyɛgbaa egbɛjegbɛi lɛ trɔmɔɔ.+ 5 Atsĩ jɔɔ fɛɛ jɔɔ, ni ahã gɔŋ fɛɛ gɔŋ kɛ gɔŋkpɔ fɛɛ gɔŋkpɔ afee tɛtrɛɛ; gbɛi kɔɔdɔji lɛ afee trɔmɔɔ, ni gbɛi ni nɔ yɔɔ dokoidokoi lɛ anɔ aja; 6 ni heloo fɛɛ* kwa baana Nyɔŋmɔ yiwalaheremɔ lɛ.’”*+

7 No hewɔ lɛ, ebɔi mɛi babaoo ni baa koni ebaptisi amɛ lɛ kɛɛmɔ akɛ: “Onufui ashwiei, namɔ bɔ nyɛ kɔkɔ akɛ nyɛjo mlifu ni baa lɛ naa foi?+ 8 No hewɔ lɛ, nyɛwoa yibii ni sa tsuitsakemɔ. Nyɛkabɔia nyɛ diɛŋtsɛ nyɛhe kɛɛmɔ akɛ, ‘Wɔtsɛ ji Abraham.’ Ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, Nyɔŋmɔ baanyɛ atee bii ashi kɛjɛ tɛi nɛɛ amli ehã Abraham. 9 Anɔkwa, lema lɛ kã tsei lɛ ashishifã lɛ nɔ momo. No hewɔ lɛ, tso fɛɛ tso ni wooo yibii kpakpai lɛ, abaafo afɔ̃ shi ni ashɛ afɔ̃ la mli.”+

10 Ni mɛi lɛ bi lɛ akɛ: “No hewɔ lɛ, mɛni esa akɛ wɔfee mɔ?” 11 Ni ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɔ ni yɔɔ atadei enyɔ* lɛ, ekɛ mɔ ni bɛ eko lɛ aja, ni mɔ ni yɔɔ niyenii lɛ hu afee nakai nɔŋŋ.”+ 12 Toohelɔi po ba koni abaptisi amɛ,+ ni amɛbi lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, mɛni esa akɛ wɔfee?” 13 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛkahea too ni fa fe nɔ ni afo afɔ̃ shi lɛ.”+ 14 Agbɛnɛ hu, asraafoi biɔ lɛ akɛ: “Mɛni esa akɛ wɔfee?” Ni ekɛɔ amɛ akɛ: “Nyɛkafea mɔ ko hãihãi,* ni nyɛkafoa amale sane nyɛfɔ̃a mɔ ko nɔ,+ shi nyɛhãa nibii ni ahãa nyɛ* lɛ asaa nyɛhiɛ.”

15 Agbɛnɛ, mɛi lɛ miikwɛ gbɛ ni amɛ fɛɛ amɛmiisusu yɛ amɛtsuiiaŋ yɛ Yohane he akɛ, “Ani aleenɔ, lɛ ji Kristo lɛ?”+ 16 Yohane hã hetoo ekɛɛ amɛ fɛɛ akɛ: “Mi lɛ, nu mikɛbaptisiɔ nyɛ, shi mɔ ko ni he wa fe mi miiba, misaaa mɔ ni fɛneɔ etokotai anaa kpãi.+ Ekɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ baabaptisi nyɛ, ni ekɛ la hu baabaptisi nyɛ.+ 17 Ehiɛ esofi* ni akɛshaa nii amli lɛ yɛ edɛŋ koni ekɛbɛɛ eŋmaagbeemɔhe lɛ fitsofitso, ni ekɛbua wiiti lɛ naa ewo enitoohe lɛ, shi wiiti lɛ he totoi lɛ ekɛ la ni anyɛŋ agbe baashã.”

18 Esaa ekɛ wiemɔkɛtsɔɔmɔi krokomɛi babaoo hã ni etee nɔ ejaje sane kpakpa lɛ etsɔɔ mɛi lɛ. 19 Shi akɛni Yohane jaje* Herode, kpokpaa nɔyelɔ lɛ, yɛ Herodia ni ji enyɛmi nuu ŋa lɛ, kɛ nibii fɔji fɛɛ ni Herode efee lɛ ahe hewɔ lɛ, 20 enɛɛmɛi fɛɛ sɛɛ lɛ, efee enɛ efata he: Ewo Yohane tsuŋ.+

21 Agbɛnɛ, be ni abaptisi mɛi lɛ fɛɛ lɛ, abaptisi Yesu hu.+ Be ni esɔleɔ lɛ, ŋwɛi naa gbele,+ 22 ni mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ kpeleke shi kɛ su ni tamɔ okpo kɛba enɔ, ni gbee ko jɛ ŋwɛi kɛɛ: “Bo ji mi-Bi ni misumɔɔ lɛ lɛ; miná ohe miishɛɛ.”+

23 Be ni Yesu+ je enitsumɔ lɛ shishi lɛ, eye aaafee afii 30,+ ni tamɔ bɔ ni asusuɔ lɛ, eji

Yosef bi,+

Heli bi,

24 Matat bi,

Levi bi,

Melki bi,

Yanai bi,

Yosef bi,

25 Matatia bi,

Amos bi,

Nahum bi,

Esli bi,

Nagai bi,

26 Maat bi,

Matatia bi,

Semein bi,

Yosek bi,

Yoda bi,

27 Yohanan bi,

Resa bi,

Zerubabel+ bi,

Shealtiel+ bi,

Neri bi,

28 Melki bi,

Adi bi,

Kosam bi,

Elmadam bi,

Er bi,

29 Yesu bi,

Eliezer bi,

Yorim bi,

Matat bi,

Levi bi,

30 Simeon bi,

Yuda bi,

Yosef bi,

Yonam bi,

Eliakim bi,

31 Melea bi,

Mena bi,

Matata bi,

Natan+ bi,

David+ bi,

32 Yishai+ bi,

Obed+ bi,

Boaz+ bi,

Salmon+ bi,

Nahashon+ bi,

33 Aminadab bi,

Arni bi,

Hezron bi,

Perez+ bi,

Yuda+ bi,

34 Yakob+ bi,

Isak+ bi,

Abraham+ bi,

Tera+ bi,

Nahor+ bi,

35 Serug+ bi,

Reu+ bi,

Peleg+ bi,

Eber+ bi,

Shela+ bi,

36 Kainan bi,

Arpakshad+ bi,

Shem+ bi,

Noa+ bi,

Lamek+ bi,

37 Metusela+ bi,

Henok bi,

Yared+ bi,

Mahalalel+ bi,

Kainan+ bi,

38 Enos+ bi,

Set+ bi,

Adam+ bi,

Nyɔŋmɔ bi.

4 Kɛkɛ ni Yesu ni mumɔ krɔŋkrɔŋ eyi lɛ obɔ lɛ ku esɛɛ kɛjɛ Yordan he, ni mumɔ lɛ ŋɔ lɛ kɛjɛ he kome kɛtee he kroko yɛ ŋa lɛ nɔ+ 2 gbii 40, ni Abonsam ka lɛ.+ Ni nakai gbii lɛ amli lɛ, eyeee nɔ ko nɔ ko, no hewɔ lɛ, be ni gbii lɛ ba naagbee lɛ, hɔmɔ ye lɛ. 3 Ni Abonsam kɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ Nyɔŋmɔ bi ji bo lɛ, kɛɛmɔ tɛ nɛɛ koni etsɔ niyenii.”* 4 Shi Yesu hã lɛ hetoo akɛ: “Aŋma akɛ, ‘Jeee niyenii* pɛ naa esa akɛ gbɔmɔ ahi wala mli yɛ.’”+

5 No hewɔ lɛ, ekɛ lɛ kwɔ kɛtee gɔŋ ko nɔ, ni yɛ be kukuoo mli lɛ, ekɛ shikpɔŋ lɛ nɔ maŋtsɛyelii lɛ fɛɛ tsɔɔ lɛ.+ 6 Ni Abonsam kɛɛ lɛ akɛ: “Mikɛ hegbɛ nɛɛ fɛɛ kɛ amɛnunyam lɛ baahã bo ejaakɛ akɛhã mi,+ ni mɔ fɛɛ mɔ ni misumɔɔ ni mikɛhã lɛ, lɛ mikɛhãa. 7 No hewɔ lɛ, kɛ́ okula shi yɛ mihiɛ ojá mi shi kome pɛ lɛ, fɛɛ baatsɔ onɔ.” 8 Ni Yesu here nɔ ekɛɛ lɛ akɛ: “Aŋma akɛ, ‘Yehowa,* o-Nyɔŋmɔ lɛ, esa akɛ ojá, ni lɛ pɛ esa akɛ okɛ sɔɔmɔ krɔŋŋ ahã.’”+

9 Kɛkɛ ni ekɛ lɛ tee Yerusalem, ni ekɛ lɛ yadamɔ sɔlemɔ shĩa lɛ yiteŋ afabaŋ* lɛ nɔ, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ Nyɔŋmɔ bi ji bo lɛ, jɛɛ biɛ otu kɛya shikpɔŋ,+ 10 ejaakɛ aŋma akɛ, ‘Ebaafã ebɔfoi lɛ yɛ ohewɔ, koni amɛbaa oyi,’ 11 ni, ‘Amɛbaahiɛ bo yɛ amɛdɛŋ koni okɛ onane akashi tɛ ko.’”+ 12 Ni Yesu hã lɛ hetoo akɛ: “Akɛɛ akɛ, ‘Kaaka Yehowa,* o-Nyɔŋmɔ lɛ.’”+ 13 No hewɔ lɛ, be ni Abonsam gbe kaa* lɛ fɛɛ naa lɛ, eshi lɛ kɛhã be kroko ni sa.+

14 Agbɛnɛ, Yesu ku esɛɛ yɛ mumɔ lɛ hewalɛ lɛ mli kɛtee Galilea.+ Ni ehe saji kpakpai gbɛ eshwã nakai kpokpaa lɛ nɔ fɛɛ. 15 Agbɛnɛ hu, ebɔi nitsɔɔmɔ yɛ amɛkpeehei* lɛ ni mɛi fɛɛ wo ehiɛ nyam.

16 Kɛkɛ ni etee Nazaret,+ he ni atsɔse lɛ yɛ lɛ, ni tamɔ bɔ ni efɔɔ feemɔ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, ebote kpeehe+ lɛ ni ete shi koni ekane nii. 17 No hewɔ lɛ, akɛ gbalɔ Yesaia wolokpo* lɛ hã lɛ, ni egbele wolokpo lɛ mli ni ena he ni aŋma yɛ akɛ: 18 “Yehowa* mumɔ lɛ yɛ minɔ ejaakɛ efɔ mi mu koni mijaje sane kpakpa mihã ohiafoi. Etsu mi koni mishiɛ heyeli mihã mɛi ni aŋɔ amɛ nom lɛ, ni mihã shwilafoi ana nii, ni mihã mɛi ni ekumɔ lɛ aye amɛhe,+ 19 koni mishiɛ afi ni sa Yehowa* hiɛ” lɛ.+ 20 Kɛkɛ ni ekota wolokpo lɛ, eku sɛɛ ekɛhã sɔɔlɔ lɛ, ni eho eta shi; ni mɛi fɛɛ ni yɔɔ kpeehe lɛ kɛ amɛhiŋmɛi kwɛ lɛ diŋŋ. 21 Kɛkɛ ni ebɔi amɛ kɛɛmɔ akɛ: “Ŋmɛnɛ lɛ, ŋmalɛ nɛɛ ni nyɛnu bianɛ lɛ eba mli.”+

22 Ni amɛ fɛɛ amɛye ehe odase kpakpa ni amɛnaa kpɛ amɛhe yɛ wiemɔi ni ŋɔɔ ni jɛɔ edaaŋ lɛ ahewɔ,+ ni amɛkɛɛkɛɛ akɛ: “Yosef bi nɛ, aloo jeee nakai?”+ 23 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Ŋwanejee ko bɛ he akɛ nyɛbaabu mi abɛ nɛɛ, akɛ: ‘Datrɛfonyo, tsa bo diɛŋtsɛ ohe. Feemɔ nibii ni wɔnu akɛ ofee yɛ Kapernaum lɛ yɛ biɛ ni ji bo diɛŋtsɛ omaŋ lɛ hu.’”+ 24 No hewɔ lɛ, ekɛɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ abuuu gbalɔ yɛ lɛ diɛŋtsɛ emaŋ.+ 25 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, miikɛɛ nyɛ anɔkwale akɛ: Yei okulafoi babaoo yɛ Israel yɛ Elia gbii lɛ amli be ni aŋa ŋwɛi naa afii etɛ kɛ nyɔji ekpaa ni hɔmɔ kpele ko ba shikpɔŋ lɛ fɛɛ nɔ lɛ.+ 26 Shi atsuuu Elia kɛyaaa yei nɛɛ ateŋ mɔ ko mɔ ko ŋɔɔ akɛ ja yoo okulafo ko ni yɔɔ Zarefat yɛ Sidon shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ.+ 27 Agbɛnɛ hu, kpitiyelɔi babaoo yɛ Israel yɛ gbalɔ Elisha beiaŋ; shi ahãaa amɛteŋ mɔ ko mɔ ko he atse,* akɛ ja Naaman, Sirianyo lɛ.”+ 28 Agbɛnɛ, mɛi fɛɛ ni boɔ nibii nɛɛ toi yɛ kpeehe lɛ amli fu waa,+ 29 ni amɛte shi ni amɛtsirɛ lɛ oyayaayai kɛshi maŋ lɛ mli, ni amɛkɛ lɛ tee gɔŋ ni amɛmaŋ lɛ ma nɔ lɛ toi koni amɛtsi eyisɛɛ amɛwo jɔɔ lɛ mli. 30 Shi etsɔ amɛteŋ kɛho ni eyiŋ etee.+

31 Kɛkɛ ni ekpeleke shi kɛtee Kapernaum, maŋ ko ni yɔɔ Galilea lɛ mli. Ni etsɔɔ amɛ nii yɛ Hejɔɔmɔ Gbii lɛ anɔ,+ 32 ni amɛhe jɔ̃ amɛhe yɛ gbɛ ni etsɔɔ nɔ etsɔɔ nii lɛ hewɔ,+ ejaakɛ ewieɔ akɛ mɔ ni yɔɔ hegbɛ. 33 Agbɛnɛ, nuu ko yɛ kpeehe lɛ ni yɔɔ mumɔ ko, daimonio ni he tseee, ni ebo kɛ gbee ni wa akɛ:+ 34 “Mɛɛba! Yesu, Nazaretnyo,+ mɛɛ sane wɔkɛ bo yɔɔ? Oba wɔhiɛkpatamɔ? Mile mɔ tuuntu ni oji, Mɔ Krɔŋkrɔŋ ni jɛ Nyɔŋmɔ ŋɔɔ lɛ.”+ 35 Shi Yesu kã mumɔ lɛ hiɛ ekɛɛ: “Feemɔ diŋŋ, ni oje emli.” Ni daimonio lɛ tsi nuu lɛ etswa shi yɛ amɛteŋ, ni eje emli ni eyeee lɛ awui ko. 36 Ni enɛ hã amɛ fɛɛ amɛhe jɔ̃ amɛhe, ni amɛkɛɛkɛɛ amɛhe akɛ: “Mɛɛ wiemɔ nɛ? Ejaakɛ ekɛ hegbɛ kɛ hewalɛ boɔ ewoɔ mumɔi ni he tseee lɛ ayi, ni amɛjeɔ kpo!” 37 Ni ehe saji tee nɔ egbɛ eshwã he fɛɛ he yɛ jɛmɛ kpokpaa lɛ nɔ.

38 Be ni eshi kpeehe lɛ, eyabote Simon shĩa lɛ. No mli lɛ, atridii ni naa wa emɔ Simon shaayoo, ni amɛbi lɛ koni eye ebua lɛ.+ 39 Ni eyadamɔ yoo lɛ masɛi ni ema eyi shi ni ekã atridii lɛ hiɛ, ni atridii lɛ tee. Ni amrɔ lɛ, yoo lɛ te shi ni ebɔi amɛ sɔɔmɔ.

40 Shi be ni hulu lɛ nyɔɔ shi lɛ, mɛi fɛɛ ni yɔɔ mɛi ni miiye helai srɔtoi lɛ kɛ amɛ ba eŋɔɔ. Ni ekɛ eniji ŋmɛlɛ amɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ nɔ, ni etsa amɛ.+ 41 Daimonioi hu je mɛi babaoo amli, ni amɛbolɔ amɛkɛɛ: “Bo ji Nyɔŋmɔ Bi lɛ.”+ Shi ekã amɛhiɛ ni eŋmɛɛɛ amɛ gbɛ ni amɛwie,+ ejaakɛ amɛle akɛ lɛ ji Kristo lɛ.+

42 Shi be ni je tsɛre lɛ, eyiŋ etee he ko banee.+ Shi mɛi lɛ bɔi lɛ taomɔ,* ni amɛba he ni eyɔɔ lɛ, ni amɛka akɛ amɛbaatsĩ enaa ni ekaje amɛŋɔɔ etee. 43 Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Esa akɛ mayajaje Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ he sane kpakpa lɛ matsɔɔ maji krokomɛi hu, ejaakɛ enɛ hewɔ atsu mi.”+ 44 No hewɔ lɛ, eyatsa eshiɛmɔ lɛ nɔ yɛ Yudea kpeehei lɛ.

5 Be ko be ni mɛi ni bua shi lɛ miififia lɛ ni amɛmiibo Nyɔŋmɔ wiemɔ lɛ toi lɛ, no mli lɛ edamɔ Genesaret kpaakpo* lɛ naa.+ 2 Ni ena lɛji enyɔ ni aŋmɔ amɛ kpãa yɛ kpaakpo lɛ naa, shi wolɛi lɛ eshi lɛji lɛ amli ni amɛmiifɔ amɛyai lɛ ahe.+ 3 Eyakwɔ lɛji lɛ ekome ni ji Simon nɔ lɛ, ni ebi lɛ koni etsi lɛlɛ lɛ kɛya nu lɛ hiɛ fioo. Kɛkɛ ni eho eta shi, ni ebɔi mɛi ni bua shi lɛ nitsɔɔmɔ kɛjɛ lɛlɛ lɛ mli. 4 Be ni ekɛ mɛi lɛ kpa wiemɔ lɛ, ekɛɛ Simon akɛ: “Nyɛtsia lɛlɛ lɛ kɛyaa he ni mli kwɔ lɛ, ni nyɛkɛ nyɛyai lɛ awo nu lɛ mli ni nyɛgbe loo.” 5 Shi Simon here nɔ ekɛɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔgbo deŋme nyɔɔŋ nɛɛ mli fɛɛ shi wɔnáaa nɔ ko,+ shi yɛ owiemɔ lɛ naa lɛ, mikɛ yai lɛ baawo nu lɛ mli.” 6 Ni be ni amɛfee nakai lɛ, amɛgbe loi babaoo.* Anɔkwa, amɛyai lɛ bɔi gbálamɔ.+ 7 No hewɔ lɛ, amɛfee okadi ko kɛtsɛ amɛnanemɛi wolɛi ni yɔɔ lɛlɛ kroko lɛ mli lɛ akɛ amɛbaye amɛbua amɛ, ni amɛba, ni amɛwo lɛji enyɔ lɛ fɛɛ obɔbɔ, ni no hã lɛji nɛɛ bɔi miimɔ. 8 Be ni Simon Petro na enɛ lɛ, eho egbee Yesu nakutsei anaa ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, jee mimasɛi ni oya, ejaakɛ nuu eshafeelɔ ji mi.” 9 Ejaakɛ loi ni amɛgbe lɛ hã lɛ kɛ mɛi ni fata ehe lɛ ahe jɔ̃ amɛhe naakpa, 10 ni nakai nɔŋŋ Yakobo kɛ Yohane, Zebedeo bihii lɛ,+ ni ji mɛi ni kɛ Simon tsuɔ nii lɛ hu ahe jɔ̃ amɛhe naakpa. Shi Yesu kɛɛ Simon akɛ: “Kpa gbeyeishemɔ lɛ. Kɛjɛ be nɛɛ nɔ kɛyaa lɛ, obaahɛ gbɔmɛi ni hiɛ kamɔ.”+ 11 No hewɔ lɛ, amɛkɛ lɛji lɛ bakpeleke, ni amɛshi nɔ fɛɛ nɔ, ni amɛnyiɛ esɛɛ.+

12 Be kroko be ni eyɔɔ maji lɛ ekome mli lɛ, naa! nuu ko ni kpiti eshwie ehe fɛɛ yɛ jɛmɛ. Be ni ehiŋmɛi gba Yesu nɔ lɛ, ekɛ ehiɛ bu shi ni ekpa lɛ fai ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, kɛ́ oosumɔ kome too lɛ, obaanyɛ ohã mihe atse.”+ 13 No hewɔ lɛ, ekpã enine mli eta nuu lɛ he ni ekɛɛ: “Miisumɔ! Ohe atse.” Amrɔ lɛ kpiti lɛ tã yɛ ehe.+ 14 Kɛkɛ ni efã nuu lɛ akɛ ekakɛɛ mɔ ko mɔ ko: “Shi moŋ yaa ni okɛ ohe ayatsɔɔ osɔfo lɛ, ni okɛ afɔle ayahã yɛ ohe ni etse lɛ hewɔ, tamɔ bɔ ni Mose fã lɛ,+ koni no afee odase kɛhã amɛ.”+ 15 Shi ehe sane lɛ tee nɔ egbɛ eshwã, ni mɛi babaoo diɛŋtsɛ baa amɛbabuaa amɛhe naa koni amɛbo lɛ toi, ni agbɛnɛ hu, atsa amɛhelai lɛ.+ 16 Shi lɛ lɛ, bei pii lɛ, eyaa ŋa nɔ he ko ni etse ehe banee eyasɔleɔ.

17 Gbii lɛ eko nɔ be ni etsɔɔ nii lɛ, no mli lɛ, Farisifoi lɛ kɛ Mla lɛ tsɔɔlɔi ni ejɛ akrowai fɛɛ ni yɔɔ Galilea kɛ Yudea kɛ Yerusalem eba lɛ tara jɛmɛ; no mli lɛ, Yehowa* hewalɛ lɛ yɛ enɔ koni ekɛtsa helai.+ 18 Ni naa! hii komɛi tere nuu ko ni ekumɔ yɛ saa nɔ, ni amɛmiitao ni amɛkɛ lɛ aba mli ni amɛkɛ lɛ abaŋmɛ Yesu hiɛ.+ 19 Be ni amɛnáaa gbɛ ni amɛkɛ lɛ aba mli yɛ mɛi ni bua shi lɛ hewɔ lɛ, amɛkwɔ kɛtee tsũ lɛ yiteŋ, ni amɛkpa tsũ lɛ yiteŋ he ko ni amɛkɛ lɛ kɛ esaa lɛ tsɔ jɛmɛ kɛyaŋmɛ mɛi ni yɔɔ Yesu hiɛ tuuntu lɛ ateŋ. 20 Be ni ena amɛhemɔkɛyeli lɛ, ekɛɛ akɛ: “Nuu, akɛ ohe eshai lɛ eke bo.”+ 21 Kɛkɛ ni woloŋmalɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ bɔi susumɔ amɛkɛɛ: “Namɔ ji mɔ nɛɛ ni wieɔ wiemɔi fɔji nɛɛ? Namɔ baanyɛ ekɛ eshai ake akɛ ja Nyɔŋmɔ pɛ?”+ 22 Shi akɛni Yesu yoo amɛsusumɔ lɛ hewɔ lɛ, ehã amɛ hetoo akɛ: “Mɛni nyɛsusuɔ yɛ nyɛtsuii amli lɛ? 23 Te enɛɛmɛi amli nɔ ni waaa lɛ, ni aaakɛɛ akɛ, ‘Akɛ ohe eshai lɛ eke bo,’ aloo ni aaakɛɛ akɛ, ‘Tee shi ni onyiɛ’? 24 Shi bɔ ni afee ni nyɛná nyɛle akɛ gbɔmɔ Bi lɛ yɛ hegbɛ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ akɛ ekɛ eshai keɔ lɛ—” ekɛɛ mɔ ni ekumɔ lɛ akɛ: “Miikɛɛ bo akɛ, tee shi, wó osaa lɛ, ni oya oshĩa.”+ 25 Kɛkɛ ni ete shi yɛ amɛhiɛ, ewó nɔ ni ekã nɔ lɛ, ni eyiŋ etee eshĩa ni eewo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam. 26 Kɛkɛ ni amɛ fɛɛ amɛnaa kpɛ amɛhe, ni amɛbɔi Nyɔŋmɔ hiɛnyamwoo, ni gbeyei mɔmɔ amɛ, ni amɛkɛɛ: “Wɔna naakpɛɛ nii ŋmɛnɛ!”

27 Agbɛnɛ, enɛ sɛɛ lɛ, eje kpo ni ena toohelɔ ko ni atsɛɔ lɛ Levi ni eta toohemɔhe lɛ, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Baatsɔ misɛɛnyiɛlɔ.”+ 28 Ni eshi nɔ fɛɛ nɔ yɛ esɛɛ, ni ete shi ebɔi esɛɛnyiɛmɔ. 29 Kɛkɛ ni Levi ŋmɛ lɛ okpɔlɔ wulu ko yɛ eshĩa lɛ, ni toohelɔi babaoo kɛ mɛi krokomɛi hu kɛ amɛ tara shi yɛ okpɔlɔ he amɛmiiye nii.+ 30 Kɛkɛ ni Farisifoi lɛ kɛ amɛwoloŋmalɔi lɛ bɔi huhuuhuwiemɔ kɛ ekaselɔi lɛ woo amɛkɛɛ: “Mɛni hewɔ nyɛkɛ toohelɔi kɛ eshafeelɔi yeɔ nii ni nyɛkɛ amɛ nuɔ nii lɛ?”+ 31 Ni Yesu here nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛi ni yɔɔ hewalɛ lɛ, datrɛfonyo he ehiaaa amɛ, shi mɛi ni bɛ hewalɛ lɛ moŋ ehe hiaa.+ 32 Mibaaa jalɔi atsɛmɔ, shi moŋ eshafeelɔi kɛhã tsuitsakemɔ.”+

33 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Yohane kaselɔi lɛ fɔɔ ŋmaahilɛ ni amɛsɔleɔ kɛkpaa fai kɛ hiɛdɔɔ, ni nakai nɔŋŋ Farisifoi lɛ feɔ, shi okaselɔi lɛ yeɔ nii ni amɛnuɔ nii.”+ 34 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛnyɛŋ nyɛhã ayemforo wu lɛ nanemɛi lɛ ahi ŋmaa be mli ni ayemforo wu lɛ kɛ amɛ yɔɔ lɛ, aloo jeee nakai? 35 Shi gbii baaba ni abaaŋɔ ayemforo wu+ lɛ kɛaaje amɛteŋ kɛya; ni nakai gbii lɛ amli lɛ amɛbaahi ŋmaa.”+

36 Egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* ko hu akɛ: “Mɔ ko mɔ ko efooo atade hee ekɛtaaa atade momo. Kɛ́ efee nakai lɛ, atade hee lɛ gbaa atade momo lɛ ni atade hee lɛ kɛ atade momo lɛ yeee egbɔ.+ 37 Agbɛnɛ hu, mɔ ko mɔ ko kɛ wain hee wooo wain kotokui* memeji amli. Kɛ́ efee nakai lɛ, wain hee lɛ baahã wain kotokui lɛ ajwara, ni wain lɛ baashwie shi ni wain kotokui lɛ baafite. 38 Shi esa akɛ akɛ wain hee awo wain kotokui* hei amli. 39 Mɔ ko mɔ ko bɛ ni kɛ́ enu wain momo egbe naa lɛ, etaoɔ ehee, ejaakɛ ekɛɔ akɛ, ‘Emomo lɛ hi.’”

6 Agbɛnɛ, yɛ Hejɔɔmɔ Gbi ko nɔ lɛ, eyatsɔ ŋmaa* ŋmɔji komɛi amli, ni ekaselɔi lɛ kpɔlɔ ŋmaa+ lɛ ni amɛkposa yɛ amɛdɛŋ ni amɛkpe.+ 2 Kɛkɛ ni Farisifoi lɛ ekomɛi kɛɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛfeɔ nɔ ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ afeɔ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lɛ?”+ 3 Shi Yesu here nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛkaneko nɔ ni David fee be ni hɔmɔ ye lɛ kɛ hii ni fata ehe lɛ?+ 4 Bɔ ni ebote Nyɔŋmɔ shĩa lɛ mli ni akɛ blodo ni akɛmaa Nyɔŋmɔ hiɛ* lɛ hã lɛ ni eye ni ehã hii ni fata ehe lɛ hu eko lɛ, nɔ ko ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ mɔ ko aye, ja osɔfoi lɛ pɛ lɛ?”+ 5 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Gbɔmɔ Bi lɛ ji Hejɔɔmɔ Gbi Lɛ Nuŋtsɔ.”+

6 Yɛ hejɔɔmɔ gbi kroko nɔ lɛ,+ ebote kpeehe lɛ ni ebɔi nitsɔɔmɔ. Ni nuu ko yɛ jɛmɛ ni eninejurɔ egbo.+ 7 Agbɛnɛ, woloŋmalɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ miikwɛ Yesu gãa akɛ ebaatsa hela yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lo, bɔ ni afee ni amɛná gbɛ ko amɛtsɔ nɔ amɛkɛ sane ko ashi lɛ. 8 Shi akɛni ele amɛsusumɔ hewɔ lɛ,+ ekɛɛ nuu ni nine egbo lɛ akɛ: “Tee shi ni obadamɔ teŋ.” Ni ete shi ebadamɔ jɛmɛ. 9 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Mibabi nyɛ nɔ ko, ani Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, mla ŋmɛɔ gbɛ akɛ afee nɔ kpakpa loo afee efɔŋ, ani mla ŋmɛɔ gbɛ akɛ abaa wala* yi loo akpãtãa hiɛ?”+ 10 Ni be ni ekwɛ amɛ fɛɛ amɛhiɛ kɛkpe lɛ, ekɛɛ nuu lɛ akɛ: “Kpã onine mli.” Efee nakai, ni enine lɛ hi ekoŋŋ. 11 Shi amɛmli fu waa, ni amɛkɛ amɛhe bɔi wiemɔ yɛ nɔ ni amɛbaafee Yesu lɛ he.

12 Nakai gbii lɛ eko nɔ lɛ, etee gɔŋ lɛ nɔ koni eyasɔle,+ ni esɔle ehã Nyɔŋmɔ nyɔɔŋ lɛ mli fɛɛ.+ 13 Shi be ni je tsɛre lɛ, etsɛ ekaselɔi lɛ kɛba eŋɔɔ ni ehala amɛteŋ mɛi 12, ni etsɛ amɛ akɛ bɔfoi:+ 14 Simon, mɔ ni ewo lɛ Petro hu lɛ, kɛ enyɛmi nuu Andrea, kɛ Yakobo, kɛ Yohane, kɛ Filipo,+ kɛ Bartolomeo, 15 kɛ Mateo, kɛ Toma,+ kɛ Yakobo ni ji Alfeo binuu lɛ, kɛ Simon, mɔ ni atsɛɔ lɛ “ekãalɔ lɛ,” 16 kɛ Yuda, ni ji Yakobo binuu lɛ, kɛ Yuda Iskariot, mɔ ni batsɔ sɛɛgbɛtsɔɔlɔ lɛ.

17 Ni ekɛ amɛ kpeleke shi kɛba ni ebadamɔ he ko ni yɔɔ trɛnɛɛ, ni ekaselɔi lɛ babaoo kɛ mɛi babaoo diɛŋtsɛ ni jɛ Yudea kɛ Yerusalem, kɛ Tiro kɛ Sidon ni ji ŋshɔnaa kpokpaa lɛ niiaŋ fɛɛ lɛ yɛ jɛmɛ, ni amɛba lɛ toiboo kɛ agbɛnɛ hu, koni etsa amɛhelai lɛ ehã amɛ. 18 Ni atsa mɛi ni mumɔi ni he tseee haoɔ amɛ lɛ po. 19 Ni mɛi lɛ fɛɛ miitao ehe ata, ejaakɛ no mli lɛ hewalɛ miije kpo kɛmiijɛ emli+ ni eetsa amɛ fɛɛ.

20 Ni ehole ehiŋmɛii anɔ ekwɛ ekaselɔi lɛ ni ebɔi kɛɛmɔ akɛ:

“Nyɛ mɛi ni nyɛji ohiafoi lɛ, nyɛyɛ miishɛɛ ejaakɛ nyɛnɔ ji Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ.+

21 “Nyɛ mɛi ni hɔmɔ yeɔ nyɛ amrɔ nɛɛ, nyɛyɛ miishɛɛ ejaakɛ nyɛbaatɔrɔ.+

“Nyɛ mɛi ni nyɛfóɔ amrɔ nɛɛ, nyɛyɛ miishɛɛ ejaakɛ nyɛbaaŋmɔ.+

22 “Nyɛyɛ miishɛɛ kɛji gbɔmɛi nyɛ nyɛ,+ kɛji amɛtse nyɛ kɛje amɛhe,+ amɛjɛ nyɛ, ni amɛwie nyɛhe* akɛ nyɛji mɛi fɔji yɛ gbɔmɔ Bi lɛ hewɔ. 23 Nyɛnyaa yɛ nakai gbi lɛ nɔ ni nyɛmli afilia nyɛ, ejaakɛ naa! nyɛjweremɔnɔ lɛ fa babaoo yɛ ŋwɛi, ejaakɛ nakai nɔŋŋ amɛtsɛmɛi lɛ fee gbalɔi lɛ.+

24 “Shi nyɛ mɛi ni nyɛji niiatsɛmɛi lɛ,+ kpoo hã nyɛ ejaakɛ nyɛná nyɛmiishɛjemɔ lɛ fɛɛ momo.+

25 “Kpoo hã nyɛ mɛi ni nyɛtɔrɔ amrɔ nɛɛ, ejaakɛ hɔmɔ baaye nyɛ.

