Buu-Mɔɔ INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Buu-Mɔɔ
INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Ga
@
  • ɛ
  • ɔ
  • ɛ́
  • ɛ̃
  • ɔ̃
  • ã
  • ŋ
  • á
  • BIBLIA
  • WOJI
  • ASAFOŊ KPEEI
  • nwt Marko 1:1-16:8
  • Marko

Vidio ko bɛ kɛhã nɔ ni ohala nɛɛ.

Ofainɛ waa, be ni wɔtaoɔ wɔjie vidio lɛ, wɔná naagba ko.

  • Marko
  • Ŋmalɛ Krɔŋkrɔŋ Lɛ Jeŋ Hee Shishitsɔɔmɔ
Ŋmalɛ Krɔŋkrɔŋ Lɛ Jeŋ Hee Shishitsɔɔmɔ
Marko

SANEKPAKPA LƐ NƆ NI MARKO ŊMA

1 Yesu Kristo, Nyɔŋmɔ Bi lɛ he sane kpakpa lɛ shishijee: 2 Tamɔ bɔ ni aŋma yɛ gbalɔ Yesaia wolo lɛ mli lɛ: “(Naa! miitsu mitsulɔ lɛ kɛmiitsɔ ohiɛ, mɔ ni baasaa ogbɛ lɛ eto lɛ.)+ 3 Aanu mɔ ko gbee miibo kɛmiijɛ ŋa lɛ nɔ miikɛɛ: ‘Nyɛsaa Yehowa* gbɛ lɛ! Nyɛgbaa egbɛjegbɛi lɛ trɔmɔɔ.’”+ 4 Yohane Baptisilɔ lɛ yɛ ŋa lɛ nɔ, eeshiɛ baptisimɔ ni feɔ tsuitsakemɔ ni hãa akɛ eshai keɔ lɛ he okadi lɛ.+ 5 Ni mɛi ni yɔɔ Yudea kpokpaa lɛ nɔ lɛ fɛɛ, kɛ Yerusalembii fɛɛ yaa eŋɔɔ, ni ebaptisiɔ amɛ* yɛ Yordan Faa lɛ mli, be ni amɛjaje amɛhe eshai lɛ yɛ faŋŋ lɛ.+ 6 Ni Yohane lɛ, ewoɔ atade ni akɛ afukpɔŋɔ hetsɔi fee, ni ekɛ kooloo hewolo bɛlti fiɔ ehɛ+ ni eyeɔ baalabii kɛ ŋa mli wo.+ 7 Ni eshiɛɔ ekɛɔ akɛ: “Mɔ ko ni he wa fe mi miiba yɛ misɛɛ, misaaa mɔ ni kotoɔ shi efɛneɔ etokotai anaa kpãi.+ 8 Nu mikɛbaptisi nyɛ, shi lɛ lɛ ekɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ baabaptisi nyɛ.”+

9 Nakai gbii lɛ amli lɛ, Yesu jɛ Nazaret yɛ Galilea eba, ni Yohane baptisi lɛ yɛ Yordan mli.+ 10 Ni amrɔ nɔŋŋ ni ewó ehe nɔ kɛje nu lɛ mli lɛ, ena akɛ ŋwɛi naa egbele ni mumɔ lɛ miikpeleke shi tamɔ okpo kɛmiiba enɔ.+ 11 Ni gbee ko jɛ ŋwɛi kɛɛ: “Bo ji mi-Bi ni misumɔɔ lɛ lɛ; miná ohe miishɛɛ.”+

12 Ni amrɔ lɛ, mumɔ lɛ tsirɛ lɛ koni eya ŋa lɛ nɔ. 13 No hewɔ lɛ, etee nɔ ehi ŋa lɛ nɔ gbii 40, ni Satan ka lɛ.+ Ekɛ ŋa mli kooloi lɛ yɔɔ jɛmɛ, shi no mli lɛ, ŋwɛibɔfoi lɛ miisɔmɔ lɛ.+

14 Agbɛnɛ, be ni amɔ Yohane sɛɛ lɛ, Yesu tee Galilea+ eyashiɛ Nyɔŋmɔ sane kpakpa lɛ,+ 15 ni ekɛɛ: “Be ni ato lɛ eshɛ, ni Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ eshɛ shi etã. Nyɛtsakea nyɛtsui,+ ni nyɛnáa hemɔkɛyeli yɛ sane kpakpa lɛ mli.”

16 Be ni enyiɛ Galilea Ŋshɔ* lɛ naa lɛ, ena Simon kɛ Simon nyɛmi nuu Andrea+ ni amɛmiifɔ̃ amɛyai lɛ amɛmiiwo ŋshɔ lɛ mli,+ ejaakɛ wolɛi ji amɛ.+ 17 No hewɔ lɛ, Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛbanyiɛa misɛɛ, ni mafee nyɛ wolɛi ni hɛɔ gbɔmɛi.”+ 18 Ni amɛshi amɛyai lɛ amrɔ nɔŋŋ, ni amɛnyiɛ esɛɛ.+ 19 Be ni etee hiɛ fioo lɛ, ena Yakobo, Zebedeo binuu lɛ kɛ enyɛmi nuu Yohane, no mli lɛ, amɛyɛ amɛlɛlɛ mli amɛmiikpɛ amɛyai,+ 20 ni eshashaooo shi kwraa, etsɛ amɛ. No hewɔ lɛ, amɛshi amɛpapa Zebedeo kɛ apaafoi lɛ yɛ lɛlɛ lɛ mli ni amɛyanyiɛ esɛɛ. 21 Ni amɛbote Kapernaum.

Be ni Hejɔɔmɔ Gbi lɛ shɛ nɔŋŋ lɛ, ebote kpeehe* lɛ ni ebɔi nitsɔɔmɔ.+ 22 Ni amɛhe jɔ̃ amɛhe yɛ gbɛ ni etsɔɔ nɔ etsɔɔ nii lɛ hewɔ, ejaakɛ etsɔɔ amɛ nii akɛ mɔ ni yɔɔ hegbɛ, shi jeee tamɔ woloŋmalɔi lɛ.+ 23 Nakai be lɛ mli nɔŋŋ lɛ, nuu ko yɛ amɛkpeehe lɛ ni mumɔ ni he tseee ená enɔ hewalɛ, ni ebo ekɛɛ: 24 “Yesu, Nazaretnyo, mɛɛ sane wɔkɛ bo yɔɔ?+ Oba wɔhiɛkpatamɔ? Mile mɔ tuuntu ni oji, Mɔ Krɔŋkrɔŋ ni jɛ Nyɔŋmɔ ŋɔɔ lɛ!”+ 25 Shi Yesu kã mumɔ lɛ hiɛ ekɛɛ: “Feemɔ diŋŋ, ni oje emli!” 26 Ni mumɔ ni he tseee lɛ hã nuu lɛ shɔ̃, ni mumɔ ni he tseee lɛ bolɔ kɛ gbee ni wa, ni eje emli. 27 Anɔkwa, mɛi lɛ fɛɛ anaa kpɛ amɛhe aahu akɛ amɛbɔi he susumɔ yɛ amɛteŋ amɛkɛɛ: “Mɛni nɛ? Tsɔɔmɔ hee nɛ! Ekɛ hewalɛ boɔ ewoɔ mumɔi ni he tseee po ayi, ni amɛboɔ lɛ toi.” 28 Ni ehe sane gbɛ eshwã oyayaayai yɛ he fɛɛ he yɛ Galilea kpokpaa lɛ nɔ fɛɛ.

29 Kɛkɛ ni amɛshi kpeehe lɛ ni amɛkɛ Yakobo kɛ Yohane tee Simon kɛ Andrea shĩa lɛ.+ 30 No mli lɛ, Simon shaayoo+ kã shi kɛ atridii, ni amrɔ lɛ amɛkɛɛ lɛ yoo lɛ he sane. 31 Ni etee emasɛi eyamɔ enine mli ni ewó enɔ. Atridii lɛ tee, ni ebɔi amɛ sɔɔmɔ.

32 Ni gbɛkɛ, be ni hulu enyɔ shi lɛ, mɛi lɛ kɛ helatsɛmɛi fɛɛ kɛ mɛi ni yɔɔ daimonioi bɔi eŋɔɔbaa;+ 33 ni maŋ muu lɛ fɛɛ babua amɛhe naa yɛ shinaa lɛ naa. 34 Kɛkɛ ni etsa mɛi babaoo ni yeɔ helai srɔtoi lɛ,+ ni efamɔ daimonioi babaoo, shi eŋmɛɛɛ daimonioi lɛ agbɛ ni amɛwie, ejaakɛ amɛle akɛ lɛ ji Kristo lɛ.*

35 Leebi maŋkpa be ni je tsɛreko tsɔ lɛ, ete shi ni eje kpo, ni eshi kɛtee he ko banee, ni ebɔi sɔlemɔ yɛ jɛmɛ.+ 36 Shi Simon kɛ mɛi ni fata ehe lɛ yakpa shi kɛtao lɛ, 37 ni amɛna lɛ, ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Mɔ fɛɛ mɔ miitao bo.” 38 Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛhãa wɔyaa he kroko, wɔya maji ni bɛŋkɛ lɛ amli, koni mayashiɛ yɛ jɛmɛ hu, ejaakɛ enɛ hewɔ miba.”+ 39 Ni etee eyashiɛ yɛ amɛkpeehei lɛ yɛ Galilea kpokpaa lɛ nɔ fɛɛ, ni efamɔ daimonioi.+

40 Kpitiyelɔ ko hu ba eŋɔɔ bakula shi ekpa lɛ fai ekɛɛ: “Kɛ́ oosumɔ kome too lɛ, obaanyɛ ohã mihe atse.”+ 41 Kɛkɛ ni emusuŋ tsɔ lɛ ni ekpã enine mli eta nuu lɛ he, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Miisumɔ! Ohe atse.”+ 42 Amrɔ lɛ kpiti lɛ tã yɛ ehe, ni ehe tse. 43 Ni ebɔ lɛ kɔkɔ kɛ hiɛdɔɔ, ni amrɔ lɛ, ewo lɛ gbɛ 44 ekɛɛ lɛ akɛ: “Kwɛmɔ ni okakɛɛ mɔ ko nɔ ko, shi moŋ yaa ni okɛ ohe ayatsɔɔ osɔfo lɛ, ni okɛ nibii ni Mose fã akɛ akɛhã lɛ ayahã, yɛ ohe ni etse lɛ hewɔ,+ koni no afee odase ahã amɛ.”+ 45 Shi be ni nuu lɛ shi etee lɛ, ebɔi sane lɛ gbaa ni ehã egbɛ eshwã hei babaoo, no hewɔ lɛ, Yesu nyɛɛɛ abote maŋ ko mli yɛ faŋŋ dɔŋŋ, shi ehi ŋa nɔ yɛ hei ni etse amɛhe banee. Kɛ̃lɛ, mɛi jɛɔ hei srɔtoi fɛɛ amɛbaa eŋɔɔ.+

2 Shi gbii komɛi asɛɛ lɛ, etee Kapernaum ekoŋŋ, ni wiemɔ gbɛ eshwã akɛ eyɛ shĩa.+ 2 Ni mɛi babaoo babua amɛhe naa, ni jɛmɛ tsĩ ni anáaa gbɛ yɛ shinaa lɛ naa po, ni ewie wiemɔ lɛ etsɔɔ amɛ.+ 3 Ni amɛkɛ mɔ ko ni ekumɔ ni mɛi ejwɛ tere lɛ ba eŋɔɔ.+ 4 Shi mɛi ni bua shi lɛ hewɔ lɛ amɛnyɛɛɛ amɛkɛ lɛ aba Yesu ŋɔɔ tɛ̃ɛ, ni no hewɔ lɛ, amɛfã tsũ ni Yesu yɔɔ mli lɛ yiteŋ, ni amɛgbu fɔlɔ, ni amɛkɛ saa ni mɔ ni ekumɔ lɛ kã nɔ lɛ tsɔ jɛmɛ kɛyi shi. 5 Be ni Yesu na amɛhemɔkɛyeli lɛ,+ ekɛɛ mɔ ni ekumɔ lɛ akɛ: “Bi, akɛ ohe eshai lɛ eke bo.”+ 6 No mli lɛ, woloŋmalɔi lɛ ekomɛi yɛ jɛmɛ, ni amɛtara shi amɛmiisusu yɛ amɛtsuiiaŋ akɛ:+ 7 “Mɛni hewɔ mɔ nɛɛ wieɔ yɛ nɛkɛ gbɛ nɔ? Eewie wiemɔ fɔŋ. Namɔ yɔɔ ni baanyɛ ekɛ eshai ake, akɛ ja Nyɔŋmɔ kome pɛ?”+ 8 Shi Yesu lɛ, akɛni amrɔ lɛ emumɔ lɛ hã eyɔse akɛ amɛmiisusu nɛkɛ yɛ amɛteŋ hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛsusuɔ nibii nɛɛ yɛ nyɛtsuii amli lɛ?+ 9 Te enɛɛmɛi amli nɔ ni waaa lɛ, ni aaakɛɛ mɔ ni ekumɔ lɛ akɛ, ‘Akɛ ohe eshai lɛ eke bo,’ aloo ni aaakɛɛ akɛ, ‘Tee shi ni owó osaa lɛ ni onyiɛ’? 10 Shi bɔ ni afee ni nyɛná nyɛle akɛ gbɔmɔ Bi+ lɛ yɛ hegbɛ akɛ ekɛ eshai keɔ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ—”+ ekɛɛ mɔ ni ekumɔ lɛ akɛ: 11 “Miikɛɛ bo akɛ, Tee shi, wó osaa lɛ, ni oya oshĩa.” 12 Kɛkɛ ni ete shi, ni amrɔ lɛ, ewó esaa lɛ ni enyiɛ kɛje kpo yɛ amɛ fɛɛ amɛhiɛ. Ni amɛ fɛɛ amɛnaa kpɛ amɛhe waa, ni amɛwo Nyɔŋmɔ hiɛ nyam amɛkɛɛ: “Wɔnako nɔ ko ni tamɔ nɛkɛ pɛŋ.”+

13 Eje kpo ekoŋŋ kɛtee ŋshɔ lɛ naa, ni mɛi lɛ fɛɛ ba eŋɔɔ ekoŋŋ, ni ebɔi amɛ nitsɔɔmɔ. 14 Ni be ni ehoɔ eyaa lɛ, ehiŋmɛi gba Levi, Alfeo binuu lɛ nɔ akɛ eta toohemɔhe lɛ, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Baatsɔ misɛɛnyiɛlɔ.” Ni ete shi, ni enyiɛ esɛɛ.+ 15 Sɛɛ mli lɛ, Yesu kɛ mɛi yatara okpɔlɔ he amɛmiiye nii yɛ Levi shĩa lɛ, ni toohelɔi kɛ eshafeelɔi babaoo hu ba ni amɛkɛ Yesu kɛ ekaselɔi lɛ baye nii,* ejaakɛ amɛteŋ mɛi babaoo ji esɛɛnyiɛlɔi.+ 16 Shi be ni Farisifoi lɛ ateŋ woloŋmalɔi lɛ na akɛ ekɛ eshafeelɔi kɛ toohelɔi miiye nii lɛ, amɛkɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Ani toohelɔi kɛ eshafeelɔi ekɛyeɔ nii?” 17 Be ni Yesu nu enɛ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛi ni yɔɔ hewalɛ lɛ, datrɛfonyo he ehiaaa amɛ, shi mɛi ni bɛ hewalɛ lɛ moŋ ehe hiaa. Mibaaa jalɔi atsɛmɔ, shi moŋ eshafeelɔi.”+

18 No mli lɛ, Yohane kaselɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ fɔɔ ŋmaahilɛ. No hewɔ lɛ, amɛba amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ Yohane kaselɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ akaselɔi lɛ fɔɔ ŋmaahilɛ, shi okaselɔi lɛ efɔɔɔ ŋmaahilɛ lɛ?”+ 19 No hewɔ lɛ, Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Be mli ni ayemforo wu+ lɛ kɛ enanemɛi lɛ yɔɔ lɛ, ehe ehiaaa ni ayemforo wu lɛ nanemɛi lɛ ahi ŋmaa, aloo jeee nakai? Gbii abɔ ni ayemforo wu lɛ kɛ amɛ yɔɔ lɛ, amɛnyɛŋ amɛhi ŋmaa. 20 Shi gbii baaba ni abaaŋɔ ayemforo wu lɛ kɛbaaje amɛteŋ kɛya,+ ni no lɛ amɛbaahi ŋmaa yɛ nakai gbi lɛ nɔ. 21 Mɔ ko mɔ ko kɛ mama hee* taaa mama momo. Kɛ́ efee nakai lɛ, mama hee lɛ baatse kɛje mama momo lɛ he, ni no baahã egbá fe tsutsu lɛ.+ 22 Agbɛnɛ hu, mɔ ko mɔ ko kɛ wain hee wooo wain kotokui* memeji amli. Kɛ́ efee nakai lɛ, wain lɛ baahã wain kotokui lɛ ajwara, ni wain lɛ kɛ wain kotokui lɛ fɛɛ baabɔ lɛ. Shi akɛ wain hee woɔ wain kotokui hei amli.”

23 Agbɛnɛ, eyatsɔ ŋmaa* ŋmɔji komɛi amli yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ, ni be ni amɛyaa lɛ, ekaselɔi lɛ bɔi ŋmaa lɛ kpɔlɔmɔ.+ 24 No hewɔ lɛ, Farisifoi lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Kwɛmɔ! Mɛni hewɔ amɛfeɔ nɔ ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ afeɔ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lɛ?” 25 Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛkaneko nɔ ni David fee be ni ehe fi lɛ, ni hɔmɔ miiye lɛ kɛ hii ni fata ehe lɛ,+ 26 bɔ ni eba lɛ yɛ osɔfonukpa Abiatar+ sane lɛ mli lɛ, ebote Nyɔŋmɔ shĩa lɛ mli, ni eye blodo ni akɛmaa Nyɔŋmɔ hiɛ,* ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ mɔ ko yeɔ akɛ ja osɔfoi lɛ kɛkɛ lɛ,+ ni ehã hii ni fata ehe lɛ hu eko lɛ?” 27 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Gbɔmɔ hewɔ ato Hejɔɔmɔ Gbi lɛ,+ shi jeee Hejɔɔmɔ Gbi lɛ hewɔ abɔ gbɔmɔ. 28 Agbɛnɛ hu, gbɔmɔ Bi lɛ ji Hejɔɔmɔ Gbi Lɛ Nuŋtsɔ.”+

3 Ebote kpeehe ko ekoŋŋ, ni nuu ko yɛ jɛmɛ ni enine kome egbo.+ 2 No hewɔ lɛ, amɛkwɛ lɛ gãa akɛ ebaatsa nuu lɛ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lo, bɔ ni afee ni amɛná sane ko amɛshi lɛ. 3 Ekɛɛ nuu ni nine egbo lɛ akɛ: “Tee shi ni obadamɔ teŋ.” 4 No sɛɛ lɛ ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, mla ŋmɛɔ gbɛ akɛ afee nɔ kpakpa aloo afee efɔŋ, ani mla ŋmɛɔ gbɛ akɛ abaa wala* yi, aloo agbe mɔ?”+ Shi amɛwieee. 5 Ni ekwɛ amɛ kɛkpe kɛ mlifu, ni amɛtsuiŋwalɛ lɛ hewɔ lɛ, ewerɛ ho ehe waa,+ ni ekɛɛ nuu lɛ akɛ: “Kpã onine mli.” Ni ekpã mli, ni enine lɛ hi ekoŋŋ. 6 Kɛkɛ ni Farisifoi lɛ je kpo, ni amrɔ lɛ, amɛkɛ Herode sɛɛfilɔi+ lɛ yakpaŋ eyi nɔ koni amɛgbe lɛ.

7 Shi Yesu kɛ ekaselɔi lɛ shi kɛtee ŋshɔ lɛ naa, ni mɛi babaoo diɛŋtsɛ jɛ Galilea kɛ Yudea banyiɛ esɛɛ.+ 8 Mɛi babaoo po jɛ Yerusalem kɛ Idumea kɛ Yordan sɛɛ kɛ Tiro kɛ Sidon niiaŋ ba eŋɔɔ, be ni amɛnu nibii babaoo ni efeɔ lɛ. 9 Ni ekɛɛ ekaselɔi lɛ koni amɛtao lɛlɛ bibioo ko amɛma shi amɛhã lɛ koni mɛi lɛ akamia lɛ. 10 Akɛni etsa mɛi babaoo hewɔ lɛ, mɛi fɛɛ ni yeɔ helai ni naa wawai lɛ ké yuu kɛba emasɛi koni amɛbatara ehe.+ 11 Be fɛɛ be ni mumɔi ni he tseee+ lɛ po baana lɛ lɛ, amɛhoɔ amɛgbeɔ shi yɛ ehiɛ ni amɛbolɔɔ akɛ: “Bo ji Nyɔŋmɔ Bi lɛ.”+ 12 Shi bei pii lɛ, efãa amɛ kɛ hiɛdɔɔ akɛ amɛkahã mɛi le mɔ ni eji.+

13 Ekwɔ kɛtee gɔŋ ko nɔ, ni etsɛ mɛi ni etaoɔ ehala lɛ,+ ni amɛba emasɛi.+ 14 Ni ehala mɛi 12 akɛ kuu, ni etsɛ amɛ bɔfoi, amɛji mɛi ni baafata ehe, ni ebaatsu amɛ hu koni amɛyashiɛ, 15 ni ebaahã amɛ hegbɛ ni amɛkɛfamɔ daimonioi.+

16 Ni mɛi 12+ ni ehala amɛ akɛ kuu lɛ ji Simon, mɔ ni ewo lɛ gbɛ́i akɛ Petro hu lɛ,+ 17 kɛ Yakobo, Zebedeo binuu lɛ, kɛ Yohane, Yakobo nyɛmi nuu lɛ (ewo mɛi nɛɛ hu gbɛ́i akɛ Boanerges, ni eshishi ji “Nugbɔshiimɔ Bii”),+ 18 kɛ Andrea, kɛ Filipo, kɛ Bartolomeo, kɛ Mateo, kɛ Toma, kɛ Yakobo ni ji Alfeo binuu lɛ, kɛ Tadeo, kɛ Simon, ekãalɔ* lɛ, 19 kɛ Yuda Iskariot, mɔ ni sɛɛ mli lɛ ejie Yesu ehã lɛ.

Ni ebote shĩa ko mli, 20 ni mɛi lɛ babua amɛhe naa ekoŋŋ, ni no hewɔ lɛ, amɛnyɛɛɛ nii po amɛye. 21 Shi be ni ewekumɛi lɛ nu he lɛ, amɛtee koni amɛyamɔ lɛ, ejaakɛ amɛkɛɛ akɛ: “Ejwɛŋmɔ tsuuu nii jogbaŋŋ.”+ 22 Agbɛnɛ hu, no mli lɛ, woloŋmalɔi lɛ ni kpeleke shi kɛjɛ Yerusalem amɛba lɛ miikɛɛ akɛ: “Eyɛ Beelzebul,* ni daimonioi anɔyelɔ lɛ hewalɛ ekɛfamɔɔ daimonioi lɛ.”+ 23 No hewɔ lɛ, etsɛ amɛ kɛba eŋɔɔ, ni etsɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ ekɛ amɛ wie akɛ: “Te Satan aaafee tɛŋŋ afã Satan lɛ? 24 Kɛ́ maŋtsɛyeli ko te shi ewo lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ, nakai maŋtsɛyeli lɛ nyɛŋ adamɔ shi;+ 25 ni kɛ́ shĩa ko te shi ewo lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ, nakai shĩa lɛ nyɛŋ adamɔ shi. 26 Agbɛnɛ hu, kɛ́ Satan ete shi ewo lɛ diɛŋtsɛ ehe ni emli egbá enyɔ lɛ, enyɛŋ edamɔ shi, shi moŋ enaagbee miiba. 27 Anɔkwa, mɔ ko mɔ ko bɛ ni baanyɛ abote nuu hewalɔ ko shĩa ni eyaju enibii, ja efimɔ nuu hewalɔ lɛ dã. No dani ebaanyɛ eloo eshĩa lɛ mli nibii lɛ. 28 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, akɛ nibii fɛɛ baake gbɔmɛi abii, ekɔɔɔ he eko eshai ni amɛbaafee, kɛ jɛmɔ wiemɔi ni amɛbaawie. 29 Shi mɔ fɛɛ mɔ ni wieɔ wiemɔ eshiɔ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ, akɛ ehe eshai ekeŋ lɛ kɛbaaya naanɔ,+ shi moŋ esha fɔbuu kã enɔ kɛmiiya naanɔ.”+ 30 Ewie enɛ ejaakɛ amɛmiikɛɛ akɛ: “Eyɛ mumɔ ni he tseee.”+

31 Ni emami kɛ enyɛmimɛi hii+ lɛ ba, ni be ni amɛdamɔ agbó lɛ naa lɛ, amɛtsu mɔ ko koni eyatsɛ lɛ.+ 32 No mli lɛ, mɛi babaoo tara shi kɛbɔle ehe, ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Naa! Omami kɛ onyɛmimɛi hii lɛ yɛ agbó lɛ naa, ni amɛmiitao bo.”+ 33 Shi ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Namɛi ji mimami kɛ minyɛmimɛi hii?” 34 Kɛkɛ ni ekwɛ mɛi ni tara shi kɛbɔle ehe kɛkpe lɛ ni ekɛɛ akɛ: “Naa, mimami kɛ minyɛmimɛi hii lɛ nɛ!+ 35 Mɔ fɛɛ mɔ ni feɔ Nyɔŋmɔ suɔmɔnaa nii lɛ, lɛ ji minyɛmi nuu kɛ minyɛmi yoo kɛ mimami.”+

4 Ebɔi nitsɔɔmɔ ekoŋŋ yɛ ŋshɔ lɛ naa, ni mɛi babaoo diɛŋtsɛ babua amɛhe naa yɛ emasɛi. No hewɔ lɛ, ekwɔ lɛlɛ ko ni eta mli yɛ ŋshɔ lɛ hiɛ, shi mɛi lɛ fɛɛ yɛ ŋshɔ lɛ naa.+ 2 Ni etsɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ etsɔɔ amɛ nibii babaoo,+ ni be ni etsɔɔ amɛ nii lɛ, ekɛɛ akɛ:+ 3 “Nyɛboa toi. Naa! Nidulɔ lɛ yiŋ etee nidumɔ.+ 4 Be ni eduɔ nii lɛ, dumɔwui lɛ ekomɛi yashwie gbɛ he, ni loofɔji ba amɛbakɔlɔ amɛye. 5 Ekomɛi yashwie tɛsaa nɔ, he ni amɛnáaa sũ babaoo yɛ, ni amrɔ lɛ amɛkwɛ̃kwɛ̃ɛ ejaakɛ sũ lɛ mli kwɔɔɔ.+ 6 Shi be ni hulu lɛ te shi lɛ eshã amɛ, ni akɛni amɛbɛ shishifã hewɔ lɛ, amɛŋala. 7 Dumɔwui krokomɛi yashwie ŋmeii ateŋ, ni ŋmeii lɛ hole amɛhe nɔ ni amɛmia amɛ, ni amɛwooo yibii.+ 8 Shi ekrokomɛi hu yashwie sũ kpakpa nɔ, ni amɛkwɛ̃kwɛ̃ɛ ni amɛdara ni amɛbɔi yibiiwoo, ni amɛwo 30, kɛ 60, kɛ 100.”+ 9 Kɛkɛ ni ekɛshi sɛɛ akɛ: “Mɔ ni yɔɔ toi ni ekɛaabo toi lɛ, hã ebo toi.”+

10 Agbɛnɛ, be ni eshwɛ ekome too lɛ, mɛi ni yɔɔ emasɛi lɛ kɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ bɔi lɛ sanebimɔ yɛ nɔkwɛmɔnii* lɛ ahe.+ 11 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ lɛ, akɛhã nyɛ akɛ nyɛnu Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ he teemɔŋ sane krɔŋkrɔŋ+ lɛ shishi, shi mɛi ni yɔɔ sɛɛ lɛ, nibii fɛɛ ni amɛnuɔ lɛ ji nɔkwɛmɔnii* kɛkɛ kɛhã amɛ,+ 12 no hewɔ lɛ, kwɛmɔ lɛ, amɛbaakwɛ moŋ nɛ, shi amɛnaŋ, ni nu lɛ amɛbaanu moŋ nɛ, shi amɛnuŋ shishi; ni amɛkuŋ amɛsɛɛ hu koni akɛ amɛhe eshai ake amɛ.”+ 13 Agbɛnɛ hu, ekɛɛ amɛ akɛ: “Ni nyɛleee nɔ ni nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ tsɔɔ lɛ, te nyɛaafee tɛŋŋ nyɛnu nɔkwɛmɔnii* krokomɛi lɛ fɛɛ ashishi lɛ?

14 “Nidulɔ lɛ duɔ wiemɔ lɛ.+ 15 No hewɔ lɛ, nɔ ni yashwie gbɛ lɛ he, he ni adu wiemɔ lɛ yɛ lɛ nɛ; amɛji mɛi ni nuɔ wiemɔ lɛ, shi amrɔ lɛ, Satan baa+ ni ebajieɔ wiemɔ ni adu yɛ amɛmli lɛ kɛyaa.+ 16 Nakai nɔŋŋ nɔ ni adu yɛ tɛsaa nɔ lɛ nɛ; amɛji mɛi ni nuɔ wiemɔ lɛ, ni amrɔ lɛ amɛmɔɔ mli kɛ miishɛɛ.+ 17 Shi akɛni amɛbɛ shishifã yɛ amɛ diɛŋtsɛ amɛmli hewɔ lɛ, amɛhiɛɔ mli be fioo; kɛkɛ lɛ, kɛ́ amanehulu loo yiwaa te shi yɛ wiemɔ lɛ he nɔŋŋ lɛ, amɛnane tɔ̃tɔɔ. 18 Ekrokomɛi hu yɛ ni adu yɛ ŋmeii ateŋ. Mɛnɛɛmɛi ji mɛi ni nuɔ wiemɔ lɛ,+ 19 shi tsui ni ayeɔ+ yɛ je nɛɛ* mli nibii ahe lɛ kɛ ninámɔ lakamɔ+ lɛ kɛ nibii krokomɛi fɛɛ ni eshwɛ lɛ ahe akɔnɔi+ lɛ boteɔ amɛmli, ni amɛmiaa wiemɔ lɛ, ni ewooo yibii. 20 Naagbee lɛ, nɔ ni adu yɛ sũ kpakpa nɔ lɛ ji mɛi ni boɔ wiemɔ lɛ toi ni amɛmɔɔ mli jogbaŋŋ, ni amɛwoɔ yibii—30, kɛ 60, kɛ 100.”+

21 Agbɛnɛ hu, ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani akɛ kane maa kɛntɛŋ* loo saatso shishi? Ani jeee kanetso nɔ akɛmaa?+ 22 Ejaakɛ nɔ ko nɔ ko bɛ ni akɛtee ni ahãŋ ana; nɔ ko nɔ ko bɛ ni atsĩ nɔ jogbaŋŋ ni ejeŋ kpo yɛ faŋŋ.+ 23 Mɔ fɛɛ mɔ ni yɔɔ toi ni ekɛaabo toi lɛ, hã ebo toi.”+

24 Etsa nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛjwɛŋmɔ ahia nɔ ni nyɛnuɔ lɛ nɔ.+ Susumɔnɔ ni nyɛkɛsusuɔ nyɛhãa mɛi lɛ, no nɔŋŋ akɛbaasusu ahã nyɛ, hɛɛ, akɛ eko baafata he ahã nyɛ. 25 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni yɔɔ nɔ ko lɛ, abaahã lɛ eko afata he,+ shi mɔ fɛɛ mɔ ni bɛ nɔ ko lɛ, nɔ ni eyɔɔ po lɛ, abaashɔ̃ yɛ edɛŋ.”+

26 Ni etee nɔ ekɛɛ akɛ: “No hewɔ lɛ, Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ be ni nuu ko kɛ dumɔwui shwãa shikpɔŋ. 27 Kɛ́ je na lɛ, eyawɔɔ, ni kɛ́ je tsɛre lɛ, eteɔ shi, ni dumɔwui lɛ kwɛ̃ɔ ni amɛdaraa—shi eleee bɔ ni feɔ ni ebaa lɛ nakai. 28 Fiofio lɛ, shikpɔŋ lɛ diɛŋtsɛ woɔ yibii, klɛŋklɛŋ lɛ, jwɛi fɔ lɛ kwɛ̃ɔ, no sɛɛ lɛ, ŋmaa tso lɛ, naagbee lɛ ŋmaa lɛ woɔ yɛ ŋmaa tso lɛ yi. 29 Shi kɛ́ yibii lɛ shɛ kpamɔ lɛ, amrɔ lɛ, egbalaa nikpamɔ kakla lɛ ewoɔ mli, ejaakɛ nikpamɔ be lɛ eshɛ.”

30 Ni etee nɔ ekɛɛ akɛ: “Mɛni he wɔkɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ baato, loo mɛɛ nɔkwɛmɔnɔ* wɔkɛbaatsɔɔ mli? 31 Etamɔ sinapi wu ni be ni adu yɛ shikpɔŋ lɛ, eji shikpɔŋ lɛ nɔ dumɔwui lɛ ateŋ bibioo kwraa.+ 32 Shi kɛ́ adu lɛ, ekwɛ̃ɔ ni edaa fe yelibai* krokomɛi fɛɛ, ni egbálaa niji wuji, ni no hewɔ lɛ, ŋwɛi loofɔji nyɛɔ amɛbahiɔ ehɔɔŋ lɛ shishi.”