“Kpoo hã nyɛ mɛi ni nyɛŋmɔɔ amrɔ nɛɛ, ejaakɛ nyɛbaaye awerɛho ni nyɛbaafó.+

26 “Kpoo hã nyɛ kɛji gbɔmɛi fɛɛ wieɔ nyɛhe ekpakpa,+ ejaakɛ nakai nɔŋŋ amɛtsɛmɛi lɛ fee amale gbalɔi lɛ.

27 “Shi miikɛɛ nyɛ mɛi ni nyɛboɔ toi nɛɛ akɛ: Nyɛyaa nɔ nyɛsumɔa nyɛhenyɛlɔi, nyɛfea mɛi ni nyɛɔ nyɛ lɛ ekpakpa,+ 28 nyɛjɔa mɛi ni lomɔɔ nyɛ lɛ, nyɛsɔlea nyɛhãa mɛi ni jɛɔ nyɛ lɛ.+ 29 Mɔ ni baagba otoi kome mli lɛ, tsɔ ekroko lɛ hu ohã lɛ; ni mɔ ni baashɔ̃ otade nɔhaanɔ lɛ, kaakama lɛ atade ni owo yɛ otade shishi lɛ hu.+ 30 Mɔ fɛɛ mɔ ni biɔ bo nii lɛ, hã lɛ,+ ni mɔ ni shɔ̃ɔ onibii kɛyaa lɛ, kaabi ni ekɛ nibii lɛ aku sɛɛ aba.

31 “Agbɛnɛ hu, bɔ pɛ ni nyɛtaoɔ akɛ mɛi afee ahã nyɛ lɛ, nyɛfea nakai nɔŋŋ nyɛhãa amɛ.+

32 “Kɛ́ nyɛsumɔɔ mɛi ni sumɔɔ nyɛ lɛ, mɛni hewɔ esa akɛ ajie nyɛyi? Ejaakɛ eshafeelɔi po sumɔɔ mɛi ni sumɔɔ amɛ.+ 33 Ni kɛ́ nyɛfeɔ mɛi ni feɔ nyɛ ekpakpa lɛ ekpakpa lɛ, mɛni hewɔ esa akɛ ajie nyɛyi? Eshafeelɔi po feɔ nakai nɔŋŋ. 34 Agbɛnɛ hu, kɛ́ nyɛkɛ nii faa* mɛi ni nyɛhiɛ kã nɔ akɛ nyɛnine baashɛ nɔ ekoŋŋ lɛ, mɛni hewɔ esa akɛ ajie nyɛyi?+ Eshafeelɔi po kɛ nii faa eshafeelɔi bɔ ni afee ni amɛku sɛɛ amɛná babaoo. 35 Moŋ lɛ, nyɛyaa nɔ nyɛsumɔa nyɛhenyɛlɔi ni nyɛfea ekpakpa, ni nyɛkɛ nii afaa ni nyɛhiɛ kãaa nɔ akɛ nyɛnine baasaa ashɛ nɔ ko nɔ;+ ni nyɛjweremɔnɔ lɛ baafa babaoo, ni nyɛbaatsɔmɔ Mɔ Ni Nɔ Kwɔ Fe Fɛɛ lɛ bii, ejaakɛ emli hi yɛ mɛi ni leee shidaa kɛ mɛi fɔji fɛɛ anɔ.+ 36 Nyɛyaa nɔ nyɛnaa mɔbɔ, tamɔ bɔ ni nyɛ-Tsɛ lɛ naa mɔbɔ lɛ.+

37 “Agbɛnɛ hu, nyɛkpaa mɛi akojomɔ, ni akojoŋ nyɛ kɔkɔɔkɔ;+ nyɛkpaa fɔ ni nyɛbuɔ mɛi lɛ, ni abuŋ nyɛ fɔ kɔkɔɔkɔ. Nyɛyaa nɔ nyɛkɛ eshai akea,* ni akɛ nyɛhe eshai baake nyɛ.*+ 38 Nyɛyaa nɔ nyɛhãa, ni mɛi baahã nyɛ.+ Amɛkɛ nii ni asusu jogbaŋŋ ni anyɛmɔ nɔ, ni ahoso, ni eyi obɔ kɛteke nɔ baawo nyɛtadei amli. Ejaakɛ susumɔnɔ ni nyɛkɛsusuɔ nyɛhãa mɛi lɛ, no nɔŋŋ amɛbaaku sɛɛ amɛkɛsusu amɛhã nyɛ.”

39 Agbɛnɛ hu, egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* ko akɛ: “Shwilafo ko nyɛŋ atsɔɔ shwilafo ko gbɛ, aloo jeee nakai? Amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛbaayagbee bu mli, aloo jeee nakai?+ 40 Nikaselɔ* nɔ kwɔɔɔ fe etsɔɔlɔ, shi mɔ fɛɛ mɔ ni atsɔɔ lɛ nii jogbaŋŋ kɛwula shi lɛ baatsɔ tamɔ etsɔɔlɔ lɛ. 41 No hewɔ lɛ, mɛni hewɔ okwɛɔ jwɛi hwiaa ni kã onyɛmi hiŋmɛi nɔ, shi onaaa mplaŋ ni kã bo diɛŋtsɛ ohiŋmɛi nɔ lɛ?+ 42 Te feɔ tɛŋŋ ni okɛɔ onyɛmi akɛ, ‘Anyɛmi, hã majie jwɛi hwiaa lɛ yɛ ohiŋmɛi nɔ,’ be mli ni onaaa mplaŋ ni kã bo diɛŋtsɛ ohiŋmɛi nɔ lɛ? Osatofo! Jiemɔ mplaŋ lɛ ni kã bo diɛŋtsɛ ohiŋmɛi nɔ lɛ klɛŋklɛŋ, kɛkɛ lɛ, obaana bɔ ni ooofee ojie jwɛi hwiaa lɛ ni kã onyɛmi lɛ hiŋmɛi nɔ lɛ faŋŋ.

43 “Ejaakɛ tso kpakpa ko bɛ ni woɔ yibii gbohii, ni tso gbonyo ko bɛ ni woɔ yibii kpakpai.+ 44 Ejaakɛ tso fɛɛ tso diɛŋtsɛ yibii akɛleɔ lɛ.+ Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, mɛi tseee agbamii yɛ ŋmei tsei anɔ, ni amɛtseee wain yibii hu yɛ ŋmei tso nɔ. 45 Gbɔmɔ kpakpa jɛɔ jwetrii kpakpai ni ekɛto etsui mli lɛ amli ekɛ nibii kpakpai hãa, shi gbɔmɔ fɔŋ jɛɔ jwetrii fɔji ni ekɛto lɛ amli ekɛ nibii fɔji hãa; ejaakɛ nɔ ni eyi tsui lɛ obɔ kɛteke nɔ lɛ, no enaabu wieɔ.+

46 “No hewɔ lɛ, mɛni hewɔ nyɛtsɛɔ mi ‘Nuŋtsɔ! Nuŋtsɔ!’ shi nyɛfeee nibii ni mikɛɔ lɛ?+ 47 Mɔ fɛɛ mɔ ni baa miŋɔɔ ni enuɔ miwiemɔi lɛ ni ekɛtsuɔ nii lɛ, matsɔɔ nyɛ mɔ ni etamɔ:+ 48 Etamɔ nuu ko ni be ni emaa tsũ lɛ etsa shi kwɔŋkwɔŋ ni etswa faneshi lɛ yɛ tɛsaa nɔ. No hewɔ lɛ, be ni nui babaoo yi shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ, faa lɛ shimɔ nakai tsũ lɛ, shi enaawalɛ lɛ nyɛɛɛ tsũ lɛ ahoso, ejaakɛ ama tsũ lɛ jogbaŋŋ.+ 49 Nɔ ni tamɔɔɔ nakai lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni nuɔ ni efeee nɔ ko yɛ he lɛ,+ etamɔ nuu ko ni ma tsũ yɛ shikpɔŋ hiɛ ni etswaaa faneshi ko. Ni faa lɛ shimɔ tsũ lɛ, ni amrɔ lɛ ekumɔ eshwie shi, ni nakai tsũ lɛ hiɛ kpãtã kwraa.”

7 Be ni egbe nɔ ni eyɔɔ mɛi lɛ kɛɛmɔ lɛ naa lɛ, ebote Kapernaum. 2 No mli lɛ, asraafoiatsɛ* ko nyɔŋ ni eshwɛɛɛ ehe lɛ náaa hewalɛ kwraa ni eehe egbo.+ 3 Be ni enu Yesu he lɛ, etsu Yudafoi lɛ ateŋ onukpai komɛi kɛtee eŋɔɔ koni amɛyakpa lɛ fai akɛ eba ni ebatsa enyɔŋ lɛ. 4 Amɛba Yesu ŋɔɔ ni amɛbabɔi lɛ faikpamɔ kɛ hiɛdɔɔ amɛkɛɛ: “Esa mɔ ni ofeɔ enɛ ohãa lɛ, 5 ejaakɛ esumɔɔ wɔmaŋ lɛ, ni lɛ ema wɔkpeehe lɛ.” 6 No hewɔ lɛ, Yesu kɛ amɛ tee. Shi be ni eshwɛ fioo ni ebaashɛ shĩa lɛ, no mli lɛ asraafoiatsɛ lɛ etsu enanemɛi momo koni amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Onukpa, kaagba ohe naa, ejaakɛ misaaa mɔ ni obaa mishĩa.+ 7 No hewɔ ni mibuuu mihe akɛ misa mɔ ni baa oŋɔɔ lɛ. Shi hã wiemɔ lɛ aje onaa, ni ohã mitsulɔ lɛ aná hewalɛ. 8 Ejaakɛ mi hu gbɔmɔ ni yɔɔ mɔ ko shishi ji mi moŋ, shi miyɛ asraafoi yɛ mishishi, ni mikɛɔ mɔ nɛ akɛ, ‘Yaa!’ ni eyaa, ni mikɛɔ mɔ kroko akɛ, ‘Ba!’ ni ebaa, ni mikɛɔ minyɔŋ akɛ, ‘Feemɔ enɛ!’ ni efeɔ.” 9 Be ni Yesu nu enɛ lɛ, nuu lɛ he fee lɛ naakpɛɛ, ni etsɔ ehe ehã mɛi ni nyiɛ esɛɛ lɛ, ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Miikɛɛ nyɛ akɛ, minako mɔ ko yɛ Israel po ni hemɔkɛyeli da tamɔ nɛkɛ dã.”+ 10 Ni be ni mɛi ni atsu amɛ lɛ ku amɛsɛɛ kɛtee shĩa lɛ, amɛyana nyɔŋ lɛ ni ená hewalɛ.+

11 No sɛɛ etsɛɛɛ lɛ, efã gbɛ kɛtee maŋ ko ni atsɛɔ lɛ Nain lɛ mli, ni ekaselɔi lɛ kɛ mɛi babaoo fata ehe kɛfã gbɛ lɛ. 12 Be ni ebɛŋkɛ maŋ lɛ agbó lɛ naa lɛ, naa! atere nuu ko ni egbo kɛmiije kpo, ni emami bi kome pɛ* ji lɛ.+ Agbɛnɛ hu, okulafo ji yoo lɛ. Ni maŋ lɛŋ bii pii hu fata yoo lɛ he. 13 Be ni Nuŋtsɔ lɛ hiŋmɛi gba yoo lɛ nɔ lɛ, emusuŋ tsɔ lɛ yɛ ehe,+ ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Kpa yaafo.”+ 14 Kɛkɛ ni etsi ebɛŋkɛ nɔ ni gbonyo lɛ kã nɔ lɛ,* ni eta he, ni mɛi ni tere lɛ lɛ wa damɔ shi. Ni ekɛɛ akɛ: “Oblanyo, miikɛɛ bo akɛ, tee shi!”+ 15 Ni mɔ ni egbo lɛ te shi eta shi ni ebɔi wiemɔ, ni Yesu kɛ lɛ hã enyɛ.+ 16 Ni gbeyei mɔmɔ amɛ fɛɛ, ni amɛbɔi Nyɔŋmɔ hiɛnyamwoo amɛkɛɛ: “Atee gbalɔ kpele ko shi yɛ wɔteŋ,”+ ni “Nyɔŋmɔ egbala ejwɛŋmɔ kɛba emaŋ lɛ nɔ.”+ 17 Ni ehe sane nɛɛ gbɛ eshwã Yudea fɛɛ kɛ jɛmɛ niiaŋ fɛɛ.

18 Agbɛnɛ, Yohane kaselɔi lɛ yabɔ lɛ nibii nɛɛ fɛɛ.+ 19 No hewɔ lɛ, Yohane tsɛ ekaselɔi lɛ ateŋ mɛi enyɔ kɛba eŋɔɔ ni etsu amɛ Nuŋtsɔ lɛ ŋɔɔ koni amɛyabi lɛ akɛ: “Ani bo ji Mɔ Ni Baa lɛ,+ aloo wɔkpa mɔ kroko gbɛ?” 20 Be ni hii lɛ ba Yesu ŋɔɔ lɛ, amɛkɛɛ akɛ: “Yohane Baptisilɔ lɛ tsu wɔ oŋɔɔ koni wɔbabi akɛ, ‘Ani bo ji Mɔ Ni Baa lɛ, aloo wɔkpa mɔ kroko gbɛ?’” 21 Nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ lɛ, etsa mɛi pii ni bɛ hewalɛ kɛ mɛi ni yeɔ helai ni naa wawai,+ efamɔ mumɔi fɔji, ni mɛi babaoo hu ni eshwila lɛ, ehã amɛna nii. 22 Ni ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa ni nyɛyagbaa Yohane nɔ ni nyɛna kɛ nɔ ni nyɛnu nɛɛ akɛ: Shwilafoi miina nii agbɛnɛ,+ obubuafoi* miinyiɛ, aahã kpitiyelɔi ahe miitse, toimulɔi miinu nii,+ aatee gbohii ashi, ni aajaje sane kpakpa lɛ aatsɔɔ ohiafoi.+ 23 Mɔ ni hãaa mihe sane ko atɔ̃tɔ enane lɛ yɛ miishɛɛ.”+

24 Be ni mɛi ni Yohane tsu lɛ etee lɛ, Yesu gba mɛi babaoo lɛ Yohane he sane akɛ: “Mɛni nyɛtee ŋa lɛ nɔ koni nyɛyakwɛ? Gãlã ni kɔɔyɔɔ hosoɔ?+ 25 Belɛ, mɛni nyɛtee kwɛmɔ mɔ? Nuu ni esaa ehe kɛ atadei bɔdɔɔ?*+ Naa! mɛi ni woɔ atade fɛfɛo ni amɛhe ejɔ amɛ yɛ shihilɛ mli lɛ, maŋtsɛmɛi ashĩai amɛyɔɔ. 26 No hewɔ lɛ, mɛni kwraa nyɛtee kwɛmɔ mɔ? Gbalɔ? Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ nakai ni, ni efe gbalɔ po.+ 27 Mɔ nɛ ji mɔ ni aŋma yɛ ehe akɛ: ‘Naa! miitsu mitsulɔ lɛ kɛmiitsɔ ohiɛ, mɔ ni baasaa ogbɛ lɛ eto bo lɛ.’+ 28 Miikɛɛ nyɛ akɛ, mɛi ni yei fɔ amɛ lɛ ateŋ mɔ ko bɛ ni fe Yohane, shi mɔ ni ji bibioo yɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli lɛ fe lɛ.”+ 29 (Be ni mɛi lɛ fɛɛ kɛ toohelɔi lɛ nu enɛ lɛ, amɛjaje akɛ Nyɔŋmɔ ji jalɔ, akɛni abaptisi amɛ kɛ Yohane baptisimɔ lɛ hewɔ.+ 30 Shi Farisifoi lɛ kɛ mɛi ni le Mla lɛ jogbaŋŋ lɛ ebuuu yiŋ ni Nyɔŋmɔ eto ehã amɛ lɛ,*+ akɛni Yohane ebaptisiko amɛ lɛ hewɔ.)

31 “No hewɔ lɛ, namɔ he mikɛ nɛkɛ yinɔbii nɛɛ baato, ni namɔ amɛtamɔ?+ 32 Amɛtamɔ gbekɛbii ni tara jara nɔ, ni bolɔɔ amɛtsɛɔ amɛhe ni amɛkɛɔ akɛ: ‘Wɔkpã obɛnta wɔhã nyɛ, shi nyɛjooo; wɔwo yara, shi nyɛfóoo.’ 33 Nakai nɔŋŋ Yohane Baptisilɔ lɛ eba, eyeee niyenii,* ni enuuu wain,+ shi nyɛkɛɔ akɛ: ‘Eyɛ daimonio.’ 34 Gbɔmɔ Bi lɛ eba, eyeɔ nii ni enuɔ nii, shi nyɛkɛɔ akɛ: ‘Naa! Nuu ŋmaayelɔ* kɛ wainnulɔ, toohelɔi kɛ eshafeelɔi anaanyo!’+ 35 Fɛɛ mli lɛ, abuɔ hiɛshikamɔ jalɔ* yɛ ebii lɛ* fɛɛ anaa.”+

36 Ni Farisifoi lɛ ateŋ mɔ kome tee nɔ ekpa Yesu fai koni ekɛ lɛ abaye nii. No hewɔ lɛ, ebote Farisifonyo lɛ shĩa lɛ mli ni eyata okpɔlɔ lɛ he. 37 Ni naa! yoo ko ni ale lɛ yɛ maŋ lɛ mli akɛ eji eshafeelɔ lɛ ná ele akɛ ekɛ mɛi tara okpɔlɔ he amɛmiiye nii yɛ Farisifonyo lɛ shĩa, ni ekɛ alabastro tɔ kɛ emli ojeŋma* ba.+ 38 Yoo lɛ badamɔ Yesu najiashi yɛ esɛɛgbɛ, ni yoo lɛ fó ni ekɛ eyaafonui lɛ bɔi enaji ahe fɔɔ, ni ekɛ eyitsɔi tsumɔ yaafonui lɛ. Agbɛnɛ hu, yoo lɛ kɛ suɔmɔ shɔ enaji ahe ni efɔse ojeŋma* lɛ eshwie nɔ. 39 Be ni Farisifonyo ni fɔ̃ lɛ nine lɛ na enɛ lɛ, ekɛɛ yɛ emli akɛ: “Nuu nɛɛ, gbalɔ ji lɛ lɛɛlɛŋ kulɛ, ebaale nɔ gbɔmɔ kɛ nɔ yoo ni taa ehe lɛ, akɛ eshafeelɔ ji lɛ.”+ 40 Shi Yesu here nɔ ekɛɛ lɛ akɛ: “Simon, miyɛ nɔ ko ni makɛɛ bo.” Ekɛɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, wiemɔ!”

41 “Hii enyɔ komɛi hiɛ nifalɔ ko nyɔmɔ; mɔ kome hiɛ nyɔmɔ denarioi* 500, shi mɔ kroko lɛ, 50. 42 Akɛni amɛbɛ nɔ ko ni amɛkɛbaawo lɛ nyɔmɔ hewɔ lɛ, ekɛke amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ tswaa. No hewɔ lɛ, amɛteŋ namɔ baasumɔ lɛ waa?” 43 Simon hã hetoo akɛ: “Misusuɔ akɛ mɔ ni ekɛ babaoo ke lɛ lɛ.” Ekɛɛ akɛ: “Okojo jogbaŋŋ.” 44 Ni etsɔ ehiɛ ehã yoo lɛ ni ekɛɛ Simon akɛ: “Oona yoo nɛɛ? Mibote oshĩa lɛ mli; ohãaa mi nu ni mikɛfɔ minaji ahe. Shi yoo nɛɛ kɛ eyaafonui fɔ minaji ahe ni ekɛ eyitsɔi tsumɔ. 45 Oshɔɔɔ minaa, shi yoo nɛɛ, kɛjɛ ŋmɛlɛtswaa nɔ ni miba mli nɛɛ, ekpako minaji ahe shɔmɔ kɛ suɔmɔ. 46 Ofɔseee mu oshwieee miyiteŋ, shi yoo nɛɛ fɔse ojeŋma* eshwie minaji anɔ. 47 Enɛ hewɔ lɛ, miikɛɛ bo akɛ, eyɛ mli akɛ ehe eshai lɛ fa* moŋ,+ shi akɛke lɛ ejaakɛ ejie suɔmɔ babaoo kpo. Shi mɔ ni akɛ fioo keɔ lɛ lɛ, ejieɔ suɔmɔ fioo kpo.” 48 Kɛkɛ ni ekɛɛ yoo lɛ akɛ: “Akɛ ohe eshai lɛ eke bo.”+ 49 Mɛi ni kɛ lɛ tara okpɔlɔ lɛ he lɛ bɔi amɛhe kɛɛmɔ akɛ: “Namɔ ji mɔ nɛɛ ni kɛ eshai po keɔ lɛ?”+ 50 Shi ekɛɛ yoo lɛ akɛ: “Ohemɔkɛyeli ehere bo;+ yaa yɛ toiŋjɔlɛ mli.”

8 Enɛ sɛɛ etsɛɛɛ lɛ, eyakpa maji kɛ akrowai amli eshiɛ ni ejaje Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ he sane kpakpa lɛ.+ Ni Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ fata ehe, 2 ni yei komɛi ni afamɔ mumɔi fɔji yɛ amɛmli, ni atsa amɛhelai hu lɛ fata ehe: Maria ni atsɛɔ lɛ Magdalena, mɔ ni daimonioi kpawo je emli lɛ; 3 kɛ Yohana,+ Herode tsulɔnukpa Kusa ŋa lɛ; kɛ Susana; kɛ yei krokomɛi babaoo, mɛi ni kɛ amɛnibii sɔmɔɔ amɛ lɛ.+

4 Agbɛnɛ, be ni mɛi babaoo ko kɛ mɛi ni fata ehe be ni ekpaa maji lɛ amli lɛ anaa bakpe shi lɛ, etsɔ nɔkwɛmɔnɔ* ko nɔ ekɛ amɛ wie ekɛɛ:+ 5 “Nidulɔ ko yiŋ etee eyadu edumɔwui. Be ni eduɔ nii lɛ, ekomɛi yashwie gbɛ he ni anaanaa nɔ, ni ŋwɛi loofɔji bakɔlɔ amɛye.+ 6 Ekomɛi yashwie tɛsaa nɔ, ni be ni amɛkwɛ̃ lɛ, amɛŋala ejaakɛ amɛnáaa nu.+ 7 Ekrokomɛi yashwie ŋmeii ateŋ, ni ŋmeii lɛ ni kɛ amɛ dara lɛ mia amɛ.+ 8 Shi ekrokomɛi hu yashwie sũ kpakpa nɔ, ni be ni amɛkwɛ̃ lɛ, amɛwo yibii 100.”+ Be ni ewie nibii nɛɛ, ewó egbee nɔ ekɛɛ: “Mɔ ni yɔɔ toi ni ekɛaabo toi lɛ, hã ebo toi.”+

9 Shi ekaselɔi lɛ bi lɛ nɔ ni nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ tsɔɔ.+ 10 Ekɛɛ akɛ: “Nyɛ lɛ, akɛhã nyɛ akɛ nyɛnu Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ he teemɔŋ saji krɔŋkrɔŋi lɛ ashishi, shi mɛi ni eshwɛ lɛ, awieɔ atsɔɔ amɛ yɛ nɔkwɛmɔnii*+ amli, no hewɔ lɛ, amɛkwɛɔ nii moŋ nɛ, shi amɛkwɛɔ lɛ efolo, ni amɛnuɔ moŋ nɛ, shi amɛnuuu shishi.+ 11 Agbɛnɛ, nɔkwɛmɔnɔ* lɛ shishi nɛ: Dumɔwu lɛ ji Nyɔŋmɔ wiemɔ lɛ.+ 12 Nɔ ni yɔɔ gbɛ lɛ he lɛ ji mɛi ni nuɔ, ni no sɛɛ lɛ, Abonsam baa ebajieɔ wiemɔ lɛ kɛjeɔ amɛtsuii amli kɛyaa koni amɛkahe amɛye ni ahere amɛyiwala.+ 13 Nɔ ni yɔɔ tɛsaa lɛ nɔ lɛ ji mɛi ni kɛ́ amɛnu wiemɔ lɛ, amɛmɔɔ mli kɛ miishɛɛ, shi mɛi nɛɛ bɛ shishifã. Amɛheɔ amɛyeɔ be fioo, shi yɛ kaa be mli lɛ, amɛkwaa hemɔkɛyeli lɛ.+ 14 Shi nɔ ni yashwie ŋmeii ateŋ lɛ ji mɛi ni nuɔ, shi tsui ni ayeɔ yɛ shihilɛ nɛɛ mli nibii ahe, kɛ ninámɔ,+ kɛ shihilɛ nɛɛ mli ŋɔɔmɔyelii lɛ gbalaa amɛ,+ ni emiaa amɛ kwraa ni amɛnyɛɛɛ amɛwo yibii ni hi.+ 15 Shi nɔ ni adu yɛ sũ kpakpa nɔ lɛ ji mɛi ni kɛ́ amɛkɛ tsui kpakpa ni yɔɔ krɔŋŋ nu wiemɔ lɛ,+ amɛhiɛɔ mli ni amɛkɛ shifimɔ woɔ yibii.+

16 “Mɔ ko esuuu kane, kɛkɛ lɛ ekɛ nɔ ko ebu nɔ loo ekɛma saatso shishi, shi moŋ ekɛmaa kanetso nɔ, koni mɛi ni baa mli lɛ ana la lɛ.+ 17 Ejaakɛ nɔ ko nɔ ko bɛ ni akɛtee ni ajieŋ lɛ kpo, ni nɔ ko nɔ ko hu bɛ ni atsĩmɔ nɔ jogbaŋŋ ni aleŋ, ni ejeŋ kpo yɛ faŋŋ.+ 18 No hewɔ lɛ, nyɛjwɛŋmɔ ahia bɔ ni nyɛboɔ nii toi nyɛhãa lɛ nɔ, ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni yɔɔ nɔ ko lɛ, abaahã lɛ eko afata he,+ shi mɔ fɛɛ mɔ ni bɛ nɔ ko lɛ, nɔ ni esusuɔ akɛ eyɔɔ po lɛ abaashɔ̃ yɛ edɛŋ.”+

19 Ni emami kɛ enyɛmimɛi hii+ lɛ ba eŋɔɔ, shi mɛi ni bua shi lɛ hewɔ lɛ, amɛnyɛɛɛ amɛshɛ emasɛi.+ 20 No hewɔ lɛ, abɔ lɛ amaniɛ akɛ: “Omami kɛ onyɛmimɛi hii lɛ damɔ agbó lɛ naa amɛmiitao amɛna bo.” 21 Ni ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Mimami kɛ minyɛmimɛi hii ji mɛnɛɛmɛi ni nuɔ Nyɔŋmɔ wiemɔ lɛ ni amɛkɛtsuɔ nii lɛ.”+

22 Gbi ko lɛ, ekɛ ekaselɔi lɛ bote lɛlɛ ko mli, ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛhãa wɔfoa kpaakpo lɛ kɛyaa esɛɛgbɛ.” No hewɔ lɛ, amɛkɛ lɛlɛ lɛ tee.+ 23 Shi be ni amɛnyiɛ nu lɛ hiɛ kɛyaa lɛ, ewɔ. Ni kɔɔyɔɔ ko ni naa wa tswa yɛ kpaakpo lɛ nɔ, ni lɛlɛ lɛ bɔi yimɔ kɛ nu, ni no hã amɛyaje oshãra mli.+ 24 No hewɔ lɛ, amɛtee ni amɛyatsĩɛ lɛ amɛkɛɛ: “Tsɔɔlɔ, Tsɔɔlɔ, wɔhiɛ miihe akpãtã!” Kɛkɛ ni ete shi, ni ekã kɔɔyɔɔ lɛ kɛ nu ni efee hamahama lɛ hiɛ, ni amɛfee diŋŋ ni jɛmɛ jɔ diŋŋ.+ 25 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nɛgbɛ nyɛhemɔkɛyeli yɔɔ?” Shi gbeyei mɔmɔ amɛ ni amɛhe jɔ̃ amɛhe, ni amɛkɛɛkɛɛ amɛhe akɛ: “Namɔ kwraa nɛ? Ejaakɛ efãa kɔɔyɔi kɛ nu po, ni amɛboɔ lɛ toi.”+

26 Ni amɛyakpeleke yɛ Gerasabii lɛ akpokpaa+ ni yɔɔ Galilea ŋɛlɛ nɔ lɛ ŋshɔ lɛ naa. 27 Be ni Yesu je lɛlɛ lɛ mli kɛba shikpɔŋ lɛ, nuu ko ni jɛ maŋ lɛ mli ni yɔɔ daimonioi lɛ kɛ lɛ bakpe. No mli lɛ, ehi shi be kplaŋŋ ni ewooo atade, ni ehiii shĩa, shi moŋ gbohii abui* ateŋ eyɔɔ.+ 28 Be ni ehiŋmɛi gba Yesu nɔ lɛ, ebo waa ni eho egbee ehiɛ, ni ekɛ gbee ni wa kɛɛ akɛ: “Yesu, Nyɔŋmɔ Ni Nɔ Kwɔ Fe Fɛɛ lɛ Bi, mɛɛ sane mikɛ bo yɔɔ? Miikpa bo fai, kaapiŋ mi.”+ 29 (Ejaakɛ no mli lɛ Yesu miibo eewo mumɔ ni he tseee lɛ yi akɛ eje nuu lɛ mli. No mli lɛ emɔɔ lɛ kpitiokpitio,*+ ni awo lɛ gboklɛi kɛ tsein* shii abɔ, ni mɛi buɔ ehe, shi etserɛɔ nii ni akɛfimɔɔ lɛ lɛ amli, ni daimonio lɛ kɛ lɛ yaa hei ni etse amɛhe banee.) 30 Yesu bi lɛ akɛ: “Te atsɛɔ bo tɛŋŋ?” Ekɛɛ akɛ: “Lejio,”* ejaakɛ daimonioi pii ebote emli. 31 Ni amɛtee nɔ amɛkpa lɛ fai akɛ ekafã amɛ akɛ amɛyabote bu kwɔŋkwɔŋ lɛ mli.+ 32 No mli lɛ, kpolotoi+ babaoo ko miiye nii yɛ jɛmɛ yɛ gɔŋ lɛ nɔ, no hewɔ lɛ, amɛkpa lɛ fai ni eŋmɛ amɛ gbɛ ni amɛyabote kpolotoi lɛ amli, ni eŋmɛ amɛ gbɛ.+ 33 Kɛkɛ ni daimonioi lɛ je nuu lɛ mli ni amɛyabote kpolotoi lɛ amli ni kpolotoi babaoo lɛ wó foi gidigidi kɛjɛ gɔŋ lɛ naa kɛyabote kpaakpo lɛ mli ni amɛgboi. 34 Shi be ni kpolotoi akwɛlɔi lɛ na nɔ ni etee nɔ lɛ, amɛjo foi ni amɛyagba sane lɛ yɛ maŋ lɛ mli kɛ hei ni etse amɛhe banee lɛ.

35 Kɛkɛ ni mɛi je kpo koni amɛyakwɛ nɔ ni etee nɔ lɛ. Amɛba Yesu ŋɔɔ ni amɛbana nuu ni daimonioi lɛ eje emli lɛ, ewo atade ni ejwɛŋmɔ miitsu nii jogbaŋŋ, eta Yesu najiashi, ni amɛshe gbeyei. 36 Mɛi ni na nɔ ni tee nɔ lɛ bɔ amɛ bɔ ni fee ni ahã nuu ni yɔɔ daimonioi lɛ ná hewalɛ. 37 Kɛkɛ ni mɛi babaoo ni jɛ Gerasabii lɛ akpokpaa lɛ nɔ lɛ kpa Yesu fai akɛ eje amɛŋɔɔ ni eya, ejaakɛ gbeyei emɔmɔ amɛ naakpa. Ni eyabote lɛlɛ lɛ mli koni eya. 38 Shi nuu lɛ ni daimonioi lɛ eje emli lɛ tee nɔ ekpa lɛ fai koni ekɛ lɛ aya, shi Yesu wo nuu lɛ gbɛ ekɛɛ:+ 39 “Kuu osɛɛ oya shĩa, ni oya nɔ ogba nɔ ni Nyɔŋmɔ efee ehã bo lɛ.” No hewɔ lɛ, eyiŋ etee, ni eyajaje nɔ ni Yesu fee ehã lɛ lɛ yɛ maŋ lɛ mli fɛɛ.