33 Etsɔ nɔkwɛmɔnii* babaoo+ tamɔ enɛɛmɛi anɔ ewie wiemɔ lɛ etsɔɔ amɛ, bɔ ni amɛbaanyɛ amɛnu shishi. 34 Anɔkwa, ekɛ amɛ ewieee ni ekɛ nɔkwɛmɔnɔ* tsuuu nii, shi kɛ́ eshwɛ lɛ kɛ ekaselɔi lɛ pɛ lɛ, egbálaa nibii fɛɛ amli etsɔɔ amɛ.+

35 Ni nakai gbi lɛ, be ni shɛ gbɛkɛ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛhãa wɔfoa ŋshɔ lɛ kɛyaa ŋshɔ lɛ sɛɛgbɛ.”+ 36 No hewɔ lɛ, be ni amɛwo mɛi babaoo lɛ gbɛ sɛɛ lɛ, amɛkɛ lɛ tee, bɔ ni eyɔɔ yɛ lɛlɛ lɛ mli lɛ, nakai nɔŋŋ amɛkɛ lɛ tee, ni lɛji krokomɛi fata ehe.+ 37 Agbɛnɛ, kɔɔyɔɔ wulu ko ni naa wa bɔi tswaa, ni ŋshɔkei lɛ miikumɔ miiwo lɛlɛ lɛ mli, ni lɛlɛ lɛ miihe ayi.+ 38 Shi lɛ lɛ eyɛ lɛlɛ lɛ sɛɛgbɛ, etsɔle sune ni ewɔ. No hewɔ lɛ, amɛtsĩɛ lɛ ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, ni wɔhiɛ miihe akpãtã nɛɛ, ani jeee ohe sane ko ni lo?” 39 Kɛkɛ ni ete shi, ni ekã kɔɔyɔɔ lɛ hiɛ, ni ekɛɛ ŋshɔ lɛ akɛ: “Bu onaa! Feemɔ diŋŋ!”+ Ni kɔɔyɔɔ lɛ kpa tswaa, ni jɛmɛ jɔ diŋŋ. 40 No hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛsheɔ gbeyei* nɛkɛ? Ani nyɛbɛ hemɔkɛyeli ko kwraa lolo?” 41 Shi gbeyei mɔmɔ amɛ naakpa, ni amɛkɛɛkɛɛ amɛhe akɛ: “Namɔ kwraa nɛ? Kɔɔyɔɔ kɛ ŋshɔ po boɔ lɛ toi.”+

5 Kɛkɛ ni amɛshɛ ŋshɔ lɛ sɛɛgbɛ yɛ Gerasabii lɛ akpokpaa lɛ nɔ.+ 2 Ni be ni Yesu je lɛlɛ lɛ mli nɔŋŋ lɛ, nuu ko ni mumɔ ni he tseee ená enɔ hewalɛ jɛ gbohii abui* lɛ ateŋ kɛ lɛ bakpe. 3 Gbohii abui lɛ ateŋ ehiɔ, ni kɛbashi nakai be lɛ, mɔ ko mɔ ko kwraa nyɛko afimɔ lɛ kpɛŋŋ kɛ tsein* po. 4 Awo lɛ gboklɛi kɛ tsein* shii abɔ, shi be fɛɛ be lɛ, etserɛɔ tsein* lɛ ni ekumɔɔ gboklɛi lɛ; ni mɔ ko mɔ ko nyɛɛɛ ehe ajɔɔ. 5 Ni daa jenamɔ kɛ jetsɛremɔ lɛ, ebolɔɔ yɛ gbohii abui lɛ amli kɛ gɔji lɛ anɔ ni ekɛ tɛi folɔɔ ehe. 6 Shi be ni ehiŋmɛi gba Yesu nɔ yɛ shɔŋŋ lɛ, ejo foi eyakula shi yɛ ehiɛ.+ 7 Kɛkɛ ni ebo kɛ gbee ni wa ekɛɛ: “Yesu, Nyɔŋmɔ Ni Nɔ Kwɔ Fe Fɛɛ lɛ Bi, mɛɛ sane mikɛ bo yɔɔ? Kã Nyɔŋmɔ kitã akɛ opiŋŋ mi.”+ 8 Ejaakɛ no mli lɛ, Yesu miikɛɛ lɛ akɛ: “Jee nuu lɛ mli, bo mumɔ ni he tseee.”+ 9 Shi Yesu bi lɛ akɛ: “Te atsɛɔ bo tɛŋŋ?” Ni ehere nɔ ekɛɛ: “Atsɛɔ mi Lejio,* ejaakɛ wɔyi fa.” 10 Ni ekpa lɛ fai shii abɔ akɛ ekashwie mumɔi lɛ kɛje jɛmɛ niiaŋ.+

11 No mli lɛ, kpolotoi babaoo+ ko miiye nii yɛ gɔŋ lɛ nɔ yɛ jɛmɛ.+ 12 No hewɔ lɛ, mumɔi lɛ kpa lɛ fai amɛkɛɛ: “Hã wɔya kpolotoi lɛ amli, koni wɔyabote amɛmli.” 13 Ni eŋmɛ amɛ gbɛ. Kɛkɛ ni mumɔi ni he tseee lɛ je kpo ni amɛyabote kpolotoi lɛ amli, ni kpolotoi babaoo lɛ wó foi gidigidi kɛjɛ gɔŋ lɛ nɔ kɛyabote ŋshɔ lɛ mli, amɛyibɔ aaafee 2,000, ni amɛ fɛɛ amɛgboi yɛ ŋshɔ lɛ mli. 14 Shi kpolotoi lɛ akwɛlɔi lɛ jo foi, ni amɛyagba sane lɛ yɛ maŋ lɛ mli kɛ hei ni etse amɛhe banee lɛ, ni mɛi ba koni amɛbakwɛ nɔ ni etee nɔ lɛ.+ 15 No hewɔ lɛ, amɛba Yesu ŋɔɔ, ni amɛbana nuu ni no mli lɛ eyɔɔ daimonioi lejio* lɛ ta shi ni ewo atade ni ejwɛŋmɔ miitsu nii jogbaŋŋ, ni amɛshe gbeyei. 16 Agbɛnɛ hu, mɛi ni na nɔ ni tee nɔ lɛ gba amɛ nɔ ni ba nuu ni yɔɔ daimonioi lɛ kɛ kpolotoi lɛ anɔ lɛ. 17 No hewɔ lɛ, amɛbɔi Yesu faikpamɔ akɛ eje amɛkpokpaa lɛ nɔ eya.+

18 Agbɛnɛ, be ni ekwɔɔ lɛlɛ lɛ, nuu ni no mli lɛ eyɔɔ daimonioi lɛ kpa lɛ fai akɛ ehã ekɛ lɛ aya.+ 19 Shi eŋmɛɛɛ lɛ gbɛ, moŋ lɛ ekɛɛ lɛ akɛ: “Yaa owekumɛi lɛ aŋɔɔ yɛ shĩa, ni oyagba amɛ nibii fɛɛ ni Yehowa* efee ehã bo, kɛ mɔbɔ ni ena bo lɛ.” 20 Ni nuu nɛɛ tee eyabɔi nibii fɛɛ ni Yesu fee ehã lɛ lɛ shiɛmɔ yɛ Dekapoli,* ni mɛi lɛ fɛɛ anaa kpɛ amɛhe.

21 Be ni Yesu kɛ lɛlɛ lɛ fo ŋshɔ lɛ ekoŋŋ kɛku sɛɛ kɛtee ŋshɔ lɛ sɛɛ lɛ, mɛi babaoo diɛŋtsɛ babua amɛhe naa yɛ emasɛi, no mli lɛ, eyɛ ŋshɔ lɛ naa.+ 22 Kɛkɛ ni onukpai ni kwɛɔ kpeehe lɛ nɔ lɛ ateŋ mɔ kome ni atsɛɔ lɛ Yairo lɛ ba, ni be ni ehiŋmɛi gba Yesu nɔ lɛ, eho egbee enaji anaa.+ 23 Ekpa lɛ fai shii abɔ ekɛɛ: “Mibiyoo fioo lɛ náaa hewalɛ kwraa.* Ofainɛ ba ni okɛ oniji abashwie enɔ+ koni ená hewalɛ ni ekagbo.” 24 Kɛkɛ ni Yesu kɛ lɛ tee, ni mɛi babaoo diɛŋtsɛ nyiɛ esɛɛ ni amɛmiififia lɛ.

25 Agbɛnɛ, yoo ko yɛ ni lá+ eho lɛ afii 12.+ 26 Ena nɔ waa yɛ datrɛfoi pii adɛŋ,* ni efite edɛŋ nii fɛɛ, shi ehiko hãko lɛ kwraa, shi moŋ, emli ewo wu. 27 Be ni enu Yesu he saji lɛ, ebaje esɛɛgbɛ yɛ mɛi lɛ ateŋ ni eta etade nɔhaanɔ lɛ he,+ 28 ejaakɛ nɔ ni yoo lɛ kɛɔ nɔŋŋ ji akɛ: “Kɛji mita etadei anɔhaanɔi lɛ ahe kɛkɛ lɛ, maná hewalɛ.”+ 29 Ni amrɔ nɔŋŋ lɛ, lá ni hoɔ lɛ lɛ sɛɛ fo, ni enu he yɛ egbɔmɔtso mli akɛ atsa hela ni ehã epiŋ waa lɛ.

30 Amrɔ nɔŋŋ lɛ, Yesu yɔse yɛ lɛ diɛŋtsɛ emli akɛ hewalɛ+ ko eje emli, ni etsɔ ehe yɛ mɛi lɛ ateŋ ni ebi akɛ: “Namɔ ta mitadei anɔhaanɔi lɛ ahe lɛ?”+ 31 Shi ekaselɔi lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Oona akɛ mɛi lɛ miififia bo, ni kɛ̃lɛ oobi akɛ, ‘Namɔ ta mihe lɛ?’” 32 Shi efolɔ ehe ekwɛ akɛ ebaana mɔ ni fee nakai lɛ lo. 33 Yoo lɛ, akɛni ele nɔ ni eba enɔ lɛ hewɔ lɛ, eshe gbeyei ni ehe kpokpo, ni eba ebagbee ehiɛ ni egba lɛ anɔkwale lɛ fɛɛ. 34 Ekɛɛ yoo lɛ akɛ: “Biyoo, ohemɔkɛyeli lɛ ehã oná hewalɛ. Yaa yɛ toiŋjɔlɛ mli,+ ni hela ni ehã opiŋ nɛɛ akagba onaa dɔŋŋ.”+

35 Be ni ekã he ewieɔ lɛ, hii komɛi ni jɛ onukpa ni kwɛɔ kpeehe lɛ nɔ lɛ shĩa lɛ ba, ni amɛbakɛɛ akɛ: “Obiyoo lɛ egbo! Mɛni hewɔ ogbaa Tsɔɔlɔ lɛ naa lolo?”+ 36 Shi nɔ ni amɛwieɔ lɛ fo Yesu toi naa, ni ekɛɛ onukpa ni kwɛɔ kpeehe lɛ nɔ lɛ akɛ: “Kaashe gbeyei,* hemɔ oye kɛkɛ.”+ 37 Agbɛnɛ, ehãaa mɔ ko anyiɛ esɛɛ kɛya, ja Petro, kɛ Yakobo, kɛ Yohane, Yakobo nyɛmi nuu lɛ kɛkɛ.+

38 No hewɔ lɛ, amɛba onukpa ni kwɛɔ kpeehe lɛ nɔ lɛ shĩa lɛ, ni ena hoofeemɔ lɛ, kɛ mɛi ni miifó ni amɛwo yara waa lɛ.+ 39 Be ni ebote shĩa lɛ mli lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛfóɔ ni nyɛfeɔ hoo nɛkɛ? Gbekɛ lɛ gboko, shi wɔ kɛkɛ ewɔ.”+ 40 Kɛkɛ ni amɛbɔi lɛ ŋmɔɔ kɛ hefɛoyeli. Shi ehã amɛ fɛɛ amɛje kpo, ni eŋɔ gbekɛ lɛ papa kɛ emami kɛ mɛi ni fata ehe lɛ, ni etee he ni gbekɛ lɛ yɔɔ lɛ. 41 Kɛkɛ ni emɔ gbekɛ lɛ nineshi, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Talita kuumi,” eshishi ji: “Gbekɛ yoo fioo, miikɛɛ bo akɛ, tee shi!”+ 42 Ni amrɔ nɔŋŋ lɛ gbekɛ yoo lɛ te shi, ni ebɔi nyiɛmɔ. (No mli lɛ, eye afii 12.) Ni amrɔ lɛ, amɛmii shɛ amɛhe naakpa. 43 Ni efã amɛ shii abɔ* akɛ amɛkahã mɔ ko le enɛ,+ ni ekɛɛ akɛ ahã gbekɛ yoo lɛ nɔ ko ni eye.

6 Eshi jɛmɛ ni eba emaŋ lɛ mli,+ ni ekaselɔi lɛ nyiɛ esɛɛ. 2 Be ni Hejɔɔmɔ Gbi lɛ shɛ lɛ, ebɔi nitsɔɔmɔ yɛ kpeehe lɛ, ni mɛi ni nu ewiemɔ lɛ ateŋ mɛi babaoo ahe jɔ̃ amɛhe ni amɛkɛɛ: “Nɛgbɛ nuu nɛɛ ná nibii nɛɛ kɛjɛ?+ Ni mɛni hewɔ esa akɛ akɛ hiɛshikamɔ nɛɛ ahã lɛ, koni atsɔ enine nɔ atsu hewalɛ nitsumɔi nɛɛ?+ 3 Mɔ nɛɛ ji kapintafonyo lɛ,+ Maria bi lɛ,+ kɛ Yakobo,+ kɛ Yosef, kɛ Yuda, kɛ Simon+ nyɛmi nuu lɛ, aloo jeee nakai? Ni enyɛmimɛi yei lɛ, ani jeee wɔkɛ amɛ fɛɛ yɔɔ biɛ?” No hewɔ lɛ, amɛnane tɔ̃tɔ yɛ ehewɔ. 4 Shi Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Awoɔ gbalɔ hiɛ nyam yɛ he fɛɛ he, ja emaŋ kɛ ewekumɛi ateŋ kɛ lɛ diɛŋtsɛ eshĩa kɛkɛ.”+ 5 Ni enyɛɛɛ hewalɛ nitsumɔ ko etsu yɛ jɛmɛ fe akɛ ekɛ eniji ŋmɛlɛ helatsɛmɛi fioo komɛi anɔ, ni etsa amɛ. 6 Anɔkwa, hemɔkɛyeli ni amɛbɛ lɛ hã enaa kpɛ ehe. Ni eyakpa akrowai lɛ fɛɛ amli, ni etsɔɔ nii.+

7 Agbɛnɛ, etsɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ kɛba eŋɔɔ ni ebɔi amɛ tsumɔ enyɔnyɔɔnyɔ,+ ni ehã amɛ hegbɛ yɛ mumɔi ni he tseee lɛ anɔ.+ 8 Agbɛnɛ hu, ekɛ famɔi hã amɛ akɛ amɛkahiɛ nɔ ko kɛhã gbɛfãa lɛ ja dɛhiɛmɔtso pɛ—amɛkahiɛ blodo, amɛkahiɛ niyenii kotoku, amɛkahiɛ shika* yɛ amɛhɛfiinii lɛ amli+— 9 shi moŋ amɛwo tokotai, shi amɛkawo atadei enyɔ.* 10 Agbɛnɛ hu, ekɛɛ amɛ akɛ: “He fɛɛ he ni nyɛbaabote shĩa ko mli yɛ lɛ, nyɛhia jɛmɛ kɛyashi nyɛbaashi nakai he lɛ.+ 11 Ni he fɛɛ he ni ahereee nyɛ aloo abooo nyɛ toi yɛ lɛ, kɛ́ nyɛmiishi jɛmɛ lɛ, nyɛkpokpoa nyɛnaji ahe mulu lɛ nyɛshwiea* koni no afee odase kɛhã amɛ.”+ 12 Kɛkɛ ni amɛyi mli amɛtee, ni amɛshiɛ koni mɛi atsake amɛtsui,+ 13 ni amɛfamɔ daimonioi babaoo,+ ni amɛkpa helatsɛmɛi babaoo mu ni amɛtsa amɛ.

14 Agbɛnɛ, Maŋtsɛ Herode nu enɛ he, ejaakɛ Yesu gbɛ́i lɛ egbɛ eshwã, ni mɛi miikɛɛ akɛ: “Atee Yohane Baptisilɔ lɛ shi kɛjɛ gbohii ateŋ, ni no hewɔ ni enyɛɔ etsuɔ hewalɛ nitsumɔi lɛ.”+ 15 Shi mɛi krokomɛi miikɛɛ akɛ: “Elia ni.” Ni mɛi krokomɛi hu miikɛɛ akɛ: “Gbalɔ ji lɛ, tamɔ blema gbalɔi lɛ ateŋ mɔ ko.”+ 16 Shi be ni Herode nu he lɛ, ekɛɛ: “Yohane lɛ ni mifo eyitso lɛ, lɛ atee lɛ shi lɛ.” 17 Ejaakɛ Herode diɛŋtsɛ tsu ni ayamɔ Yohane, ni ehã afimɔ lɛ ni awo lɛ tsuŋ yɛ Herodia, ni ji enyɛmi nuu Filipo ŋa lɛ hewɔ, ejaakɛ ekɛ Herodia ebote gbalashihilɛ mli.+ 18 Ejaakɛ Yohane kɛɔ Herode akɛ: “Mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ oŋɔɔ onyɛmi nuu lɛ ŋa lɛ.”+ 19 Enɛ hewɔ lɛ, Herodia bɛ lɛ ewo emli ni eetao egbe lɛ, shi enyɛɛɛ. 20 Ejaakɛ Herode sheɔ Yohane gbeyei, akɛni ele akɛ jalɔ kɛ gbɔmɔ krɔŋkrɔŋ ji lɛ lɛ hewɔ,+ ni ekɛ lɛ to shweshweeshwe. Be fɛɛ be ni ebaabo lɛ toi lɛ, eleee nɔ kwraa ni ebaafee, shi eyaa nɔ eboɔ lɛ toi kɛ miishɛɛ.

21 Shi gbi ni sa lɛ bashɛ, be ni Herode ŋmɛ ebladei kɛ tatsɛmɛi kɛ Galilea hiɛnaanɔbii lɛ okpɔlɔ gbɛkɛ ko yɛ efɔmɔ gbi+ nɔ lɛ.+ 22 Ni Herodia biyoo ba ebajo ni esa Herode kɛ mɛi ni kɛ lɛ tara okpɔlɔ lɛ he amɛyeɔ nii lɛ ahiɛ. Ni maŋtsɛ lɛ kɛɛ oblayoo lɛ akɛ: “Bi mi nɔ fɛɛ nɔ ni otaoɔ, ni mahã bo.” 23 Hɛɛ, ekã lɛ kitã akɛ: “Nɔ fɛɛ nɔ ni obaabi mi lɛ, mahã bo, kɛ́ mimaŋtsɛyeli lɛ fã po.” 24 No hewɔ lɛ, eje kpo ni eyakɛɛ emami akɛ: “Mɛni mibi?” Ekɛɛ akɛ: “Yohane Baptisilɔ lɛ yitso.” 25 Amrɔ lɛ, esha foi kɛtee maŋtsɛ lɛ ŋɔɔ ni ekɛ enibimɔ lɛ yafɔ̃ ehiɛ ekɛɛ: “Miisumɔ ni okɛ Yohane Baptisilɔ lɛ yitso afɔ̃ plɛte mli ohã mi bianɛ nɔŋŋ.”+ 26 Eyɛ mli akɛ enɛ dɔ maŋtsɛ lɛ waa moŋ, shi kitãi ni ekamɔ lɛ kɛ egbɔi* lɛ ahewɔ lɛ, esumɔɔɔ akɛ etswaa oblayoo lɛ nibimɔ lɛ efɔ̃ɔ. 27 No hewɔ lɛ, amrɔ lɛ maŋtsɛ lɛ tsu bulɔ ko, ni efã lɛ koni ekɛ Yohane yitso aba. No hewɔ lɛ, etee eyafo eyitso yɛ tsuŋwoohe lɛ 28 ni ekɛ eyitso lɛ fɔ̃ plɛte mli kɛba. Ekɛbahã oblayoo lɛ, ni oblayoo lɛ hu kɛyahã emami. 29 Be ni Yohane kaselɔi lɛ nu he lɛ, amɛba amɛbawó egbonyo lɛ ni amɛkɛyaŋmɛ gbonyobu* mli.

30 Bɔfoi lɛ bua amɛhe naa kɛbɔle Yesu ni amɛgba lɛ nibii ni amɛyafee kɛ nibii ni amɛyatsɔɔ lɛ fɛɛ.+ 31 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ pɛ nyɛbaa ni wɔyaa he ko banee ni nyɛyajɔa nyɛhe fioo.”+ Ejaakɛ mɛi babaoo miiba miiya, ni amɛnáaa dekã kɛye nii po. 32 No hewɔ lɛ, amɛta lɛlɛ mli kɛtee he ko banee koni amɛ pɛ amɛyahi jɛmɛ.+ 33 Shi mɛi na amɛ akɛ amɛmiiya, ni mɛi babaoo ná amɛle, ni amɛ fɛɛ amɛnyiɛ amɛnane nɔ kɛ foi kɛjɛ maji lɛ fɛɛ amli ni amɛyashɛ jɛmɛ klɛŋklɛŋ. 34 Agbɛnɛ, be ni eyi shi lɛ, ena mɛi babaoo diɛŋtsɛ bua shi, ni amɛnii fee lɛ mɔbɔ,+ ejaakɛ amɛtamɔ gwantɛŋi ni bɛ kwɛlɔ.+ Ni ebɔi amɛ nibii pii tsɔɔmɔ.+

35 No mli lɛ, je ena, ni ekaselɔi lɛ ba emasɛi amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Biɛ etse ehe banee, ni je ena etã.+ 36 Wo amɛ gbɛ, koni amɛya hei ni etse amɛhe banee lɛ kɛ akrowai ni jwere wɔhewɔ lɛ amli ni amɛyahé nɔ ko amɛye.”+ 37 Ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ nyɛhãa amɛ nɔ ko amɛyea.” Ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Ani wɔya wɔyahé blodo denarioi* 200 ni wɔkɛbahã mɛi lɛ ni amɛye?”+ 38 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Blodoi enyiɛ nyɛyɔɔ? Nyɛyaa nyɛyakwɛa!” Be ni amɛyakwɛ lɛ, amɛkɛɛ: “Enumɔ, kɛ ŋshɔŋ loi enyɔ.”+ 39 Ni efã mɛi lɛ fɛɛ akɛ amɛtara shi kuikui yɛ jwɛi fɔ lɛ nɔ.+ 40 No hewɔ lɛ, amɛtara shi kuikui 100 kɛ 50 anaa. 41 Agbɛnɛ, ekɔlɔ blodoi enumɔ lɛ kɛ loi enyɔ lɛ ni ekwɛ ŋwɛi ni esɔle.*+ Kɛkɛ ni ekumɔ blodoi lɛ amli ni ekɛhã ekaselɔi lɛ koni amɛ hu amɛkɛmamɔ mɛi lɛ ahiɛ, ni ejara loi enyɔ lɛ amli ehã amɛ fɛɛ. 42 Ni amɛ fɛɛ amɛye ni amɛtɔrɔ, 43 ni amɛkɔlɔ blodo kukuji kɛntɛŋi 12 obɔbɔ, soro loi lɛ.+ 44 Mɛi ni ye blodoi lɛ ayifalɛ ji hii 5,000.

45 Kɛkɛ ni amrɔ lɛ, ehã ekaselɔi lɛ bote lɛlɛ lɛ mli koni amɛwó amɛhiɛ amɛwo Betsaida gbɛ ní amɛtsɔ ehiɛ kɛya ŋshɔ lɛ sɛɛgbɛ, koni lɛ diɛŋtsɛ ewo mɛi lɛ gbɛ.+ 46 Shi be ni ekɛ amɛ ye shɛɛ lɛ, eyi mli etee gɔŋ ko nɔ koni eyasɔle.+ 47 Be ni shɛ gbɛkɛ lɛ, no mli lɛ, lɛlɛ lɛ yɛ ŋshɔ lɛ teŋ, shi lɛ lɛ eshwɛ ekome too yɛ shikpɔŋ.+ 48 No hewɔ lɛ, be ni ena akɛ eetɔ amɛ kɛ wirimɔ akɛni amɛmiikpee kɔɔyɔɔ hewɔ lɛ, aaafee nyɔɔŋ buu be ni ji ejwɛ* lɛ nɔ lɛ, enyiɛ ŋshɔ lɛ hiɛ kɛtee amɛŋɔɔ; shi efee tamɔ eeho amɛhe.* 49 Be ni amɛhiŋmɛi gba enɔ akɛ enyiɛ ŋshɔ lɛ hiɛ lɛ, amɛkɛɛ akɛ: “Ninaa nɛ!” Ni amɛbolɔ. 50 Ejaakɛ amɛ fɛɛ amɛna lɛ, ni amɛtsui fã. Shi amrɔ lɛ, ekɛ amɛ wie ni ekɛɛ: “Nyɛtsɛa nyɛtsui nyɛŋmɛa nyɛmli!* Mi ni; nyɛkashea gbeyei.”+ 51 Kɛkɛ ni ekwɔ lɛlɛ lɛ ni eyafata amɛhe, ni kɔɔyɔɔ lɛ kpa tswaa. Ni amɛnaa kpɛ amɛhe naakpa yɛ enɛ hewɔ, 52 ejaakɛ amɛnuuu blodoi lɛ ahe sane lɛ shishi, ni amɛtsuii nyɛɛɛ anu shishi lolo.

53 Be ni amɛfo ŋshɔ lɛ, amɛba Genesaret shikpɔŋ lɛ nɔ, ni amɛŋmɛ lɛlɛ lɛ sɛ́kɛ yɛ jɛmɛ gbɛ he ko.+ 54 Shi be ni amɛje lɛlɛ lɛ mli lɛ, amrɔ lɛ, mɛi yoo lɛ. 55 Amɛsha foi kɛyakpa nakai kpokpaa lɛ nɔ fɛɛ ni amɛkɛ mɛi ni bɛ hewalɛ lɛ shwie sai anɔ, ni amɛkɛ amɛ bɔi he ni amɛnu akɛ eyɔɔ lɛ baa. 56 Ni he fɛɛ he ni ebaabote akrowai loo maji amli loo hei ni etse amɛhe banee lɛ, amɛkɛ helatsɛmɛi bashwieɔ jaji lɛ anɔ, ni amɛkpaa lɛ fai akɛ ehã amɛtara etade nɔhaanɔ lɛ naamuu lɛ he kɛkɛ.+ Ni mɛi fɛɛ ni ta he lɛ ná hewalɛ.

7 Agbɛnɛ, Farisifoi lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ ateŋ mɛi komɛi ni jɛ Yerusalem lɛ bua amɛhe naa kɛbɔle lɛ.+ 2 Ni amɛna akɛ ekaselɔi lɛ ateŋ mɛi komɛi yeɔ nii kɛ niji ni abule, ni ji, niji ni afɔko he.* 3 (Ejaakɛ Farisifoi lɛ kɛ Yudafoi lɛ fɛɛ lɛ, akɛni amɛhiɛ blematsɛmɛi lɛ akusumii lɛ amli kpɛŋŋ hewɔ lɛ, ja amɛfɔ amɛniji ahe kɛyashi amɛnikutso dani amɛyeɔ nii, 4 ni kɛ́ amɛjɛ jara nɔ amɛba lɛ, ja amɛju amɛhe dani amɛyeɔ nii. Kusumii krokomɛi babaoo hu yɛ ni ato ahã amɛ, ni amɛhiɛ mli kpɛŋŋ, tamɔ kɔɔpoi, kɛ kɔɔpoi wuji, kɛ akɔɔble tsɛnsii abaptisimɔ.)+ 5 No hewɔ lɛ, Farisifoi kɛ woloŋmalɔi nɛɛ bi lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ okaselɔi lɛ yeee blematsɛmɛi lɛ akusum lɛ nɔ, ni amɛyeɔ nii kɛ niji ni abule lɛ?”+ 6 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Eja jogbaŋŋ akɛ Yesaia gba yɛ nyɛ osatofoi nɛɛ ahe, tamɔ bɔ ni aŋma lɛ, akɛ, ‘Maŋ nɛɛ kɛ amɛnaabu woɔ mihiɛ nyam, shi amɛtsuii kɛ mi teŋ jekɛ waa.+ 7 Amɛyaa nɔ amɛjáa mi efolo, ejaakɛ amɛtsɔɔ tsɔɔmɔi ni ji gbɔmɛi akitãi.’+ 8 Nyɛshiɔ Nyɔŋmɔ kitã lɛ, ni nyɛhiɛɔ gbɔmɛi akusum mli kpɛŋŋ.”+

9 Etee nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛjɛɔ ŋaa mli nyɛkuɔ nyɛhiɛ nyɛfɔ̃ɔ Nyɔŋmɔ kitã lɛ nɔ bɔ ni afee ni nyɛya nɔ nyɛhiɛ nyɛkusum lɛ mli.+ 10 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, Mose kɛɛ akɛ, ‘Okɛ woo ahã opapa kɛ omami,’+ ni ‘Mɔ ni jɛɔ epapa loo emami lɛ, agbe lɛ.’+ 11 Shi nyɛ lɛ, nyɛkɛɔ akɛ, ‘Kɛ́ mɔ ko kɛɛ epapa loo emami akɛ: “Nɔ fɛɛ nɔ ni miyɔɔ ni kulɛ obaaná he sɛɛ lɛ ji korban (ni ji, nikeenii ni ajɔɔ nɔ ahã Nyɔŋmɔ)” lɛ,’ 12 nyɛhãaa efee nɔ ko nɔ ko kwraa ehã epapa loo emami dɔŋŋ.+ 13 No hewɔ lɛ, nyɛkɛ nyɛkusum ni nyɛtsɔɔ mɛi lɛ guɔ Nyɔŋmɔ wiemɔ lɛ.+ Ni nibii babaoo ni tamɔ nakai sɔŋŋ nyɛfeɔ.”+ 14 Ni etsɛ mɛi lɛ kɛba emasɛi ekoŋŋ, ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ fɛɛ nyɛboa mi toi ni nyɛnua enɛ shishi.+ 15 Nɔ ko nɔ ko bɛ ni jɛɔ gbɔmɔ kponɔgbɛ boteɔ emli ni baanyɛ abule lɛ; shi nibii ni jɛɔ gbɔmɔ mli jeɔ kpo lɛ ji nibii ni buleɔ lɛ.”+ 16* ——

17 Agbɛnɛ, be ni eshi mɛi lɛ ni ebote shĩa ko mli lɛ, ekaselɔi lɛ bɔi lɛ nɔkwɛmɔnɔ* lɛ he sanebimɔ.+ 18 No hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛ hu nyɛnuuu nii ashishi tamɔ amɛ? Ani nyɛleee akɛ nɔ ko nɔ ko bɛ ni jɛɔ kponɔgbɛ boteɔ gbɔmɔ mli ni baanyɛ abule lɛ, 19 ejaakɛ jeee etsui mli eboteɔ, shi moŋ eyaa emusuŋ ni eyajeɔ kpo yɛ tiafi mli?” Ewie enɛ kɛtsɔɔ akɛ niyenii fɛɛ he tse. 20 Agbɛnɛ hu, ekɛɛ akɛ: “Nɔ ni jɛɔ gbɔmɔ mli jeɔ kpo lɛ ji nɔ ni buleɔ lɛ.+ 21 Ejaakɛ mligbɛ, ni ji gbɔmɛi atsuii+ amli susumɔi fɔji jɛɔ: ajwamaŋbɔi,* jui, gbɔmɔgbei, 22 gbalafitemɔi,* amimyelii, efɔŋfeemɔi, lakamɔi, jeŋba gbonyo ni efeee mɔ hiɛgbele,* hiŋmɛi ni kɔ̃ɔ nii anɔ, wiemɔi fɔji ni awieɔ ashiɔ Nyɔŋmɔ,* henɔwomɔ, kɛ kwashiaiasaneyeli. 23 Nibii fɔji nɛɛ fɛɛ lɛ, mligbɛ amɛjɛɔ, ni amɛbuleɔ gbɔmɔ.”

24 Ete shi yɛ jɛmɛ ni etee Tiro kɛ Sidon kpokpaa lɛ nɔ.+ Eyabote shĩa ko mli yɛ jɛmɛ, ni esumɔɔɔ ni mɔ ko ale, shi enyɛɛɛ ehe etee. 25 Amrɔ nɔŋŋ lɛ, yoo ko ni ebiyoo fioo yɔɔ mumɔ ni he tseee lɛ nu ehe, ni eba ebaho egbee enaji anaa.+ 26 Yoo lɛ, Greek yoo ni, ni ejɛ* Foinike ni yɔɔ Siria lɛ; ni etee nɔ ebi lɛ ni efã daimonio lɛ kɛje ebiyoo lɛ mli. 27 Shi ekɛɛ yoo lɛ akɛ: “Hã bii lɛ atɔrɔ klɛŋklɛŋ, ejaakɛ ejaaa akɛ akɔɔ bii lɛ ablodo lɛ ni ashɛɔ afɔɔ gbeebii ahiɛ.”+ 28 Shi yoo lɛ here nɔ ekɛɛ lɛ akɛ: “Nakai ni, onukpa, shi kɛ̃lɛ gbeebii ni yɔɔ okpɔlɔ lɛ shishi lɛ po yeɔ bii bibii lɛ aniyenii fufuji lɛ.” 29 Kɛkɛ ni ekɛɛ yoo lɛ akɛ: “Nɔ ni owie nɛɛ hewɔ lɛ, yaa; daimonio lɛ eje obiyoo lɛ mli.”+ 30 No hewɔ lɛ, eyi mli etee eshĩa, ni eyana gbekɛ lɛ kã saa nɔ ni daimonio lɛ eje emli.+

31 Be ni Yesu ku esɛɛ kɛjɛ Tiro kpokpaa lɛ nɔ lɛ, eyatsɔ Sidon ni efo mli kɛyatsɔ Dekapoli kpokpaa lɛ* nɔ kɛtee Galilea Ŋshɔ lɛ naa.+ 32 Biɛ ni akɛ nuu toimulɔ ko ni nyɛɛɛ awie jogbaŋŋ+ ba eŋɔɔ yɛ, ni amɛkpa lɛ fai koni ekɛ enine aŋmɛ enɔ. 33 Ni ekɛ lɛ shi mɛi lɛ ateŋ kɛtee afã. Kɛkɛ ni ekɛ ewaobii wo nuu lɛ toii amli, ni etsɛ̃ lajɔ̃, ni eta nuu lɛ lilɛi he.+ 34 Ni ekwɛ ŋwɛi ni emu waa ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Hefata,” eshishi ji, “Gbelemɔ.” 35 Kɛkɛ ni etoii lɛ gbele,+ ni nɔ ni hãaa enyɛ ewie jogbaŋŋ lɛ tee, ni ebɔi wiemɔ jogbaŋŋ. 36 Kɛkɛ ni efã amɛ akɛ amɛkakɛɛ mɔ ko mɔ ko,+ shi babaoo ni efãa amɛ lɛ, babaoo ni amɛjajeɔ ji no.+ 37 Anɔkwa, amɛhe jɔ̃ amɛhe kɛteke nɔ,+ ni amɛkɛɛ: “Efee nii fɛɛ jogbaŋŋ. Ehãa toimulɔi po nuɔ nii, ni mumuii hu wieɔ.”+

8 No gbii lɛ amli lɛ, mɛi babaoo ko bua amɛhe naa ekoŋŋ ni amɛbɛ nɔ ko ni amɛbaaye. No hewɔ lɛ, etsɛ kaselɔi lɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: 2 “Mɛi lɛ anii miifee mi mɔbɔ,+ ejaakɛ gbii etɛ sɔŋŋ nɛ ni amɛkɛ mi ehi shi, ni amɛbɛ nɔ ko ni amɛbaaye.+ 3 Kɛ́ miwo amɛ gbɛ koni amɛya amɛshĩai kɛ hɔmɔ lɛ,* amɛhiɛ baayadi amɛ ni amɛbaayagbee shi yɛ gbɛ lɛ nɔ, ni amɛteŋ mɛi komɛi hu jɛ shɔŋŋ.” 4 Shi ekaselɔi lɛ hã lɛ hetoo amɛkɛɛ: “Nɛgbɛ mɔ ko baaná blodo ni baanyɛ ashɛ mɛi nɛɛ anaa yɛ biɛ ni etse ehe banee nɛɛ?” 5 Kɛkɛ ni ebi amɛ akɛ: “Blodoi enyiɛ nyɛyɔɔ?” Amɛkɛɛ akɛ: “Kpawo.”+ 6 Ni efã mɛi lɛ akɛ amɛtara shikpɔŋ. Kɛkɛ ni ekɔlɔ blodoi kpawo lɛ, eda shi, ni ekumɔ mli, ni ekɛhã ekaselɔi lɛ koni amɛjara, ni amɛjara amɛhã mɛi lɛ.+ 7 No mli lɛ, amɛyɛ ŋshɔŋ loi bibii fioo hu, ni be ni esɔle lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ amɛjara nomɛi hu. 8 Ni amɛye ni amɛtɔrɔ, ni amɛkɔlɔ blodo kukuji ni shwɛ lɛ, kɛntɛŋi agboi* kpawo obɔbɔ.+ 9 No mli lɛ, hii aaafee 4,000 yɔɔ jɛmɛ. Kɛkɛ ni ewo amɛ gbɛ.