40 Be ni Yesu ku esɛɛ lɛ, mɛi lɛ here lɛ hiɛmɛɛ, ejaakɛ no mli lɛ, amɛ fɛɛ amɛmiikpa lɛ gbɛ.+ 41 Shi naa! nuu ko ni atsɛɔ lɛ Yairo lɛ ba; nuu nɛɛ, onukpai ni kwɛɔ kpeehe lɛ nɔ lɛ ateŋ mɔ kome ni. Ni eho egbee Yesu naji anaa ni ebɔi lɛ faikpamɔ koni eba eshĩa lɛ,+ 42 ejaakɛ ebiyoo kome pɛ* ni eye aaafee afii 12 lɛ miihe agbo.

Be ni Yesu nyiɛ gbɛ eyaa lɛ, mɛi lɛ fifia lɛ. 43 Agbɛnɛ, yoo ko yɛ ni lá eho+ lɛ afii 12, ni mɔ ko mɔ ko nyɛko atsa lɛ.+ 44 Yoo nɛɛ baje esɛɛgbɛ ni eta etade nɔhaanɔ lɛ naamuu lɛ he,+ ni amrɔ lɛ lá ni hoɔ yoo lɛ sɛɛ fo. 45 No hewɔ lɛ, Yesu kɛɛ: “Namɔ ta mihe lɛ?” Be ni amɛ fɛɛ amɛmiikɛɛ akɛ jeee amɛ ni lɛ, Petro kɛɛ: “Tsɔɔlɔ, mɛi lɛ ebɔle ohe ni amɛmiififia bo.”+ 46 Shi Yesu kɛɛ: “Mɔ ko eta mihe, ejaakɛ mile akɛ hewalɛ+ eje mimli.” 47 Be ni yoo lɛ na akɛ enyɛɛɛ ekɛ ehe atee lɛ, eba kɛ hekpokpomɔ ni ebagbee ehiɛ ni ebajaje nɔ hewɔ ni eta ehe lɛ kɛ bɔ ni atsa lɛ amrɔ nɔŋŋ lɛ yɛ mɛi lɛ fɛɛ ahiɛ. 48 Shi ekɛɛ yoo lɛ akɛ: “Biyoo, ohemɔkɛyeli lɛ ehã oná hewalɛ. Yaa yɛ toiŋjɔlɛ mli.”+

49 Be ni ekã he ewieɔ lɛ, onukpa ni kwɛɔ kpeehe lɛ nɔ lɛ najiaŋdamɔlɔ ko ba ebakɛɛ: “Obiyoo lɛ egbo; kaagba Tsɔɔlɔ lɛ naa dɔŋŋ.”+ 50 Be ni Yesu nu enɛ lɛ, ehã hetoo akɛ: “Kaashe gbeyei, ná hemɔkɛyeli kɛkɛ, ni abaahere eyiwala.”+ 51 Be ni eshɛ shĩa lɛ, eŋmɛɛɛ mɔ ko mɔ ko gbɛ ni ekɛ lɛ abote mli akɛ ja Petro, kɛ Yohane, kɛ Yakobo, kɛ gbekɛ yoo lɛ papa kɛ emami pɛ. 52 Shi mɛi lɛ fɛɛ miifó ni amɛmiigbála amɛhe mai kɛ awerɛho yɛ gbekɛ yoo lɛ hewɔ. No hewɔ lɛ ekɛɛ akɛ: “Nyɛkpaa yaafo,+ ejaakɛ egboko shi wɔ kɛkɛ ewɔ.”+ 53 Kɛkɛ ni amɛbɔi lɛ ŋmɔɔ kɛ hefɛoyeli ejaakɛ amɛle akɛ egbo. 54 Shi emɔ gbekɛ yoo lɛ nineshi, ni etsɛ lɛ ekɛɛ: “Gbekɛ, tee shi!”+ 55 Ni emumɔ*+ ku sɛɛ ba emli, ni amrɔ lɛ ete shi,+ ni efã akɛ ahã gbekɛ yoo lɛ nɔ ko ni eye. 56 Anɔkwa, efɔlɔi lɛ amii shɛ amɛhe naakpa, shi efã amɛ akɛ amɛkahã mɔ ko le nɔ ni etee nɔ lɛ.+

9 Kɛkɛ ni etsɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ kɛkpe ni ehã amɛ hewalɛ kɛ hegbɛ koni amɛkɛye daimonioi+ lɛ fɛɛ anɔ, ni amɛkɛtsa helai hu.+ 2 Ni etsu amɛ koni amɛyashiɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ ni amɛtsa helai, 3 ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛkahiɛa nɔ ko kɛhã gbɛfãa lɛ, dɛhiɛmɔtso jio, niyenii kotoku jio, blodo jio, shika* jio; ni nyɛkakɔlɔa atadei enyɔ hu.*+ 4 Shi he fɛɛ he ni nyɛbaabote shĩa ko mli yɛ lɛ, nyɛhia jɛmɛ ni nyɛjɛa jɛmɛ nyɛshia kɛyaa.+ 5 Ni he fɛɛ he ni mɛi hereee nyɛ yɛ lɛ, kɛ́ nyɛmiishi nakai maŋ lɛ mli lɛ, nyɛkpokpoa nyɛnaji ahe mulu lɛ nyɛshwiea* koni no afee odase eshi amɛ.”+ 6 Kɛkɛ ni amɛyiŋ amɛtee ni amɛyakpa shikpɔŋkuku lɛ mli fɛɛ, kɛjɛ akrowa kome mli kɛtee akrowa kroko mli, ni amɛjaje sane kpakpa lɛ ni amɛtsa mɛi yɛ he fɛɛ he.+

7 Agbɛnɛ Herode,* ni ji kpokpaa nɔyelɔ* lɛ, nu nibii ni yaa nɔ lɛ fɛɛ, ni eyiŋ futu lɛ naakpa ejaakɛ mɛi komɛi miikɛɛ akɛ atee Yohane shi kɛjɛ gbohii ateŋ,+ 8 shi mɛi krokomɛi miikɛɛ akɛ Elia ejie ehe kpo, ni mɛi krokomɛi hu miikɛɛ akɛ blema gbalɔi lɛ ateŋ mɔ kome ete shi.+ 9 Herode kɛɛ akɛ: “Yohane lɛ, mifo eyitso.+ No hewɔ lɛ, namɔ ji mɔ ni minuɔ nɛkɛ saji yɛ ehe nɛɛ?” No hewɔ lɛ, eetao ni ena lɛ.+

10 Be ni bɔfoi lɛ ku amɛsɛɛ lɛ, amɛbabɔ Yesu nibii fɛɛ ni amɛfee lɛ.+ Ni eŋɔ amɛ ni ekɛ amɛ pɛ yahɔ he ko yɛ maŋ ni atsɛɔ lɛ Betsaida lɛ mli.+ 11 Shi be ni mɛi lɛ ná amɛle lɛ, amɛtiu lɛ. Ni ehere amɛ hiɛmɛɛ ni ebɔi Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ he wiemɔ kɛ amɛ tsɔɔmɔ, ni etsa amɛteŋ mɛi ni tsamɔ he ehia amɛ lɛ.+ 12 No mli lɛ, je miina. Agbɛnɛ, Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ tsi amɛbɛŋkɛ lɛ ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Wo mɛi lɛ gbɛ koni amɛya akrowai kɛ hei ni etse amɛhe banee ni jwere wɔhewɔ lɛ amli ni amɛyatao wɔɔhei kɛ niyenii, ejaakɛ he ni wɔyɔɔ nɛɛ etse ehe banee.”+ 13 Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ nyɛhãa amɛ nɔ ko amɛyea.”+ Amɛkɛɛ akɛ: “Wɔbɛ nɔ ko fe blodoi enumɔ kɛ ŋshɔŋ loi enyɔ, ja ekolɛ wɔ diɛŋtsɛ wɔtee wɔyahé niyenii wɔhã mɛi nɛɛ fɛɛ.” 14 Anɔkwa, amɛyi aaafee hii 5,000. Shi ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Nyɛhãa amɛtaraa shi kuikui aaafee mɛi 50 naa.” 15 Ni amɛfee nakai, ni amɛhã amɛ fɛɛ amɛtara shi. 16 Ni ekɔlɔ blodoi enumɔ kɛ loi enyɔ lɛ, ni ekwɛ ŋwɛi, ni ejɔɔ nɔ. Ni ekumɔ mli ni ekɛhã kaselɔi lɛ koni amɛkɛmamɔ mɛi lɛ ahiɛ. 17 No hewɔ lɛ, amɛ fɛɛ amɛye ni amɛtɔrɔ, ni amɛkɔlɔ blodo kukuji ni shwɛ lɛ, kɛntɛŋi 12.+

18 Sɛɛ mli be ni ekome too esɔleɔ lɛ, kaselɔi lɛ ba eŋɔɔ, ni ebi amɛ akɛ: “Namɔ mɛi kɛɔ akɛ miji?”+ 19 Amɛhere nɔ amɛkɛɛ: “Yohane Baptisilɔ lɛ, shi mɛi komɛi kɛɔ akɛ Elia, ni mɛi krokomɛi hu kɛɔ akɛ blema gbalɔi lɛ ateŋ mɔ kome ete shi.”+ 20 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Shi nyɛ lɛ, namɔ nyɛkɛɔ akɛ miji?” Petro hã hetoo akɛ: “Kristo lɛ, mɔ ni Nyɔŋmɔ etsu lɛ lɛ.”+ 21 Kɛkɛ ni efã amɛ kɛ hiɛdɔɔ akɛ amɛkakɛɛ mɔ ko mɔ ko sane nɛɛ,+ 22 shi ekɛɛ: “Esa akɛ gbɔmɔ Bi lɛ ana nɔ babaoo ni onukpai lɛ, kɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ, kɛ woloŋmalɔi lɛ akpoo lɛ ni agbe lɛ,+ ni yɛ gbi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ, abaatee lɛ shi.”+

23 Kɛkɛ ni etsa nɔ ekɛɛ mɛi lɛ fɛɛ akɛ: “Kɛ́ mɔ ko miisumɔ akɛ enyiɛ misɛɛ lɛ, ekwa ehe,+ ni ewó epiŋmɔ tso* lɛ gbi fɛɛ gbi, ni eya nɔ enyiɛ misɛɛ.+ 24 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni miisumɔ akɛ ebaa ewala* yi lɛ, ebaaje edɛŋ, shi mɔ fɛɛ mɔ ni ewala* jeɔ edɛŋ yɛ mihewɔ lɛ, ebaabaa yi.+ 25 Anɔkwa, mɛɛ nɔ kpakpa gbɔmɔ baaná kɛ́ enine shɛ jeŋ muu lɛ fɛɛ nɔ shi ewala je edɛŋ loo ekpãtã ewala hiɛ?+ 26 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni mi kɛ miwiemɔi lɛ ahe feɔ lɛ hiɛgbele lɛ, lɛ hu ehe baafee gbɔmɔ Bi lɛ hiɛgbele be ni eba yɛ lɛ diɛŋtsɛ enunyam lɛ kɛ e-Tsɛ nɔ lɛ kɛ bɔfoi krɔŋkrɔŋi lɛ anɔ lɛ mli lɛ.+ 27 Shi miikɛɛ nyɛ anɔkwale akɛ, mɛi komɛi yɛ mɛi ni damɔ biɛ nɛɛ ateŋ ni amɛsaŋ amɛnaa gbele kɔkɔɔkɔ kɛyashi amɛbaana Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ dã.”+

28 Anɔkwa, be ni ewie wiemɔi nɛɛ sɛɛ aaafee gbii kpaanyɔ lɛ, ekɛ Petro, kɛ Yohane, kɛ Yakobo fata ehe ni amɛkwɔ kɛtee gɔŋ lɛ nɔ koni eyasɔle.+ 29 Ni be ni esɔleɔ lɛ, ehiɛ su tsake ni etadei lɛ yɛ futafuta ni amɛkpɛlɛ kaŋkaŋ. 30 Ni naa! no mli lɛ hii enyɔ kɛ lɛ miigba sane; amɛji Mose kɛ Elia. 31 Mɛi nɛɛ pue kɛ anunyam ni amɛbɔi eshimɔ kɛyaa ni eeba ebawo lɛ obɔ yɛ Yerusalem lɛ he wiemɔ.+ 32 No mli lɛ Petro kɛ mɛi ni fata ehe lɛ ewɔ, shi be ni amɛhiɛ tsɛ̃ kwraa lɛ, amɛna enunyam+ lɛ kɛ hii enyɔ ni kɛ lɛ damɔ shi lɛ. 33 Ni be ni mɛi nɛɛ shiɔ lɛ amɛyaa lɛ, Petro kɛɛ Yesu akɛ: “Tsɔɔlɔ, ehi hã wɔ akɛ wɔyɛ biɛ. No hewɔ lɛ, hã wɔfee mama tsũi etɛ, onɔ ekome, Mose nɔ ekome, kɛ Elia hu nɔ ekome.” Shi eleee nɔ ni ewieɔ lɛ. 34 Shi be ni ewieɔ nibii nɛɛ, atatu ko pue ni ebɔi amɛnɔ haa. Be ni amɛbote atatu lɛ mli lɛ, amɛshe gbeyei. 35 Kɛkɛ ni gbee ko+ jɛ atatu lɛ mli kɛɛ: “Mɔ nɛ ji mi-Bi, mɔ ni ahala lɛ lɛ.+ Nyɛboa lɛ toi.”+ 36 Be ni gbee lɛ gbɛɛ lɛ, Yesu kome too ana. Shi amɛfee dioo ni nakai gbii lɛ amli lɛ, amɛbɔɔɔ mɔ ko mɔ ko nibii ni amɛna lɛ eko eko he amaniɛ.+

37 Enɔ jetsɛremɔ, be ni amɛjɛ gɔŋ lɛ nɔ amɛkpeleke shi lɛ, mɛi babaoo ko kɛ lɛ bakpe.+ 38 Ni naa! nuu ko bo kɛjɛ mɛi lɛ ateŋ ekɛɛ: “Tsɔɔlɔ, miikpa bo fai ni okwɛ mibinuu lɛ ejaakɛ mibi kome pɛ ji lɛ.+ 39 Ni naa! mumɔ ko ŋɔɔ lɛ, ni gbekɛ nuu lɛ bolɔɔ trukaa, ni mumɔ lɛ hãa eshɔ̃ɔ ni enaa kwɛ̃ɔ afui, ni epilaa lɛ, ni ewa dani eshiɔ lɛ. 40 Mikpa okaselɔi lɛ fai koni amɛfã lɛ, shi amɛnyɛɛɛ.” 41 Yesu here nɔ ekɛɛ: “Nyɛ yinɔbii ni bɛ hemɔkɛyeli ni bɛ nyɛŋɛlɛ nɔ,+ be enyiɛ kwraa mikɛ nyɛ baahi shi ni maná nyɛhe tsui kɛyashi? Okɛ obi lɛ aba biɛ.”+ 42 Shi be ni gbekɛ nuu lɛ baa po lɛ, daimonio lɛ wo lɛ etswa shi ni ehã eshɔ̃ waa. Shi Yesu kã mumɔ ni he tseee lɛ hiɛ, ni etsa gbekɛ nuu lɛ, ni ekɛ lɛ hã epapa ekoŋŋ. 43 Ni amɛ fɛɛ amɛhe jɔ̃ amɛhe yɛ Nyɔŋmɔ hewalɛ kpele lɛ hewɔ.

Be ni amɛ fɛɛ amɛnaa ekpɛ amɛhe yɛ nibii fɛɛ ni efeɔ lɛ hewɔ lɛ, ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: 44 “Nyɛboa toi jogbaŋŋ ni nyɛkaia wiemɔi nɛɛ, ejaakɛ abaajie gbɔmɔ Bi lɛ awo gbɔmɛi adɛŋ.”+ 45 Shi amɛnuuu nɔ ni ekɛɔ lɛ shishi. Anɔkwa, akɛtee amɛ koni amɛkanu shishi, ni amɛmiishe gbeyei akɛ amɛbaabi lɛ wiemɔ nɛɛ he sane.

46 Kɛkɛ ni ŋwanejee ko bate shi yɛ amɛteŋ yɛ mɔ ni ji agbo fe fɛɛ yɛ amɛteŋ lɛ he.+ 47 Akɛni Yesu le amɛtsuiiaŋ susumɔi hewɔ lɛ, emɔ gbekɛ bibioo ko, ni ekɛ lɛ badamɔ emasɛi, 48 ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ gbekɛ bibioo nɛɛ yɛ migbɛ́i mli lɛ hereɔ mi hu; ni mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ mi lɛ, ehereɔ mɔ ni tsu mi lɛ hu.+ Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni feɔ enii akɛ mɔ ni baa shi yɛ nyɛ fɛɛ nyɛteŋ lɛ, lɛ ji agbo.”+

49 Yohane here nɔ ekɛɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔna mɔ ko ni kɛ ogbɛ́i lɛ miifamɔ daimonioi, ni wɔbɔ mɔdɛŋ akɛ wɔtsĩ lɛ gbɛ ejaakɛ efataaa wɔ mɛi ni wɔnyiɛ osɛɛ lɛ ahe.”+ 50 Shi Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Nyɛkatsĩa lɛ gbɛ, ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni eteee shi ewooo nyɛ lɛ, eyɛ nyɛgbɛfaŋ.”

51 Be ni gbii ni abaaŋɔ lɛ kɛya ŋwɛi+ lɛ eshɛ etã lɛ,* etswa efai shi akɛ ebaaya Yerusalem. 52 No hewɔ lɛ, etsu mɛi kɛtsɔ ehiɛ. Ni amɛyiŋ amɛtee ni amɛyabote Samariabii akrowa ko mli, bɔ ni afee ni amɛyasaa nibii amɛto lɛ. 53 Shi amɛhereee lɛ+ ejaakɛ eŋmɔ eyiŋ kpɔ* akɛ ebaaya Yerusalem. 54 Be ni Yakobo kɛ Yohane,+ ni ji ekaselɔi lɛ na enɛ lɛ, amɛkɛɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, ani oosumɔ ni wɔkɛɛ ni la ajɛ ŋwɛi abakpãtã amɛhiɛ?”+ 55 Shi etsɔ ehe ni ekã amɛhiɛ. 56 No hewɔ lɛ, amɛtee akrowa kroko mli.

57 Agbɛnɛ, be ni amɛnyiɛ gbɛ lɛ nɔ amɛyaa lɛ, mɔ ko kɛɛ lɛ akɛ: “He fɛɛ he ni obaaya lɛ, manyiɛ osɛɛ.” 58 Shi Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Osɔi yɛ bui, ni ŋwɛi loofɔji hu yɛ tsũi, shi gbɔmɔ Bi lɛ bɛ he ko ni ekɛ eyitso fɔ̃ɔ.”+ 59 Kɛkɛ ni ekɛɛ mɔ kroko akɛ: “Baatsɔ misɛɛnyiɛlɔ.” Nuu lɛ kɛɛ: “Nuŋtsɔ, ŋmɛɛ mi gbɛ ni maya mayafu mipapa dã.”+ 60 Shi ekɛɛ lɛ akɛ: “Hã gbohii+ lɛ afu amɛgbohii, shi bo lɛ yaa ni oyashiɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ yɛ he fɛɛ he.”+ 61 Ni mɔ kroko hu kɛɛ: “Nuŋtsɔ, manyiɛ osɛɛ, shi ŋmɛɛ mi gbɛ ni maya ni mikɛ mɛi ni yɔɔ mishĩa lɛ ayaye shɛɛ dã.” 62 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Mɔ ni kɛ enine mɔɔ tsina kɔi mli ni ekuɔ ekuɛ ekwɛɔ nibii ni yɔɔ sɛɛ lɛ,+ esaaa Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ.”+

10 Nibii nɛɛ asɛɛ lɛ, Nuŋtsɔ lɛ hala mɛi krokomɛi 70 ni etsu amɛ enyɔnyɔɔnyɔ+ kɛtsɔ ehiɛ kɛtee maŋ fɛɛ maŋ kɛ he fɛɛ he ni lɛ diɛŋtsɛ ebaaya lɛ. 2 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, nikpamɔ lɛ fa, shi nitsulɔi lɛ faaa. No hewɔ lɛ, nyɛkpaa nikpamɔ Nuŋtsɔ lɛ fai koni etsu nitsulɔi kɛba enikpamɔ lɛ mli.+ 3 Nyɛyaa! Naa! miitsu nyɛ akɛ gwantɛŋbii yɛ ŋa mli gbei ateŋ.+ 4 Nyɛkahiɛa shika kotoku loo niyenii kotoku loo tokota,+ ni nyɛkaŋaa mɔ ko* yɛ gbɛ lɛ nɔ. 5 He fɛɛ he ni nyɛbaabote shĩa ko mli yɛ lɛ, klɛŋklɛŋ lɛ nyɛkɛa akɛ: ‘Toiŋjɔlɛ aba shĩa nɛɛ.’+ 6 Ni kɛ́ mɔ ko ni sumɔɔ toiŋjɔlɛ* yɛ jɛmɛ lɛ, nyɛtoiŋjɔlɛ lɛ baahi enɔ. Shi kɛjeee nakai lɛ, nyɛtoiŋjɔlɛ lɛ baaku sɛɛ aba nyɛŋɔɔ. 7 No hewɔ lɛ, nyɛhia nakai shĩa lɛ mli,+ ni nyɛyea ni nyɛnua nɔ ni amɛbaahã nyɛ lɛ,+ ejaakɛ nitsulɔ lɛ, enyɔmɔwoo sa lɛ.+ Nyɛkafãa kɛjɛa shĩa kome mli kɛyaa shĩa kroko mli.

8 “Agbɛnɛ hu, he fɛɛ he ni nyɛbaabote maŋ ko mli yɛ ni amɛbaahere nyɛ lɛ, nyɛyea nɔ ni akɛbaama nyɛhiɛ lɛ 9 ni nyɛtsaa helatsɛmɛi ni yɔɔ mli lɛ, ni nyɛkɛa amɛ akɛ: ‘Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ ebɛŋkɛ nyɛ.’+ 10 Shi he fɛɛ he ni nyɛbaabote maŋ ko mli yɛ ni amɛhereee nyɛ lɛ, nyɛjea kpo kɛyaa egbɛjegbɛi wuji lɛ anɔ nyɛyakɛa akɛ: 11 ‘Nyɛmaŋ nɛɛ mli mulu po ni kpɛtɛ wɔnaji ahe lɛ, wɔmiikpala wɔmiishwie nyɛnɔ.+ Shi nyɛnáa nyɛlea akɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ eshɛ shi.’ 12 Miikɛɛ nyɛ akɛ, ebaawa ehã nakai maŋ lɛ fe Sodom yɛ nakai gbi lɛ nɔ.+

13 “Kpoo hã bo, Korazin! Kpoo hã bo, Betsaida! ejaakɛ eji atsu hewalɛ nitsumɔi ni atsu yɛ nyɛmli lɛ yɛ Tiro kɛ Sidon kulɛ, amɛtara kpekpe kɛ lamulu mli amɛtsake amɛtsui jeeŋmɔ.+ 14 No hewɔ lɛ, yɛ kojomɔ lɛ mli lɛ, ebaawa ehã nyɛ fe Tiro kɛ Sidon. 15 Ni bo, Kapernaum, ani aaawó onɔ kɛya ŋwɛi? Gbonyobu* lɛ mli tɔ̃ɔ obaakpeleke shi kɛya!

16 “Mɔ fɛɛ mɔ ni boɔ nyɛ toi lɛ boɔ mi hu toi.+ Ni mɔ fɛɛ mɔ ni ebuuu nyɛ lɛ ebuuu mi hu. Agbɛnɛ hu, mɔ fɛɛ mɔ ni ebuuu mi lɛ ebuuu mɔ ni tsu mi lɛ hu.”+

17 Kɛkɛ ni mɛi 70 lɛ ku amɛsɛɛ amɛba kɛ miishɛɛ ni amɛbakɛɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, ogbɛ́i lɛ ni wɔkɛtsuɔ nii lɛ hewɔ lɛ, akɛ daimonioi lɛ po woɔ wɔshishi.”+ 18 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Miina Satan ni ejɛ ŋwɛi ebagbee shi momo+ tamɔ sarawa. 19 Naa! mihã nyɛ hegbɛ koni nyɛnaanaa onufui kɛ nyɔŋmɔŋkrakroi anɔ, kɛ hegbɛ yɛ henyɛlɔ lɛ hewalɛ lɛ fɛɛ nɔ,+ ni nɔ ko nɔ ko kwraa yeŋ nyɛ awui. 20 Shi nyɛkanyaa akɛni akɛ mumɔi lɛ woɔ nyɛshishi lɛ hewɔ, moŋ lɛ nyɛnyaa akɛni aŋmala nyɛgbɛ́ii yɛ ŋwɛi lɛ hewɔ.”+ 21 Nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ mli nɔŋŋ lɛ, emli fili lɛ yɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ mli ni ekɛɛ: “Miijie oyi yɛ faŋŋ, Ataa, ŋwɛi kɛ shikpɔŋ Nuŋtsɔ, ejaakɛ okɛ nibii nɛɛ etee hiɛshikalɔi kɛ nilelɔi, okɛtee amɛ jogbaŋŋ,+ ni ojie amɛ kpo otsɔɔ gbekɛbii bibii. Lɛɛlɛŋ, Ataa, ejaakɛ enɛ ji gbɛ ni onáa he miishɛɛ.+ 22 Mi-Tsɛ kɛ nibii fɛɛ ewo midɛŋ, ni mɔ ko mɔ ko leee mɔ ni Bi lɛ ji, ja Tsɛ lɛ pɛ, ni mɔ ko mɔ ko leee mɔ ni Tsɛ lɛ ji, ja Bi lɛ pɛ,+ kɛ mɔ fɛɛ mɔ ni Bi lɛ sumɔɔ akɛ ejie lɛ kpo etsɔɔ lɛ lɛ.”+

23 Kɛkɛ ni ekɛ ekaselɔi lɛ pɛ wie akɛ: “Hiŋmɛii ni naa nibii ni nyɛnaa nɛɛ yɛ miishɛɛ.+ 24 Ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, gbalɔi kɛ maŋtsɛmɛi babaoo shwe akɛ amɛna nibii ni nyɛnaa nɛɛ shi amɛyanaaa,+ ni amɛshwe akɛ amɛnu nibii ni nyɛnuɔ nɛɛ hu, shi amɛyanuuu.”

25 Ni naa! nuu ko ni le Mla lɛ jogbaŋŋ lɛ te shi koni eka lɛ, ni ekɛɛ: “Tsɔɔlɔ, mɛni esa akɛ mafee koni maná naanɔ wala?”*+ 26 Ekɛɛ lɛ akɛ: “Mɛni aŋma yɛ Mla lɛ mli? Te okaneɔ tɛŋŋ?” 27 Ehã hetoo akɛ: “‘Suɔmɔ Yehowa,* o-Nyɔŋmɔ lɛ, kɛ otsui muu fɛɛ kɛ osusuma* muu fɛɛ kɛ onyɛmɔ fɛɛ kɛ ojwɛŋmɔ muu fɛɛ,’+ kɛ ‘onyɛmi gbɔmɔ tamɔ bo diɛŋtsɛ ohe.’”+ 28 Ekɛɛ lɛ akɛ: “Bɔ ni ohã hetoo lɛ ja; yaa nɔ ofee enɛ ni obaaná wala.”+

29 Shi akɛni nuu lɛ miitao ebu ehe jalɔ hewɔ lɛ,+ ekɛɛ Yesu akɛ: “Namɔ tuuntu ji minyɛmi?” 30 Yesu here nɔ ekɛɛ: “Nuu ko yi mli kɛjɛ Yerusalem ni eekpeleke shi kɛmiiya Yeriko ni eyagbee julɔi ateŋ, amɛjie ehe atadei, amɛyi lɛ, ni amɛshi lɛ ni egbo fã kɛ fã. 31 Ni eba mli akɛ nakai be lɛ mli nɔŋŋ lɛ, osɔfo ko nyiɛ nakai gbɛ lɛ nɔ kɛmiikpeleke shi, shi be ni ena lɛ lɛ, etsɔ gbɛ lɛ afã kɛho. 32 Nakai nɔŋŋ Levinyo ko hu, be ni eshɛ jɛmɛ ni ena lɛ lɛ, etsɔ gbɛ lɛ afã kɛho. 33 Shi Samarianyo ko+ nyiɛ gbɛ lɛ nɔ kɛmiifã gbɛ ni ebati enɔ, ni be ni ena lɛ lɛ, emusuŋ tsɔ lɛ yɛ ehewɔ. 34 No hewɔ lɛ, etsi ebɛŋkɛ lɛ ni efimɔ epilamɔi lɛ anɔ, efɔse mu kɛ wain eshwie nɔ. Kɛkɛ ni ewó lɛ eta lɛ diɛŋtsɛ ekooloo lɛ nɔ ni ekɛ lɛ tee gbɔiatoohe ko, ni eyakwɛ lɛ. 35 Enɔ jetsɛremɔ lɛ, ekɛ denarioi* enyɔ hã gbɔiatoohe nɔkwɛlɔ lɛ, ni ekɛɛ: ‘Kwɛmɔ lɛ, ni nɔ fɛɛ nɔ ni obaafite kɛfata enɛ he lɛ, kɛ́ miku misɛɛ miba lɛ, mato bo najiaŋ.’ 36 Mɛi etɛ nɛɛ ateŋ namɔ osusuɔ akɛ efee ehe nyɛmi+ ehã nuu ni yagbee julɔi ateŋ lɛ?” 37 Ekɛɛ akɛ: “Mɔ ni jie mɔbɔnalɛ kpo etsɔɔ lɛ lɛ.”+ Ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Yaa, ni bo diɛŋtsɛ hu oyafee nakai nɔŋŋ.”+

38 Agbɛnɛ, be ni amɛnyiɛ gbɛ kɛyaa lɛ, ebote akrowa ko mli. Biɛ ni yoo ko ni atsɛɔ lɛ Marta+ here lɛ akɛ gbɔ kɛtee eshĩa. 39 Marta yɛ nyɛmi yoo ko ni atsɛɔ lɛ Maria, ni lɛ lɛ ebata Nuŋtsɔ lɛ naji anaa ni etee nɔ ebo nɔ ni ewieɔ* lɛ toi. 40 Shi Marta hã nibii pii ahe nitsumɔ gbala ejwɛŋmɔ. No hewɔ lɛ, eba Yesu ŋɔɔ ni ebakɛɛ: “Nuŋtsɔ, ani egbaaa onaa akɛ minyɛmi yoo lɛ eshi mikome too koni mitsu nibii ahe nii? Kɛɛmɔ lɛ ni ebaye ebua mi.” 41 Nuŋtsɔ lɛ hã lɛ hetoo akɛ: “Marta, Marta, ooye otsui ni oohao ohe yɛ nibii pii ahe. 42 Shi nibii fioo loo nɔ kome pɛ he hiaa. Maria lɛ, ehala nɔ ni ji ekpakpa lɛ,*+ ni ashɔ̃ŋ yɛ edɛŋ.”

11 Agbɛnɛ, eyɛ he ko eesɔle, ni be ni egbe naa lɛ, ekaselɔi lɛ ateŋ mɔ kome kɛɛ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, tsɔɔmɔ wɔ bɔ ni asɔleɔ, tamɔ bɔ ni Yohane hu tsɔɔ ekaselɔi lɛ.”