10 Amrɔ lɛ, ekɛ ekaselɔi lɛ kwɔ lɛlɛ lɛ ni amɛba Dalmanuta kpokpaa lɛ nɔ.+ 11 Biɛ ni Farisifoi lɛ ba ni amɛkɛ lɛ babɔi ŋwanejee, ni amɛbi ni efee okadi ko ni jɛ ŋwɛi etsɔɔ amɛ koni amɛkɛka lɛ.+ 12 Ni ehao waa yɛ emumɔ mli ni ekɛɛ: “Mɛni hewɔ yinɔ nɛɛ taoɔ okadi?+ Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, ahãŋ yinɔ nɛɛ okadi ko.”+ 13 Kɛkɛ ni eshi amɛ, ni ekwɔ lɛlɛ lɛ ekoŋŋ, ni efo kɛtee ŋshɔ lɛ sɛɛ.

14 Shi amɛhiɛ kpa nɔ akɛ amɛbaakɔlɔ blodo kɛya, ni amɛhiɛɛɛ nɔ ko nɔ ko yɛ amɛhe yɛ lɛlɛ lɛ mli, ja blodo kome pɛ.+ 15 Ni ebɔ amɛ kɔkɔ ni mli kã shi faŋŋ akɛ: “Nyɛgbɛa nyɛhiŋmɛiiaŋ; nyɛkwɛa jogbaŋŋ yɛ Farisifoi lɛ ashikishaŋ-sha lɛ kɛ Herode ashikishaŋ-sha lɛ he.”+ 16 Ni amɛkɛ amɛhe bɔi ŋwanejee yɛ blodo ni amɛhiɛɛɛ lɛ hewɔ. 17 Be ni eyɔse enɛ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ ni nyɛjeɔ ŋwane yɛ blodo ni nyɛhiɛɛɛ lɛ hewɔ? Ani nyɛnáko sɛɛyoomɔ ni nyɛnuko shishi lolo? Ani nyɛtsuii nyɛɛɛ anu shishi lolo? 18 ‘Nyɛyɛ hiŋmɛii, shi ani nyɛnaaa nii; nyɛyɛ toii, shi ani nyɛnuuu nii?’ Ani nyɛkaiii 19 be ni mikumɔ blodoi enumɔ+ lɛ mli mihã hii 5,000 lɛ, kɛntɛŋi ni blodo kukuji eyimɔ amɛ obɔbɔ enyiɛ naa nyɛbua?” Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Nyɔŋma kɛ enyɔ.”+ 20 “Be ni mikumɔ blodoi kpawo lɛ mli mihã hii 4,000 lɛ, kɛntɛŋi agboi* ni blodo kukuji eyimɔ amɛ obɔbɔ enyiɛ nyɛhole?” Ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Kpawo.”+ 21 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛnuuu shishi lolo?”

22 Agbɛnɛ, amɛyakpeleke yɛ Betsaida. Ni mɛi kɛ nuu shwilafo ko ba eŋɔɔ, ni amɛkpa lɛ fai koni eta ehe.+ 23 Ni emɔ shwilafo lɛ nineshi ni ekɛ lɛ je akrowa lɛ mli. Be ni etsɛ̃ lajɔ̃ eshwie ehiŋmɛii lɛ anɔ lɛ,+ ekɛ eniji ŋmɛlɛ enɔ ni ebi lɛ akɛ: “Oona nii lo?” 24 Nuu lɛ wó ehiɛ nɔ ni ekɛɛ: “Miina gbɔmɛi, shi amɛtamɔ tsei ní miinyiɛ kɛmiiya kɛmiiba.” 25 Ekɛ eniji ŋmɛlɛ nuu lɛ hiŋmɛii lɛ anɔ ekoŋŋ, ni nuu lɛ na nii jogbaŋŋ. Atsa ehiŋmɛii lɛ, ni enyɛɔ enaa nɔ fɛɛ nɔ faŋŋ. 26 Ni ewo lɛ gbɛ kɛtee eshĩa ekɛɛ: “Kaabote akrowa lɛ mli.”

27 Agbɛnɛ, Yesu kɛ ekaselɔi lɛ shi kɛtee Kaisarea Filipi akrowai lɛ amli, ni be ni amɛnyiɛ gbɛ amɛyaa lɛ, ebɔi ekaselɔi lɛ sanebimɔ ekɛɛ: “Namɔ mɛi kɛɔ akɛ miji?”+ 28 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Yohane Baptisilɔ lɛ,+ shi mɛi komɛi kɛɔ akɛ, Elia,+ ni mɛi krokomɛi hu kɛɔ akɛ, gbalɔi lɛ ateŋ mɔ ko.” 29 Ni efɔ̃ sanebimɔ lɛ ehã amɛ akɛ: “Shi nyɛ lɛ, namɔ nyɛkɛɔ akɛ miji?” Petro hã lɛ hetoo akɛ: “Bo ji Kristo lɛ.”+ 30 Kɛkɛ ni efã kaselɔi lɛ kɛ hiɛdɔɔ akɛ amɛkakɛɛ mɔ ko mɔ ko ehe sane.+ 31 Agbɛnɛ hu, ebɔi amɛ tsɔɔmɔ akɛ esa akɛ gbɔmɔ Bi lɛ ana nɔ babaoo ni onukpai lɛ kɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ akpoo lɛ ni agbe lɛ,+ ni ebaate shi yɛ gbii etɛ sɛɛ.+ 32 Anɔkwa, no mli lɛ, eewie nɛkɛ wiemɔ nɛɛ yɛ faŋŋ. Shi Petro ŋɔ lɛ kɛtee afã ni ebɔi ehiɛ kamɔ.+ 33 Ni etsɔ ehe ni ekwɛ ekaselɔi lɛ, ni ekã Petro hiɛ ekɛɛ: “Ho misɛɛ, Satan! ejaakɛ ojwɛŋŋ Nyɔŋmɔ jwɛŋmɔi, shi moŋ gbɔmɛi ajwɛŋmɔi ojwɛŋɔ.”+

34 Agbɛnɛ, etsɛ mɛi babaoo lɛ kɛ ekaselɔi lɛ kɛba emasɛi ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Kɛ́ mɔ ko miisumɔ akɛ enyiɛ misɛɛ lɛ, ekwa ehe ni ewó epiŋmɔ tso* lɛ ni eya nɔ enyiɛ misɛɛ.+ 35 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni miisumɔ akɛ ebaa ewala* yi lɛ, ebaaje edɛŋ, shi mɔ fɛɛ mɔ ni wala* jeɔ edɛŋ yɛ mi kɛ sane kpakpa lɛ hewɔ lɛ, ebaabaa yi.+ 36 Anɔkwa, mɛɛ nɔ kpakpa gbɔmɔ baaná kɛ́ enine shɛ jeŋ muu lɛ fɛɛ nɔ ni ewala* je edɛŋ?+ 37 Anɔkwa, mɛni gbɔmɔ kɛbaahã yɛ ewala* najiaŋ?*+ 38 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni mi kɛ miwiemɔi lɛ ahe feɔ lɛ hiɛgbele yɛ yinɔbii gbalafitelɔi* kɛ eshafeelɔi nɛɛ ateŋ lɛ, lɛ hu ehe baafee gbɔmɔ Bi lɛ hiɛgbele+ be ni eba yɛ e-Tsɛ anunyam lɛ mli ni bɔfoi krɔŋkrɔŋi lɛ fata ehe lɛ.”+

9 Agbɛnɛ hu, ekɛɛ amɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɛi komɛi yɛ mɛi ni damɔ biɛ nɛɛ ateŋ ni amɛsaŋ amɛnaa gbele kɔkɔɔkɔ kɛyashi amɛbaana Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ ni eba yɛ hewalɛ mli.”+ 2 Gbii ekpaa sɛɛ lɛ, Yesu hã Petro kɛ Yakobo kɛ Yohane fata ehe, ni ekɛ amɛ pɛ kwɔ kɛtee gɔŋ ni kwɔ ko nɔ. Ni etsake yɛ amɛhiɛ;+ 3 etadei anɔhaanɔi lɛ bɔi kpɛlɛmɔ, ni amɛyɛ futafuta fe bɔ ni niiahefɔlɔ ko ni yɔɔ shikpɔŋ nɛɛ nɔ baanyɛ ahã amɛyɛ. 4 Agbɛnɛ hu, amɛna Elia kɛ Mose ni amɛkɛ Yesu miigba sane. 5 Kɛkɛ ni Petro kɛɛ Yesu akɛ: “Rabi, ehi hã wɔ akɛ wɔyɛ biɛ. No hewɔ lɛ, hã wɔfee mama tsũi etɛ, onɔ ekome, Mose nɔ ekome, kɛ Elia hu nɔ ekome.” 6 Anɔkwa, Petro leee nɔ ni ebaafee ehe, ejaakɛ amɛmiishe gbeyei naakpa. 7 Ni atatu ko pue, ni eha amɛnɔ, ni gbee+ ko jɛ atatu lɛ mli kɛɛ: “Mɔ nɛ ji mi-Bi ni misumɔɔ lɛ lɛ.+ Nyɛboa lɛ toi.”+ 8 Ni amrɔ lɛ, amɛkwɛkwɛɛ amɛhe kɛkpe, ni amɛnaaa mɔ ko fata amɛhe dɔŋŋ akɛ ja Yesu.

9 Be ni amɛkpelekeɔ gɔŋ lɛ, efã amɛ kɛ hiɛdɔɔ akɛ amɛkagba mɔ ko mɔ ko nɔ ni amɛna+ lɛ kɛyashi gbɔmɔ Bi lɛ baate shi kɛjɛ gbohii ateŋ.+ 10 Amɛkɛ wiemɔ lɛ to amɛtsui mli* shi amɛsusu nɔ ni nɛkɛ shitee kɛmiijɛ gbohii ateŋ nɛɛ tsɔɔ lɛ he yɛ amɛteŋ. 11 Ni amɛbɔi lɛ sanebimɔ akɛ: “Mɛni hewɔ woloŋmalɔi lɛ kɛɔ akɛ ja Elia+ eba dã lɛ?”+ 12 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, Elia baaba dã, ni ebaasaa nibii fɛɛ;+ shi mɛni hewɔ mɔ aŋma yɛ gbɔmɔ Bi lɛ he akɛ ebaana nɔ babaoo+ ni abuŋ lɛ ahãŋ nɔ ko lɛ?+ 13 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ, anɔkwa, Elia+ eba, ni amɛfee lɛ nɔ fɛɛ nɔ ni amɛsumɔɔ, tamɔ bɔ ni aŋma yɛ ehe lɛ.”+

14 Be ni amɛba kaselɔi krokomɛi lɛ aŋɔɔ lɛ, amɛna ni mɛi babaoo ebɔle amɛ, ni woloŋmalɔi lɛ kɛ amɛ miije ŋwane.+ 15 Shi be ni mɛi lɛ fɛɛ ahiŋmɛi gba enɔ nɔŋŋ lɛ, amɛnaa kpɛ amɛhe, ni amɛjo foi amɛyanina lɛ, ni amɛŋa lɛ. 16 No hewɔ lɛ, ebi amɛ akɛ: “Mɛni he ŋwane nyɛkɛ amɛ jeɔ lɛ?” 17 Ni mɛi lɛ ateŋ mɔ kome hã lɛ hetoo akɛ: “Tsɔɔlɔ, mikɛ mibinuu lɛ ba oŋɔɔ ejaakɛ eyɛ mumɔ ni hãa mɔ tsɔɔ mumui.+ 18 He fɛɛ he ni ebaamɔ lɛ yɛ lɛ, etsiɔ lɛ etswaa shi, ni enaa kwɛ̃ɔ afui, ni ekpeɔ enyanyɔji ashishi, ni ehewalɛ tãa. Mibi okaselɔi lɛ koni amɛfã lɛ, shi amɛnyɛɛɛ.” 19 Ni ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ yinɔbii ni bɛ hemɔkɛyeli,+ be enyiɛ kwraa mikɛ nyɛ baahi shi kɛyashi? Miná nyɛhe tsui kɛyashi mɛɛ be? Nyɛkɛ lɛ abaa miŋɔɔ.”+ 20 No hewɔ lɛ, amɛkɛ gbekɛ nuu lɛ ba eŋɔɔ, shi be ni mumɔ lɛ hiŋmɛi gba enɔ lɛ, amrɔ lɛ, ehã gbekɛ lɛ shɔ̃ waa. Be ni egbee shi lɛ, etee nɔ ekoklo shi, ni enaa kwɛ̃ afui. 21 Kɛkɛ ni Yesu bi epapa akɛ: “Be enyiɛ nɛ ni enɛ bɔi lɛ feemɔ?” Ekɛɛ lɛ akɛ: “Kɛjɛ egbekɛbiiashi, 22 ni eshɛɔ lɛ efɔ̃ɔ la mli kɛ nu mli kpitiokpitio koni ekpãtã ehiɛ. Shi kɛ́ obaanyɛ ofee he nɔ ko lɛ, omusuŋ atsɔ bo yɛ wɔhe ni oye obua wɔ.” 23 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Ani okɛɛ, ‘Kɛ́ obaanyɛ’? Mɔ ni yɔɔ hemɔkɛyeli lɛ, ebaanyɛ nii fɛɛ efee.”+ 24 Amrɔ nɔŋŋ lɛ, gbekɛ lɛ papa bolɔ ekɛɛ: “Miyɛ hemɔkɛyeli! He ni hemɔkɛyeli he hiaa mi yɛ lɛ, ye obua mi!”+

25 Agbɛnɛ, be ni Yesu na akɛ mɛi lɛ miiké yuu kɛmiiba amɛmasɛi lɛ, ekã mumɔ ni he tseee lɛ hiɛ ekɛɛ: “Bo mumɔ ni hãa mɔ tsɔɔ mumui kɛ toimulɔ, miifã bo akɛ, jee emli, ni okabote emli dɔŋŋ!”+ 26 Mumɔ lɛ bolɔ, ni ehã gbekɛ lɛ shɔ̃ waa, ni eje kpo, ni gbekɛ lɛ fee tamɔ mɔ ni egbo, ni amɛteŋ mɛi pii kɛɛ akɛ: “Egbo!” 27 Shi Yesu mɔ enineshi ni ewó enɔ, ni ete shi. 28 No hewɔ lɛ, be ni ebote shĩa ko mli lɛ, ekaselɔi lɛ bi lɛ yɛ afã akɛ: “Mɛni hewɔ wɔnyɛɛɛ daimonio lɛ wɔfã lɛ?”+ 29 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nɛkɛ henɔ nɛɛ, ja sɔlemɔ pɛ nɔ abaanyɛ atsɔ afã lɛ.”

30 Amɛje jɛmɛ, ni amɛyatsɔ Galilea, shi esumɔɔɔ akɛ mɔ ko ale. 31 Ejaakɛ no mli lɛ, eetsɔɔ ekaselɔi lɛ nii ni eekɛɛ amɛ akɛ: “Abaajie gbɔmɔ Bi lɛ awo gbɔmɛi adɛŋ, ni amɛbaagbe lɛ,+ shi gbe ni abaagbe lɛ lɛ fɛɛ sɛɛ lɛ, ebaate shi gbii etɛ sɛɛ.”+ 32 Shi amɛnuuu nɔ ni ekɛɔ lɛ shishi, ni amɛmiishe gbeyei hu akɛ amɛbaabi lɛ he sane.