2 No hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Be fɛɛ be ni nyɛbaasɔle lɛ, nyɛkɛa akɛ: ‘Ataa, ogbɛ́i lɛ he atse.*+ O-Maŋtsɛyeli lɛ aba.+ 3 Daa gbi lɛ, hã wɔ wɔniyenii* yɛ nɔ ni he hiaa wɔ kɛhã gbi lɛ naa.+ 4 Ni okɛ wɔhe eshai ake wɔ,+ ejaakɛ wɔ diɛŋtsɛ hu wɔkɛkeɔ mɔ fɛɛ mɔ ni feɔ esha eshiɔ wɔ lɛ;*+ ni okɛ wɔ akaya kaa* mli.’”+

5 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛŋɔa lɛ akɛ nyɛteŋ mɔ ko yɛ naanyo ko, ni etee eŋɔɔ nyɔɔŋteŋ eyakɛɛ lɛ akɛ, ‘Naanyo, faa mi blodoi etɛ, 6 ejaakɛ bianɛ nɔŋŋ minanemɛi lɛ ateŋ mɔ kome jɛ gbɛfãa mli eba miŋɔɔ ni mibɛ nɔ ko ni mikɛbaahã lɛ.’ 7 Shi nakai mɔ lɛ here nɔ kɛjɛ tsũ lɛ mli ekɛɛ: ‘Kpa minaagbamɔ. Aŋa shinaa lɛ momo, ni mi kɛ mibii lɛ kamɔ saa nɔ. Minyɛŋ shi mate ni mahã bo nɔ ko.’ 8 Miikɛɛ nyɛ akɛ, kɛ́ eteŋ shi ni ebahã lɛ nɔ ko yɛ enaanyo ni eji lɛ hewɔ po lɛ, bɔ fɛɛ bɔ ni fee lɛ, akɛni ekpaaa enaagbamɔ hewɔ lɛ,+ ebaate shi ni ehã lɛ nɔ fɛɛ nɔ ni he hiaa lɛ lɛ. 9 No hewɔ lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nyɛyaa nɔ nyɛbia,+ ni abaahã nyɛ; nyɛyaa nɔ nyɛtaoa, ni nyɛbaana; nyɛyaa nɔ nyɛshia, ni abaagbele ahã nyɛ.+ 10 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni biɔ lɛ nine shɛɔ nɔ,+ ni mɔ fɛɛ mɔ ni taoɔ lɛ naa, ni mɔ fɛɛ mɔ ni shiɔ lɛ, agbeleɔ ahãa lɛ. 11 Anɔkwa, mɛɛ tsɛ yɔɔ nyɛteŋ ni kɛ́ ebinuu bi lɛ ŋshɔŋ loo lɛ, ebaahã lɛ onufu moŋ fe ŋshɔŋ loo?+ 12 Aloo kɛ́ ebi lɛ wɔlɔ lɛ, ebaahã lɛ nyɔŋmɔŋkrakro? 13 No hewɔ lɛ, kɛji nyɛ, ni nyɛji mɛi fɔji po lɛ, nyɛle bɔ ni nyɛfeɔ nyɛkɛ nikeenii kpakpai hãa nyɛbii lɛ, enyiɛ nɔŋŋ Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ kɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ hãŋ mɛi ni biɔ lɛ lɛ!”+

14 Sɛɛ mli lɛ, efã mumɔ ko ni hãa mɔ tsɔɔ mumui.+ Be ni daimonio lɛ je kpo lɛ, nuu mumui lɛ wie, ni mɛi lɛ anaa kpɛ amɛhe.+ 15 Shi amɛteŋ mɛi komɛi kɛɛ: “Beelzebul,* daimonioi anɔyelɔ lɛ, hewalɛ ekɛfãmɔɔ daimonioi lɛ.”+ 16 Ni mɛi krokomɛi lɛ, bɔ ni afee ni amɛka lɛ lɛ, amɛbɔi lɛ bimɔ koni efee okadi ko+ ni jɛ ŋwɛi etsɔɔ amɛ. 17 Akɛni ele amɛsusumɔi hewɔ lɛ,+ ekɛɛ amɛ akɛ: “Maŋtsɛyeli fɛɛ maŋtsɛyeli ni teɔ shi ewoɔ lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ hiɛ kpãtãa, ni shĩa fɛɛ shĩa ni teɔ shi ewoɔ lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ kumɔɔ shwieɔ shi. 18 Nakai nɔŋŋ kɛ́ Satan hu te shi ewo lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ, te aaafee tɛŋŋ ni emaŋtsɛyeli lɛ aaadamɔ shi lɛ? Ejaakɛ nyɛkɛɛ Beelzebul hewalɛ mikɛfamɔɔ daimonioi lɛ. 19 Kɛ́ Beelzebul hewalɛ mikɛfamɔɔ daimonioi lɛ, namɔ hewalɛ nyɛbihii lɛ kɛfamɔɔ amɛ mɔ? Enɛ hewɔ ni amɛbaakojo nyɛ lɛ. 20 Shi kɛ́ Nyɔŋmɔ wao+ mikɛfamɔɔ daimonioi lɛ, no lɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ ebanina nyɛ trukaa.+ 21 Kɛ́ nuu hewalɔ ko ni kɛ tawuu nii ewula ehe jogbaŋŋ miibu eshĩa he lɛ, enibii yɛ shweshweeshwe. 22 Shi kɛ́ mɔ ko ni he wa fe lɛ batutua lɛ ni eye enɔ kunim lɛ, nakai nuu lɛ shɔ̃ɔ etawuu nii ni ekɛ ehiɛ fɔ̃ɔ nɔ lɛ fɛɛ, ni ejaraa nibii ni eshɔ̃ yɛ edɛŋ lɛ. 23 Mɔ fɛɛ mɔ ni bɛ migbɛfaŋ lɛ, ete shi ewo mi, ni mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ mi buaaa naa lɛ, egbɛɔ eshwãa.+

24 “Kɛ́ mumɔ ni he tseee ko je gbɔmɔ mli lɛ, eyatsɔɔ hei ni nu bɛ kɛtaoɔ hejɔɔmɔhe, ni kɛ́ enáaa eko lɛ, ekɛɔ akɛ, ‘Maku misɛɛ maya mishĩa ni mifã yɛ mli lɛ mli.’+ 25 Ni kɛ́ ebashɛ lɛ, enaa akɛ abɛɛ shĩa lɛ mli, ni asaa mli. 26 Kɛkɛ lɛ eyaa ni eyaŋɔɔ mumɔi krokomɛi kpawo ni feɔ efɔŋ fe lɛ kɛfataa ehe, ni kɛ́ amɛbote mli lɛ, amɛhiɔ jɛmɛ. No hewɔ lɛ, nakai mɔ lɛ naagbee shihilɛ tsɔɔ efɔŋ fe klɛŋklɛŋ nɔ lɛ.”

27 Agbɛnɛ, be ni ewieɔ nibii nɛɛ, yoo ko jɛ mɛi ni bua shi lɛ ateŋ ebo ekɛɛ lɛ akɛ: “Musu ni hiɛ bo kɛ fufɔ ni oye lɛ yɛ miishɛɛ!”+ 28 Shi ekɛɛ akɛ: “Dabi, jeee nakai, moŋ lɛ, mɛi ni nuɔ Nyɔŋmɔ wiemɔ lɛ ni amɛyeɔ nɔ lɛ yɛ miishɛɛ!”+

29 Be ni mɛi lɛ bua amɛhe naa lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Yinɔ nɛɛ ji yinɔ fɔŋ; etaoɔ okadi, shi ahãŋ lɛ okadi ko akɛ ja Yona okadi lɛ.+ 30 Ejaakɛ tamɔ bɔ ni Yona+ tsɔ okadi kɛhã Ninivebii lɛ, nakai nɔŋŋ gbɔmɔ Bi lɛ hu baatsɔ okadi kɛhã yinɔ nɛɛ. 31 Abaatee wuoyigbɛ maŋnyɛ+ lɛ kɛ yinɔbii nɛɛ ashi yɛ kojomɔ lɛ mli ni ebaabu amɛ fɔ, ejaakɛ ejɛ shikpɔŋ lɛ naagbeehei lɛ eba ebabo Solomon hiɛshikamɔ lɛ toi. Shi naa! mɔ ko ni fe Solomon yɛ biɛ.+ 32 Ninivebii lɛ kɛ nɛkɛ yinɔ nɛɛ baate shi yɛ kojomɔ lɛ mli ni amɛbaabu yinɔ nɛɛ fɔ, ejaakɛ amɛtsake amɛtsui yɛ Yona shiɛmɔ lɛ hewɔ.+ Shi naa! mɔ ko ni fe Yona yɛ biɛ. 33 Kɛ́ mɔ ko su kane lɛ, ekɛmaaa teemɔhe ko, ni ekɛmaaa kɛntɛŋ* shishi hu, shi moŋ ekɛmaa kanetso nɔ+ koni mɛi ni baa mli lɛ ana la lɛ. 34 Gbɔmɔtso lɛ kane ji ohiŋmɛi lɛ. Kɛ́ ohiŋmɛi kwɛɔ nɔ kome* lɛ, ogbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ hu kpɛɔ;* shi kɛ́ ekɔ̃ɔ nii anɔ* lɛ, ogbɔmɔtso lɛ hu woɔ duŋ.+ 35 No hewɔ lɛ, kwɛmɔ ni oná nɔmimaa akɛ la ni yɔɔ omli lɛ, jeee duŋ ni. 36 No hewɔ lɛ, kɛ́ ogbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ miikpɛ ni ehe ko he ko woko duŋ lɛ, ogbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ baakpɛ tamɔ bɔ ni kane kpɛɔ ni ehãa onáa la lɛ.”

37 Be ni ewie enɛ lɛ, Farisifonyo ko kpa lɛ fai ni ekɛ lɛ abaye nii. No hewɔ lɛ, etee mli ni eyata okpɔlɔ lɛ he. 38 Shi be ni Farisifonyo lɛ na akɛ efɔflɔko eniji ahe* dani ebaaye nii lɛ, enaa kpɛ ehe.+ 39 Shi Nuŋtsɔ lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Agbɛnɛ, nyɛ Farisifoi, nyɛshaa kɔɔpoo kɛ kã he, shi nyɛmligbɛ lɛ, nyɛyimɔ obɔbɔ kɛ amimyeli kɛ efɔŋfeemɔ.+ 40 Buului! Ani mɔ ni fee ekponɔgbɛ lɛ, jeee lɛ nɔŋŋ efee emligbɛ lɛ hu? 41 Shi nyɛkɛ nibii ni yɔɔ mligbɛ lɛ afea ohiafoi ejurɔ,* ni naa! nyɛhe nibii fɛɛ ahe baatse. 42 Shi kpoo hã nyɛ, Farisifoi, ejaakɛ nyɛhãa kowɛ kɛ peganon* kɛ yelibai krokomɛi* fɛɛ mlijai nyɔŋma mli ekome,+ shi nyɛkuɔ nyɛhiɛ nyɛshwieɔ jalɛsaneyeli kɛ Nyɔŋmɔ suɔmɔ lɛ nɔ! Kulɛ eji nyɛgbɛnaa akɛ nyɛfeɔ enɛɛmɛi, shi esaaa akɛ nyɛkuɔ nyɛhiɛ nyɛshwieɔ nakai nibii krokomɛi lɛ hu anɔ.+ 43 Kpoo hã nyɛ, Farisifoi, ejaakɛ nyɛsumɔɔ hiɛgbɛ sɛii* ni yɔɔ kpeehei lɛ anɔ taramɔ kɛ jaji anɔ ŋamɔi!+ 44 Kpoo hã nyɛ, ejaakɛ nyɛtamɔ nakai gbohii abui* lɛ ni anaaa amɛ faŋŋ,*+ ni no hewɔ lɛ, mɛi nyiɛɔ amɛnɔ ni amɛleee lɛ!”

45 Mɛi ni le Mla lɛ jogbaŋŋ lɛ ateŋ mɔ kome here nɔ ekɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, kɛ́ owie enɛɛmɛi lɛ, belɛ oojɛ wɔ hu.” 46 Kɛkɛ ni ekɛɛ: “Kpoo hã nyɛ mɛi ni nyɛle Mla lɛ jogbaŋŋ lɛ hu, ejaakɛ nyɛkɛ jatsui ni teremɔ wa tereɔ mɛi, shi nyɛ diɛŋtsɛ lɛ, nyɛkɛ nyɛwaobii lɛ ateŋ ekome po etaaa jatsui lɛ ahe!+

47 “Kpoo hã nyɛ, ejaakɛ nyɛmamɔɔ gbalɔi lɛ agbohii abui* lɛ, shi nyɛtsɛmɛi lɛ gbe amɛ!+ 48 Ekã shi faŋŋ akɛ, nyɛji nyɛtsɛmɛi lɛ anifeemɔi lɛ ahe odasefoi, ni kɛ̃lɛ nyɛyɛ amɛnifeemɔi lɛ ahe miishɛɛ, ejaakɛ amɛ amɛgbe gbalɔi lɛ+ moŋ, shi nyɛ nyɛmamɔɔ amɛgbohii abui lɛ. 49 Enɛ hewɔ ni Nyɔŋmɔ hiɛshikamɔ lɛ hu kɛɛ akɛ: ‘Matsu gbalɔi kɛ bɔfoi kɛya amɛŋɔɔ, ni amɛbaagbe amɛteŋ mɛi komɛi, ni amɛbaawa amɛteŋ mɛi komɛi ayi, 50 koni abi gbalɔi lɛ fɛɛ ni afɔse amɛlá ashwie shi kɛjɛ be ni ato je lɛ shishi lɛ* alá shi yɛ yinɔ nɛɛ dɛŋ,+ 51 kɛjɛ Habel lá+ lɛ nɔ aahu kɛyashi Zakaria, mɔ ni agbe lɛ yɛ afɔleshaa latɛ lɛ kɛ shĩa* lɛ teŋ lɛ, lá lɛ nɔ’ lɛ.+ Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, abaabi amɛlá lɛ shi yɛ yinɔ nɛɛ dɛŋ.

52 “Kpoo hã nyɛ mɛi ni nyɛle Mla lɛ jogbaŋŋ lɛ, ejaakɛ nyɛkɔ nilee naa samfee lɛ. Nyɛ diɛŋtsɛ lɛ nyɛboteee mli, ni mɛi ni miitao abote mli lɛ hu, nyɛtsĩɔ amɛ gbɛ!”+

53 No hewɔ lɛ, be ni eje jɛmɛ lɛ, woloŋmalɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ bɔi enaagbamɔ waa ni amɛbibii lɛ saji babaoo, 54 koni amɛkɛtsɔ lɛ tsɔne koni kɛ́ ewie nɔ ko lɛ, amɛtsɔ nɔ amɛdũ lɛ.+

12 Nakai be lɛ mli lɛ, be ni mɛi akpei babaoo ebabua amɛhe naa ni mɛi miinaanaa mɛi anɔ lɛ, klɛŋklɛŋ lɛ, ebɔi ekaselɔi lɛ kɛɛmɔ akɛ: “Nyɛkwɛa jogbaŋŋ yɛ Farisifoi lɛ ashikishaŋ-sha,* ni ji osatofeemɔ lɛ he.+ 2 Shi nɔ ko nɔ ko bɛ ni atsĩmɔ nɔ jogbaŋŋ ni ajieŋ lɛ kpo, ni teemɔŋ sane ko bɛ ni aleŋ.+ 3 No hewɔ lɛ, nɔ fɛɛ nɔ ni nyɛwieɔ yɛ duŋ mli lɛ abaanu yɛ la hiɛ, ni nɔ ni nyɛwoɔ toiŋ nyɛwieɔ yɛ sɛɛtsui amli lɛ, abaashiɛ yɛ tsũi ayiteŋ. 4 Agbɛnɛ hu, minanemɛi,+ miikɛɛ nyɛ akɛ, nyɛkashea mɛi ni gbeɔ gbɔmɔtso lɛ ni no sɛɛ lɛ amɛnyɛɛɛ nɔ ko amɛfee dɔŋŋ lɛ gbeyei.+ 5 Shi matsɔɔ nyɛ mɔ gbeyei ni nyɛshe: Nyɛshea mɔ ni kɛ́ egbe mɔ ko sɛɛ lɛ eyɔɔ hegbɛ akɛ eshɛɔ lɛ efɔ̃ɔ Gehena*+ lɛ gbeyei. Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ nɛ gbeyei nyɛshea.+ 6 Ani afilimatai enumɔ lɛ, jeee kapɛji enyɔ* ni shɛɛɛ nɔ ko ahɔ̃ɔ amɛ? Shi Nyɔŋmɔ hiɛ kpaaa* amɛteŋ ekome folo po nɔ.+ 7 Shi nyɛyiteŋ tsɔi po lɛ, akane fɛɛ.+ Nyɛkashea gbeyei; nyɛjara wa fe afilimatai babaoo.+

8 “Miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni tsĩɔ mitã yɛ mɛi ahiɛ lɛ,+ gbɔmɔ Bi lɛ hu baatsĩ etã yɛ Nyɔŋmɔ bɔfoi lɛ ahiɛ.+ 9 Shi mɔ fɛɛ mɔ ni jeɔ misɛɛ yɛ gbɔmɛi ahiɛ lɛ, abaakwa lɛ yɛ Nyɔŋmɔ bɔfoi lɛ ahiɛ.+ 10 Ni mɔ fɛɛ mɔ ni wieɔ eshiɔ gbɔmɔ Bi lɛ, akɛbaake lɛ, shi mɔ fɛɛ mɔ ni wieɔ eshiɔ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ, akɛkeŋ lɛ.+ 11 Kɛ́ amɛkɛ nyɛ tee hei ni mɛi ebua amɛhe naa yɛ,* kɛ nɔyelɔi, kɛ mɛi ni yɔɔ hegbɛi ahiɛ lɛ, nyɛkayea nyɛtsui yɛ bɔ ni nyɛbaawie loo nɔ ni nyɛbaawie kɛfã nyɛhe loo nɔ ni nyɛbaakɛɛ lɛ he,+ 12 ejaakɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ baatsɔɔ nyɛ nibii ni esa akɛ nyɛwie lɛ, yɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ.”+

13 Kɛkɛ ni mɔ ko jɛ mɛi lɛ ateŋ kɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, kɛɛmɔ minyɛmi nuu lɛ ni ekɛ mi aja gboshinii lɛ.” 14 Ebi lɛ akɛ: “Nuu, namɔ wó mi kojolɔ loo sanebualɔ yɛ nyɛyi enyɔ lɛ teŋ?” 15 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛgbɛa nyɛhiŋmɛiiaŋ, ni nyɛhiɛ ahia nyɛhe nɔ yɛ amimyeli* srɔtoi fɛɛ he,+ ejaakɛ kɛji gbɔmɔ ená nii babaoo ni eteke nɔ po lɛ, jeee nibii ni eyɔɔ lɛ hãa lɛ wala.”+ 16 Kɛkɛ ni egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* ko ekɛɛ: “Nuu niiatsɛ ko shikpɔŋ ba nii babaoo. 17 No hewɔ lɛ, ebɔi eyiŋ susumɔ ekɛɛ, ‘Amrɔ nɛɛ ni mibɛ he ko ni mabua minibaa nii lɛ anaa yɛ lɛ, mɛni mafee?’ 18 Ni ekɛɛ, ‘Nɔ ni mafee nɛ:+ Mibakumɔ minitoohei lɛ mashwie shi ni mamamɔ ewuji, ni mabua miŋmaa lɛ fɛɛ kɛ minii lɛ fɛɛ anaa yɛ jɛmɛ, 19 ni makɛɛ mihe* akɛ: “Oyɛ* nibii kpakpai babaoo ni akɛto ahã bo afii pii; jɔɔmɔ ohe, ye ni onu, ni omii ashɛ ohe.”’ 20 Shi Nyɔŋmɔ kɛɛ lɛ akɛ, ‘Buulu, nyɔɔŋ nɛɛ mli nɔŋŋ lɛ aabi owala* shi yɛ odɛŋ. No hewɔ lɛ, nibii ni obua naa oto lɛ, namɔ nɔ amɛbaatsɔ?’+ 21 Nakai nɔŋŋ eji yɛ mɔ ni buaa jwetrii anaa ehãa ehe, shi ejeee niiatsɛ yɛ Nyɔŋmɔ hiɛ lɛ gbɛfaŋ.”+

22 Kɛkɛ ni ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Enɛ hewɔ ni miikɛɛ nyɛ akɛ, nyɛkpaa nyɛtsui ni nyɛyeɔ yɛ nyɛwala he* yɛ nɔ ni nyɛbaaye lɛ hewɔ, loo yɛ nyɛgbɔmɔtsei ahe yɛ nɔ ni nyɛbaawo lɛ hewɔ lɛ.+ 23 Ejaakɛ wala* jara wa fe niyenii, ni gbɔmɔtso lɛ hu jara wa fe atade. 24 Nyɛsusua kwaakwaalabitei lɛ ahe nyɛkwɛa: Amɛduuu nii, ni amɛkpaaa nii hu; amɛbɛ aboŋo loo nitoohe; shi Nyɔŋmɔ lɛɔ amɛ kɛ̃.+ Ani nyɛjara waaa kwraa fe loofɔji?+ 25 Nyɛteŋ namɔ baanyɛ atsɔ etsui ni eyeɔ lɛ nɔ etsa ewalasɛɛkɛlɛ nɔ ninetalɔ kome? 26 No hewɔ lɛ, kɛ́ nyɛnyɛɛɛ nɔ ko bibioo tamɔ nɛkɛ nyɛfee lɛ, mɛni hewɔ nyɛyeɔ nyɛtsui yɛ nibii ni eshwɛ lɛ ahe mɔ?+ 27 Nyɛsusua bɔ ni lili fɔfɔii daraa lɛ he nyɛkwɛa: Amɛgbooo deŋme, ni amɛtsɛ̃ɛɛ kpãa hu; shi miikɛɛ nyɛ akɛ, yɛ Solomon anunyam lɛ fɛɛ sɛɛ po lɛ, ewulaaa tamɔ enɛɛmɛi ateŋ ekome.+ 28 No hewɔ lɛ, kɛji nɛkɛ Nyɔŋmɔ wulaa kwɛ̃ɛ nii ni yɔɔ koo mli ni ŋmɛnɛ lɛ amɛyɛ ni wɔ́ lɛ akɛwo flɔnɔɔ mli lɛ, enyiɛ nɔŋŋ ni ewulaŋ nyɛ babaoo, nyɛ ni nyɛhemɔkɛyeli faaa! 29 No hewɔ lɛ, nyɛkpaa nɔ ni nyɛbaaye kɛ nɔ ni nyɛbaanu lɛ taomɔ, ni nyɛkpaa nyɛtsui ni nyɛyeɔ babaoo lɛ;+ 30 ejaakɛ nibii nɛɛ fɛɛ asɛɛ jeŋmaji ni yɔɔ je lɛ mli lɛ kɛ hiɛdɔɔ tiuɔ, shi nyɛ-Tsɛ lɛ le akɛ nibii nɛɛ ahe miihia nyɛ.+ 31 Moŋ lɛ, nyɛyaa nɔ nyɛtaoa e-Maŋtsɛyeli lɛ, ni akɛ nibii nɛɛ fɛɛ baafata he ahã nyɛ.+

32 “Nyɛkashea gbeyei, tooku bibioo,+ ejaakɛ nyɛ-Tsɛ lɛ yɛ he miishɛɛ akɛ ekɛ Maŋtsɛyeli lɛ baahã nyɛ.+ 33 Nyɛhɔ̃a nibii ni nyɛyɔɔ lɛ, ni nyɛfea ohiafoi ejurɔ.*+ Nyɛfea shika kotokui ni fiteee, ni ji jwetri ni etãaa nyɛhãa nyɛhe yɛ ŋwɛi,+ he ni julɔ ko bɛŋkɛɛɛ, ni abɛi* ko hu fiteee nii yɛ lɛ. 34 Ejaakɛ he ni nyɛjwetri yɔɔ lɛ, jɛmɛ nyɛtsuii hu baahi.

35 “Nyɛwoa nyɛtadei ni nyɛfea klalo*+ ni nyɛhãa nyɛkanei lɛ hu atsoa,+ 36 ni nyɛ diɛŋtsɛ hu nyɛfea tamɔ mɛi ni miimɛ koni amɛnuŋtsɔ ajɛ yookpeemɔ+ aba,+ koni kɛ́ eba ni eshi agbó lɛ, amɛgbele lɛ oya nɔŋŋ. 37 Nakai nyɔji lɛ ni be ni nuŋtsɔ lɛ baaba lɛ, ebaabana akɛ amɛmiibu lɛ yɛ miishɛɛ! Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, ebaawo sɔɔmɔ atade* ni ebaahã amɛtara okpɔlɔ lɛ he ni ebaaba ebasɔmɔ amɛ. 38 Ni kɛ́ eba yɛ buu be ni ji enyɔ* lɛ mli, loo nɔ ni ji etɛ* lɛ mli po, ni ebana amɛ akɛ amɛfee klalo lɛ, amɛyɛ miishɛɛ! 39 Shi nyɛnáa nyɛlea enɛ akɛ, eji shĩatsɛ lɛ le nɔ ŋmɛlɛtswaa nɔ ni julɔ lɛ baaba kulɛ, eŋmɛŋ gbɛ ni agbu eshĩa lɛ awo mli.+ 40 Nyɛ hu, nyɛsaa nyɛhe nyɛtoa, ejaakɛ nɔ ŋmɛlɛtswaa ni nyɛhiɛ kãaa nɔ lɛ, gbɔmɔ Bi lɛ baaba.”+

41 Ni Petro bi lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, oogba nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ ootsɔɔ wɔ pɛ aloo oogba ootsɔɔ mɔ fɛɛ mɔ hu?” 42 Ni Nuŋtsɔ lɛ kɛɛ akɛ: “Namɔ tuuntu ji shĩa nɔkwɛlɔ anɔkwafo lɛ, hiɛshikalɔ lɛ, mɔ ni enuŋtsɔ kɛ lɛ baato esɔɔlɔi akuu lɛ nɔ* koni eya nɔ ehã amɛ amɛniyenii bɔ ni sa yɛ be ni sa mli lɛ?+ 43 Nakai nyɔŋ lɛ yɛ miishɛɛ kɛ́ enuŋtsɔ lɛ ba ni ebanina lɛ akɛ eefee nakai lɛ! 44 Miikɛɛ nyɛ yɛ anɔkwale mli akɛ, ekɛ lɛ baato nibii fɛɛ ni eyɔɔ lɛ anɔ. 45 Shi kɛ́ nakai nyɔŋ lɛ kɛɛ yɛ etsuiŋ akɛ, ‘Minuŋtsɔ lɛ sɛɛ miitsɛ,’ ni ebɔi tsuji hii kɛ yei lɛ yii, ni ebɔi niyeli kɛ ninumɔ kɛ dãatɔɔ lɛ,+ 46 nakai nyɔŋ lɛ nuŋtsɔ lɛ baaba yɛ gbi nɔ ni ekwɛɛɛ gbɛ, kɛ ŋmɛlɛtswaa nɔ ni eleee, ni ebaagbala etoi waa, ni ebaahã lɛ gbɛfaŋnɔ yɛ mɛi ni yeee anɔkwa lɛ ateŋ. 47 Kɛkɛ lɛ, nakai nyɔŋ lɛ ni nu enuŋtsɔ lɛ suɔmɔnaa nii lɛ shishi shi esaaa ehe etooo aloo efeee nɔ ni enuŋtsɔ lɛ bi ni efee* lɛ, abaayi lɛ kpãi babaoo.+ 48 Shi mɔ ni nuuu shishi, ni kɛ̃lɛ efee nibii ni sa kpãi lɛ, abaayi lɛ fioo. Anɔkwa, mɔ fɛɛ mɔ ni akɛ babaoo ehã lɛ lɛ, abaabi babaoo shi yɛ edɛŋ, ni mɔ ni akɛ babaoo ewo edɛŋ ni ekwɛ nɔ lɛ, abaabi nɔ ni fa fe bɔ ni akpaa gbɛ lɛ shi yɛ edɛŋ.+

49 “Miba ni mibawo la yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ, shi kɛ́ ehere momo lɛ, mɛni mitaoɔ dɔŋŋ? 50 Anɔkwa, baptisimɔ ko yɛ ni akɛbaabaptisi mi, ni kwɛ bɔ ni mihe hiaa mi kɛyashi be ni abaagbe naa!+ 51 Ani nyɛsusuɔ akɛ miba koni mikɛ toiŋjɔlɛ aba shikpɔŋ lɛ nɔ? Dabi, miikɛɛ nyɛ akɛ, mligbálamɔ moŋ.+ 52 Ejaakɛ kɛjɛ be nɛɛ nɔ kɛyaa lɛ, mɛi enumɔ ni yɔɔ shĩa kome mli lɛ amli baagbála, mɛi etɛ baate shi awo mɛi enyɔ ni mɛi enyɔ baate shi awo mɛi etɛ. 53 Mligbálamɔ baaba amɛteŋ, tsɛ baate shi awo binuu ni binuu baate shi awo tsɛ, nyɛ baate shi awo biyoo ni biyoo baate shi awo nyɛ, shaayoo baate shi awo ebi ŋa, ni ŋa baate shi awo eshaayoo.”+

54 Ni esaa ekɛɛ mɛi ni bua shi lɛ akɛ: “Kɛ́ nyɛna atatu miiwo yɛ anai lɛ, amrɔ lɛ nyɛkɛɔ akɛ, ‘Kɔɔyɔɔ wulu baatswa kɛ nugbɔnɛmɔ,’ ni ebaa mli nakai. 55 Ni kɛ́ nyɛna akɛ wuoyi kɔɔyɔɔ miitswa lɛ, nyɛkɛɔ akɛ, ‘Jeŋ baadɔ waa,’ ni ebaa mli. 56 Osatofoi, nyɛle bɔ ni shikpɔŋ kɛ ŋwɛi yɔɔ hã lɛ mlipɛimɔ, shi mɛni hewɔ ni nyɛleee bɔ ni nyɛaafee nyɛpɛi be pɔtɛɛ nɛɛ mli lɛ?+ 57 Mɛni hewɔ nyɛ diɛŋtsɛ nyɛnaaa nɔ ni ja ni esa akɛ nyɛfee lɛ? 58 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, kɛ́ okɛ mɔ ni kɛ bo yeɔ sane miiya nɔyelɔ ko ŋɔɔ lɛ, be ni nyɛnyiɛ gbɛ lɛ, bɔɔ mɔdɛŋ ni okɛ lɛ asaa koni ekɛ bo akaya kojolɔ lɛ hiɛ, ni kojolɔ lɛ kɛ bo hã saneyelihe tsulɔ lɛ, ni saneyelihe tsulɔ lɛ kɛ bo wo tsuŋ.+ 59 Miikɛɛ bo akɛ, ojeŋ jɛmɛ kɔkɔɔkɔ kɛyashi obaawo onaagbee kapɛlɛ bibioo lɛ.”*

13 Nakai be lɛ mli lɛ, mɛi komɛi ni yɔɔ jɛmɛ lɛ bɔ lɛ Galileabii ni Pilato kɛ amɛlá futu amɛfɔlei amli lɛ ahe amaniɛ. 2 Ni ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛsusuɔ akɛ nakai Galileabii lɛ ji eshafeelɔi fe Galileabii krokomɛi fɛɛ akɛni amɛna amanehulu nɛɛ hewɔ? 3 Dabi, miikɛɛ nyɛ akɛ; kɛ́ nyɛtsakeee nyɛtsui lɛ, nyɛ fɛɛ nyɛhiɛ baakpãtã nakai nɔŋŋ.+ 4 Aloo nyɛsusuɔ akɛ mɛi 18 lɛ ni mɔɔ ni yɔɔ Siloam lɛ kumɔ eshwie amɛnɔ, ni egbe amɛ lɛ ji mɛi fɔji fe mɛi krokomɛi fɛɛ ni yɔɔ Yerusalem? 5 Dabi, miikɛɛ nyɛ akɛ; kɛ́ nyɛtsakeee nyɛtsui lɛ, nyɛ fɛɛ nyɛhiɛ baakpãtã tamɔ bɔ ni amɛhiɛ kpãtã lɛ.”

6 Kɛkɛ ni etee nɔ egba nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ: “Nuu ko yɛ agbami tso yɛ ewain ŋmɔ mli, ni eba enɔ yibii taomɔ, shi enáaa eko.+ 7 Kɛkɛ ni ekɛɛ wain ŋmɔ mli saalɔ lɛ akɛ, ‘Afii etɛ nɛ ni mibɔi yibii taomɔ yɛ agbami tso nɛɛ nɔ, shi mináaa eko. Foo ofɔ̃ shi! Mɛni hewɔ esa akɛ ema shikpɔŋ lɛ nɔ ni mináaa he sɛɛ ko?’ 8 Ehere lɛ nɔ akɛ, ‘Nuŋtsɔ, hã ema shi afi kome hu kɛfata he koni matsa ehewɔ kɛkpe ni mikɛ kooloi afei awo shishi. 9 Kɛ́ ewo yibii wɔsɛɛ lɛ, no lɛ, ehi jogbaŋŋ; shi kɛjeee nakai lɛ, ni ofo ofɔ̃ shi.’”+

10 Be ko lɛ, eetsɔɔ nii yɛ kpeehei lɛ eko mli yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ. 11 Ni naa! yoo ko yɛ jɛmɛ ni mumɔ ni gbɔjɔɔ* mɔ ehi emli afii 18; ni edɔ emli kɔmɔɔ ni enyɛɛɛ emli ekpã kwraa. 12 Be ni Yesu na lɛ lɛ etsɛ lɛ ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Yoo, afɛne bo yɛ ogbɔjɔmɔ lɛ mli.”+ 13 Ni ekɛ eniji shwie enɔ, ni amrɔ lɛ ejaje trɔmɔɔ ni ewo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam. 14 Shi eŋɔɔɔ onukpa ni kwɛɔ kpeehe lɛ nɔ lɛ naa akɛ Yesu tsa mɔ ko yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ, ni ekɛɛ mɛi ni bua shi lɛ akɛ: “Gbii ekpaa yɔɔ ni sa akɛ atsuɔ nii yɛ mli;+ no hewɔ lɛ, nakai gbii lɛ anɔ lɛ, nyɛbaa ni atsaa nyɛ, shi jeee yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ.”+ 15 Shi Nuŋtsɔ lɛ hã lɛ hetoo ekɛɛ: “Osatofoi,+ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, ani nyɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ fɛneee etsinanuu loo eteji yɛ kooloi atsũ lɛ mli ni ekɛ lɛ aya eyahã lɛ nɔ ko enu?+ 16 Ani esaaa akɛ afeneɔ nɛkɛ yoo nɛɛ, ni ji Abraham biyoo ni Satan efi lɛ afii 18 lɛ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ?” 17 Anɔkwa, be ni ewie nibii nɛɛ, mɛi ni teɔ shi amɛwoɔ lɛ lɛ fɛɛ ahiɛ gboi, shi mɛi lɛ fɛɛ bɔi nyamɔ yɛ anunyam nibii ni efee lɛ fɛɛ ahewɔ.+

18 No hewɔ lɛ, etee nɔ ekɛɛ akɛ: “Mɛni Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ, ni mɛni he mikɛbaato? 19 Etamɔ sinapi wu ni mɔ ko kɔ ni edu yɛ ebɔɔ mli, ni eda ni etsɔ tso, ni ŋwɛi loofɔji bahi eniji lɛ anɔ.”+

20 Ni ekɛɛ ekoŋŋ akɛ: “Mɛni he mikɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ baato? 21 Etamɔ ashikishaŋ-sha* ni yoo ko kɛfutu ashikishaŋ ni falɛ shɛɔ susumɔnii agboi* etɛ mli kɛyashi fɛɛ sha.”+

22 Ni eyakpa maji kɛ akrowai amli etsɔɔ nii, ni etsa egbɛfãa lɛ nɔ koni eya Yerusalem. 23 Agbɛnɛ, nuu ko kɛɛ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, ani mɛi fioo kɛkɛ yiwala abaahere?” Ekɛɛ amɛ akɛ: 24 “Nyɛmiaa nyɛhiɛ waa kɛtsɔa shinaa bibioo* lɛ mli kɛbotea mli,+ ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, mɛi babaoo baatao akɛ amɛbote mli shi amɛnyɛŋ. 25 Kɛ́ shĩatsɛ lɛ te shi ni eŋa shinaa lɛ, nyɛbaadamɔ shinaa lɛ naa ni nyɛbaabɔi shinaa lɛ shimɔ, ni nyɛbaakɛɛ akɛ, ‘Nuŋtsɔ, gbelemɔ wɔ.’+ Shi ebaahã nyɛ hetoo akɛ: ‘Mileee he ni nyɛjɛ.’ 26 Ni nyɛbaabɔi kɛɛmɔ akɛ, ‘Wɔye nii ni wɔnu nii yɛ ohiɛ, ni otsɔɔ nii yɛ wɔgbɛjegbɛi wuji lɛ anɔ.’+ 27 Shi ebaagbele enaa ekɛɛ nyɛ akɛ, ‘Mileee he ni nyɛjɛ. Nyɛjea minɔ nyɛyaa, nyɛ mɛi fɛɛ ni nyɛtsuɔ nibii ni ejaaa!’ 28 Kɛ́ nyɛna Abraham, kɛ Isak, kɛ Yakob, kɛ gbalɔi lɛ fɛɛ yɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli, ni nyɛ diɛŋtsɛ lɛ ashɛrɛ nyɛ ashwie agbonaa lɛ, jɛmɛ ji he ni nyɛbaafó ni nyɛbaakpe nyɛnyanyɔjiashi yɛ.+ 29 Agbɛnɛ hu, mɛi baajɛ bokã kɛ anai, kɛ kooyi kɛ wuoyi amɛba, ni amɛbaatara okpɔlɔ lɛ he yɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli. 30 Ni naa! sɛɛkpeebii komɛi yɛ ni baatsɔmɔ klɛŋklɛŋbii, ni klɛŋklɛŋbii komɛi yɛ ni baatsɔmɔ sɛɛkpeebii.”+

31 Nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ lɛ, Farisifoi komɛi ba ni amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Jee kpo ni oshi biɛ oya, ejaakɛ Herode miitao bo egbe.” 32 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa nyɛyakɛa nakai osɔ lɛ akɛ, ‘Naa! miifamɔ daimonioi ni miitsa mɛi ŋmɛnɛ kɛ wɔ́, ni gbi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ magbe naa.’ 33 Shi esa akɛ matsa migbɛfãa lɛ nɔ ŋmɛnɛ, kɛ wɔ́, kɛ wɔsɛɛ, ejaakɛ agbeŋ gbalɔ yɛ he ko he ko* akɛ ja Yerusalem.+ 34 Yerusalem, Yerusalem, bo mɔ ni ogbeɔ gbalɔi lɛ ni otswiaa mɛi ni atsuɔ amɛ oŋɔɔ lɛ tɛi+—kwɛ bɔ ni mitao shii abɔ akɛ mabua obii lɛ anaa tamɔ bɔ ni wuɔ yoo buaa ebii anaa ewoɔ efiji ashishi lɛ! Shi nyɛsumɔɔɔ.+ 35 Naa! Ashi nyɛshĩa lɛ ahã nyɛ.+ Miikɛɛ nyɛ akɛ, nyɛnaŋ mi dɔŋŋ kɛyashi be ni nyɛbaakɛɛ akɛ: ‘Ajɔɔ mɔ ni baa yɛ Yehowa* gbɛ́i mli lɛ!’”+

14 Be kroko lɛ, Yesu tee Farisifoi lɛ ahiɛnyiɛlɔi lɛ ateŋ mɔ kome shĩa yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ koni eyaye nii, ni no mli lɛ amɛmiikwɛ lɛ gãa. 2 Ni naa! nuu ko yɛ ehiɛ ni miiye fuumɔ hela ko.* 3 No hewɔ lɛ, Yesu bi mɛi ni le Mla lɛ jogbaŋŋ lɛ kɛ Farisifoi lɛ akɛ: “Ani mla ŋmɛɔ gbɛ akɛ atsaa mɔ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ aloo mla eŋmɛɛɛ gbɛ?”+ 4 Shi amɛwieee. Kɛkɛ ni emɔ nuu lɛ mli, ni etsa lɛ, ni ewo lɛ gbɛ. 5 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛteŋ namɔ kɛ́ ebi loo etsinanuu gbee nubu mli lɛ,+ ejieŋ lɛ amrɔ nɔŋŋ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ?”+ 6 Ni amɛnyɛɛɛ amɛhã lɛ enɛ hetoo.

7 Ni be ni eyɔse bɔ ni hii ni afɔ̃ amɛ nine lɛ halaa hiɛnaanɔbii agbɛhei amɛhãa amɛhe lɛ, egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* ko.+ Ekɛɛ amɛ akɛ: 8 “Kɛ́ mɔ ko fɔ̃ bo nine kɛtee yookpeemɔ okpɔlɔŋmɛɛ ko shishi lɛ, kaayata hiɛnaanɔbii agbɛhe lɛ.+ Ekolɛ, aleenɔ efɔ̃ mɔ ko ni hiɛ yɔɔ nyam fe bo hu nine. 9 Ni mɔ ni fɔ̃ okɛ lɛ fɛɛ nine lɛ baaba ebakɛɛ bo akɛ, ‘Hã mɔ nɛ ata ogbɛhe lɛ.’ No lɛ okɛ hiɛgbele baayata he ni baa shi kwraa lɛ. 10 Shi kɛ́ afɔ̃ bo nine lɛ, yaa ni oyata he ni baa shi kwraa lɛ, koni kɛ́ mɔ ni fɔ̃ bo nine lɛ ba lɛ, ekɛɛ bo akɛ, ‘Naanyo, yaa yitsogbɛ.’ No lɛ ohiɛ baaba nyam yɛ mɛi ni afɔ̃ okɛ amɛ nine lɛ fɛɛ ahiɛ.+ 11 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni wóɔ ehe nɔ lɛ abaaba lɛ shi, ni mɔ fɛɛ mɔ ni baa ehe shi lɛ abaawó enɔ.”+

12 No sɛɛ lɛ, ekɛɛ mɔ ni fɔ̃ lɛ nine lɛ hu akɛ: “Kɛ́ oŋmɛ okpɔlɔ shwane loo gbɛkɛ lɛ, kaatsɛ onanemɛi loo onyɛmimɛi loo owekumɛi loo okutsoŋ niiatsɛmɛi. Kɛjeee nakai lɛ, amɛ hu amɛaafɔ̃ bo nine lɛ eko, ni amɛkɛ no baato bo najiaŋ. 13 Shi kɛ́ oŋmɛ okpɔlɔ lɛ, fɔ̃ɔ ohiafoi kɛ obubuafoi kɛ akpaketsɛmɛi kɛ shwilafoi nine;+ 14 ni obaaná miishɛɛ, akɛni amɛbɛ nɔ ko ni amɛkɛbaato bo najiaŋ lɛ hewɔ. Ejaakɛ abaato bo najiaŋ yɛ jalɔi agbohiiashitee+ lɛ mli.”

15 Be ni mɛi ni afɔ̃ amɛ kɛ lɛ nine lɛ ateŋ mɔ kome nu enɛɛmɛi lɛ, ekɛɛ lɛ akɛ: “Mɔ ni yeɔ nii* yɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli lɛ yɛ miishɛɛ.”

16 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Nuu ko ŋmɛ okpɔlɔ kpeteŋkpele gbɛkɛ ko,+ ni efɔ̃ mɛi pii nine. 17 Be ni ŋmɛlɛtswaa lɛ shɛ kɛhã gbɛkɛ niyeli lɛ, etsu enyɔŋ koni eyakɛɛ mɛi ni afɔ̃ amɛ nine lɛ akɛ, ‘Nyɛbaa, ejaakɛ amrɔ nɛɛ, agbe nibii fɛɛ naa.’ 18 Shi amɛ fɛɛ amɛbɔi amɛnaajiemɔ yɛ gbɛ kome too lɛ nɔŋŋ nɔ.+ Klɛŋklɛŋ mɔ lɛ kɛɛ lɛ akɛ, ‘Mihé ŋmɔ ni esa akɛ maya ni mayakwɛ; ofainɛ, minyɛŋ maba.’ 19 Ni mɔ kroko kɛɛ, ‘Mihé tsinai nyɔŋma ni akɛ kɔɔŋtsei ewo amɛ enyɔnyɔɔnyɔ, ni miiya mayaka amɛ makwɛ; ofainɛ, minyɛŋ maba.’+ 20 Mɔ kroko hu kɛɛ, ‘Mikpee yoo etsɛko, ni no hewɔ lɛ, minyɛŋ maba.’ 21 No hewɔ lɛ, nyɔŋ lɛ ba ni ebabɔ enuŋtsɔ lɛ nibii nɛɛ ahe amaniɛ. Ni shĩatsɛ lɛ mli fu ni ekɛɛ enyɔŋ lɛ akɛ, ‘Yaa gbɛjegbɛi wuji lɛ kɛ maŋ lɛ mli gbɛi legelegei lɛ anɔ mramra, ni oyaŋɔ ohiafoi kɛ obubuafoi kɛ shwilafoi kɛ akpaketsɛmɛi kɛba biɛ.’ 22 Sɛɛ mli lɛ, nyɔŋ lɛ kɛɛ, ‘Nuŋtsɔ, atsu ofamɔ lɛ he nii agbe naa, shi gbɛ yɛ lolo.’ 23 No hewɔ lɛ, nuŋtsɔ lɛ kɛɛ nyɔŋ lɛ akɛ, ‘Yaa gbɛjegbɛi lɛ kɛ gbɛi ni kamɔ afabaŋi ateŋ lɛ anɔ, ni okɔne amɛyiŋ waa ni amɛba, koni mishĩa lɛ ayi.+ 24 Ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, mɛi ni afɔ̃ amɛ nine lɛ ateŋ mɔ ko kwraa esaŋ migbɛkɛ niyenii lɛ naa.’”+

25 Agbɛnɛ, mɛi babaoo ko fata ehe kɛmiifã gbɛ, ni etsɔ ehe ekɛɛ amɛ akɛ: 26 “Kɛ́ mɔ ko ba miŋɔɔ ni enyɛɛɛ* epapa kɛ emami kɛ eŋa kɛ ebii kɛ enyɛmimɛi hii kɛ enyɛmimɛi yei, hɛɛ, kɛ lɛ diɛŋtsɛ ewala*+ po lɛ, enyɛŋ etsɔ mikaselɔ.+ 27 Mɔ fɛɛ mɔ ni wóoo epiŋmɔ tso* etere ni enyiɛ misɛɛ lɛ, enyɛŋ etsɔ mikaselɔ.+ 28 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, nyɛteŋ namɔ ni kɛ́ eetao ema mɔɔ lɛ, klɛŋklɛŋ lɛ, etaŋ shi ni ebu naa ekwɛ kɛji eyɛ nii ni fa bɔ ni sa ni ekɛbaagbe naa lo? 29 Kɛjeee nakai lɛ, eeetswa faneshi lɛ, shi enyɛŋ naa egbe, ni mɛi fɛɛ ni naa lɛ baabɔi ehe fɛoyeli 30 amɛkɛɛ: ‘Gbɔmɔ nɛɛ bɔi mɔɔ maa shi enyɛɛɛ naa egbe.’ 31 Aloo mɛɛ maŋtsɛ ni kɛ́ eeya ekɛ maŋtsɛ kroko ayawu ta lɛ, klɛŋklɛŋ lɛ, etaŋ shi ni ekɛ eŋaawolɔi asusu nii ahe ekwɛ kɛji ebaanyɛ ekɛ asraafoi 10,000 adamɔ mɔ ni hiɛ asraafoi 20,000 kɛbaa enɔ lɛ naa? 32 Anɔkwa, kɛ́ enyɛŋ efee nakai lɛ, no lɛ be ni nakai mɔ lɛ yɔɔ shɔŋŋ lolo lɛ, ebaatsu maŋ bɔfoi akuu ko koni amɛyakpa fai kɛhã toiŋjɔlɛ. 33 Nakai nɔŋŋ nyɛnáa nyɛlea akɛ, nyɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ ni shiii nibii ni eyɔɔ lɛ fɛɛ lɛ,* enyɛŋ etsɔ mikaselɔ.+

34 “Ŋwanejee ko bɛ he akɛ, ŋoo hi. Shi kɛ́ ŋoo lɛ mli hewalɛ lɛ tã lɛ, mɛni akɛbaawo lɛ ŋoo dɔŋŋ?+ 35 Anyɛɛɛ akɛfutu sũ loo kooloi afei kɛhã nidumɔ. Mɛi tsiɔ amɛshwieɔ. Mɔ ni yɔɔ toi ni ekɛaabo toi lɛ, hã ebo toi.”+

15 Agbɛnɛ, toohelɔi kɛ eshafeelɔi lɛ fɛɛ tee nɔ amɛbua amɛhe naa kɛbɔle lɛ koni amɛbo lɛ toi.+ 2 Ni Farisifoi lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ fɛɛ tee nɔ amɛtɔke amɛkɛɛ: “Nuu nɛɛ hereɔ eshafeelɔi hiɛmɛɛ ni ekɛ amɛ yeɔ nii.” 3 Kɛkɛ ni egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ ekɛɛ: 4 “Nyɛteŋ namɔ ni kɛji eyɛ gwantɛŋi 100, ni amɛteŋ ekome laaje lɛ, eshiŋ 99 lɛ yɛ sɛɛ yɛ ŋa lɛ nɔ ni eyatao nɔ ni elaaje lɛ kɛyashi ebaana lɛ?+ 5 Ni kɛ́ ena lɛ lɛ, ewóɔ lɛ efɔ̃ɔ ekɔɔŋ nɔ ni enyaa. 6 Ni kɛ́ eshɛ shĩa lɛ, etsɛɔ enanemɛi kɛ ekutsoŋbii kɛkpeɔ ni ekɛɔ amɛ akɛ, ‘Nyɛkɛ mi anyaa, ejaakɛ mina migwantɛŋ ni laaje lɛ.’+ 7 Miikɛɛ nyɛ akɛ nakai nɔŋŋ miishɛɛ babaoo baaba ŋwɛi yɛ eshafeelɔ kome ni tsakeɔ etsui lɛ hewɔ,+ fe jalɔi 99 ni tsuitsakemɔ he ehiaaa amɛ lɛ.

8 “Aloo mɛɛ yoo ni yɔɔ drakma* kapɛji nyɔŋma ni kɛji drakmai lɛ ateŋ ekome laaje lɛ, esuŋ kane ni ebɛɛ eshĩa lɛ mli ni etao fitsofitso kɛyashi ebaana? 9 Ni kɛ́ ena lɛ, etsɛɔ enanemɛi* kɛ ekutsoŋbii lɛ kɛkpeɔ ni ekɛɔ akɛ, ‘Nyɛkɛ mi anyaa, ejaakɛ mina drakma* kapɛlɛ ni laaje lɛ.’ 10 Miikɛɛ nyɛ akɛ, nakai nɔŋŋ miishɛɛ baa yɛ Nyɔŋmɔ bɔfoi lɛ ateŋ kɛ́ eshafeelɔ kome tsake etsui.”+

11 Kɛkɛ ni ekɛɛ: “Nuu ko yɛ bihii enyɔ. 12 Ni amɛteŋ gbekɛ lɛ kɛɛ epapa akɛ, ‘Ataa, hã mi onii lɛ mli nɔ ni ji migbɛfaŋnɔ.’ No hewɔ lɛ, eja nibii ni eyɔɔ lɛ amli ehã amɛ. 13 No sɛɛ gbii fioo komɛi lɛ, gbekɛ lɛ bua enibii fɛɛ anaa ni efã gbɛ kɛtee maŋsɛɛ shɔŋŋ he ko, ni eyaba ejeŋ basabasa kɛkpãtã enii lɛ fɛɛ hiɛ yɛ jɛmɛ. 14 Be ni efite nɔ fɛɛ nɔ lɛ, hɔmɔ ni naa wa ko ba yɛ nakai maŋ lɛ nɔ fɛɛ, ni ehe fi lɛ. 15 Etee po ni ekɛ ehe yakpɛtɛ nakai maŋ lɛ nɔ bii lɛ ateŋ mɔ kome he, ni mɔ lɛ hã etee eshikpɔŋ nɔ koni eyakwɛ kpolotoi.+ 16 Ni eshwe waa akɛ ená niyenii ni kpolotoi lɛ yeɔ lɛ eko eye ni etɔ, shi mɔ ko mɔ ko hãaa lɛ nɔ ko.

17 “Be ni ehiɛ ba ehe nɔ lɛ, ekɛɛ, ‘Mipapa yɛ apaafoi babaoo ni yɔɔ niyenii* babaoo ni eteke nɔ, ni mi lɛ, hɔmɔ gbeɔ mi yɛ biɛ nɛɛ! 18 Mate shi maya mipapa ŋɔɔ ni mayakɛɛ lɛ akɛ: “Ataa, mifee esha mishi ŋwɛi kɛ bo hu. 19 Misaaa mɔ ni atsɛɔ lɛ obi dɔŋŋ. Okɛ mi afee tamɔ opaafoi lɛ ateŋ mɔ kome.”’ 20 No hewɔ lɛ, ete shi ni eyiŋ etee epapa ŋɔɔ. Be ni enyiɛ shɔŋŋ kɛbaa lɛ, epapa hiŋmɛi gba enɔ ni emusuŋ tsɔ lɛ, ni esha foi ni eyafua lɛ atuu* ni ekɛ suɔmɔ shɔ enaa. 21 Ni ebi lɛ kɛɛ lɛ akɛ, ‘Ataa, mifee esha mishi ŋwɛi kɛ bo hu.+ Misaaa mɔ ni atsɛɔ lɛ obi dɔŋŋ.’ 22 Shi epapa kɛɛ enyɔji lɛ akɛ, ‘Nyɛhe afea oya! nyɛkɛ atade kakadaŋŋ ni hi fe fɛɛ lɛ abaa ni nyɛkɛbawoa lɛ, ni nyɛwoa enine ga, ni nyɛwoa enaji hu tokotai. 23 Nyɛkɛ tsinabi ni eshwi lɛ hu abaa, nyɛgbea lɛ, ni nyɛhãa wɔyea nii ni wɔmii ashɛa wɔhe, 24 ejaakɛ mibinuu nɛɛ gbo ni eba wala mli ekoŋŋ;+ elaaje ni ana lɛ.’ Ni amɛbɔi nyamɔ.

25 “No mli lɛ, ebinukpa lɛ yɛ ŋmɔshi, ni be ni eku esɛɛ ni ebɛŋkɛ shĩa lɛ, enu lalai kɛ joi ahe. 26 No hewɔ lɛ, etsɛ tsuji lɛ ateŋ mɔ kome kɛba eŋɔɔ ni ebi lɛ nɔ ni yaa nɔ. 27 Ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Onyɛmi nuu lɛ eba, ni opapa egbe tsinabi ni eshwi lɛ, ejaakɛ eku esɛɛ eba eŋɔɔ kɛ gbɔmɔtsoŋ hewalɛ kpakpa.’* 28 Shi emli fu ni esumɔɔɔ ni eboteɔ shĩa lɛ mli. Ni epapa je kpo ni ebabɔi lɛ faikpamɔ. 29 Ni ehere nɔ ekɛɛ epapa akɛ, ‘Naa! Afii babaoo nɛ ni misɔmɔ bo tamɔ nyɔŋ, ni mitɔ̃ko ofamɔ ko nɔ dã, shi ohãko mi abotiabi kome dã koni mikɛ minanemɛi aná wɔhe miishɛɛ. 30 Shi be ni obi nɛɛ ni kɛ ashawoi yakpãtã onibii ahiɛ* lɛ bashɛ shi nɔŋŋ lɛ, ogbe tsinabi ni eshwi lɛ ohã lɛ.’ 31 Ni ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Mibi, bo lɛ, okɛ mi yɔɔ daa nɛɛ, ni nɔ fɛɛ nɔ ni miyɔɔ lɛ onɔ ni. 32 Shi esa akɛ wɔmii ashɛ wɔhe ni wɔnya, ejaakɛ onyɛmi nuu nɛɛ gbo ni eba wala mli; elaaje ni ana lɛ.’”

16 Kɛkɛ ni ekɛɛ kaselɔi lɛ hu akɛ: “Nuu niiatsɛ ko hi shi, ni eyɛ shĩa nɔkwɛlɔ, ni awie ehe sane atsɔɔ lɛ akɛ eekpãtã enibii ahiɛ. 2 No hewɔ lɛ, etsɛ lɛ ni ekɛɛ, ‘Mɛni ji nɔ ni minuɔ yɛ ohe nɛɛ? Okɛ oshĩa nɔkwɛmɔ nitsumɔ lɛ he akɔntaabuu lɛ aba, ejaakɛ onyɛŋ okwɛ shĩa lɛ nɔ dɔŋŋ.’ 3 Ni shĩa nɔkwɛlɔ lɛ kɛ ehe wie akɛ, ‘Mɛni mafee, akɛni minuŋtsɔ miihe shĩa nɔkwɛmɔ nitsumɔ lɛ yɛ midɛŋ nɛɛ? Mihe waaa bɔ ni manyɛ shi matsa, ni eefee mi hiɛgbele akɛ maba nii. 4 Ɛhɛ̃ɛ! Mile nɔ ni mafee, koni kɛ́ ahe shĩa nɔkwɛmɔ nitsumɔ lɛ yɛ midɛŋ lɛ, mɛi ahere mi kɛba amɛshĩai.’ 5 Ni etsɛ mɛi ni hiɛ enuŋtsɔ lɛ nyɔmɔ lɛ kɛba eŋɔɔ ekomekome, ni ekɛɛ klɛŋklɛŋ mɔ lɛ akɛ, ‘Nyɔmɔ enyiɛ ohiɛ minuŋtsɔ lɛ?’ 6 Ehere nɔ akɛ, ‘Oliv mu ni falɛ shɛɔ susumɔnii* 100.’ Ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Hemɔ ogbeekpamɔ wolo lɛ, ta shi ni oŋma 50 oya nɔŋŋ.’ 7 No sɛɛ lɛ, ekɛɛ mɔ kroko akɛ, ‘Bo hu, nyɔmɔ enyiɛ ohiɛ?’ Ekɛɛ, ‘Wiiti ni falɛ shɛɔ susumɔnii agboi 100.’* Ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Hemɔ ogbeekpamɔ wolo lɛ ni oŋma 80.’ 8 Eyɛ mli akɛ shĩa nɔkwɛlɔ lɛ efeee nɔ ni ja moŋ, shi akɛni ekɛ hiɛshikamɔ tsu nii* hewɔ lɛ, enuŋtsɔ lɛ jie eyi; ejaakɛ je nɛɛ* mli bii lɛ kɛ hiɛshikamɔ tsuɔ nii yɛ bɔ ni amɛkɛ amɛ diɛŋtsɛ amɛyinɔbii lɛ yeɔ amɛhãa lɛ mli fe la bii+ lɛ.

9 “Agbɛnɛ hu, miikɛɛ nyɛ akɛ: Nyɛkɛ ninámɔ+ ni ejaaa lɛ atsua nii kɛfea nanemɛi nyɛhãa nyɛhe koni be ni etã lɛ, nanemɛi nɛɛ ahere nyɛ kɛya naanɔ shihilɛhei lɛ.+ 10 Mɔ ni yeɔ anɔkwa yɛ nɔ ko bibioo kwraa mli lɛ, eyeɔ anɔkwa yɛ babaoo hu mli, ni mɔ ni yeee anɔkwa yɛ nɔ ko bibioo kwraa mli lɛ, eyeee anɔkwa yɛ babaoo hu mli. 11 No hewɔ lɛ, kɛ́ nyɛhãko ana akɛ anɔkwafoi ji nyɛ yɛ ninámɔ ni ejaaa lɛ gbɛfaŋ lɛ, namɔ kɛ nɔ ni ji anɔkwa ninámɔ lɛ baawo nyɛdɛŋ? 12 Ni kɛ́ nyɛhãko ana akɛ anɔkwafoi ji nyɛ yɛ mɔ kroko nii gbɛfaŋ lɛ, namɔ baahã nyɛ nɔ ko kɛhã nyɛ diɛŋtsɛ nyɛhe?+ 13 Tsulɔ ko nyɛŋ atsɔ nyɔŋ ehã nuŋtsɔmɛi enyɔ, ejaakɛ no lɛ ebaanyɛ mɔ kome ni ebaasumɔ mɔ kroko lɛ, loo ebaakpɛtɛ mɔ kome he ni ebuŋ mɔ kroko lɛ ehãŋ nɔ ko. Nyɛnyɛŋ nyɛtsɔmɔ nyɔji nyɛhã Nyɔŋmɔ kɛ Ninámɔ fɛɛ.”+

14 No mli lɛ, Farisifoi ni ji shikasuɔlɔi lɛ miibo nibii nɛɛ fɛɛ toi, ni amɛbɔi ehe fɛoyeli.+ 15 No hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛji mɛi ni buɔ nyɛhe jalɔi yɛ gbɔmɛi ahiɛ,+ shi Nyɔŋmɔ le nyɛtsuiiaŋ.+ Ejaakɛ nɔ ni ji gojoo yɛ gbɔmɛi ahiɛ lɛ, nihiinii ni yɛ Nyɔŋmɔ hiɛ.+

16 “Mla lɛ kɛ Gbalɔi lɛ* yɛ kɛbashi Yohane nɔ. Kɛjɛ no nɔ kɛbaa nɛɛ, aajaje Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ akɛ sane kpakpa, ni gbɔmɛi srɔtoi fɛɛ miimia amɛhiɛ koni amɛshɛ he.+ 17 Anɔkwa, ewaaa hãaa ŋwɛi kɛ shikpɔŋ akɛ amɛbaaho amɛya fe nɔ ni Mla lɛ mli niŋmaa okadi ko he kuli kome baaho ni ebaŋ mli.+

18 “Mɔ fɛɛ mɔ ni shwieɔ eŋa* ni ekɛ mɔ kroko boteɔ gbalashihilɛ mli lɛ efite gbãla,* ni mɔ ni kɛ yoo ni ewu eshwie lɛ boteɔ gbalashihilɛ mli lɛ efite gbãla.+

19 “Nuu niiatsɛ ko hi shi, ni ewoɔ atade ni hiɛ pɛpol kɔla kɛ klala, ni eshwɛɔ ehiɛ waa daa gbi, ni ehiɔ shi ogbɔjɔ. 20 Shi akɛ nibalɔ ko ni he eyi obɔ kɛ faji ni atsɛɔ lɛ Lazaro lɛ fɔɔ egbó lɛ naa ŋmɛɛ 21 ni eshweɔ ni ená nibii ni shwieɔ shi kɛjɛɔ nuu niiatsɛ lɛ okpɔlɔ lɛ nɔ lɛ eko eye ni etɔ. Hɛɛ, gbei po baa amɛbalɛmɔɔ efaji lɛ anɔ. 22 Ni be ni be shwie mli lɛ, nibalɔ lɛ gbo, ni ŋwɛibɔfoi bawó lɛ kɛtee Abraham masɛi.*

“Nuu niiatsɛ lɛ hu gbo ni afu lɛ. 23 Ni be ni eyɔɔ Gbonyobu* lɛ mli ni epiŋɔ lɛ, ehole ehiŋmɛii anɔ ni ena Abraham yɛ shɔŋŋ kɛ Lazaro yɛ emasɛi.* 24 No hewɔ lɛ, ebo ekɛɛ, ‘Ataa Abraham, naa mi mɔbɔ, ni otsu Lazaro ni ekɛ ewao naa atsɔ nu mli ni ekɛbajɔɔ mililɛi he, ejaakɛ mihe miijara mi yɛ la ni naa wa nɛɛ mli.’ 25 Shi Abraham kɛɛ, ‘Bi, kaimɔ akɛ be ni oyɔɔ wala mli lɛ, oye nibii kpakpai babaoo amli ŋɔɔmɔ, shi Lazaro lɛ, ená nibii gbohii. Shi agbɛnɛ aashɛje emii yɛ biɛ, shi bo lɛ, oyɛ hejaramɔ mli. 26 Ni enɛɛmɛi fɛɛ sɛɛ lɛ, akɛ jɔɔ voo ko efo wɔ kɛ nyɛ teŋ, koni mɛi ni miitao amɛjɛ biɛ amɛba nyɛŋɔɔ lɛ akanyɛ, ni agbɛnɛ hu, koni mɛi akanyɛ amɛjɛ jɛmɛ kɛba wɔŋɔɔ.’ 27 Ni ekɛɛ, ‘Kɛ́ nakai ni lɛ, miikpa bo fai, ataa, ni otsu lɛ mitsɛ shĩa lɛ, 28 ejaakɛ miyɛ nyɛmimɛi hii enumɔ, bɔ ni afee ni eyaye amɛ odase fitsofitso, koni amɛ hu amɛkaba piŋmɔhe nɛɛ.’ 29 Shi Abraham kɛɛ, ‘Amɛyɛ Mose kɛ Gbalɔi lɛ; hã amɛbo nomɛi atoi.’+ 30 Ni ekɛɛ, ‘Dabi, ataa Abraham, anɔkwa kɛ́ mɔ ko jɛ gbohii lɛ ateŋ etee amɛŋɔɔ lɛ, amɛbaatsake amɛtsui.’ 31 Shi ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Kɛ́ amɛbooo Mose+ kɛ Gbalɔi lɛ toi lɛ, no lɛ kɛ́ mɔ ko te shi kɛjɛ gbohii ateŋ po lɛ, amɛyiŋ tsɔŋ.’”