33 Ni amɛba Kapernaum. Agbɛnɛ, be ni eyɔɔ shĩa lɛ mli lɛ, ebi amɛ akɛ: “Mɛni he ŋwane nyɛjeɔ yɛ gbɛ lɛ nɔ lɛ?”+ 34 Amɛwieee, ejaakɛ be ni amɛnyiɛ gbɛ lɛ nɔ lɛ, amɛje ŋwane yɛ mɔ ni ji agbo fe fɛɛ yɛ amɛteŋ lɛ he. 35 No hewɔ lɛ, eho eta shi, ni etsɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Kɛ́ mɔ ko miisumɔ akɛ etsɔ klɛŋklɛŋ mɔ lɛ, esa akɛ etsɔ mɛi fɛɛ asɛɛkpelɔ kɛ mɛi fɛɛ asɔɔlɔ.”+ 36 Ni emɔ gbekɛ bibioo ko, ni ekɛ lɛ damɔ amɛteŋ; ni ekɛ eniji shwie ekɔɔji anɔ, ni ekɛɛ amɛ akɛ: 37 “Mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ gbekɛbii+ tamɔ nɛkɛ lɛ ateŋ mɔ kome yɛ migbɛ́i mli lɛ hereɔ mi hu; ni mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ mi lɛ, jeee mi pɛ ehereɔ, shi moŋ, ehereɔ mɔ ni tsu mi lɛ hu.”+

38 Yohane kɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔna mɔ ko ni kɛ ogbɛ́i lɛ miifamɔ daimonioi, ni wɔbɔ mɔdɛŋ akɛ wɔtsĩ lɛ gbɛ ejaakɛ enyiɛɛɛ wɔsɛɛ.”+ 39 Shi Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Nyɛkatsĩa lɛ gbɛ, ejaakɛ mɔ ko bɛ ni baatsu hewalɛ nitsumɔ ko yɛ migbɛ́i mli ni baanyɛ awie nɔ ko fɔŋ yɛ mihe oya nɔŋŋ. 40 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni eteee shi ewooo wɔ lɛ, eyɛ wɔgbɛfaŋ.+ 41 Ni mɔ fɛɛ mɔ ni hãa nyɛ nu kɔɔpoo kome ni nyɛnu akɛni Kristo nii ji nyɛ hewɔ lɛ,+ lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, ejweremɔnɔ eŋmɛŋ lɛ kɔkɔɔkɔ.+ 42 Shi mɔ fɛɛ mɔ ni tɔ̃tɔɔ bibii nɛɛ ni heɔ yeɔ lɛ ateŋ mɔ kome nane lɛ, kulɛ ebaahi ehã lɛ moŋ kɛji akɛ wiɛtɛ ni teji gbalaa wo ekuɛ ni ashɛ lɛ afɔ̃ ŋshɔ mli.+

43 “Kɛ́ onine tɔ̃tɔɔ onane lɛ, foo yɛ ohe oshɛ ofɔ̃. Ehi akɛ obaabote wala mli akɛ kpajelɔ fe nɔ ni okɛ niji enyɔ baaya Gehena,* la ni anyɛɛɛ agbe lɛ mli.+ 44* —— 45 Ni kɛ́ onane tɔ̃tɔɔ onane lɛ, foo yɛ ohe oshɛ ofɔ̃. Ehi hã bo akɛ obaabote wala mli akɛ obubuafo* fe nɔ ni ohiɛ naji enyɔ ni abaashɛ bo afɔ̃ Gehena.*+ 46* —— 47 Ni kɛ́ ohiŋmɛi tɔ̃tɔɔ onane lɛ, shɛ ofɔ̃.+ Ehi akɛ okɛ hiŋmɛi kome baabote Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli fe nɔ ni oyɛ hiŋmɛii enyɔ ni abaashɛ bo afɔ̃ Gehena,*+ 48 he ni gɔgɔmi lɛ gbooo ni la lɛ hu gbooo yɛ lɛ.+

49 “Ejaakɛ esa akɛ akɛ la awo mɔ fɛɛ mɔ ŋoo.+ 50 Ŋoo hi, shi kɛ́ ŋoo lɛ mli hewalɛ lɛ tã lɛ, mɛni nyɛkɛbaawo lɛ ŋoo dɔŋŋ?+ Nyɛhãa ŋoo ahia nyɛmli,+ ni nyɛkɛ nyɛhe ahia shi yɛ toiŋjɔlɛ mli.”+

10 Ni ete shi yɛ jɛmɛ ni eba Yudea husui lɛ anaa yɛ Yordan sɛɛ, ni mɛi babaoo bua amɛhe naa ekoŋŋ kɛba eŋɔɔ. Ni ebɔi amɛ nitsɔɔmɔ ekoŋŋ, tamɔ bɔ ni efɔɔ feemɔ lɛ.+ 2 Ni Farisifoi lɛ ba eŋɔɔ kɛ yiŋtoo akɛ amɛmiiba amɛbaka lɛ, ni amɛbi kɛ́ mla ŋmɛɔ gbɛ ni nuu ashwie eŋa.*+ 3 Ehã amɛ hetoo akɛ: “Mɛɛ kitã Mose wo nyɛ?” 4 Amɛkɛɛ akɛ: “Mose hã hegbɛ akɛ aŋma shwiemɔ wolo ni ashwie yoo lɛ.”+ 5 Shi Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛtsuiŋwalɛ+ lɛ hewɔ ni eŋma kitã nɛɛ ehã nyɛ lɛ.+ 6 Shi kɛjɛ adebɔɔ shishijee lɛ, ‘Ebɔ amɛ nuu kɛ yoo.+ 7 Enɛ hewɔ lɛ, nuu baashi epapa kɛ emami,+ 8 ni amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛbaatsɔ heloo kome,’+ no hewɔ lɛ, amɛjeee mɛi enyɔ dɔŋŋ, shi moŋ heloo kome. 9 No hewɔ lɛ, nɔ ni Nyɔŋmɔ kɛtsa lɛ,* gbɔmɔ ko akagbála mli.”+ 10 Be kroko be ni amɛyɔɔ shĩa lɛ, kaselɔi lɛ bɔi lɛ enɛ he sanebimɔ. 11 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɔ fɛɛ mɔ ni shwieɔ eŋa ni ekɛ mɔ kroko boteɔ gbalashihilɛ mli lɛ, efite gbãla,*+ etɔ̃ yoo lɛ nɔ, 12 ni kɛji yoo ko tse ewu gbãla ni no sɛɛ lɛ, ekɛ mɔ kroko bote gbalashihilɛ mli lɛ, efite gbãla.”*+

13 Agbɛnɛ, mɛi kɛ gbekɛbii bibii bɔi eŋɔɔ baa koni etara amɛhe, shi kaselɔi lɛ wie amɛhiɛ.+ 14 Be ni Yesu na enɛ lɛ, eŋɔɔɔ enaa kwraa, ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛhãa gbekɛbii lɛ abaa miŋɔɔ; nyɛkatsĩa amɛ gbɛ, ejaakɛ mɛi ni tamɔ nɛkɛ lɛ anɔ ji Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ.+ 15 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni hereee Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ gbekɛ bibioo ko lɛ, eboteŋ mli kɔkɔɔkɔ.”+ 16 Ni eloo gbekɛbii lɛ atuu ni ekɛ eniji ŋmɛlɛ amɛnɔ ni ebɔi amɛ jɔɔmɔ.+

17 Be ni eyi gbɛ eyaa lɛ, nuu ko jo foi ebakula shi yɛ ehiɛ ni ebi lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ Kpakpa, mɛni esa akɛ mafee koni maná naanɔ wala?”*+ 18 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ otsɛɔ mi mɔ kpakpa? Mɔ ko mɔ ko bɛ ni ji mɔ kpakpa, akɛ ja mɔ kome pɛ, Nyɔŋmɔ.+ 19 Ole kitãi lɛ: ‘Kaagbe gbɔmɔ,+ kaafite gbãla,*+ kaaju,+ kaaye amale odase,+ kaashishiu* mɔ ko,+ okɛ woo ahã opapa kɛ omami.’”+ 20 Nuu lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, miye enɛɛmɛi fɛɛ anɔ kɛjɛ migbekɛbiiashi.” 21 Yesu kwɛ lɛ, ni etsui mɔ lɛ, ni ekɛɛ, “Eshwɛ bo nɔ kome: Yaahɔ̃ɔ nii ni oyɔɔ lɛ ni okɛhã ohiafoi, ni obaaná jwetri yɛ ŋwɛi; ni oba obatsɔ misɛɛnyiɛlɔ.”+ 22 Shi ewerɛ ho ehe yɛ hetoo lɛ hewɔ ni eyiŋ etee kɛ dɔlɛ, ejaakɛ eyɛ nii pii.+

23 Yesu kwɛ ehewɔ kɛkpe, ni ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Kwɛ bɔ ni ebaawa kɛhã mɛi ni yɔɔ shika lɛ akɛ amɛbaabote Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli!”+ 24 Shi kaselɔi lɛ anaa kpɛ amɛhe yɛ ewiemɔi lɛ ahewɔ. Kɛkɛ ni Yesu here nɔ ekɛɛ akɛ: “Bii, nyɛkwɛa bɔ ni ewa akɛ aaabote Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli! 25 Ewaaa kɛhãaa afukpɔŋɔ akɛ eeetsɔ abui hiŋmɛi mli fe nɔ ni niiatsɛ aaabote Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli.”+ 26 Kɛ̃lɛ, amɛhe jɔ̃ amɛhe fe tsutsu lɛ, ni amɛkɛɛ lɛ* akɛ: “Namɔ yiwala abaanyɛ ahere mɔ?”+ 27 Yesu kwɛ amɛhiɛ tɛ̃ɛ ni ekɛɛ: “Gbɔmɛi agbɛfaŋ lɛ anyɛŋ enɛ afee, shi jeee nakai eji yɛ Nyɔŋmɔ gbɛfaŋ, ejaakɛ Nyɔŋmɔ nyɛɔ nii fɛɛ efeɔ.”+ 28 Ni Petro kɛɛ lɛ akɛ: “Naa! Wɔshi nibii fɛɛ ni wɔbanyiɛ osɛɛ.”+ 29 Yesu kɛɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ ko mɔ ko bɛ ni eshi shĩa loo nyɛmimɛi hii loo nyɛmimɛi yei loo emami loo epapa loo bii loo ŋmɔji yɛ mihewɔ kɛ sane kpakpa lɛ hewɔ+ 30 ní amrɔ nɛɛ enáŋ shĩai, nyɛmimɛi hii, nyɛmimɛi yei, nyɛmɛi, bii, kɛ ŋmɔji toi 100, kɛ yiwai hu,+ yɛ be nɛɛ mli, kɛ naanɔ wala hu yɛ jeŋ ni baaba lɛ* mli. 31 Shi klɛŋklɛŋbii babaoo baatsɔmɔ sɛɛkpeebii, ni sɛɛkpeebii baatsɔmɔ klɛŋklɛŋbii.”+

32 Agbɛnɛ, amɛnyiɛ gbɛ lɛ nɔ, ni amɛmiikwɔ kɛmiiya Yerusalem, ni Yesu nyiɛ amɛhiɛ, ni amɛnaa ekpɛ amɛhe, shi mɛi ni nyiɛ sɛɛ lɛ bɔi gbeyeishemɔ. Ni eŋɔ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ekoŋŋ kɛtee afã ni ebɔi amɛ nibii ni baaba enɔ lɛ kɛɛmɔ akɛ:+ 33 “Naa! Wɔmiikwɔ kɛmiiya Yerusalem, ni akɛ gbɔmɔ Bi lɛ baawo osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ adɛŋ. Amɛbaabu lɛ gbele fɔ, ni amɛkɛ lɛ baahã jeŋmajiaŋbii lɛ, 34 ni mɛi nɛɛ baaye ehe fɛo ni amɛbaafɛ̃ lajɔ̃ amɛshwie ehe, ni amɛbaagwao lɛ, ni amɛbaagbe lɛ, shi gbii etɛ sɛɛ lɛ, ebaate shi.”+

35 Yakobo kɛ Yohane, Zebedeo bihii+ lɛ ba eŋɔɔ amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔmiitao ni ofee nɔ fɛɛ nɔ ni wɔbaabi bo lɛ ohã wɔ.”+ 36 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni nyɛtaoɔ ni mafee mahã nyɛ?” 37 Amɛhere nɔ akɛ: “Hã wɔtara shi, mɔ kome yɛ oninejurɔ nɔ kɛ mɔ kome yɛ obɛku nɔ, yɛ onunyam lɛ mli.”+ 38 Shi Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛleee nɔ ni nyɛbiɔ lɛ. Ani nyɛbaanyɛ kɔɔpoo ni miinu naa lɛ naa nyɛnu aloo nyɛbaanyɛ nyɛhã abaptisi nyɛ kɛ baptisimɔ ni akɛbaptisiɔ mi lɛ?”+ 39 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Wɔbaanyɛ.” Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Kɔɔpoo ni miinu naa lɛ, nyɛbaanu naa, ni abaabaptisi nyɛ kɛ baptisimɔ ni akɛbaptisiɔ mi lɛ.+ 40 Shi mininejurɔ kɛ mibɛku nɔ taramɔ lɛ, jeee minɔŋ ni mikɛbaahã, shi moŋ mɛi ni asaa ato amɛ lɛ anɔ ni.”

41 Be ni mɛi nyɔŋma ni eshwɛ lɛ nu he lɛ, amɛmli wo la amɛwo Yakobo kɛ Yohane.+ 42 Shi Yesu tsɛ amɛ kɛba emasɛi ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛle akɛ mɛi ni abuɔ amɛ jeŋmaji lɛ anɔyelɔi lɛ yeɔ amɛnɔ akɛ nuŋtsɔmɛi, ni amɛgbɔmɛi agboi lɛ hu yɛ amɛnɔ hewalɛ.+ 43 Ekaba lɛ nakai yɛ nyɛteŋ; moŋ lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni miisumɔ akɛ etsɔ agbo yɛ nyɛteŋ lɛ, etsɔ nyɛsɔɔlɔ,+ 44 ni mɔ fɛɛ mɔ ni miisumɔ akɛ etsɔ klɛŋklɛŋ mɔ yɛ nyɛteŋ lɛ, etsɔ nyɔŋ kɛhã mɛi fɛɛ. 45 Ejaakɛ gbɔmɔ Bi lɛ po baaa koni asɔmɔ lɛ, shi eba sɔɔmɔ moŋ,+ koni ekɛ ewala* ahã akɛ kpɔmɔnɔ kɛkpɔ̃ mɛi babaoo.”+

46 Ni amɛba Yeriko. Shi be ni ekɛ ekaselɔi lɛ kɛ mɛi babaoo miishi Yeriko lɛ, no mli lɛ, Bartimeo (Timeo binuu lɛ), ni ji shwilafo nibalɔ lɛ ta gbɛ lɛ he.+ 47 Be ni enu akɛ Yesu, Nazaretnyo lɛ ni lɛ, ebɔi bolɔmɔ akɛ: “Yesu, David Bi,+ naa mi mɔbɔ!”+ 48 Kɛkɛ ni mɛi babaoo bɔi ehiɛ wiemɔ, ni amɛkɛɛ lɛ akɛ efee diŋŋ, shi etee nɔ ebolɔ waa fe tsutsu lɛ ekɛɛ: “David Bi, naa mi mɔbɔ!” 49 No hewɔ lɛ, Yesu wa edamɔ shi ni ekɛɛ: “Nyɛtsɛa lɛ nyɛhãa mi.” No hewɔ lɛ, amɛtsɛ nuu shwilafo lɛ ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Tsɛ otsui oŋmɛ omli!* Tee shi; eetsɛ bo.” 50 Ni eshɛ etade nɔhaanɔ lɛ efɔ̃, ni ete shi edamɔ shi oya ni etee Yesu ŋɔɔ. 51 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Mɛni otaoɔ ni mafee mahã bo?” Nuu shwilafo lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Rabuni,* hã mana nii ekoŋŋ.” 52 Ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Yaa. Ohemɔkɛyeli lɛ ehã oná hewalɛ.”+ Ni amrɔ lɛ, ena nii+ ni ebɔi esɛɛnyiɛmɔ yɛ gbɛ lɛ nɔ.

11 Agbɛnɛ, be ni amɛmiibɛŋkɛ Yerusalem, Betfage kɛ Betania,+ yɛ Oliv Gɔŋ lɛ he lɛ, etsu ekaselɔi lɛ ateŋ mɛi enyɔ+ 2 ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa akrowa ni nyɛnaa lɛ mli, ni kɛ́ nyɛbote mli nɔŋŋ lɛ, nyɛbaana tejibi ni aŋmɔ lɛ kpãa, ni mɔ ko mɔ ko tako enɔ pɛŋ kɛbashi amrɔ nɛɛ. Nyɛfɛnea lɛ ni nyɛkɛ lɛ abaa biɛ. 3 Ni kɛ́ mɔ ko bi nyɛ akɛ, ‘Mɛni hewɔ nyɛfeɔ enɛ?’ lɛ, nyɛkɛa akɛ, ‘Ehe miihia Nuŋtsɔ lɛ, ni etsɛŋ, ekɛbaaku sɛɛ kɛba biɛ.’” 4 No hewɔ lɛ, amɛtee ni amɛyana tejibi lɛ ni aŋmɔ lɛ kpãa yɛ shinaa ko naa, yɛ agbonaa yɛ gbɛ lɛ he, ni amɛfɛne lɛ.+ 5 Shi mɛi ni damɔ jɛmɛ lɛ ateŋ mɛi komɛi kɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni nyɛfɛneɔ tejibi lɛ kɛyafee?” 6 Amɛkɛɛ amɛ nɔ ni Yesu kɛɛ lɛ pɛpɛɛpɛ, ni amɛŋmɛ amɛ gbɛ ni amɛtee.