17 Kɛkɛ ni ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Bɔ fɛɛ bɔ ni fee lɛ, nibii ni hãa mɛi anane tɔ̃tɔɔ baaba. Shi kpoo hã mɔ ni amɛbaatsɔ enɔ kɛba lɛ! 2 Sɛɛnamɔ yɛ he kɛhã lɛ akɛ akɛ wiɛtɛ baawo ekuɛ ni ashɛ lɛ afɔ̃ ŋshɔ mli fe nɔ ni ebaatɔ̃tɔ bibii nɛɛ ateŋ mɔ kome nane.+ 3 Nyɛhiɛ ahia nyɛhe nɔ. Kɛ́ onyɛmi fee esha ko lɛ, kã ehiɛ,+ ni kɛ́ etsake etsui lɛ, kɛke lɛ.+ 4 Kɛ́ efee esha eshi bo shii kpawo po yɛ gbi kome mli, ni eku esɛɛ eba oŋɔɔ shii kpawo ebakɛɛ akɛ, ‘Mitsake mitsui’ lɛ, kɛke lɛ.”+

5 Agbɛnɛ, bɔfoi lɛ kɛɛ Nuŋtsɔ lɛ akɛ: “Hã wɔhemɔkɛyeli lɛ ada.”+ 6 Ni Nuŋtsɔ lɛ kɛɛ: “Kɛ́ nyɛyɛ hemɔkɛyeli ni dalɛ tamɔ sinapi wu lɛ, nyɛbaakɛɛ sikamino tso nɛɛ akɛ, ‘Fãa kɛ oshishifã ni oyama ŋshɔ lɛ mli!’ ni ebaabo nyɛ toi.+

7 “Nyɛteŋ namɔ yɔɔ nyɔŋ ni kɛ tsina kɔi miihu loo eekwɛ kooloi, ni kɛ́ nyɔŋ lɛ jɛ ŋmɔ mli eba lɛ, ebaakɛɛ lɛ akɛ, ‘Ba biɛ amrɔ nɔŋŋ ni obata okpɔlɔ lɛ he oye nii’? 8 Ani ekɛŋ lɛ moŋ akɛ, ‘Saamɔ nɔ ko oto mi koni maye gbɛkɛ nɛɛ, ni owo osɔɔmɔ atade lɛ ni osɔmɔ mi kɛyashi maye nii ni manu nii magbe naa, ni no sɛɛ lɛ, obaanyɛ oye nii ni onu nii’? 9 Ani ebaada nyɔŋ lɛ shi akɛni efee nɔ ni afã lɛ lɛ hewɔ? Mikpaaa shi. 10 Nakai nɔŋŋ nyɛ hu, kɛ́ nyɛfee nibii fɛɛ ni afã nyɛ lɛ, nyɛkɛa akɛ: ‘Nyɔji ni he bɛ sɛɛnamɔ ko ji wɔ. Nɔ ni ji wɔgbɛnaa akɛ wɔtsuɔ lɛ, no pɛ wɔtsu nɛɛ.’”+

11 Be ni eyaa Yerusalem lɛ, eyatsɔ Samaria kɛ Galilea teŋ. 12 Ni be ni eboteɔ akrowa ko mli lɛ, hii kpitiyelɔi nyɔŋma kɛ lɛ kpe, shi amɛdamɔ sɛɛ flɛŋŋ.+ 13 Ni amɛhole amɛgbei anɔ amɛkɛɛ: “Yesu, Tsɔɔlɔ, naa wɔ mɔbɔ!” 14 Be ni ena amɛ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa ni nyɛkɛ nyɛhe ayatsɔa osɔfoi lɛ.”+ Ni be ni amɛnyiɛ gbɛ kɛyaa lɛ, amɛhe tse.+ 15 Be ni amɛteŋ mɔ kome na akɛ atsa lɛ lɛ, eku esɛɛ eba ni ekɛ gbee ni wa miiwo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam. 16 Ni ekɛ ehiɛ babu shi yɛ Yesu naji anaa ni eda lɛ shi. Samarianyo ji lɛ.+ 17 Yesu here nɔ ekɛɛ: “Ahã mɛi nyɔŋma lɛ fɛɛ ahe tse, aloo jeee nakai? No hewɔ lɛ, nɛgbɛ mɛi nɛɛhu ni eshwɛ lɛ yɔɔ? 18 Ani amɛteŋ mɔ ko ekuuu esɛɛ ebawooo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam, akɛ ja nuu nɛɛ ni jɛ jeŋmaŋ kroko nɔ lɛ?” 19 Ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Tee shi ni oya; ohemɔkɛyeli lɛ ehã oná hewalɛ.”+

20 Be ni Farisifoi lɛ bi lɛ be ni Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ baaba lɛ,+ ehã amɛ hetoo akɛ: “Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ baŋ bɔ ni abaana lɛ faŋŋ; 21 ni mɛi ekɛŋ hu akɛ, ‘Naa, eyɛ biɛ!’ loo, ‘Eyɛ jɛmɛ!’ Ejaakɛ naa! Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ yɛ nyɛteŋ.”+

22 Kɛkɛ ni ekɛɛ kaselɔi lɛ akɛ: “Gbii baaba ni nyɛbaashwe akɛ nyɛna gbɔmɔ Bi lɛ gbii lɛ eko, shi nyɛnaŋ. 23 Ni mɛi baakɛɛ nyɛ akɛ, ‘Naa, eyɛ jɛmɛ!’ aloo, ‘Naa, eyɛ biɛ!’ Nyɛkajea kpo ni nyɛkanyiɛa amɛsɛɛ hu.+ 24 Ejaakɛ bɔ ni sarawai gbálaa kɛjɛɔ ŋwɛi shishi afã kome kɛyaa ŋwɛi shishi afã kroko lɛ, nakai nɔŋŋ gbɔmɔ Bi+ lɛ baatamɔ yɛ egbi lɛ nɔ.+ 25 Shi klɛŋklɛŋ lɛ, esa akɛ ena nɔ babaoo ni yinɔ nɛɛ akpoo lɛ.+ 26 Agbɛnɛ hu, bɔ ni eba lɛ yɛ Noa gbii lɛ amli lɛ,+ nakai nɔŋŋ ebaaba lɛ yɛ gbɔmɔ Bi lɛ gbii lɛ hu amli:+ 27 amɛmiiyeyee nii, amɛmiinunuu nii, hii miibote gbalashihilɛ mli, akɛ yei hu miihã gbãla kɛyashi gbi nɔ ni Noa bote adeka lɛ mli,+ ni Nu Afua lɛ ba ni ebakpãtã amɛ fɛɛ amɛhiɛ.+ 28 Ni bɔ ni eba lɛ yɛ Lot gbii lɛ amli hu lɛ:+ amɛmiiyeyee nii, amɛmiinunuu nii, amɛmiihéhée nii, amɛmiihɔ̃ɔhɔ̃ɔ nii, amɛmiidu nii, ni amɛmiimamɔ tsũi. 29 Shi gbi nɔ ni Lot je Sodom lɛ, la kɛ sɔlfa* nɛ kɛjɛ ŋwɛi ebakpãtã amɛ fɛɛ amɛhiɛ.+ 30 Nakai nɔŋŋ ebaaba lɛ yɛ nakai gbi lɛ nɔ, be ni abaajie gbɔmɔ Bi lɛ kpo lɛ.+

31 “Nakai gbi lɛ nɔ lɛ, mɔ ni yɔɔ tsũ yiteŋ ni enibii yɔɔ shĩa lɛ akakpeleke shi eyakɔlɔ nibii nɛɛ, ni nakai nɔŋŋ mɔ ni yɔɔ ŋmɔ mli lɛ, ekaku esɛɛ kɛtee nibii ni eshi yɛ sɛɛ lɛ ahe. 32 Nyɛkaia Lot ŋa lɛ.+ 33 Mɔ fɛɛ mɔ ni taoɔ akɛ ehiɛ ewala* shweshweeshwe lɛ, ebaaje edɛŋ, shi mɔ fɛɛ mɔ ni ejeɔ edɛŋ lɛ, ebaabaa yi.+ 34 Miikɛɛ nyɛ akɛ, nakai nyɔɔŋ lɛ mli lɛ, mɛi enyɔ baakã saa kome nɔ; akɛ mɔ kome baaya, shi abaashi mɔ kroko lɛ.+ 35 Yei enyɔ baawiɛ yɛ wiɛtɛ kome too nɔ; akɛ mɔ kome baaya, shi abaashi mɔ kroko lɛ.” 36 * —— 37 No hewɔ lɛ, amɛhere nɔ amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, nɛgbɛ?” Ekɛɛ amɛ akɛ: “He ni gbonyo kã lɛ, jɛmɛ nɔŋŋ hu okropɔŋi baabua amɛhe naa yɛ.”+

18 Kɛkɛ ni etsa nɔ egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* ko kɛtsɔɔ akɛ esa akɛ amɛsɔle daa ni amɛnijiaŋ akaje wui,+ 2 ekɛɛ akɛ: “Kojolɔ ko hi maŋ ko nɔ, esheee Nyɔŋmɔ gbeyei, ni ebuuu gbɔmɔ hu. 3 Yoo okulafo ko hu yɛ nakai maŋ lɛ mli, ni etee eŋɔɔ shii abɔ eyakɛɛ akɛ, ‘Kwɛmɔ ni oye jalɛ sane ohã mi yɛ mɔ ni kɛ mi yeɔ sane lɛ dɛŋ.’ 4 Anɔkwa, ekpɛlɛɛɛ aahu kɛyashi be ko lɛ ewie yɛ eyitsoŋ akɛ, ‘Eyɛ mli akɛ misheee Nyɔŋmɔ gbeyei ni mibuuu gbɔmɔ moŋ, 5 shi akɛni yoo okulafo nɛɛ kpaaa minaagbamɔ hewɔ lɛ, makwɛ ni maye jalɛ sane mahã lɛ koni ekaya nɔ eba miŋɔɔ ni ekɛ enibimɔ lɛ basu mitsui kɛyashi minyɛɛɛ dɔŋŋ.’”*+ 6 Kɛkɛ ni Nuŋtsɔ lɛ kɛɛ: “Nyɛboa nɔ ni kojolɔ ni jeee jalɔ lɛ po kɛɛ lɛ toi! 7 No hewɔ lɛ, yɛ anɔkwale mli lɛ, ani Nyɔŋmɔ yeŋ jalɛ sane ehãŋ mɛi ni ehala ni bolɔɔ tsɛɔ lɛ jetsɛremɔ kɛ jenamɔ lɛ,+ be mli ni etoɔ etsui shi ehãa amɛ lɛ?+ 8 Miikɛɛ nyɛ akɛ, ebaaye jalɛ sane ehã amɛ oya. Fɛɛ sɛɛ lɛ, kɛ́ gbɔmɔ Bi lɛ ba lɛ, ani ebaaba ebana hemɔkɛyeli nɛɛ* yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛɛlɛŋ?”

9 Agbɛnɛ hu, egba nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ etsɔɔ mɛi komɛi ni kɛ amɛhiɛ fɔ̃ɔ amɛ diɛŋtsɛ amɛjalɛ nɔ ni amɛbuɔ mɛi krokomɛi akɛ amɛjeee nɔ ko lɛ akɛ: 10 “Hii enyɔ komɛi kwɔ kɛtee sɔlemɔ shĩa lɛ koni amɛyasɔle, mɔ kome lɛ Farisifonyo ji lɛ, ni mɔ kroko lɛ, toohelɔ ni. 11 Farisifonyo lɛ ho edamɔ shi ni ebɔi sɔlemɔ yɛ eyitsoŋ ewie nibii nɛɛ, ‘Ao Nyɔŋmɔ, miida bo shi akɛ mitamɔɔɔ mɛi krokomɛi lɛ—ojotswalɔi,* kɛ mɛi ni ejaaa, kɛ gbalafitelɔi*—loo tamɔ toohelɔ nɛɛ po. 12 Mihiɔ ŋmaa shii enyɔ daa otsi; mikɛ nibii fɛɛ ni mináa lɛ mlijai nyɔŋma mli ekome hãa.’+ 13 Shi toohelɔ lɛ damɔ sɛɛ shɔŋŋ, ni esumɔɔɔ akɛ eholeɔ ehiŋmɛii anɔ kɛyaa ŋwɛi po, shi etee nɔ egbála etsitsi mai ekɛɛ, ‘Ao Nyɔŋmɔ, dromɔ mi,* mi eshafeelɔ nɛɛ.’+ 14 Miikɛɛ nyɛ akɛ, nuu nɛɛ kpeleke shi kɛtee eshĩa ni abu lɛ jalɔ fe nakai Farisifonyo lɛ.+ Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni wóɔ ehe nɔ lɛ, abaaba lɛ shi, shi mɔ fɛɛ mɔ ni baa ehe shi lɛ, abaawó enɔ.”+

15 Agbɛnɛ, mɛi kɛ amɛbifabii hu miiba eŋɔɔ koni etara amɛhe, shi be ni kaselɔi lɛ na enɛ lɛ, amɛbɔi amɛhiɛ wiemɔ.+ 16 Shi Yesu tsɛ abifabii lɛ kɛba eŋɔɔ ekɛɛ: “Nyɛhãa gbekɛbii lɛ abaa miŋɔɔ, ni nyɛkatsĩa amɛ gbɛ, ejaakɛ mɛi ni tamɔ nɛkɛ lɛ anɔ ji Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ.+ 17 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni hereee Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ gbekɛ bibioo ko lɛ, eboteŋ mli kɔkɔɔkɔ.”+

18 Ni nɔyelɔi lɛ ateŋ mɔ kome bi lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ Kpakpa, mɛni esa akɛ mafee koni maná naanɔ wala?”*+ 19 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ otsɛɔ mi mɔ kpakpa? Mɔ ko mɔ ko bɛ ni ji mɔ kpakpa, akɛ ja mɔ kome pɛ, Nyɔŋmɔ.+ 20 Ole kitãi lɛ: ‘Kaafite gbãla,*+ kaagbe gbɔmɔ,+ kaaju,+ kaaye amale odase,+ okɛ woo ahã opapa kɛ omami.’”+ 21 Kɛkɛ ni ekɛɛ: “Miye enɛɛmɛi fɛɛ anɔ kɛjɛ migbekɛbiiashi.” 22 Be ni Yesu nu enɛ lɛ, ekɛɛ lɛ akɛ, “Eshwɛ bo nɔ kome lolo: Yaahɔ̃ɔ nii ni oyɔɔ lɛ fɛɛ ni ojara nɔ ni obaaná lɛ ohã ohiafoi, ni obaaná jwetri yɛ ŋwɛi; ni oba obatsɔ misɛɛnyiɛlɔ.”+ 23 Be ni enu enɛ lɛ, ewerɛ ho ehe waa, ejaakɛ eyɛ nii waa diɛŋtsɛ.+

24 Yesu kwɛ lɛ ni ekɛɛ: “Kwɛ bɔ ni ebaawa kɛhã mɛi ni yɔɔ shika lɛ akɛ amɛbaabote Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli!+ 25 Anɔkwa, ewaaa kɛhãaa afukpɔŋɔ akɛ eeetsɔ nikpɛɛ abui hiŋmɛi mli fe nɔ ni niiatsɛ aaabote Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli.”+ 26 Mɛi ni nu enɛ lɛ kɛɛ: “Namɔ yiwala abaanyɛ ahere mɔ?”+ 27 Ekɛɛ akɛ: “Nibii ni gbɔmɛi nyɛɛɛ afee lɛ, Nyɔŋmɔ nyɛɔ efeɔ.”+ 28 Shi Petro kɛɛ: “Naa! Wɔshi wɔnibii ni wɔbanyiɛ osɛɛ.”+ 29 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ ko mɔ ko bɛ ni eshi shĩa loo ŋa loo nyɛmimɛi hii loo fɔlɔi loo bii yɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ hewɔ+ 30 ni enáŋ toi abɔ yɛ be nɛɛ mli, kɛ naanɔ wala hu yɛ jeŋ ni baaba lɛ* mli.”+

31 Kɛkɛ ni etsɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ kɛtee afã ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Naa! Wɔmiikwɔ kɛmiiya Yerusalem, ni nibii fɛɛ ni atsɔ gbalɔi lɛ anɔ aŋma yɛ gbɔmɔ Bi lɛ he lɛ baaba mli.*+ 32 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, akɛ lɛ baawo jeŋmajiaŋbii+ lɛ adɛŋ ni abaaye ehe fɛo,+ abaafee lɛ niseniianii ni abaafɛ̃ lajɔ̃ ashwie ehe.+ 33 Ni be ni amɛgwao lɛ sɛɛ lɛ, amɛbaagbe lɛ,+ shi gbi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ, ebaate shi.”+ 34 Shi amɛnuuu nibii nɛɛ eko eko shishi, ejaakɛ akɛ wiemɔi nɛɛ etee amɛ, ni amɛnuuu nibii ni ewie lɛ ashishi.

35 Agbɛnɛ, be ni Yesu bɛŋkɛɔ Yeriko lɛ, nuu shwilafo ko ta gbɛ lɛ he eeba nii.+ 36 Akɛni enu akɛ mɛi babaoo miiho hewɔ lɛ, ebɔi nɔ ni yaa nɔ lɛ he sane bimɔ. 37 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Yesu, Nazaretnyo lɛ miiho!” 38 Ni ebo ekɛɛ: “Yesu, David Bi, naa mi mɔbɔ!” 39 Ni mɛi ni nyiɛ hiɛ lɛ bɔi ehiɛ wiemɔ, ni amɛkɛɛ lɛ akɛ efee diŋŋ, shi etee nɔ ebolɔ waa fe tsutsu lɛ ekɛɛ: “David Bi, naa mi mɔbɔ!” 40 Ni Yesu wa edamɔ shi ni efã akɛ akɛ nuu lɛ aba eŋɔɔ. Be ni nuu lɛ bɛŋkɛ Yesu lɛ, Yesu bi lɛ akɛ: 41 “Mɛni otaoɔ ni mafee mahã bo?” Ni ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, hã mana nii ekoŋŋ.” 42 No hewɔ lɛ, Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Naa nii; ohemɔkɛyeli lɛ etsa bo.”+ 43 Ni amrɔ lɛ ena nii, ni ebɔi Yesu sɛɛnyiɛmɔ+ ni ewo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam. Agbɛnɛ hu, be ni mɛi lɛ fɛɛ na enɛ lɛ, amɛjie Nyɔŋmɔ yi.+

19 Kɛkɛ ni ebote Yeriko koni etsɔ jɛmɛ kɛya. 2 Ni nuu ko yɛ jɛmɛ ni atsɛɔ lɛ Zakeo; toohelɔnukpa ji lɛ, ni eji niiatsɛ. 3 Anɔkwa, eetao ena mɔ ni nɛkɛ Yesu nɛɛ ji, shi mɛi babaoo lɛ hewɔ lɛ, enyɛɛɛ ena lɛ ejaakɛ gbɔmɔ kpitioo ji lɛ. 4 No hewɔ lɛ, esha foi kɛtsɔ mɛi lɛ ahiɛ, ni eyakwɔ sikamore tso* ko koni enyɛ ena lɛ ejaakɛ eeba ebatsɔ jɛmɛ. 5 Agbɛnɛ, be ni Yesu shɛ jɛmɛ lɛ, ewó ehiɛ nɔ ekwɛ lɛ ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Zakeo, ohe afee oya ni okpeleke shi, ejaakɛ oshĩa lɛ mato ŋmɛnɛ.” 6 Ni ehe fee oya ni ekpeleke shi ni ekɛ miishɛɛ here lɛ akɛ gbɔ. 7 Be ni amɛna enɛ lɛ, amɛ fɛɛ amɛtɔke amɛkɛɛ: “Eyato nuu eshafeelɔ shĩa akɛ gbɔ.”+ 8 Shi Zakeo te shi edamɔ shi ni ekɛɛ Nuŋtsɔ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, Naa! Mikɛ nibii ni miyɔɔ lɛ fã miihã ohiafoi, ni nɔ fɛɛ nɔ ni mishɔ̃* yɛ mɔ ko dɛŋ lɛ, miiku miibɔ he toi ejwɛ miihã lɛ.”+ 9 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Ŋmɛnɛ lɛ, yiwalaheremɔ eba shĩa nɛɛ, ejaakɛ lɛ hu Abraham bi ji lɛ. 10 Ejaakɛ gbɔmɔ Bi lɛ ba nɔ ni elaaje lɛ taomɔ kɛ eyiwalaheremɔ.”+

11 Be ni amɛboɔ nibii nɛɛ toi lɛ, egba nɔkwɛmɔnɔ* kroko, ejaakɛ ebɛŋkɛ Yerusalem, ni amɛsusu akɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ baapue amrɔ nɔŋŋ.+ 12 No hewɔ lɛ, ekɛɛ: “Ablade ko fã gbɛ kɛtee he ko ni yɔɔ shɔŋŋ+ koni eyaŋɔ maŋtsɛyeli hewalɛ ehã ehe koni eku esɛɛ eba. 13 Etsɛ enyɔji nyɔŋma ni ehã amɛ minai* nyɔŋma ni ekɛɛ amɛ akɛ, ‘Nyɛkɛ enɛɛmɛi atsua nii kɛyashi maba.’+ 14 Shi emaŋbii lɛ nyɛ lɛ ni amɛtsu maŋ bɔfoi akuu ko kɛtiu lɛ amɛyakɛɛ, ‘Wɔsumɔɔɔ akɛ nuu nɛɛ bayeɔ wɔnɔ maŋtsɛ.’

15 “Naagbee lɛ, be ni enine shɛ maŋtsɛyeli hewalɛ lɛ* nɔ ni eku esɛɛ eba lɛ, efã akɛ atsɛ nyɔji ni ehã amɛ shika* lɛ kɛba koni ena nɔ ni amɛná yɛ amɛnitsumɔ lɛ mli.+ 16 No hewɔ lɛ, klɛŋklɛŋ mɔ lɛ ba ebakɛɛ, ‘Nuŋtsɔ, omina lɛ efɔ minai nyɔŋma kɛfata he.’+ 17 Ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Aekoo, nyɔŋ kpakpa! Akɛni ohã ana akɛ anɔkwafo ji bo yɛ nɔ ko bibioo kwraa mli hewɔ lɛ, ye maji nyɔŋma nɔ.’+ 18 Agbɛnɛ, mɔ ni ji enyɔ nɔ lɛ ba ebakɛɛ, ‘Nuŋtsɔ, omina lɛ efɔ minai enumɔ kɛfata he.’+ 19 Ekɛɛ mɔ nɛ hu akɛ, ‘Bo hu, kwɛmɔ maji enumɔ nɔ.’ 20 Shi mɔ kroko ba ebakɛɛ, ‘Nuŋtsɔ, omina ni mikɛwo mama mli kɛto lɛ nɛ. 21 Ole, no mli lɛ miishe bo gbeyei, ejaakɛ oji nuu ni sane wa; okɔɔ nɔ ni okɛfɔ̃ko shi, ni okpaa nɔ ni oduko.’+ 22 Ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Nyɔŋ fɔŋ, bo diɛŋtsɛ owiemɔ mikɛkojoɔ bo. Ole akɛ miji nuu ni sane wa, ni kɔɔ nɔ ni mikɛfɔ̃ko shi, ni mikpaa nɔ ni miduko?+ 23 No hewɔ lɛ, mɛni hewɔ mɔ ni okɛ mishika* lɛ eyafɔ̃ɔɔ shikatoohe? Kɛkɛ lɛ, kɛ́ miba lɛ, kulɛ mibahe kɛ ehe kpa.’

24 “Kɛkɛ ni ekɛɛ mɛi ni damɔ emasɛi lɛ akɛ, ‘Nyɛhea mina lɛ yɛ edɛŋ ni nyɛkɛhãa mɔ ni yɔɔ minai nyɔŋma lɛ.’+ 25 Shi amɛkɛɛ lɛ akɛ, ‘Nuŋtsɔ, eyɛ minai nyɔŋma!’— 26 ‘Miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni yɔɔ nɔ ko lɛ, abaahã lɛ eko afata he, shi mɔ ni bɛ nɔ ko lɛ, abaahe nɔ ni eyɔɔ lɛ po yɛ edɛŋ.+ 27 Agbɛnɛ hu, nyɛkɛ mihenyɛlɔi nɛɛ ni sumɔɔɔ akɛ miyeɔ amɛnɔ maŋtsɛ lɛ abaa biɛ ni nyɛbagbea amɛ yɛ mihiɛ.’”

28 Be ni ewie nibii nɛɛ sɛɛ lɛ, etsa egbɛfãa lɛ nɔ koni ekwɔ kɛya Yerusalem. 29 Ni be ni ebɛŋkɛ Betfage kɛ Betania, yɛ gɔŋ ni atsɛɔ lɛ Oliv Gɔŋ+ lɛ he lɛ, etsu kaselɔi lɛ ateŋ mɛi enyɔ+ 30 ekɛɛ: “Nyɛyaa akrowa ni nyɛnaa lɛ mli, ni kɛ́ nyɛbote mli lɛ, nyɛbaana tejibi ni aŋmɔ lɛ kpãa, ni mɔ ko mɔ ko tako enɔ pɛŋ. Nyɛfɛnea lɛ ni nyɛkɛ lɛ abaa biɛ. 31 Shi kɛ́ mɔ ko bi nyɛ akɛ, ‘Mɛni hewɔ nyɛfɛneɔ lɛ?’ lɛ, nyɛkɛa akɛ, ‘Ehe miihia Nuŋtsɔ lɛ.’” 32 No hewɔ lɛ, mɛi ni atsu lɛ yiŋ amɛtee, ni amɛyana lɛ bɔ ni ekɛɛ amɛ lɛ pɛpɛɛpɛ.+ 33 Shi be ni amɛfɛneɔ tejibi lɛ, tejibi lɛ nɔtsɛmɛi lɛ bi amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛfɛneɔ tejibi lɛ?” 34 Amɛkɛɛ: “Ehe miihia Nuŋtsɔ lɛ.” 35 Ni amɛkɛ lɛ ba Yesu ŋɔɔ, ni amɛkɛ amɛtadei anɔhaanɔi shwie tejibi lɛ nɔ, ni amɛhã Yesu ta nɔ.+

36 Be ni eyaa lɛ, belɛ, amɛkɛ amɛtadei anɔhaanɔi miiha gbɛ lɛ nɔ.+ 37 Be ni ebɛŋkɛ gbɛ ni kpelekeɔ shi kɛjɛɔ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ lɛ, kaselɔi lɛ fɛɛ kɛ gbee ni wa bɔi nyamɔ kɛ Nyɔŋmɔ yijiemɔ yɛ hewalɛ nitsumɔi fɛɛ ni amɛna lɛ hewɔ 38 amɛkɛɛ: “Ajɔɔ mɔ ni baa akɛ Maŋtsɛ yɛ Yehowa* gbɛ́i mli lɛ! Toiŋjɔlɛ yɛ ŋwɛi, ni anunyam yɛ ŋwɛi flooflo!”+ 39 Shi Farisifoi lɛ ateŋ mɛi komɛi jɛ mɛi lɛ ateŋ kɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, kã okaselɔi lɛ ahiɛ.”+ 40 Shi ehere nɔ ekɛɛ: “Miikɛɛ nyɛ akɛ, kɛ́ mɛnɛɛmɛi fee dioo lɛ, tɛi lɛ baabolɔ.”

41 Ni be ni ebɛŋkɛ lɛ, ekwɛ maŋ lɛ, ni efó eshwie nɔ+ 42 ekɛɛ: “Eji ŋmɛnɛ gbi nɛɛ, hɛɛ, eji okɔ nibii ni kɔɔ toiŋjɔlɛ he lɛ asɛɛ kulɛ—shi amrɔ nɛɛ akɛtee ohiŋmɛii.+ 43 Ejaakɛ gbii baaba, be ni ohenyɛlɔi lɛ kɛ tsei jaŋŋi kɛ amɛnaa piɔpiɔi baafo afabaŋ amɛwo ohe, ni amɛbaabɔle bo kɛkpe, ni amɛbaasa onaa* yɛ he fɛɛ he.+ 44 Amɛkɛ bo kɛ obii ni yɔɔ omli lɛ baatswa shi,+ ni amɛshiŋ tɛ kome yɛ eko nɔ yɛ omli,+ ejaakɛ be ni abakwɛ omli lɛ, okɔɔɔ sɛɛ.”

45 Kɛkɛ ni ebote sɔlemɔ shĩa lɛ ni ebɔi mɛi ni hɔ̃ɔ nii lɛ shwiemɔ,+ 46 ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Aŋma akɛ, ‘Abaatsɛ mishĩa lɛ sɔlemɔ shĩa,’+ shi nyɛ lɛ, nyɛkɛfee julɔi atɛkplo.”+

47 Eyatsɔɔ nii yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ daa gbi. Shi osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ kɛ maŋ lɛ mli hiɛnaanɔbii lɛ miitao ni amɛgbe lɛ;+ 48 shi amɛnaaa gbɛ ko kwraa ni amɛbaatsɔ nɔ amɛfee enɛ, ejaakɛ maŋbii lɛ fɛɛ kpɛtɛɔ lɛ koni amɛbo lɛ toi.+

20 Gbii lɛ eko nɔ, be ni eetsɔɔ maŋbii lɛ nii yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, ni eejaje sane kpakpa lɛ, osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ kɛ onukpai lɛ ba eŋɔɔ 2 ni amɛbi lɛ akɛ: “Kɛɛmɔ wɔ, mɛɛ hegbɛ okɛfeɔ nibii nɛɛ? Aloo namɔ hã bo nɛkɛ hegbɛ nɛɛ?”+ 3 Ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Mi hu mabi nyɛ sane ko ni nyɛhã mi hetoo: 4 Yohane baptisimɔ lɛ, ŋwɛi ejɛ aloo gbɔmɛi adɛŋ ejɛ?” 5 Ni amɛmu saji anaa yɛ amɛteŋ amɛkɛɛ: “Kɛ́ wɔkɛɛ, ‘Ejɛ ŋwɛi’ lɛ, ebaakɛɛ akɛ, ‘Mɛni hewɔ mɔ ni nyɛheee lɛ nyɛyeee lɛ?’ 6 Shi kɛ́ wɔkɛɛ, ‘Ejɛ gbɔmɛi adɛŋ’ lɛ, maŋbii lɛ fɛɛ baatswia wɔ tɛi, ejaakɛ amɛyiŋ etsɔ akɛ gbalɔ ji Yohane.”+ 7 No hewɔ lɛ, amɛhã lɛ hetoo akɛ amɛleee he ni ejɛ. 8 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Belɛ, mi hu mikɛɛɛ nyɛ nɔ hegbɛ ni mikɛfeɔ nibii nɛɛ.”

9 Kɛkɛ ni ebɔi maŋbii lɛ nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ gbaa akɛ: “Nuu ko fee wain ŋmɔ+ ni ekɛwo okwaafoi adɛŋ,* ni efã gbɛ eyaye be babaoo.+ 10 Be ni wainkpamɔ be lɛ shɛ lɛ, etsu nyɔŋ ko kɛtee okwaafoi lɛ aŋɔɔ koni amɛhã lɛ wain ŋmɔ lɛ mli yibii lɛ eko. Shi okwaafoi lɛ yi lɛ, ni amɛshwie lɛ kɛ edɛ̃ folo.+ 11 Shi esaa etsu nyɔŋ kroko. Lɛ hu amɛyi lɛ, amɛshwie ehiɛ shi,* ni amɛshwie lɛ kɛ edɛ̃ folo. 12 Ni esaa etsu mɔ ni ji etɛ nɔ; mɔ nɛ hu amɛpila lɛ ni amɛtsirɛ eyisɛɛ kɛje kpo. 13 No hewɔ lɛ, wain ŋmɔtsɛ lɛ kɛɛ akɛ, ‘Mɛni mafee? Matsu mibinuu, mɔ ni misumɔɔ lɛ lɛ.+ Ekolɛ, lɛ lɛ amɛbaabu lɛ.’ 14 Be ni okwaafoi lɛ ahiŋmɛi gba enɔ lɛ, amɛsusu nii ahe yɛ amɛteŋ amɛkɛɛ, ‘Niyelɔ lɛ nɛ. Nyɛhãa wɔgbea lɛ koni gboshinii lɛ atsɔ wɔnɔ.’ 15 No hewɔ lɛ, amɛgbala lɛ kɛje wain ŋmɔ lɛ mli, ni amɛgbe lɛ.+ No hewɔ lɛ, mɛni wain ŋmɔtsɛ lɛ baafee amɛ? 16 Ebaaba ebagbe okwaafoi nɛɛ, ni ekɛ wain ŋmɔ lɛ baahã mɛi krokomɛi.”

Be ni amɛnu enɛ lɛ, amɛkɛɛ: “Ekaba lɛ nakai kɔkɔɔkɔ!” 17 Shi ekwɛ amɛhiɛ tɛ̃ɛ ni ekɛɛ: “No hewɔ lɛ, mɛni ji nɔ ni aŋma nɛɛ shishi: ‘Tɛ lɛ ni tsumalɔi lɛ shɛ amɛfɔ̃ lɛ, no nɔŋŋ etsɔ koŋtɛ ni he hiaa fe fɛɛ* lɛ’?+ 18 Mɔ fɛɛ mɔ ni gbeɔ nakai tɛ lɛ nɔ lɛ, emli baatserɛ.+ Shi mɔ fɛɛ mɔ ni tɛ lɛ gbeɔ enɔ lɛ, ebaagbɛlɛ lɛ munyɔmunyɔ.”

19 Kɛkɛ ni woloŋmalɔi lɛ kɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ tao akɛ amɛnine ashɛ enɔ yɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ, ejaakɛ amɛyɔse akɛ amɛhewɔ egba nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ, shi amɛmiishe maŋbii lɛ gbeyei.+ 20 Ni be ni amɛkwɛ eyaa kɛ ebaa mli sɛɛ lɛ, amɛbɔ hii apaa yɛ teemɔŋ, ni amɛtsu amɛ ni amɛyakwa amɛfee amɛnii tamɔ jalɔi, bɔ ni afee ni amɛtsɔ nɔ ni ebaawie lɛ nɔ amɛdũ lɛ+ koni amɛkɛ lɛ awo nɔyeli lɛ kɛ amralo lɛ hegbɛ lɛ dɛŋ. 21 Ni amɛbi lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔle akɛ owieɔ ni otsɔɔ nii ni ja, ni okwɛɛɛ hiɛiaŋ, shi moŋ otsɔɔ Nyɔŋmɔ gbɛ lɛ yɛ anɔkwale mli: 22 Ani mla ŋmɛɔ gbɛ* akɛ wɔwo too wɔhã Kaisare aloo mla eŋmɛɛɛ gbɛ?” 23 Shi ekpa amɛŋaatsɔɔ lɛ shi ni ekɛɛ amɛ akɛ: 24 “Nyɛkɛ denario* abatsɔa mi. Namɔ mfoniri kɛ niŋmaa yɔɔ nɔ lɛ?” Amɛkɛɛ akɛ: “Kaisare nɔ ni.” 25 Ekɛɛ amɛ akɛ: “No hewɔ lɛ, bɔ fɛɛ bɔ ni fee lɛ, nyɛkɛ Kaisare nibii ahãa Kaisare,+ shi nyɛkɛ Nyɔŋmɔ nibii ahãa Nyɔŋmɔ.”+ 26 Anɔkwa, amɛnyɛɛɛ amɛtsɔ ewiemɔ nɔ amɛdũ lɛ yɛ maŋbii lɛ ahiɛ, shi ehetoo lɛ hã amɛnaa kpɛ amɛhe, ni amɛfee diŋŋ.