7 Ni amɛkɛ tejibi+ lɛ bahã Yesu, ni amɛkɛ amɛtadei anɔhaanɔi lɛ shwie enɔ, ni eta nɔ.+ 8 Agbɛnɛ hu, mɛi pii kɛ amɛtadei anɔhaanɔi ha gbɛ lɛ nɔ, shi mɛi krokomɛi folɔ tsei aniji kɛjɛ jwɛiiaŋ.+ 9 Ni mɛi ni nyiɛ ehiɛ kɛ mɛi ni nyiɛ esɛɛ lɛ tee nɔ amɛbolɔ akɛ: “Ofainɛ, heremɔ eyiwala!+ Ajɔɔ mɔ ni baa yɛ Yehowa* gbɛ́i mli lɛ!+ 10 Ajɔɔ wɔtsɛ David Maŋtsɛyeli ni baa lɛ!+ Ofainɛ heremɔ eyiwala yɛ ŋwɛi flooflo!” 11 Ni ebote Yerusalem, ni etee sɔlemɔ shĩa lɛ, ni ekwɛ nibii fɛɛ kɛkpe, shi akɛni je ena momo hewɔ lɛ, ekɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ je kpo kɛtee Betania.+

12 Enɔ jetsɛremɔ be ni amɛshiɔ Betania lɛ, enu hɔmɔ he.+ 13 Ni ehiŋmɛi gba agbami tso ko ni bai yɔɔ nɔ lɛ nɔ yɛ shɔŋŋ, ni etee eyakwɛ akɛ ebaana nɔ ko yɛ nɔ lo. Shi be ni eshɛ he lɛ, enaaa nɔ ko yɛ nɔ ja bai sɔŋŋ, ejaakɛ agbamiwoo be shɛko. 14 No hewɔ lɛ, ekɛɛ tso lɛ akɛ: “Mɔ ko mɔ ko yeŋ onɔ yibii dɔŋŋ.”+ No mli lɛ, ekaselɔi lɛ miibo toi.

15 Agbɛnɛ, amɛba Yerusalem. Ni eyabote sɔlemɔ shĩa lɛ, ni ebɔi mɛi ni hɔ̃ɔ nii kɛ mɛi ni héɔ nii lɛ shwiemɔ yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, ni etsirɛ shikatsakelɔi lɛ akpɔlɔi lɛ kɛ mɛi ni hɔ̃ɔ okpoi lɛ asɛii lɛ etswiatswiaa shi,+ 16 ni eŋmɛɛɛ gbɛ ni mɔ ko atere nɔ ko kɛtsɔ sɔlemɔ shĩa lɛ. 17 Ni etsɔɔ amɛ nii ni ekɛɛ: “Ani aŋmako akɛ, ‘Abaatsɛ mishĩa lɛ sɔlemɔ shĩa kɛhã jeŋmaji lɛ fɛɛ’?+ Shi nyɛ lɛ, nyɛkɛfee julɔi atɛkplo.”+ 18 Ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ nu, ni amɛtao bɔ ni amɛbaafee amɛgbe lɛ;+ shi amɛmiishe lɛ gbeyei ejaakɛ mɛi lɛ fɛɛ ahe jɔ̃ɔ amɛhe yɛ enitsɔɔmɔ lɛ hewɔ.+

19 Hulushinyɔɔ mli* lɛ, amɛje maŋ lɛ mli. 20 Shi leebi maŋkpa be ni amɛmiiho lɛ, amɛna agbami tso lɛ ni eŋala kɛ eshishifã fɛɛ.+ 21 Petro kai, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Rabi, kwɛmɔ! agbami tso lɛ ni olomɔ lɛ eŋala.”+ 22 Yesu here nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛnáa hemɔkɛyeli yɛ Nyɔŋmɔ mli. 23 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni baakɛɛ gɔŋ nɛɛ akɛ, ‘Fãa oyagbee ŋshɔ lɛ mli,’ ni ejeee ŋwane yɛ etsui mli, shi moŋ eyɛ hemɔkɛyeli akɛ nɔ ni ekɛɔ lɛ baaba mli lɛ, ebaaba mli nakai ehã lɛ.+ 24 Enɛ hewɔ ni mikɛɔ nyɛ akɛ, nibii fɛɛ ni nyɛbaasɔle nyɛbi lɛ, nyɛnáa hemɔkɛyeli akɛ nyɛnine eshɛ nɔ momo, ni nyɛbaaná lɛ.+ 25 Ni kɛ́ nyɛdamɔ shi nyɛmiisɔle lɛ, nyɛkɛ sane fɛɛ sane ni nyɛyɔɔ yɛ mɔ ko he lɛ akea lɛ, koni nyɛ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ hu kɛ nyɛtɔmɔi ake nyɛ.”+ 26* ——

27 Amɛba Yerusalem ekoŋŋ. Ni be ni enyiɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ kɛ onukpai lɛ ba 28 ni amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Mɛɛ hegbɛ okɛfeɔ nibii nɛɛ? Aloo namɔ hã bo nɛkɛ hegbɛ nɛɛ ni okɛfeɔ nibii nɛɛ?”+ 29 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Mabi nyɛ sane kome. Nyɛhãa mi hetoo, ni mi hu makɛɛ nyɛ nɔ hegbɛ ni mikɛfeɔ nibii nɛɛ. 30 Yohane baptisimɔ lɛ,+ ŋwɛi ejɛ aloo gbɔmɛi adɛŋ ejɛ? Nyɛhãa mi hetoo.”+ 31 No hewɔ lɛ, amɛbɔi niiahesusumɔ yɛ amɛteŋ amɛkɛɛ: “Kɛ́ wɔkɛɛ, ‘Ejɛ ŋwɛi’ lɛ, ebaakɛɛ akɛ, ‘Belɛ, mɛni hewɔ mɔ ni nyɛheee lɛ nyɛyeee lɛ?’ 32 Shi te wɔɔfee tɛŋŋ wɔkɛɛ akɛ, ‘Ejɛ gbɔmɛi adɛŋ’ lɛ?” Amɛmiishe mɛi ni bua shi lɛ gbeyei, ejaakɛ amɛ fɛɛ amɛbuɔ Yohane akɛ eji gbalɔ lɛɛlɛŋ.+ 33 No hewɔ lɛ, amɛhã Yesu hetoo amɛkɛɛ: “Wɔleee.” Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Belɛ, mi hu mikɛɛɛ nyɛ nɔ hegbɛ ni mikɛfeɔ nibii nɛɛ.”

12 Kɛkɛ ni etsɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ ekɛ amɛ wie akɛ: “Nuu ko fee wain ŋmɔ+ ni efo afabaŋ ewo he kɛkpe, ni etsa bu ni aŋaa wain yɛ mli yɛ ŋmɔ lɛ mli, ni ema mɔɔ;+ kɛkɛ ni ekɛwo okwaafoi adɛŋ,* ni efã gbɛ.+ 2 Be ni wainkpamɔ be lɛ shɛ lɛ, etsu nyɔŋ ko kɛtee okwaafoi lɛ aŋɔɔ koni eyaŋɔ wain ŋmɔ lɛ mli yibii lɛ eko kɛjɛ amɛŋɔɔ kɛba. 3 Shi amɛmɔ lɛ, amɛyi lɛ, ni amɛshwie lɛ kɛ edɛ̃ folo. 4 Esaa etsu nyɔŋ kroko kɛtee amɛŋɔɔ, ni lɛ lɛ amɛtswa eyitso nɔ ni amɛshwie ehiɛ shi.+ 5 Ni etsu mɔ kroko, ni lɛ lɛ amɛgbe lɛ, ni etsu mɛi babaoo hu, shi amɛyi mɛi nɛɛ ateŋ mɛi komɛi, ni amɛgbe amɛteŋ mɛi komɛi. 6 Eshwɛ mɔ kome, ebinuu ni esumɔɔ.+ Naagbee lɛ, etsu lɛ kɛtee amɛŋɔɔ ekɛɛ, ‘Amɛbaabu mibinuu lɛ.’ 7 Shi nakai okwaafoi lɛ kɛɛkɛɛ amɛhe akɛ, ‘Niyelɔ lɛ nɛ.+ Nyɛbaa, nyɛhãa wɔgbea lɛ, ni gboshinii lɛ baatsɔ wɔnɔ.’ 8 No hewɔ lɛ, amɛmɔ lɛ ni amɛgbe lɛ, ni amɛgbala lɛ kɛje wain ŋmɔ lɛ mli.+ 9 Mɛni wain ŋmɔtsɛ lɛ baafee? Ebaaba ebagbe okwaafoi lɛ, ni ekɛ wain ŋmɔ lɛ baahã mɛi krokomɛi.+ 10 Ani nyɛkaneko ŋmalɛ nɛɛ dã akɛ: ‘Tɛ lɛ ni tsumalɔi lɛ shɛ amɛfɔ̃ lɛ, no nɔŋŋ etsɔ koŋtɛ ni he hiaa fe fɛɛ* nɛɛ.+ 11 Enɛ jɛ Yehowa* ŋɔɔ, ni eyɛ naakpɛɛ yɛ wɔhiŋmɛiiaŋ’?”+

12 Enɛ hewɔ lɛ, amɛmiitao amɛmɔ lɛ, ejaakɛ amɛkɔ sɛɛ akɛ amɛhewɔ egba nɔkwɛmɔnɔ* lɛ, shi amɛmiishe mɛi ni bua shi lɛ gbeyei. No hewɔ lɛ, amɛshi lɛ amɛtee.+

13 No sɛɛ lɛ, amɛtsu Farisifoi lɛ ateŋ mɛi komɛi kɛ Herode sɛɛfilɔi kɛtee eŋɔɔ, bɔ ni afee ni amɛtsɔ nɔ ni ebaawie lɛ nɔ amɛdũ lɛ.+ 14 Be ni amɛyashɛ lɛ, amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔle akɛ owieɔ anɔkwale ni otaooo gbɔmɔ ko hiɛ nyam, ejaakɛ okwɛɛɛ bɔ ni mɛi ji yɛ kponɔgbɛ, shi moŋ otsɔɔ Nyɔŋmɔ gbɛ lɛ yɛ anɔkwale mli. Ani mla ŋmɛɔ gbɛ* akɛ awo too ni aŋkroaŋkroi woɔ lɛ ahã Kaisare aloo mla eŋmɛɛɛ gbɛ? 15 Ani wɔwo aloo wɔkawo?” Akɛni eyɔse amɛsatofeemɔ lɛ hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛkaa mi? Nyɛkɛ denario* abahãa mi ni makwɛa.” 16 Amɛkɛ ekome ba, ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Namɔ mfoniri kɛ niŋmaa nɛ?” Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Kaisare nɔ ni.” 17 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ akɛ: “Nyɛkɛ Kaisare nibii ahãa Kaisare,+ shi nyɛkɛ Nyɔŋmɔ nibii ahãa Nyɔŋmɔ.”+ Ni amɛnaa kpɛ amɛhe yɛ ehewɔ.

18 Agbɛnɛ, Sadukifoi lɛ, mɛi ni kɛɔ akɛ gbohiiashitee ko bɛ lɛ,+ ba ni amɛbabi lɛ akɛ:+ 19 “Tsɔɔlɔ, Mose ŋma hã wɔ akɛ kɛ́ mɔ ko nyɛmi nuu gbo ni eshi eŋa yɛ esɛɛ, shi eshiii bi ko yɛ esɛɛ lɛ, esa akɛ enyɛmi nuu lɛ aŋɔ eŋa lɛ ni ekɛ lɛ awo shwiei ehã enyɛmi nuu lɛ.+ 20 Nyɛmimɛi hii kpawo hi shi. Klɛŋklɛŋ mɔ lɛ kpee yoo, shi be ni egbo lɛ eshiii bi ko yɛ esɛɛ. 21 Ni mɔ ni ji enyɔ nɔ lɛ kɛ yoo lɛ bote gbalashihilɛ mli, shi egbo ni eshiii bi ko yɛ esɛɛ, ni mɔ ni ji etɛ nɔ lɛ hu nakai nɔŋŋ. 22 Ni mɛi kpawo lɛ fɛɛ shiii bi ko yɛ amɛsɛɛ. Naagbee kwraa lɛ, yoo lɛ hu gbo. 23 Yɛ gbohiiashitee lɛ mli lɛ, namɔ ŋa yoo lɛ baatsɔ? Ejaakɛ mɛi kpawo lɛ fɛɛ kɛ yoo lɛ bote gbalashihilɛ mli.” 24 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Ani jeee Ŋmalɛ lɛ kɛ Nyɔŋmɔ hewalɛ lɛ ni nyɛleee lɛ hewɔ nyɛtɔ̃ɔ nɛɛ?+ 25 Ejaakɛ kɛ́ amɛte shi kɛjɛ gbohii ateŋ lɛ, hii boteŋ gbalashihilɛ mli, ni akɛ yei hãŋ gbãla hu, shi moŋ amɛbaatsɔmɔ tamɔ bɔfoi ni yɔɔ ŋwɛi lɛ.+ 26 Shi gbohii lɛ, akɛ abaatee amɛ shi lɛ, ani nyɛkaneko yɛ Mose wolo lɛ mli, yɛ ŋmei tso lɛ he sane lɛ mli akɛ Nyɔŋmɔ kɛɛ lɛ akɛ: ‘Miji Abraham Nyɔŋmɔ lɛ kɛ Isak Nyɔŋmɔ lɛ kɛ Yakob Nyɔŋmɔ lɛ’?+ 27 Jeee gbohii a-Nyɔŋmɔ ni, shi moŋ, hiɛkãalɔi a-Nyɔŋmɔ ni. Nyɛmiitɔ̃ babaoo.”+

28 Be ni woloŋmalɔi lɛ ateŋ mɔ kome ni ba jɛmɛ ni nu akɛ amɛmiitaa naa lɛ na akɛ ehã amɛ hetoo jogbaŋŋ lɛ, ebi lɛ akɛ: “Te nɔ ni ji kitãi lɛ fɛɛ ateŋ klɛŋklɛŋ nɔ* lɛ?”+ 29 Yesu hã hetoo akɛ: “Klɛŋklɛŋ nɔ lɛ ji, ‘Bo toi, Israel, Yehowa,* wɔ-Nyɔŋmɔ lɛ, Yehowa* kome ni, 30 ni suɔmɔ Yehowa,* o-Nyɔŋmɔ lɛ, kɛ otsui muu fɛɛ kɛ osusuma* muu fɛɛ kɛ ojwɛŋmɔ muu fɛɛ kɛ onyɛmɔ fɛɛ.’+ 31 Nɔ ni ji enyɔ lɛ nɛ, ‘Suɔmɔ onyɛmi gbɔmɔ tamɔ bo diɛŋtsɛ ohe.’+ Kitã ko bɛ ni he hiaa fe enɛɛmɛi.” 32 Woloŋmalɔ lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, anɔkwale diɛŋtsɛ owie lɛ, ‘Mɔ Kome ni, ni mɔ kroko bɛ, ja lɛ kɛkɛ’;+ 33 ni akɛ mɔ baasumɔ lɛ kɛ etsui muu fɛɛ kɛ eniiashishinumɔ fɛɛ, kɛ enyɛmɔ fɛɛ, ni mɔ asumɔ enyɛmi gbɔmɔ tamɔ esumɔɔ lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ he hiaa kwraa fe shãa afɔlei lɛ kɛ afɔlei krokomɛi lɛ fɛɛ.”+ 34 Be ni Yesu na akɛ ejie naa kɛ hiɛshikamɔ lɛ, ekɛɛ lɛ akɛ: “Okɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ teŋ jekɛɛɛ.” Shi mɔ ko mɔ ko náaa ekãa kɛbi lɛ sane ko dɔŋŋ.+

35 Shi be ni Yesu yaa nɔ etsɔɔ nii yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, ekɛɛ akɛ: “Te tɛŋŋ ni woloŋmalɔi lɛ kɛɔ akɛ Kristo lɛ, David bi ni lɛ?+ 36 Mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ tsirɛ+ David diɛŋtsɛ ni ekɛɛ akɛ, ‘Yehowa* kɛɛ mi-Nuŋtsɔ lɛ akɛ: “Ta mininejurɔ nɔ kɛyashi be ni mikɛ ohenyɛlɔi lɛ baawo onajiashi.”’+ 37 Kɛ́ David diɛŋtsɛ tsɛɔ lɛ Nuŋtsɔ lɛ, belɛ te tɛŋŋ ni efeɔ ebi hu?”+

No mli lɛ, mɛi ni bua shi lɛ miibo lɛ toi kɛ miishɛɛ. 38 Ni etsa nɔ yɛ enitsɔɔmɔ lɛ mli akɛ: “Nyɛkwɛa jogbaŋŋ yɛ woloŋmalɔi lɛ ahe, mɛi ni sumɔɔ akɛ amɛwo atadei kakadaji kɛnyiɛ ni amɛsumɔɔ jaji anɔ ŋamɔi+ 39 kɛ hiɛgbɛ sɛii* ni yɔɔ kpeehei lɛ anɔ taramɔ kɛ hiɛnaanɔbii agbɛhei ataramɔ yɛ gbɛkɛ okpɔlɔŋmɛi ashishi lɛ.+ 40 Amɛmiɔ yei okulafoi ashĩai,* ni bɔ ni afee ni mɛi ana amɛ lɛ, amɛsɔleɔ sɔlemɔi kakadaji. Mɛnɛɛmɛi baaná toigbalamɔ ni naa wa waa.”*