27 Shi Sadukifoi lɛ, mɛi ni kɛɔ akɛ gbohiiashitee ko bɛ+ lɛ ateŋ mɛi komɛi ba eŋɔɔ ni amɛbabi lɛ akɛ:+ 28 “Tsɔɔlɔ, Mose ŋma hã wɔ akɛ, ‘Kɛ́ nuu ko nyɛmi nuu gbo eshi eŋa, shi eshiii bi ko lɛ, esa akɛ enyɛmi nuu lɛ aŋɔ eŋa lɛ ni ekɛ lɛ awo shwiei ehã enyɛmi nuu lɛ.’+ 29 Agbɛnɛ, nyɛmimɛi hii kpawo hi shi. Klɛŋklɛŋ mɔ lɛ kpee yoo, shi egbo ni eshiii bi ko. 30 No hewɔ lɛ, mɔ ni ji enyɔ nɔ 31 kɛ mɔ ni ji etɛ nɔ lɛ kɛ yoo lɛ bote gbalashihilɛ mli. Nakai nɔŋŋ mɛi kpawo lɛ fɛɛ po fee; amɛ fɛɛ amɛgboi ni amɛshiii bii yɛ amɛsɛɛ. 32 Naagbee lɛ, yoo lɛ hu gbo. 33 No hewɔ lɛ, yɛ gbohiiashitee lɛ mli lɛ, namɔ ŋa yoo lɛ baatsɔ? Ejaakɛ mɛi kpawo lɛ fɛɛ kɛ yoo lɛ bote gbalashihilɛ mli.”

34 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Je nɛɛ* mli bii lɛ boteɔ gbalashihilɛ mli ni akɛ amɛ hãa gbãla, 35 shi mɛi ni abu amɛ akɛ amɛji mɛi ni sa akɛ amɛnine shɛɔ nakai je lɛ* kɛ shitee kɛmiijɛ gbohii ateŋ lɛ nɔ lɛ boteŋ gbalashihilɛ mli, ni akɛ amɛ hãŋ gbãla hu.+ 36 Anɔkwa, amɛnyɛŋ amɛgboi dɔŋŋ, ejaakɛ amɛbaatamɔ ŋwɛibɔfoi lɛ, ni akɛni amɛji gbohiiashitee lɛ bii hewɔ lɛ, amɛji Nyɔŋmɔ bii. 37 Shi akɛ abaatee gbohii ashi lɛ, Mose po hã ana, yɛ ŋmei tso lɛ he sane lɛ mli, be ni etsɛ Yehowa* akɛ ‘Abraham Nyɔŋmɔ kɛ Isak Nyɔŋmɔ kɛ Yakob Nyɔŋmɔ lɛ.’+ 38 Jeee gbohii a-Nyɔŋmɔ ni, shi moŋ, hiɛkãalɔi a-Nyɔŋmɔ ni, ejaakɛ yɛ ehiɛ lɛ, amɛ fɛɛ amɛhiɛ kamɔ.”+ 39 Ni woloŋmalɔi lɛ ateŋ mɛi komɛi here nɔ amɛkɛɛ: “Tsɔɔlɔ, owie jogbaŋŋ.” 40 Ni amɛnáaa ekãa kɛbi lɛ sane ko dɔŋŋ.

41 Ni lɛ hu ebi amɛ akɛ: “Te tɛŋŋ ni akɛɔ akɛ Kristo lɛ, David bi ni lɛ?+ 42 Ejaakɛ David diɛŋtsɛ kɛɛ yɛ Lalai awolo lɛ mli akɛ, ‘Yehowa* kɛɛ mi-Nuŋtsɔ lɛ akɛ: “Ta mininejurɔ nɔ 43 kɛyashi be ni mikɛ ohenyɛlɔi lɛ baafee onajiashi sɛi.”’+ 44 No hewɔ lɛ, David tsɛɔ lɛ Nuŋtsɔ; belɛ, te tɛŋŋ ni efeɔ ebi lɛ?”

45 Ni be ni maŋbii lɛ fɛɛ miibo toi lɛ, ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: 46 “Nyɛkwɛa jogbaŋŋ yɛ woloŋmalɔi lɛ ahe, mɛi ni sumɔɔ akɛ amɛwo atadei kakadaji kɛnyiɛ, ni amɛsumɔɔ jaji anɔ ŋamɔi kɛ hiɛgbɛ sɛii* ni yɔɔ kpeehei lɛ anɔ taramɔ kɛ hiɛnaanɔbii agbɛhei ataramɔ yɛ gbɛkɛ okpɔlɔŋmɛi ashishi lɛ,+ 47 ni amɛmiɔ yei okulafoi ashĩai,* ni bɔ ni afee ni mɛi ana amɛ lɛ, amɛsɔleɔ sɔlemɔi kakadaji. Mɛnɛɛmɛi baaná toigbalamɔ ni naa wa waa.”*

21 Agbɛnɛ, ewó ehiɛ nɔ, ni ena niiatsɛmɛi ni kɛ amɛnikeenii miiwo onia adekai lɛ amli.+ 2 Ni ena yoo okulafo ohiafo ko hu ni kɛ kapɛji bibii enyɔ ni shɛɛɛ nɔ ko*+ bawo mli, 3 ni ekɛɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, yoo okulafo ohiafo nɛɛ kɛ babaoo ewo mli fe bɔ ni amɛ fɛɛ amɛfee lɛ.+ 4 Ejaakɛ mɛnɛɛmɛi fɛɛ kɛ nɔ ni amɛná ni eteke nɔ lɛ eko bawo mli akɛ nikeenii, shi lɛ lɛ, ejɛ ehia mli ekɛ nibii ni eyɔɔ ni ekɛlɛɔ ehe lɛ fɛɛ bawo mli.”+

5 Sɛɛ mli lɛ, be ni mɛi komɛi miiwie sɔlemɔ shĩa lɛ he, bɔ ni akɛ tɛi kpakpai kɛ nibii ni ajɔɔ nɔ ahã Nyɔŋmɔ ewula lɛ lɛ,+ 6 ekɛɛ: “Nibii nɛɛ ni nyɛnaa amrɔ nɛɛ, gbii baaba ni ashiŋ tɛ kome yɛ eko nɔ ni atsiŋ atswaŋ shi.”+ 7 Ni amɛbi lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, mɛɛ be nibii nɛɛ baaba mli diɛŋtsɛ, ni mɛni baafee be ni nibii nɛɛ baaba mli lɛ he okadi?”+ 8 Ekɛɛ: “Nyɛkwɛa jogbaŋŋ koni akalaka nyɛ,+ ejaakɛ mɛi babaoo baaba yɛ migbɛ́i mli abakɛɛ akɛ, ‘Mi ni,’ ni amɛbaakɛɛ hu akɛ, ‘Be lɛ eshɛ etã.’ Nyɛkanyiɛa amɛsɛɛ.+ 9 Agbɛnɛ hu, kɛ́ nyɛnu tai kɛ basabasafeemɔi* ahe lɛ, nyɛtsui akafãa. Ejaakɛ esa akɛ nibii nɛɛ aba mli dã, shi naagbee lɛ baŋ amrɔ nɔŋŋ.”+

10 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Jeŋmaŋ baate shi awo jeŋmaŋ,+ ni maŋtsɛyeli baate shi awo maŋtsɛyeli.+ 11 Shikpɔŋhosomɔi wuji baaba, ni hɔmɔ kɛ tsɛŋemɔ helai ni gbeɔ mɔ baaba yɛ heihei;+ ni abaana gbeyei nibii, ni okadii kpelei baajɛ ŋwɛi aba.

12 “Shi dani nibii nɛɛ fɛɛ baaba lɛ, mɛi baamɔmɔ nyɛ ni amɛbaawa nyɛ yi,+ amɛkɛ nyɛ baahã ni akojo nyɛ yɛ kpeehei ni awo nyɛ tsuŋ. Akɛ nyɛ baaya maŋtsɛmɛi kɛ amralofoi ahiɛ yɛ migbɛ́i lɛ hewɔ.+ 13 No baahã nyɛná hegbɛ kɛye odase. 14 No hewɔ lɛ, nyɛkpɛa mli yɛ nyɛtsuiiaŋ akɛ nyɛtsɔŋ hiɛ nyɛsusuŋ bɔ ni nyɛaafee nyɛfã nyɛhe lɛ he,+ 15 ejaakɛ mikɛ wiemɔi kɛ hiɛshikamɔ ni nyɛshiteekɛwolɔi lɛ fɛɛ nyɛŋ atsĩ naa loo aku naa baahã nyɛ.+ 16 Agbɛnɛ hu, fɔlɔi kɛ nyɛmimɛi hii kɛ wekumɛi kɛ nanemɛi po kɛ nyɛ baahã,* ni amɛbaagbe nyɛteŋ mɛi komɛi,+ 17 ni mɛi fɛɛ baanyɛ nyɛ yɛ migbɛ́i lɛ hewɔ.+ 18 Shi nyɛyiteŋtsɔi kome folo po elaajeŋ.+ 19 Kɛ́ nyɛfi shi lɛ, nyɛbaabaa nyɛwala yi.*+

20 “Shi kɛ́ nyɛna akɛ asraafoi ebɔ nsara ewo Yerusalem he kɛkpe lɛ,+ belɛ nyɛnáa nyɛlea akɛ emaŋfɔfeemɔ lɛ eshɛ etã.+ 21 No lɛ, mɛi ni yɔɔ Yudea lɛ abɔi foijee kɛya gɔji lɛ anɔ,+ ni mɛi ni yɔɔ maŋ lɛ mli lɛ aje kpo, ni mɛi ni yɔɔ hei ni etse amɛhe banee lɛ akabote maŋ lɛ mli, 22 ejaakɛ gbii nɛɛ ji gbii ni akɛbaakojo,* bɔ ni afee ni nibii ni aŋmala lɛ fɛɛ aba mli. 23 Kpoo hã yeihɔlɔi kɛ mɛi ni miihã fufɔ yɛ nakai gbii lɛ amli lɛ!+ Ejaakɛ haomɔ kpele baaba shikpɔŋ lɛ nɔ, ni mlifu baaba nɛkɛ maŋ nɛɛ nɔ. 24 Ni amɛbaanyɔnyɔi yɛ klante naa ni abaaŋɔ amɛ nom kɛya jeŋmaji lɛ fɛɛ amli;+ ni jeŋmaji lɛ baanaanaa Yerusalem nɔ kɛyashi jeŋmaji lɛ abei ni ato lɛ baaba naagbee.+

25 “Agbɛnɛ hu, okadii baaba hulu kɛ nyɔɔŋtsere kɛ ŋulamii amli,+ ni jeŋmaji lɛ baahao yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ, ni amɛleŋ nɔ ni amɛbaafee yɛ ŋshɔ lɛ gbɛɛmɔ kɛ bɔ ni efeɔ hamahama lɛ hewɔ. 26 Nɔ baanyɔnyɔɔ mɛi anɔ yɛ gbeyeishemɔ kɛ nibii ni baaba shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ agbɛkwɛmɔ hewɔ, ejaakɛ abaahoso ŋwɛi hewalɛi lɛ. 27 Kɛkɛ lɛ, amɛbaana gbɔmɔ Bi+ lɛ akɛ eeba yɛ atatu mli kɛ hewalɛ kɛ anunyam kpele.+ 28 Shi kɛ́ nibii nɛɛ bɔi baa lɛ, nyɛdamɔa shi ni nyɛholea nyɛyitsei anɔ, ejaakɛ nyɛkpɔmɔ lɛ miibɛŋkɛ.”

29 Kɛkɛ ni egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* ko akɛ: “Nyɛkwɛa agbami tso lɛ kɛ tsei krokomɛi fɛɛ.+ 30 Kɛ́ amɛmiifũ bai lɛ, nyɛnaa, ni nyɛle akɛ latsa be eshɛ etã agbɛnɛ. 31 Nakai nɔŋŋ nyɛ hu kɛ́ nyɛna akɛ nibii nɛɛ miiba mli lɛ, nyɛnáa nyɛlea akɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ ebɛŋkɛ. 32 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nɛkɛ yinɔ nɛɛ hoŋ eyaŋ kɔkɔɔkɔ kɛyashi nibii fɛɛ baaba mli.+ 33 Ŋwɛi kɛ shikpɔŋ baaho aya, shi miwiemɔi lɛ hoŋ eyaŋ kɔkɔɔkɔ.+

34 “Shi nyɛhiɛ ahia nyɛhe nɔ koni ŋmaayeli babaoo* kɛ dãanumɔ babaoo+ kɛ tsui ni ayeɔ yɛ shihilɛ mli nibii ahe lɛ akahe nyɛtsui+ ni nakai gbi lɛ bati nyɛ shi trukaa 35 tamɔ tsɔne.+ Ejaakɛ ebaaba mɛi fɛɛ ni yɔɔ shikpɔŋ muu lɛ fɛɛ nɔ lɛ anɔ. 36 No hewɔ lɛ, nyɛyaa nɔ nyɛshia kpe,+ ni nyɛkɛ hiɛdɔɔ asɔlea kɛkpaa fai be fɛɛ be,+ koni nyɛnyɛ nibii nɛɛ fɛɛ ni baaba mli kɛ̃ lɛ amli nyɛje, ni nyɛnyɛ gbɔmɔ Bi lɛ hiɛ nyɛdamɔ.”+

37 No hewɔ lɛ, kɛ́ je tsɛre lɛ, eyatsɔɔ nii yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, shi kɛ́ je na lɛ, ejeɔ kpo ni eyahiɔ gɔŋ ni atsɛɔ lɛ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ. 38 Ni maŋbii lɛ fɛɛ baa eŋɔɔ yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ leebi maŋkpa koni amɛbabo lɛ toi.

22 Agbɛnɛ, no mli lɛ, Blodo Ni Ashikishaŋ-sha Bɛ Mli Gbi Jurɔ, ni atsɛɔ lɛ Hehoo+ lɛ miibɛŋkɛ.+ 2 Ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ miitao gbɛ ko ni hi jogbaŋŋ ni amɛbaatsɔ nɔ amɛkpãtã ehiɛ,+ ejaakɛ amɛmiishe gbɔmɛi lɛ agbeyei.+ 3 Kɛkɛ ni Satan bote Yuda, mɔ ni atsɛɔ lɛ Iskariot lɛ, ni ji Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome lɛ mli,+ 4 ni eyiŋ etee ni ekɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ sɔlemɔ shĩa nɔkwɛlɔi lɛ yawie bɔ ni ebaafee ejie lɛ ehã amɛ lɛ he.+ 5 Amɛná enɛ he miishɛɛ naakpa, ni amɛkpɛlɛ nɔ akɛ amɛbaahã lɛ jwiɛtɛi shika.+ 6 No hewɔ lɛ, ekpɛlɛ nɔ, ni ebɔi be ni sa ni ekɛbaajie lɛ ehã be ni mɛi bɛ jɛmɛ lɛ taomɔ.

7 Kɛkɛ ni gbi ni akɛyeɔ Blodo Ni Ashikishaŋ-sha Bɛ Mli gbi jurɔ lɛ, ni ji gbi ni esa akɛ akɛ Hehoo afɔle lɛ ahã lɛ bashɛ agbɛnɛ;+ 8 no hewɔ lɛ, Yesu tsu Petro kɛ Yohane ni ekɛɛ: “Nyɛyaa ni nyɛyasaa Hehoo lɛ nyɛtoa wɔ koni wɔbaye.”+ 9 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Nɛgbɛ osumɔɔ ni wɔyasaa Hehoo lɛ wɔto yɛ?” 10 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Naa! Kɛ́ nyɛbote maŋ lɛ mli lɛ, nuu ko ni tere nugbɛ́ kɛ nyɛ baakpe. Nyɛnyiɛa esɛɛ kɛyaa shĩa ni ebaabote mli lɛ mli.+ 11 Ni nyɛkɛa shĩatsɛ lɛ akɛ, ‘Tsɔɔlɔ lɛ kɛɛ akɛ: “Nɛgbɛ gbɔiatsũ lɛ ni mi kɛ mikaselɔi lɛ baaye Hehoo lɛ yɛ mli lɛ yɔɔ?”’ 12 Ni nakai nuu lɛ baatsɔɔ nyɛ ŋwɛi asa agbo ko ni asaa mli. Jɛmɛ nyɛsaa Hehoo lɛ nyɛtoa yɛ.” 13 No hewɔ lɛ, amɛyiŋ amɛtee ni amɛyana lɛ bɔ ni ekɛɛ amɛ lɛ pɛpɛɛpɛ, ni amɛsaa nibii amɛto Hehoo lɛ.

14 No hewɔ lɛ, be ni ŋmɛlɛtswaa lɛ shɛ lɛ, eyata okpɔlɔ lɛ he, ni bɔfoi lɛ hu fata ehe.+ 15 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Mishwe waa akɛ mikɛ nyɛ baaye Hehoo nɛɛ dani mana nɔ; 16 ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, miyeŋ eko dɔŋŋ kɛyashi be ni ebaaba mli yɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli.” 17 Ni ehe kɔɔpoo lɛ, ni eda shi ni ekɛɛ: “Nyɛhea enɛ ni nyɛkɛhãa mɔ fɛɛ mɔ ni yɔɔ nyɛteŋ lɛ, 18 ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, kɛjɛ amrɔ nɛɛ kɛyaa lɛ, minuŋ wain ko dɔŋŋ kɛyashi Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ baaba.”

19 Agbɛnɛ hu, ekɔ blodo,+ ni eda shi, ni ekumɔ mli, ni ekɛhã amɛ ekɛɛ: “Enɛ damɔ shi kɛhã* migbɔmɔtso,+ ni akɛbaahã yɛ nyɛhewɔ lɛ.+ Nyɛyaa nɔ nyɛfea enɛ kɛkaia mi.”+ 20 Ni efee nakai nɔŋŋ yɛ kɔɔpoo lɛ hu he be ni amɛye gbɛkɛ niyenii lɛ amɛtã lɛ, ni ekɛɛ: “Kɔɔpoo nɛɛ damɔ shi kɛhã kpaŋmɔ hee+ lɛ ni damɔ milá+ ni abaafɔse ashwie shi ahã nyɛ lɛ nɔ lɛ.+

21 “Shi naa! mɔ ni baajie mi ehã lɛ nine kɛ minine yɛ okpɔlɔ lɛ nɔ.+ 22 Ejaakɛ gbɔmɔ Bi lɛ miishi kɛmiiya tamɔ bɔ ni akpɛ mli ato lɛ lɛɛlɛŋ;+ fɛɛ sɛɛ lɛ, kpoo hã nakai mɔ ni abaatsɔ enɔ ajie lɛ ahã lɛ!”+ 23 No hewɔ lɛ, amɛbɔi he susumɔ yɛ amɛteŋ akɛ amɛteŋ namɔ kwraa baa ebafee enɛ lɛ.+

24 Shi ŋwanejee shɛii ko hu bate shi yɛ amɛteŋ yɛ mɔ ni asusuɔ akɛ eji agbo fe fɛɛ yɛ amɛteŋ lɛ he.+ 25 Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Jeŋmaji lɛ anɔ maŋtsɛmɛi lɛ yeɔ amɛnɔ akɛ nuŋtsɔmɛi, ni mɛi ni yɔɔ hegbɛ yɛ amɛnɔ lɛ, atsɛɔ amɛ Ejurɔfeelɔi.+ 26 Shi nyɛ lɛ, esaaa akɛ nyɛfeɔ nyɛnii yɛ nakai gbɛ nɔ.+ Shi moŋ, mɔ ni ji agbo fe fɛɛ yɛ nyɛteŋ lɛ atsɔ tamɔ gbekɛ kwraa,+ ni mɔ ni nyiɛɔ hiɛ lɛ hu atsɔ tamɔ mɔ ni miisɔmɔ. 27 Ejaakɛ te mɔ ni ji agbo lɛ, mɔ ni ta okpɔlɔ he eyeɔ nii lɛ, aloo mɔ ni sɔmɔɔ lɛ? Ani jeee mɔ ni ta okpɔlɔ he eyeɔ nii lɛ? Shi mi lɛ miyɛ nyɛteŋ akɛ mɔ ni miisɔmɔ.+

28 “Shi nyɛji mɛi ni ekpɛtɛ mi+ yɛ mijaramɔ shihilɛi lɛ amli;+ 29 ni mikɛ nyɛ miifee kpaŋmɔ kɛhã maŋtsɛyeli, tamɔ bɔ ni mi-Tsɛ kɛ mi efee kpaŋmɔ lɛ,+ 30 koni nyɛye ni nyɛnu yɛ mikpɔlɔ lɛ he yɛ mi-Maŋtsɛyeli lɛ mli,+ ni nyɛtara maŋtsɛ sɛii anɔ+ nyɛkojo Israel wekui 12 lɛ.+

31 “Simon, Simon, naa! Satan ebi koni ahã esha nyɛ fɛɛ nyɛmli tamɔ wiiti.+ 32 Shi misɔle kɛkpa fai mihã bo koni ohemɔkɛyeli akatã;+ ni bo hu, kɛ́ oku osɛɛ lɛ, wo onyɛmimɛi lɛ hewalɛ.”+ 33 Kɛkɛ ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, misaa mihe mito akɛ kɛ́ tsuŋwoo jio, gbele mli jio, mikɛ bo baaya.”+ 34 Shi ekɛɛ: “Petro, miikɛɛ bo akɛ, ŋmɛnɛ lɛ, wuɔ náŋ agbɛɛ ni obaatso shii etɛ akɛ oleee mi.”+

35 Esaa ebi amɛ akɛ: “Be ni mitsu nyɛ ni nyɛhiɛɛɛ shika kotoku kɛ niyenii kotoku kɛ tokota lɛ,+ ani nɔ ko he hia nyɛ?” Amɛkɛɛ: “Dabi!” 36 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Shi amrɔ nɛɛ, mɔ ni yɔɔ shika kotoku lɛ, hã ekɔ, nakai nɔŋŋ mɔ ni yɔɔ niyenii kotoku lɛ hu, ni mɔ ni bɛ klante lɛ, ehɔ̃ɔ etade nɔhaanɔ ni ekɛhé eko. 37 Ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, esa akɛ nɔ ni aŋma lɛ aba mli yɛ minɔ, akɛ, ‘Abu lɛ ashi mlatɔlɔi anɔ.’+ Ejaakɛ mihe saji lɛ miiba mli.”+ 38 Ni amɛkɛɛ: “Nuŋtsɔ, naa! klantei enyɔ nɛ.” Ekɛɛ amɛ akɛ: “Efa.”

39 Ni eje kpo, ni tamɔ bɔ ni efɔɔ feemɔ lɛ, etee Oliv Gɔŋ lɛ nɔ, ni kaselɔi lɛ hu nyiɛ esɛɛ.+ 40 Be ni eshɛ jɛmɛ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa nɔ nyɛsɔlea koni nyɛkabote kaa* mli.”+ 41 Ni egbala ehe shi kɛjɛ amɛhe aaafee tɛfɔ̃ɔ jekɛmɔ, ni eho ekula shi ni ebɔi sɔlemɔ 42 ekɛɛ: “Ataa, kɛ́ oosumɔ lɛ, jiemɔ kɔɔpoo nɛɛ kɛje minɔ. Kɛ̃lɛ, hã osuɔmɔnaa nii aba mli, jeee minɔ.”+ 43 Kɛkɛ ni bɔfo ko jɛ ŋwɛi bajie ehe kpo etsɔɔ lɛ ni ewo lɛ hewalɛ.+ 44 Shi ehe jara lɛ waa, aahu akɛ etee nɔ esɔle kɛ hiɛdɔɔ fe tsutsu lɛ;+ ni ehe latsa tsɔ tamɔ lá kulibii, ni etsere eshwie shi. 45 Be ni ete shi kɛjɛ sɔlemɔ lɛ mli, ni etee kaselɔi lɛ aŋɔɔ lɛ, eyana akɛ amɛmiiwɔ ejaakɛ awerɛhoyeli ehã etɔ amɛ bliboo.+ 46 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛwɔɔ? Nyɛtea shi ni nyɛyaa nɔ nyɛsɔlea koni nyɛkabote kaa* mli.”+

47 Be ni ekã he ewieɔ lɛ, naa! mɛi babaoo ko ba, ni Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome ni atsɛɔ lɛ Yuda lɛ nyiɛ amɛhiɛ, ni etsi ebɛŋkɛ Yesu koni eshɔ enaa.+ 48 Shi Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Yuda, ani okɛ naashɔmɔ miijie gbɔmɔ Bi lɛ oohã?” 49 Be ni mɛi ni yɔɔ emasɛi lɛ na nɔ ni baaba lɛ, amɛkɛɛ: “Nuŋtsɔ, wɔkɛ klante lɛ abãmɔ amɛ lo?” 50 Amɛteŋ mɔ kome po bã osɔfonukpa lɛ nyɔŋ lɛ, ni efo eninejurɔ toi.+ 51 Shi Yesu here nɔ ekɛɛ: “Efa.” Ni eta toi lɛ he ni etsa lɛ. 52 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ sɔlemɔ shĩa lɛ nɔkwɛlɔi lɛ kɛ onukpai ni eba jɛmɛ koni amɛbamɔ lɛ lɛ akɛ: “Ani nyɛje kpo kɛba kɛ klantei kɛ tsokpotii tamɔ abaa julɔ nɔ nɛɛ?+ 53 Be mli ni mikɛ nyɛ yɔɔ sɔlemɔ shĩa lɛ daa nɛɛ,+ nyɛmɔɔɔ mi.+ Shi nyɛŋmɛlɛtswaa lɛ kɛ duŋ hegbɛ lɛ nɛ.”+

54 Kɛkɛ ni amɛmɔ lɛ, ni amɛkɛ lɛ tee,+ ni amɛkɛ lɛ ba osɔfonukpa lɛ shĩa lɛ; shi Petro nyiɛ sɛɛ yɛ shɔŋŋ.+ 55 Be ni amɛshɛre la yɛ kpo lɛ teŋ ni amɛho amɛtara he lɛ, Petro hu yata amɛteŋ.+ 56 Shi gbekɛ yoo ko ni ji tsulɔ lɛ na lɛ ta la lɛ he ni ekwɛ lɛ gãa ni ekɛɛ: “Nuu nɛɛ hu fata ehe.” 57 Shi etso ekɛɛ: “Oblayoo, mileee lɛ.” 58 Be fioo ko sɛɛ lɛ, mɔ kroko hu na lɛ ni ekɛɛ: “Bo hu amɛteŋ mɔ kome ji bo.” Shi Petro kɛɛ: “Papa, jeee amɛteŋ mɔ kome ji mi.”+ 59 Ni aaafee ŋmɛlɛtswaa kome sɛɛ lɛ, nuu kroko ma nɔ mi veveeve akɛ: “Ekã shi faŋŋ akɛ, nuu nɛɛ hu fata ehe, ejaakɛ, anɔkwa, Galileanyo ji lɛ!” 60 Shi Petro kɛɛ: “Papa, mileee nɔ ni okɛɔ nɛɛ.” Ni amrɔ lɛ, be ni ekã he ewieɔ lɛ, wuɔ gbɛɛ. 61 Kɛkɛ ni Nuŋtsɔ lɛ tsɔ ehe ni ekwɛ Petro tɛ̃ɛ, ni Petro kai Nuŋtsɔ lɛ wiemɔ lɛ be ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Dani wuɔ baagbɛɛ ŋmɛnɛ lɛ, obaakwa mi shii etɛ” lɛ.+ 62 Ni eje kpo eyafó waa.

63 Agbɛnɛ, hii ni buɔ Yesu he lɛ bɔi ehe fɛoyeli,+ ni amɛgbála lɛ mai;+ 64 ni amɛha ehiɛ ni amɛbibii lɛ akɛ: “Gbaa! Namɔ gbá bo ma lɛ?” 65 Ni amɛwie wiemɔi babaoo amɛshi lɛ kɛgbe Nyɔŋmɔ he guɔ.

66 Ni be ni je tsɛre lɛ, maŋ onukpai lɛ, ni ji osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ fɛɛ, bua amɛhe naa,+ ni amɛkɛ lɛ tee amɛ-Sanhedrin* asa lɛ nɔ, ni amɛkɛɛ: 67 “Kɛ́ bo ji Kristo lɛ, kɛɛmɔ wɔ.”+ Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Kɛ́ mikɛɛ nyɛ po lɛ, nyɛheŋ nyɛyeŋ kɔkɔɔkɔ. 68 Agbɛnɛ hu, kɛ́ mibi nyɛ sane lɛ, nyɛhãŋ mi hetoo. 69 Shi kɛjɛ be nɛɛ nɔ kɛyaa lɛ gbɔmɔ Bi+ lɛ baata Nyɔŋmɔ ninejurɔ ni yɔɔ hewalɛ lɛ nɔ.”+ 70 Kɛkɛ ni amɛ fɛɛ amɛbi lɛ akɛ: “No hewɔ lɛ, ani bo ji Nyɔŋmɔ Bi lɛ?” Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ diɛŋtsɛ nyɛmiikɛɛ akɛ mi ni.” 71 Amɛkɛɛ: “Mɛni hewɔ wɔtaoɔ odase kroko dɔŋŋ? Ejaakɛ wɔ diɛŋtsɛ wɔnu yɛ enaa.”+

23 No hewɔ lɛ, mɛi lɛ fɛɛ te shi, ni amɛkɛ lɛ tee Pilato ŋɔɔ.+ 2 Ni amɛkɛ saji shwie enɔ+ amɛkɛɛ: “Wɔna nuu nɛɛ ni eefite wɔmaŋbii lɛ ajwɛŋmɔ, eegu too ni awoɔ ahãa Kaisare lɛ,+ ni ekɛɔ akɛ lɛ diɛŋtsɛ ji Kristo, maŋtsɛ lɛ.”+ 3 Agbɛnɛ, Pilato bi lɛ akɛ: “Ani bo ji Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ?” Ehã lɛ hetoo akɛ: “Bo diɛŋtsɛ ookɛɛ.”+ 4 Kɛkɛ ni Pilato kɛɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ maŋbii lɛ akɛ: “Minaaa sane fɔŋ ko yɛ nuu nɛɛ he.”+ 5 Shi amɛma nɔ mi doo amɛkɛɛ: “Etsɔɔ nii yɛ Yudea fɛɛ kɛwoɔ maŋ lɛ mli hirihiri, ni ebɔi kɛjɛ Galilea, ni ekɛbashɛ biɛ po.” 6 Be ni Pilato nu enɛ lɛ, ebi kɛji Galileanyo ji nuu lɛ. 7 Be ni ená ele akɛ ejɛ kpokpaa ni Herode yeɔ nɔ lɛ nɔ lɛ, ehã akɛ lɛ tee Herode,+ mɔ hu ni no gbii lɛ amli lɛ eyɛ Yerusalem lɛ ŋɔɔ.

8 Be ni Herode na Yesu lɛ, ená miishɛɛ waa. Ejaakɛ be saŋŋ nɛ ni eetao ena Yesu, ejaakɛ enu ehe saji pii,+ ni ehiɛ kã nɔ akɛ ebaafee okadi ko koni ena. 9 No hewɔ lɛ, ebɔi lɛ saji pii bimɔ, shi ehãaa lɛ eko kwraa hetoo.+ 10 Shi osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ teɔ shi amɛdamɔɔ shi ni amɛkɛ saji shwieɔ enɔ kɛ mlifu. 11 Kɛkɛ ni Herode kɛ esraafoi lɛ nyaŋe lɛ,+ ni ekɛ atade fɛfɛo ko wo lɛ kɛye ehe fɛo,+ ni no sɛɛ lɛ, ehã akɛ lɛ ku sɛɛ kɛtee Pilato ŋɔɔ. 12 Nakai gbi lɛ nɔ nɔŋŋ lɛ, Herode kɛ Pilato, ni tsutsu ko lɛ amɛkɛ amɛhe yeee lɛ, batsɔmɔ nanemɛi.

13 Agbɛnɛ, Pilato tsɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ, kɛ nɔyelɔi lɛ, kɛ maŋbii lɛ kɛkpe 14 ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛkɛ nuu nɛɛ ba mihiɛ akɛ eewo maŋbii lɛ ayiŋ ni amɛtse atua. Agbɛnɛ naa! Mibibii lɛ saji yɛ nyɛhiɛ shi minaaa nɔ ko yɛ nuu nɛɛ he ni hãa eyeɔ fɔ yɛ saji ni nyɛkɛshwieɔ enɔ lɛ amli.+ 15 Anɔkwa, Herode hu enaaa eko, ejaakɛ ehã akɛ lɛ ku sɛɛ kɛba wɔŋɔɔ, ni naa! efeko nɔ ko ni sa gbele. 16 No hewɔ lɛ, magbala etoi+ ni maŋmɛɛ ehe.” 17* —— 18 Shi maŋ muu lɛ fɛɛ bolɔ amɛkɛɛ: “Gbee nuu nɛɛ,* ni oŋmɛɛ Baraba he ohã wɔ!”+ 19 (Awo nuu* nɛɛ tsuŋ yɛ atuatsemɔ ko ni ba yɛ maŋ lɛ mli kɛ gbɔmɔ ni egbe lɛ hewɔ.) 20 Pilato wó egbee nɔ ekɛ amɛ wie ekoŋŋ, ejaakɛ eetao eŋmɛɛ Yesu he.+ 21 Ni amɛbɔi bolɔmɔ amɛkɛɛ: “Gbee lɛ! Gbee lɛ!”*+ 22 Nɔ ni ji shii etɛ nɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ? Mɛɛ efɔŋ nuu nɛɛ efee? Minaaa nɔ ko ni sa gbele yɛ ehe; no hewɔ lɛ, magbala etoi ni maŋmɛɛ ehe.” 23 Kɛkɛ ni amɛkɛ gbei ni naa wa ma nɔ mi veveeve akɛ agbe lɛ,* ni amɛgbei lɛ ye enɔ.+ 24 No hewɔ lɛ, Pilato kpɛ yiŋ akɛ afee nɔ ni amɛbiɔ lɛ ahã amɛ. 25 Eŋmɛɛ nuu ni awo lɛ tsuŋ yɛ atuatsemɔ kɛ gbɔmɔgbee hewɔ ni amɛmiibi koni aŋmɛɛ ehe lɛ he, shi ekɛ Yesu hã tamɔ bɔ ni amɛsumɔɔ lɛ.

26 Ni be ni amɛkɛ lɛ yaa lɛ, amɛmɔ Simon, Kirenenyo ko ni jɛ ŋa nɔ eeba lɛ, ni amɛwó piŋmɔ tso* lɛ amɛtere lɛ koni etere kɛnyiɛ Yesu sɛɛ.+ 27 Mɛi babaoo ni yei hu fata he nyiɛ esɛɛ, ni amɛtee nɔ amɛgbála amɛhe mai kɛ awerɛho ni amɛfó waa yɛ ehewɔ. 28 Yesu tsɔ ehe ehã yei lɛ ni ekɛɛ: “Yerusalem biyei, nyɛkpaa fó ni nyɛfóɔ nyɛhãa mi lɛ. Shi moŋ, nyɛfóa nyɛhãa nyɛ diɛŋtsɛ nyɛhe kɛ nyɛbii;+ 29 ejaakɛ naa! gbii miiba, be mli ni mɛi baakɛɛ akɛ, ‘Kenei, kɛ musui ni fɔɔɔ, kɛ fufɔi ni hãaa fufɔ lɛ yɛ miishɛɛ!’+ 30 Kɛkɛ lɛ, amɛbaabɔi gɔji lɛ kɛɛmɔ akɛ, ‘Nyɛbagbea wɔnɔ!’ kɛ gɔŋkpɔi lɛ hu akɛ, ‘Nyɛbahaa wɔnɔ!’+ 31 Kɛ́ amɛfee nibii nɛɛ be ni tso lɛ yɔɔ frɔ̃frɔ̃ lɛ, mɛni baaba kɛji egbi?”

32 No mli lɛ, akɛ hii enyɔ hu, ni ji efɔŋfeelɔi miiya ni ayagbe amɛ.+ 33 Ni be ni amɛshɛ he ni atsɛɔ jɛmɛ akɛ Yitsoŋoŋo lɛ,+ amɛkala lɛ amɛkpɛtɛ tso jaŋŋ lɛ he yɛ jɛmɛ yɛ efɔŋfeelɔi lɛ amasɛi, mɔ kome yɛ eninejurɔ nɔ ni mɔ kome hu yɛ ebɛku nɔ.+ 34 Shi Yesu kɛɛ: “Ataa, kɛke amɛ, ejaakɛ amɛleee nɔ ni amɛfeɔ lɛ.” Agbɛnɛ hu, amɛfɔ̃ oshiki kɛjara etadei lɛ.+ 35 Ni maŋbii lɛ damɔ shi amɛmiikwɛ. Shi nɔyelɔi lɛ miiye ehe fɛo ni amɛmiikɛɛ akɛ: “Mɛi krokomɛi ehereɔ; kɛ́ lɛ ji Mɔ Ni Nyɔŋmɔ Efɔ Lɛ Mu lɛ,* Mɔ Ni Ahala Lɛ lɛ, hã ehere lɛ diɛŋtsɛ ehe.”+ 36 Asraafoi lɛ po ye ehe fɛo, ni amɛwó wain ni joɔ nɔ amɛhã lɛ+ 37 ni amɛkɛɛ: “Kɛ́ bo ji Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ, heremɔ bo diɛŋtsɛ ohe.” 38 Agbɛnɛ hu, no mli lɛ, aŋma yɛ eyiteŋgbɛ akɛ: “Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ nɛ.”+

39 Kɛkɛ ni efɔŋfeelɔi ni asɛŋ amɛ yɛ jɛmɛ lɛ ateŋ mɔ kome wie eshi lɛ+ ekɛɛ: “Bo ji Kristo lɛ, aloo jeee nakai? Heremɔ bo diɛŋtsɛ ohe kɛ wɔ hu!” 40 Ni mɔ kroko lɛ here nɔ ni ekã ehiɛ ekɛɛ: “Ani osheee Nyɔŋmɔ gbeyei kwraa, amrɔ nɛɛ ni bo hu ooná toigbalamɔ kome too lɛ nɔŋŋ lɛ? 41 Wɔ lɛ, wɔnɔ lɛ sa wɔ, ejaakɛ wɔmiiná nibii ni wɔfee lɛ ahe nyɔmɔwoo ni sa wɔ; shi nuu nɛɛ efeko nɔ ko ni esaaa.” 42 Kɛkɛ ni ekɛɛ: “Yesu, kɛ́ oba o-Maŋtsɛyeli lɛ mli lɛ, kaimɔ mi.”+ 43 Ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ bo ŋmɛnɛ akɛ, obaafata mihe yɛ Paradeiso.”+

44 Anɔkwa, no mli lɛ, eshɛ aaafee ŋmɛlɛtswaa ni ji ekpaa* lɛ nɔ, shi duŋ wo yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ fɛɛ kɛyashi ŋmɛlɛtswaa ni ji nɛɛhu* lɛ nɔ+ 45 ejaakɛ hulu lɛ kpɛɛɛ; ni jamɔhe lɛ pateeshɛŋ+ lɛ mli gba yɛ teŋ, kɛjɛ ŋwɛi kɛbayi shi.+ 46 Ni Yesu bo kɛ gbee ni wa ekɛɛ: “Ataa, bo odɛŋ mikɛ mimumɔ lɛ woɔ.”+ Be ni ekɛɛ enɛ lɛ, egbo.*+ 47 Akɛni asraafoiatsɛ lɛ na nɔ ni eba lɛ hewɔ lɛ, ewo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam ekɛɛ: “Jalɔ ji nuu nɛɛ lɛɛlɛŋ.”+ 48 Ni be ni mɛi ni ebabua amɛhe naa yɛ jɛmɛ kɛhã enɛ kwɛmɔ lɛ fɛɛ na nibii ni eba lɛ, amɛku amɛsɛɛ amɛtee shĩa, ni amɛshimɔ amɛtsitsi kɛ awerɛho. 49 Ni mɛi fɛɛ ni le lɛ lɛ damɔ sɛɛ. Yei ni nyiɛ esɛɛ kɛjɛ Galilea lɛ hu yɛ jɛmɛ ni amɛna nibii nɛɛ.+

50 Ni naa! nuu ko yɛ ni atsɛɔ lɛ Yosef, eji Ajinafoi lɛ ateŋ mɔ ko, ni eji gbɔmɔ kpakpa kɛ jalɔ.+ 51 (Nuu nɛɛ efɔ̃ɔɔ oshiki kɛfiii amɛŋaatsɔɔ kɛ amɛnifeemɔ lɛ sɛɛ.) Ejɛ Arimatia, Yudeabii lɛ amaŋ ko nɔ, ni eemɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ. 52 Nuu nɛɛ tee Pilato hiɛ ni eyabi koni akɛ Yesu gbonyo lɛ ahã lɛ. 53 Ni ejie gbonyo lɛ kɛkpeleke shi,+ ni ekɛ klala kpakpa bala he, ni ekɛ gbonyo lɛ yaŋmɛ gbonyobu* ni akpɛ́ yɛ tɛsaa mli+ ni akɛ mɔ ko eŋmɛko mli dã lɛ mli. 54 Agbɛnɛ, nakai gbi lɛ ji Hesaamɔkɛtoo Gbi,+ ni Hejɔɔmɔ Gbi+ lɛ miishɛ. 55 Shi yei lɛ ni kɛ lɛ jɛ Galilea kɛba lɛ nyiɛ sɛɛ ni amɛbakwɛ gbonyobu* lɛ ni amɛna bɔ ni akɛ egbonyo lɛ eŋmɛ shi ehã lɛ,+ 56 ni amɛku amɛsɛɛ amɛyasaa tsofai ni jeɔ ŋma kɛ ojeŋmai* amɛto. Shi anɔkwa, amɛjɔɔ amɛhe yɛ Hejɔɔmɔ Gbi+ lɛ nɔ tamɔ bɔ ni kitã lɛ biɔ lɛ.

24 Shi otsi lɛ mli klɛŋklɛŋ gbi lɛ nɔ lɛ, amɛba gbonyobu* lɛ he leebi maŋkpa, ni amɛkɛ tsofai ni jeɔ ŋma ni amɛsaa amɛto lɛ ba.+ 2 Shi amɛna akɛ akoklo tɛ lɛ kɛje gbonyobu* lɛ naa,+ 3 ni be ni amɛbote mli lɛ, amɛnaaa Nuŋtsɔ Yesu gbonyo lɛ.+ 4 Be ni amɛhiɛ efee amɛ yaa yɛ enɛ he lɛ, naa! hii enyɔ ni wo atadei ni kpɛlɛɔ badamɔ amɛmasɛi. 5 Gbeyei mɔmɔ yei lɛ, ni amɛmamɔ amɛhiɛ shi, ni no hewɔ lɛ, hii lɛ kɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛtaoɔ mɔ ni hiɛ kã lɛ yɛ gbohii ateŋ lɛ?+ 6 Ebɛ biɛ, shi moŋ atee lɛ shi. Nyɛkaia nɔ ni ekɛɛ nyɛ be ni eyɔɔ Galilea lolo lɛ, 7 akɛ esa akɛ akɛ gbɔmɔ Bi lɛ awo eshafeelɔi adɛŋ ni agbe lɛ yɛ tso jaŋŋ nɔ ni gbi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ ete shi.”+ 8 Kɛkɛ ni amɛkai ewiemɔi lɛ,+ 9 ni amɛku amɛsɛɛ kɛjɛ gbonyobu* lɛ naa ni amɛbagba nibii nɛɛ fɛɛ amɛtsɔɔ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Ekome lɛ kɛ mɛi ni eshwɛ lɛ fɛɛ.+ 10 Amɛji Maria Magdalena, kɛ Yohana, kɛ Yakobo nyɛ Maria. Agbɛnɛ hu, yei ni eshwɛ ni fata amɛhe lɛ bagba bɔfoi lɛ nibii nɛɛ. 11 Shi wiemɔi nɛɛ fee tamɔ wiemɔi foji kɛhã amɛ, ni amɛheee yei lɛ amɛyeee.

12 Shi Petro te shi ni esha foi kɛtee gbonyobu* lɛ he, ni be ni edɔ emli ekwɛ lɛ, ena klalai lɛ pɛ. No hewɔ lɛ, eyiŋ etee ni enaa kpɛ ehe yɛ nɔ ni eba lɛ hewɔ.

13 Shi naa! nakai gbi lɛ nɔ nɔŋŋ lɛ, amɛteŋ mɛi enyɔ yi mli kɛmiiya akrowa ko ni atsɛɔ lɛ Emao ni kɛ Yerusalem jekɛmɔ aaafee mailii* kpawo* lɛ mli, 14 ni amɛmiigba nibii ni eba nɛɛ fɛɛ ahe sane yɛ amɛteŋ.

15 Agbɛnɛ, be ni amɛmiigba sane ni amɛmiisusu nibii nɛɛ ahe lɛ, Yesu diɛŋtsɛ tsi ebɛŋkɛ ni ekɛ amɛ bɔi nyiɛmɔ, 16 shi amɛyooo lɛ.+ 17 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛɛ saji nyɛsusuɔ he waa yɛ nyɛteŋ yɛ gbɛ lɛ nɔ lɛ?” Ni amɛwa amɛdamɔ shi kɛ amɛhiɛ mɔbɔmɔbɔ. 18 Amɛteŋ mɔ kome ni atsɛɔ lɛ Kleopa lɛ hã lɛ hetoo ekɛɛ: “Ani gbɔ ji bo ni okome ohɔ he ko banee yɛ Yerusalem ni oleee* nibii ni etee nɔ yɛ jɛmɛ yɛ gbii nɛɛ amli lɛ?” 19 Ebi amɛ akɛ: “Mɛɛ nibii?” Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Nibii ni kɔɔ Yesu, Nazaretnyo+ lɛ ni batsɔ gbalɔ ni yɔɔ hewalɛ yɛ nifeemɔ kɛ wiemɔ mli yɛ Nyɔŋmɔ kɛ maŋbii lɛ fɛɛ ahiɛ lɛ he lɛ;+ 20 kɛ bɔ ni wɔsɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ wɔnɔyelɔi lɛ kɛ lɛ hã ni abu lɛ gbele fɔ,+ ni akala lɛ akpɛtɛ tso jaŋŋ he lɛ. 21 Shi no mli lɛ wɔhiɛ kã nɔ akɛ nuu nɛɛ ji mɔ ni ato akɛ ebaakpɔ̃ Israel lɛ.+ Hɛɛ, ni enɛɛmɛi fɛɛ sɛɛ lɛ, ŋmɛnɛ ji gbi etɛ ni nibii nɛɛ ba. 22 Agbɛnɛ hu, yei komɛi ni jɛ wɔteŋ lɛ hu hã wɔnaa kpɛ wɔhe, ejaakɛ amɛtee gbonyobu*+ lɛ he mra mli 23 ni be ni amɛyanaaa egbonyo lɛ, amɛbakɛɛ akɛ ŋwɛibɔfoi hu jie amɛhe kpo tsɔɔ amɛ, ni amɛkɛɛ akɛ ehiɛ kã. 24 Kɛkɛ ni mɛi ni kɛ wɔ yɔɔ lɛ ateŋ mɛi komɛi tee gbonyobu*+ lɛ he, ni amɛyana akɛ nɔ ni yei lɛ kɛɛ lɛ, nakai nɔŋŋ ni, shi amɛnaaa lɛ.”

25 No hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ mɛi ni nyɛbɛ jwɛŋmɔ ni nyɛyɔɔ shɔ̃ɔ yɛ nyɛtsui mli akɛ nyɛaahe nibii fɛɛ ni gbalɔi lɛ wie lɛ nyɛye! 26 Ani jeee sa esa akɛ Kristo lɛ ana nɔ nɛɛ+ ni ebote enunyam lɛ mli?”+ 27 Ni eje shishi kɛjɛ Mose kɛ Gbalɔi lɛ fɛɛ anɔ,+ ni etsɔɔ amɛ nibii ni kɔɔ lɛ diɛŋtsɛ ehe ni yɔɔ ŋmalɛi lɛ fɛɛ amli lɛ ashishi.

28 Naagbee lɛ, amɛbɛŋkɛ akrowa ni amɛyaa mli lɛ, ni efee tamɔ nɔ ni eetsa nɔ kɛmiiya ehiɛgbɛ. 29 Shi amɛnyɛ enɔ koni ekɛ amɛ ahi shi, amɛkɛɛ: “Okɛ wɔ ahi shi ejaakɛ je miina ni gbi lɛ miihe aba naagbee.” Kɛkɛ ni etee mli ni ekɛ amɛ yahi shi. 30 Ni be ni ekɛ amɛ tara shi amɛyeɔ nii* lɛ, ekɔ blodo lɛ, ni ejɔɔ nɔ, ni ekumɔ mli, ni ekɛhã amɛ.+ 31 Kɛkɛ ni amɛhiŋmɛii gbele, ni amɛyoo lɛ; shi elaaje yɛ amɛhiɛ.+ 32 Ni amɛkɛɛkɛɛ amɛhe akɛ: “Ani wɔtsuii ahe edɔɔɔ la be ni ekɛ wɔ wieɔ yɛ gbɛ lɛ nɔ, ni egbeleɔ ŋmalɛi lɛ anaa* etsɔɔ wɔ lɛ?” 33 Ni nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ lɛ, amɛte shi ni amɛku amɛsɛɛ kɛtee Yerusalem, ni amɛyana Mɛi Nyɔŋma Kɛ Ekome lɛ kɛ mɛi ni kɛ amɛ ekpe kutuu lɛ, 34 ni mɛi ni ekpe kutuu lɛ kɛɛ: “Eji anɔkwale akɛ atee Nuŋtsɔ lɛ shi, ni ejie ehe kpo etsɔɔ Simon!”+ 35 Ni amɛ hu amɛgba nibii ni tee nɔ yɛ gbɛ lɛ nɔ lɛ kɛ bɔ ni fee ni amɛyoo lɛ yɛ blodo lɛ kuumɔ lɛ mli lɛ.+

36 Be ni amɛwieɔ nibii nɛɛ ahe lɛ, lɛ diɛŋtsɛ ebadamɔ amɛteŋ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Toiŋjɔlɛ ahã nyɛ.”+ 37 Shi akɛni amɛtsui efã ni gbeyei emɔmɔ amɛ hewɔ lɛ, amɛsusu akɛ amɛmiina mumɔ ko. 38 No hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛhao, ni mɛni hewɔ nyɛyiŋ feɔ* nyɛ kɔshikɔshi? 39 Nyɛkwɛa miniji kɛ minaji, ejaakɛ mi diɛŋtsɛ ni; nyɛtaa mihe nyɛkwɛa, ejaakɛ mumɔ ko bɛ heloo kɛ wui tamɔ bɔ ni nyɛnaa akɛ miyɔɔ nɛɛ.” 40 Ni be ni ewie enɛ lɛ, ekɛ eniji kɛ enaji tsɔɔ amɛ. 41 Shi be ni amɛheee amɛyeee lolo yɛ amɛmii ni eshɛ amɛhe kɛ amɛnaa ni ekpɛ amɛhe sɔŋŋ hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛyɛ nɔ ko ni ayeɔ yɛ biɛ?” 42 No hewɔ lɛ, amɛhã lɛ ŋshɔŋ loo fã ko ni ashã, 43 ni ehe ni eye yɛ amɛhiɛ.

44 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Enɛɛmɛi ji miwiemɔi ni mikɛ nyɛ wie be ni mikɛ nyɛ yɔɔ lolo lɛ,+ akɛ esa akɛ nibii fɛɛ ni aŋma yɛ mihe yɛ Mose Mla lɛ kɛ Gbalɔi lɛ kɛ Lalai lɛ amli lɛ aba mli.”+ 45 Kɛkɛ ni egbele amɛjwɛŋmɔ naa jogbaŋŋ koni amɛnu ŋmalɛi lɛ ashishi,+ 46 ni ekɛɛ amɛ akɛ, “Nɛkɛ ji nɔ ni aŋma: akɛ Kristo lɛ baana nɔ, ni ebaate shi kɛjɛ gbohii ateŋ yɛ gbi ni ji etɛ lɛ nɔ,+ 47 ni egbɛ́i mli abaashiɛ tsuitsakemɔ ni baahã akɛ eshai ake yɛ,+ yɛ jeŋmaji lɛ fɛɛ amli+—abaaje shishi kɛjɛ Yerusalem.+ 48 Nyɛbaafee nibii nɛɛ ahe odasefoi.+ 49 Ni naa! miitsu nɔ ni mi-Tsɛ wo he shi lɛ kɛmiiba nyɛnɔ. Shi nyɛ lɛ, nyɛhia maŋ lɛ mli kɛyashi abaajɛ ŋwɛi awula nyɛ kɛ hewalɛ.”+

50 Kɛkɛ ni enyiɛ amɛhiɛ kɛje kpo kɛtee Betania tɔ̃ɔ ni ehole eniji anɔ ni ejɔɔ amɛ. 51 Be ni ejɔɔ amɛ lɛ, agbála ekɛ amɛ teŋ ni awó lɛ kɛtee ŋwɛi.+ 52 Ni amɛkoto lɛ, ni amɛku amɛsɛɛ amɛtee Yerusalem kɛ miishɛɛ babaoo.+ 53 Ni amɛyɛ sɔlemɔ shĩa lɛ daa nɛɛ, ni amɛjieɔ Nyɔŋmɔ yi.+

Loo “anɔkwa saji ni wɔyɔɔ nɔmimaa yɛ he.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “kɛjɛ emami musuŋ tɔ̃ɔ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “eyana ninaa ko.”

Loo “sɔɔmɔ ní esɔmɔɔ yɛ mɛi krokomɛi ahilɛkɛhamɔ hewɔ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “obaaŋɔ hɔ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “nɔ ko nɔ ko.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “Migbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Greek sht. ŋm., “edumɔwu.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “yiwalaherelɔ ko ni yɔɔ hewalɛ kpele.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ, “Akolonto.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “mɛi ni enáa amɛhe miishɛɛ lɛ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Greek sht. ŋm., “Nuu fɛɛ nuu ni gbeleɔ musu naa.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “bo diɛŋtsɛ osusuma mli.”

Greek sht. ŋm., “kɛjɛ be ni eji oblayoo fro.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “etee nɔ ebo amɛ toi.”

Ni ji, Herode Antipa. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek mli lɛ, “tetrarke.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “gbɔmɛi fɛɛ.”

Loo “baana gbɛ ni Nyɔŋmɔ baatsɔ nɔ ehere yiwala lɛ.”

Loo “atade kroko kɛfata nɔ ni ewo lɛ he.”

Loo “Nyɛkashɔ̃a mɔ ko nɔ ko.”

Loo “nyɛnyɔmɔwoo.”

Tso sofi.

Ni tsɔɔ akɛ, Yohane hã Herode na etɔmɔ.

Greek sht. ŋm., “blodo.”

Greek sht. ŋm., “blodo.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “yiteŋ he ni kwɔ fe fɛɛ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Ni ji, efɔŋ he kaa.

Hei ni Yudafoi lɛ buaa amɛhe naa yɛ ní amɛsɔleɔ ní amɛkaneɔ ŋmalɛi.

Wolo kakadaŋŋ ni akotaa awoɔ tso he.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “atsaaa amɛteŋ mɔ ko mɔ ko.”

Loo “bɔi lɛ gbɔbimɔ.”

Ni ji, Galilea Ŋshɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “amɛsa loi babaoo anaa.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “abɛbua.”

Ni ji, kotokui ni akɛ kooloo hewolo fee.

Ni ji, kotokui ni akɛ kooloo hewolo fee.

Ŋmaa ní awieɔ he yɛ yitso nɛɛ mli lɛ ji wiiti, abele, omɔ, kɛ amɛhenɔi lɛ eko.

Loo “hiɛmaa blodo.”

Loo “susuma.”

Loo “amɛjie nyɛgbɛ́i lɛ amɛshɛ amɛfɔ̃.”

Ni ji, amɛkɛfaa ni amɛheee he kpa.

Loo “Nyɛyaa nɔ nyɛŋmɛa he.”

Loo “abaaŋmɛɛ nyɛhe.”

Loo “abɛbua.”

Loo “Kaselɔ.”

Ni ji, mɔ ko ni kwɛɔ asraafoi 100 nɔ.

Greek sht. ŋm., “bi koome.”

Loo “gbonyo saa lɛ.”

Loo “akpaketsɛmɛi.”

Loo “atadei kpakpai.”

Loo “Nyɔŋmɔ gbɛtsɔɔmɔ lɛ.”

Greek sht. ŋm., “blodo.”

Loo “fufeelɔ.”

Loo “bem.”

Loo “yɛ yibii ni ewoɔ lɛ.”

Loo “emli mu ni jeɔ ŋma.”

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Loo “dara.”

Loo “abɛbua.”

Loo “abɛbua.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbua.”

Loo “gbohii akaimɔ bui.”

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “Ená enɔ hewalɛ be kplaŋŋ.”

Loo “kɔsɔŋkɔsɔi.”

Kwɛmɔ Mat 26:53 shn.

Greek sht. ŋm., “ebiyoo koome.”

Loo “ewala mumɔ.”

Greek sht. ŋm., “jwiɛtɛi.”

Loo “atade kroko kɛfataa nɔ ni nyɛwo lɛ he.”

Kɛ́ mɔ ko kpokpo enaji ahe mulu eshwie lɛ, no tsɔɔ akɛ mɔ ko he sɔ̃ kãaa enɔ dɔŋŋ.

Ni ji, Herode Antipa. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek mli lɛ, “tetrarke.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “esusuma.”

Loo “esusuma.”

Greek sht. ŋm., “miihe ayi obɔ lɛ.”

Greek sht. ŋm., “ehiɛ efee klalo.”

Loo “nyɛkafuaa mɔ ko yɛ ŋamɔ mli.”

Loo “toiŋjɔlɛ bi ko.”

Greek mli lɛ, “Hedis,” ni ji, mfonirifeemɔŋ gbonyobu kome kɛhã adesai. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “maná naanɔ wala akɛ gboshinii.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Greek sht. ŋm., “ewiemɔ.”

Loo “nɔ ni hi fe fɛɛ lɛ.”

Loo “ahiɛ ogbɛ́i lɛ krɔŋkrɔŋ.”

Greek sht. ŋm., “wɔblodo.”

Greek sht. ŋm., “mɔ fɛɛ mɔ ni hiɛ wɔ nyɔmɔ lɛ.”

Ni ji, efɔŋ he kaa.

Eji gbɛ́i ni akɛtsɛɔ Satan.

Loo “nisusumɔ kɛntɛŋ.”

Loo “nɔ tse; bɛ haŋtsii.”

Loo “yiɔ obɔ kɛ la.”

Greek sht. ŋm., “kɛ́ ehiii; kɛ́ eji efɔŋ.”

Ni ji, efeko ehe krɔŋkrɔŋ yɛ kusum naa.

Loo “nyɛkɛ nibii ni yɔɔ mligbɛ lɛ akea ohiafoi.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek, “peʹga·non.” Eji tso ni akɛfeɔ tsofa, ni akɛwoɔ niyenii mli hu koni ehã niyenii lɛ aŋɔɔ.

Loo “abɔɔ mli bai krokomɛi.”

Loo “sɛii ni hi fe fɛɛ.”

Loo “gbohii akaimɔ bui.”

Loo “gbohii abui ni akadiko amɛhe.”

Loo “agbohii akaimɔ bui.”

Greek sht. ŋm., “be ni ashɛ (dumɔwu) afɔ̃ shi,” ni tsɔɔ akɛ, be ni Adam kɛ Hawa bɔi amɛbii lɛ ahɔŋɔɔ.

Loo “sɔlemɔ shĩa.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “asarion enyɔ.” Asarion kome ji gbi kome nyɔmɔwoo mlijai nyɔŋma kɛ ekpaa mli ekome. Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “ekuuu ehiɛ efɔ̃ɔɔ.”

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “amɛkɛ nyɛ tee kpeehei.”

Loo “hiɛkɔ̃ɔ.”

Loo “abɛbua.”

Loo “misusuma.”

Loo “Susuma, oyɛ.”

Loo “osusuma.”

Loo “nyɛsusumai ahe.”

Loo “susuma lɛ.”

Loo “ni nyɛkea ohiafoi nii.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Ni ji, abɛi henɔ ko ni fiteɔ mama.

Greek sht. ŋm., “Nyɛfimɔa nyɛhɛ mli.”

Loo “ebaafi ehɛ mli.”

Kɛjɛ aaafee gbɛkɛ ŋmɛlɛ 9 kɛyashi nyɔɔŋteŋ.

Kɛjɛ nyɔɔŋteŋ kɛyashi aaafee maŋkɛ ŋmɛji 3.

Loo “abɛbua.”

Loo “kɛ lɛ baato eshĩa lɛ mli tsuji lɛ anɔ.”

Loo “efeee enuŋtsɔ lɛ suɔmɔnaa nii.”

Greek sht. ŋm., “naagbee lepto lɛ.” Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “abɛbua.”

Loo “mumɔ ni gbedeɔ.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “sia susumɔnii.” Sia kome feɔ litai 7.33 (kwat 6.66).

Loo “fintɔŋŋ.”

Loo “ejaakɛ ebaŋ mli akɛ abaagbe gbalɔ yɛ he ko he ko.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “edema,” ni ji hela ko ni hãa gbɔmɔtso lɛ mli nu tĩaa yɛ gbɔmɔtso lɛ he ko.

Loo “abɛbua.”

Greek sht. ŋm., “yeɔ blodo.”

Loo “esumɔɔɔ mi fe.”

Loo “esusuma.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “ni kɛ nibii ni eyɔɔ lɛ fɛɛ yeee shɛɛ lɛ.”

Loo “abɛbua.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “enanemɛi yei.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Hebri sht. ŋm., “blodoi.”

Greek sht. ŋm., “eyagbee ekuɛ nɔ.”

Loo “shweshweeshwe.”

Greek sht. ŋm., “yaye onibii.”

Loo “bat susumɔnii.” Bat kome feɔ litai 22 (galɔn 5.81).

Loo “kor susumɔnii oha.” Kor kome feɔ litai 220 (aaafee kilogram 170).

Loo “etsɔɔ akɛ hiɛtɛlɔ ji lɛ.”

Loo “yinɔ nɛɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo nɛɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Wiemɔ ni ji “Mla lɛ kɛ Gbalɔi lɛ” damɔ shi kɛhã Hebri Ŋmalɛi lɛ fɛɛ.

Greek wiemɔ ni akɛtsu nii lɛ tsɔɔ gbalatsemɔ yɛ mla naa.

Kɛ́ mɔ ko ni ebote gbalashihilɛ mli yabɔ ajwamaŋ lɛ, no ji gbalafitemɔ.

Greek sht. ŋm., “kɛtee Abraham miinaa.”

Greek mli lɛ, “Hedis,” ni ji, mfonirifeemɔŋ gbonyobu kome kɛhã adesai. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “ni kã emiinaa.”

Yɛ biɛ lɛ, wiemɔ ni ji, “sɔlfa” lɛ kɔɔ tɛ henɔ ko ni tsoɔ he.

Loo “esusuma.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Loo “abɛbua.”

Loo “ni ebagbala mi mai kɛyashi mimumɔ naa tã.”

Loo “hemɔkɛyeli ni tamɔ nɛkɛ.” Greek sht. ŋm., “hemɔkɛyeli lɛ.”

Loo “abɛbua.”

Loo “mɛi ni shɔ̃ɔ mɛi anii.”

Kwɛmɔ Mat 5:27 shn.

Loo “naa mi mɔbɔ.”

Greek sht. ŋm., “maná naanɔ wala akɛ gboshinii.”

Kɛ́ mɔ ko ni ebote gbalashihilɛ mli yabɔ ajwamaŋ lɛ, no ji gbalafitemɔ.

Loo “yinɔ ni baaba lɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo ni baaba lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “ni abaagbe nibii fɛɛ . . . naa.”

Loo “koo mli agbami tso.”

Loo “mikɛ naafolɔmɔ eshɔ̃.”

Loo “abɛbua.”

Greek mina kome tsiimɔ ji gram 340, ni abuɔ akɛ efeɔ drakmai 100. Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “maŋtsɛyeli lɛ.”

Greek sht. ŋm., “jwiɛtɛi.”

Greek sht. ŋm., “mijwiɛtɛi.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “amɛbaahao bo.”

Loo “abɛbua.”

Eeenyɛ efee akɛ, ekɛ ŋmɔ lɛ hai okwaafoi lɛ koni amɛtsu ŋmɔ lɛ mli nii, koni amɛkɛ lɛ aja emli nibaa nii lɛ.

Loo “amɛgbe ehe guɔ.”

Greek sht. ŋm., “koŋ lɛ yitso.”

Loo “abɛbua.”

Loo “Ani eja.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “Yinɔ nɛɛ; Shihilɛ gbɛjianɔtoo nɛɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “yinɔ lɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “sɛii ni hi fe fɛɛ.”

Loo “anibii.”

Loo “ni tsii waa.”

Greek sht. ŋm., “leptoi enyɔ.” Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “hirihirifeemɔi; atuatsemɔi.”

Loo “baajie nyɛ amɛhã.”

Loo “nyɛnine baashɛ nyɛsusumai anɔ.”

Loo “ji gbii ni akɛbaatɔ owele.”

Loo “abɛbua.”

Loo “fufeemɔ.”

Greek sht. ŋm., “Enɛ ji.” Greek mli lɛ, e·stin, ni eshishi ji “damɔ shi kɛhã; feɔ he okadi.”

Ni ji, efɔŋ he kaa.

Ni ji, efɔŋ he kaa.

Sanhedrin lɛ ji Yudafoi asaneyelihe wulu lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Greek sht. ŋm., “Okɛ mɔ nɛɛ aya.”

Ni ji, Baraba.

Loo “Gbee lɛ yɛ tso jaŋŋ lɛ nɔ! Gbee lɛ yɛ tso jaŋŋ lɛ nɔ!”

Loo “agbe lɛ yɛ tso jaŋŋ lɛ nɔ.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “Nyɔŋmɔ Kristo lɛ.”

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛlɛ 12.

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛji 3.

Loo “emu enaagbee mumɔ.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “mui ni jeɔ ŋma.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “shitoi.”

Aaafee kilomitai 11. Greek sht. ŋm., “stadioi 60.” Stadio kome feɔ mitai 185 (nanetalɔi 606. 95).

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “Ani okome pɛ ji gbɔ yɛ Yerusalem ni leee.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “be ni ekɛ amɛ tara okpɔlɔ lɛ he.”

Loo “egbalaa ŋmalɛi lɛ amli faŋŋ.”

Loo “nyɛtsuii amli feɔ.”

    Ga Woji (1980-2026)
    Shi Mli
    Botemɔ Mli
    • Ga
    • Kɛmaje
    • Bɔ Ni Misumɔɔ Lɛ Mihãa
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Mlai Ni Yɔɔ He
    • Ohe Saji
    • Ohe Saji Lɛ Ahe Gbɛjianɔtoo
    • JW.ORG
    • Botemɔ Mli
    Kɛmaje