41 Ni Yesu yata shi ni onia adekai+ lɛ mamɔ ehiɛgbɛ, ni ebɔi bɔ ni mɛi lɛ kɛ shika woɔ onia adekai lɛ amli lɛ kwɛmɔ, no mli lɛ, niiatsɛmɛi babaoo kɛ kapɛji babaoo miiwo mli.+ 42 Ni yoo okulafo ohiafo ko ba ni ekɛ kapɛji bibii enyɔ ni shɛɛɛ nɔ ko*+ bawo mli. 43 No hewɔ lɛ, etsɛ ekaselɔi lɛ kɛba emasɛi ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ yoo okulafo ohiafo nɛɛ kɛ babaoo ewo mli fe mɛi fɛɛ ni kɛ shika bawo onia adekai lɛ amli lɛ.+ 44 Ejaakɛ amɛ fɛɛ amɛkɛ nɔ ni amɛná ni eteke nɔ lɛ eko bawo mli, shi lɛ lɛ, ejɛ ehia mli ekɛ nii fɛɛ ni eyɔɔ, nɔ ni ekɛlɛɔ ehe lɛ fɛɛ, bawo mli.”+

13 Be ni eeje kpo yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, ekaselɔi lɛ ateŋ mɔ kome kɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, kwɛmɔ! mɛɛ tɛi kɛ tsũi fɛfɛji po nɛ!”+ 2 Shi Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Oona tsũi kpeteŋkpelei nɛɛ? Ashiŋ tɛ kome yɛ eko nɔ yɛ biɛ ni atsiŋ atswaŋ shi kɔkɔɔkɔ.”+

3 Be ni eta shi yɛ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ ni eena sɔlemɔ shĩa lɛ, Petro, kɛ Yakobo, kɛ Yohane, kɛ Andrea pɛ tee eŋɔɔ ni amɛyabi lɛ akɛ: 4 “Kɛɛmɔ wɔ, mɛɛ be nibii nɛɛ baaba mli, ni mɛni baafee be ni nibii nɛɛ fɛɛ miiba naagbee lɛ he okadi?”+ 5 No hewɔ lɛ, Yesu bɔi amɛ kɛɛmɔ akɛ: “Nyɛkwɛa jogbaŋŋ koni mɔ ko akalaka nyɛ.+ 6 Mɛi babaoo baaba yɛ migbɛ́i mli abakɛɛ akɛ, ‘Mi ni,’ ni amɛkɛbaalaka mɛi babaoo. 7 Agbɛnɛ hu, kɛ́ nyɛnu tai kɛ tai amaniɛbɔi ahe lɛ, nyɛtsui akafãa; esa akɛ nibii nɛɛ aba mli, shi naagbee lɛ shɛko.+

8 “Ni jeŋmaŋ baate shi awo jeŋmaŋ, ni maŋtsɛyeli baate shi awo maŋtsɛyeli;+ shikpɔŋhosomɔi baaba yɛ heihei; hɔmɔ hu baaba.+ Enɛɛmɛi ji kɔ̃ɔmɔi lɛ ashishijee.+

9 “Nyɛ lɛ, nyɛkwɛa nyɛhe nɔ jogbaŋŋ. Mɛi kɛ nyɛ baawo kojolɔi adɛŋ,+ ni abaayi nyɛ yɛ kpeehei,+ ni akɛ nyɛ baayadamɔ amralofoi kɛ maŋtsɛmɛi ahiɛ yɛ mihewɔ, koni akɛye amɛ odase.+ 10 Agbɛnɛ hu, abaashiɛ sane kpakpa lɛ yɛ jeŋmaji fɛɛ amli klɛŋklɛŋ.+ 11 Ni kɛ́ amɛkɛ nyɛ miiya koni amɛkɛ nyɛ ayahã lɛ, nyɛkayea nyɛtsui kɛtsɔa hiɛ yɛ nɔ ni nyɛbaawie lɛ he; shi nɔ fɛɛ nɔ ni akɛbaahã nyɛ yɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ lɛ, no nyɛwiea, ejaakɛ jeee nyɛ nyɛwieɔ lɛ, shi moŋ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ ni.+ 12 Agbɛnɛ hu, nyɛmi nuu kɛ enyɛmi nuu baahã gbele, ni tsɛ kɛ ebi baahã, ni bii baate shi awo fɔlɔi ni amɛbaahã agbe amɛ.+ 13 Ni mɛi fɛɛ baanyɛ nyɛ yɛ migbɛ́i lɛ hewɔ.+ Shi mɔ ni baafi shi kɛbaaya naagbee lɛ,*+ lɛ eyiwala abaahere.+

14 “Shi kɛ́ nyɛhiŋmɛi gba nyaŋemɔ nii ni kɛ amaŋfɔfeemɔ+ baa lɛ nɔ akɛ edamɔ he ni esaaa akɛ edamɔɔ lɛ (mɔ ni kaneɔ lɛ, ekɛ sanesɛɛkɔmɔ atsu nii), no lɛ mɛi ni yɔɔ Yudea lɛ abɔi foijee kɛya gɔji lɛ anɔ.+ 15 Mɔ ni yɔɔ tsũ yiteŋ lɛ akakpeleke shi, ni ekabote eshĩa lɛ mli hu eyakɔ nɔ ko; 16 ni mɔ ni yɔɔ ŋmɔ mli lɛ, ekaku esɛɛ kɛtee nibii ni eshi yɛ esɛɛ lɛ ahe eyakɔ etade nɔhaanɔ. 17 Kpoo hã yeihɔlɔi kɛ mɛi ni miihã fufɔ yɛ nakai gbii lɛ amli lɛ!+ 18 Nyɛyaa nɔ nyɛsɔlea koni ekaba mli yɛ fɛ̃i be mli; 19 ejaakɛ nakai gbii lɛ baafee amanehulu+ gbii ni anako nɔ dã kɛjɛ bɔɔ nii lɛ, ni ji nii ni Nyɔŋmɔ bɔ lɛ shishijee kɛyashi nakai be lɛ, ni eko hu baŋ dɔŋŋ.+ 20 Anɔkwa, kɛ́ Yehowa* efooo gbii lɛ anɔ kuku lɛ, ahereŋ heloo ko heloo ko yiwala. Shi mɛi ni ehala lɛ ahewɔ lɛ, efo gbii lɛ anɔ kuku.+

21 “Agbɛnɛ hu, kɛ́ mɔ ko kɛɛ nyɛ akɛ, ‘Naa! Kristo lɛ yɛ biɛ,’ loo, ‘Naa! Eyɛ jɛmɛ’ lɛ, nyɛkahea nyɛyea.+ 22 Ejaakɛ amale Kristoi kɛ amale gbalɔi baate shi+ ni amɛbaafee okadii kɛ naakpɛɛ nii koni amɛkɛhã mɛi adu gbɛ, ni amɛbaaka akɛ amɛbaahã mɛi ni ahala lɛ po adu gbɛ. 23 No hewɔ lɛ, nyɛkwɛa nyɛhe nɔ jogbaŋŋ.+ Mikɛɛ nyɛ nibii fɛɛ mito.

24 “Shi no gbii lɛ amli, yɛ nakai amanehulu lɛ sɛɛ lɛ, hulu lɛ baawo duŋ, ni nyɔɔŋtsere lɛ kpɛŋ,+ 25 ni ŋulamii lɛ baajɛ ŋwɛi abatswiatswiaa shi, ni abaahoso hewalɛi ni yɔɔ ŋwɛii lɛ. 26 Kɛkɛ lɛ, amɛbaana gbɔmɔ Bi+ lɛ akɛ eeba yɛ atatui lɛ amli kɛ hewalɛ kɛ anunyam kpele.+ 27 Ni ebaatsu bɔfoi lɛ, ni amɛbaabua ehalamɔbii lɛ anaa kɛbaajɛ kɔɔyɔi ejwɛ lɛ anɔ, kɛjɛ shikpɔŋ lɛ naagbeehe kɛyashi ŋwɛi naagbeehe.+

28 “Agbɛnɛ, nyɛkasea agbami tso lɛ he nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ: Kɛ́ enine fɔ lɛ fee frɔ̃frɔ̃, ni efũ bai nɔŋŋ lɛ, nyɛle akɛ latsa be eshɛ etã.+ 29 Nakai nɔŋŋ nyɛ hu, kɛ́ nyɛna akɛ nibii nɛɛ miiba mli lɛ, nyɛnáa nyɛlea akɛ eshɛ shinai lɛ anaa etã.+ 30 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nɛkɛ yinɔ nɛɛ hoŋ eyaŋ kɔkɔɔkɔ kɛyashi nibii nɛɛ fɛɛ baaba mli.+ 31 Ŋwɛi kɛ shikpɔŋ baaho aya,+ shi miwiemɔi lɛ hoŋ eyaŋ kɔkɔɔkɔ.+

32 “Nakai gbi lɛ kɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ, mɔ ko mɔ ko leee, bɔfoi ni yɔɔ ŋwɛi lɛ po loo Bi lɛ po leee, ja Tsɛ lɛ.+ 33 Nyɛyaa nɔ nyɛkwɛa, nyɛyaa nɔ nyɛshia kpe,+ ejaakɛ nyɛleee be ni ato lɛ.+ 34 Etamɔ nuu ko ni miifã gbɛ ni eshi eshĩa, ni ehã enyɔji lɛ hegbɛ yɛ nɔ,+ ni ehã mɔ fɛɛ mɔ enitsumɔ, ni efã shinaanaakwɛlɔ lɛ akɛ eya nɔ ebu.+ 35 No hewɔ lɛ, nyɛyaa nɔ nyɛbua, ejaakɛ nyɛleee gbi nɔ ni shĩa lɛ nuŋtsɔ lɛ baaba,+ gbɛkɛ jio, nyɔɔŋteŋ jio, dani maŋkɛ* jio loo leebi maŋkpa jio,+ 36 bɔ ni afee ni kɛ́ eba trukaa lɛ, ekabana nyɛ akɛ nyɛmiiwɔ.+ 37 Shi nɔ ni mikɛɔ nyɛ nɛɛ, mɛi fɛɛ mikɛɔ lɛ: Nyɛyaa nɔ nyɛbua.”+

14 Agbɛnɛ, eshwɛ gbii enyɔ+ ni abaaye Hehoo+ lɛ kɛ Blodo Ni Ashikishaŋ-sha* Bɛ Mli Gbi Jurɔ+ lɛ. Ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ miitao bɔ ni amɛbaafee amɛtsɔ ŋaa gbɛ nɔ amɛmɔ lɛ* ni amɛgbe lɛ;+ 2 ejaakɛ amɛkɛɛ akɛ: “Jeee yɛ gbi jurɔ lɛ nɔ; ekolɛ maŋbii lɛ baafee basabasa yɛ maŋ lɛ mli.”

3 Ni be ni eyɔɔ Betania, ni ekɛ mɛi tara okpɔlɔ he amɛmiiye nii yɛ Simon, mɔ ni be ko lɛ eji kpitiyelɔ lɛ shĩa lɛ, yoo ko ba, ni ehiɛ alabastro tɔ kɛ emli ojeŋma,* ni ji nardo mu krɔŋŋ ni jara wa naakpa. Ejwa alabastro tɔ lɛ naa ni ebɔi fɔsemɔ kɛ Yesu yiteŋ shwiemɔ.+ 4 Enɛ hewɔ lɛ, amɛteŋ mɛi komɛi kɛ mlifu kɛɛkɛɛ amɛhe akɛ: “Mɛni hewɔ afiteɔ ojeŋma* nɛɛ? 5 Ejaakɛ kulɛ abaanyɛ ahɔ̃ɔ ojeŋma* nɛɛ ni aná fe denarioi* 300 ni akɛ shika lɛ ahã ohiafoi!” Ni yoo lɛ he wo amɛmli la waa.* 6 Shi Yesu kɛɛ: “Nyɛshia lɛ. Mɛni hewɔ nyɛgbaa yoo lɛ naa? Etsu nitsumɔ kpakpa ehã mi.+ 7 Ejaakɛ ohiafoi lɛ nyɛkɛ amɛ yɛ daa,+ ni be fɛɛ be ni nyɛsumɔɔ lɛ, nyɛbaanyɛ nyɛfee amɛ ekpakpa, shi mi lɛ jeee daa mikɛ nyɛ baahi shi.+ 8 Efee nɔ ni ebaanyɛ; etsɔ hiɛ efɔse ojeŋma* eshwie migbɔmɔtso lɛ nɔ kɛhã mifuu lɛ.+ 9 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, he fɛɛ he ni abaashiɛ sane kpakpa lɛ yɛ, yɛ jeŋ fɛɛ lɛ,+ abaagba nɔ ni yoo nɛɛ fee nɛɛ hu ni akɛkai lɛ.”+

10 Ni Yuda Iskariot, Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome lɛ, tee osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ aŋɔɔ bɔ ni afee ni eyajie lɛ ehã amɛ.+ 11 Be ni amɛnu lɛ, amɛná miishɛɛ naakpa, ni amɛwo lɛ shi akɛ amɛbaahã lɛ jwiɛtɛi shika.+ No hewɔ lɛ, ebɔi be ni sa ni ekɛbaajie lɛ ehã lɛ taomɔ.

12 Agbɛnɛ, yɛ Blodo Ni Ashikishaŋ-sha* Bɛ Mli gbii juji lɛ amli klɛŋklɛŋ gbi lɛ nɔ,+ be mli ni yɛ kusum naa lɛ, amɛkɛ Hehoo afɔle lɛ hãa lɛ,+ ekaselɔi lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Nɛgbɛ osumɔɔ akɛ wɔya ni wɔyasaa wɔto bo koni oyaye Hehoo lɛ yɛ?”+ 13 Kɛkɛ ni etsu ekaselɔi lɛ ateŋ mɛi enyɔ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa maŋ lɛ mli, ni nuu ko ni tere nugbɛ́ kɛ nyɛ baakpe. Nyɛnyiɛa esɛɛ,+ 14 ni he fɛɛ he ni ebaayabote lɛ, nyɛkɛa shĩatsɛ lɛ akɛ, ‘Tsɔɔlɔ lɛ kɛɛ: “Nɛgbɛ gbɔiatsũ lɛ ni mi kɛ mikaselɔi lɛ baaye Hehoo lɛ yɛ mli lɛ yɔɔ?”’ 15 Ni ebaatsɔɔ nyɛ ŋwɛi asa agbo ko, awula mli momo. Nyɛsaa Hehoo lɛ nyɛtoa wɔ yɛ jɛmɛ.” 16 No hewɔ lɛ, kaselɔi lɛ je kpo amɛtee, ni amɛbote maŋ lɛ mli, ni amɛyana lɛ bɔ ni ekɛɛ amɛ lɛ pɛpɛɛpɛ, ni amɛsaa Hehoo lɛ amɛto.

17 Be ni shɛ gbɛkɛ lɛ, ekɛ Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ba.+ 18 Ni be ni amɛtara okpɔlɔ lɛ he amɛyeɔ nii lɛ, Yesu kɛɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nyɛ mɛi ni nyɛkɛ mi yeɔ nii lɛ ateŋ mɔ kome baajie mi ehã.”+ 19 Edɔ amɛ waa ni amɛkɛɛ lɛ ekomekome akɛ: “Mi ni lo?” 20 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome, mɔ ni nine kɛ minine fɛɛ kpeɔ yɛ tsɛnsi lɛ mli lɛ ni.+ 21 Ejaakɛ gbɔmɔ Bi lɛ miishi kɛmiiya tamɔ bɔ ni aŋma yɛ ehe lɛ moŋ, shi kpoo hã nakai mɔ ni abaatsɔ enɔ ajie gbɔmɔ Bi lɛ ahã lɛ!+ Afɔɔɔ nakai mɔ lɛ moŋ kulɛ, ehi hã lɛ.”+

22 Ni be ni amɛkã he amɛyeɔ nii lɛ, ekɔ blodo, ni esɔle,* ni ekumɔ mli, ni ekɛhã amɛ, ni ekɛɛ: “Nyɛhea; enɛ damɔ shi kɛhã* migbɔmɔtso.”+ 23 Ni ewó kɔɔpoo, ni eda shi, ni ekɛhã amɛ, ni amɛ fɛɛ amɛnu kɔɔpoo lɛ naa.+ 24 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Enɛ damɔ shi kɛhã milá+ ni ji ‘kpaŋmɔ lɛ nɔ lá’+ ni abaafɔse ashwie shi ahã mɛi babaoo lɛ.+ 25 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, minuŋ wain ko dɔŋŋ kɛyashi gbi nɔ ni manu lɛ ehee yɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli.” 26 Naagbee lɛ, amɛlá yijiemɔ lalai, ni no sɛɛ lɛ, amɛje kpo kɛtee Oliv Gɔŋ lɛ nɔ.+

27 Ni Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ fɛɛ nyɛnane baatɔ̃tɔ, ejaakɛ aŋma akɛ: ‘Matswa tookwɛlɔ lɛ nɔ,+ ni gwantɛŋi lɛ baagbɛ ashwã.’+ 28 Shi kɛ́ atee mi shi lɛ, matsɔ nyɛhiɛ kɛya Galilea.”+ 29 Shi Petro kɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ mɛi krokomɛi lɛ fɛɛ nane tɔ̃tɔ po lɛ, mi lɛ, minane etɔ̃tɔŋ.”+ 30 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ bo akɛ ŋmɛnɛ, hɛɛ, nyɔɔŋ nɛɛ mli nɔŋŋ lɛ, dani wuɔ baagbɛɛ shii enyɔ lɛ, obaakwa mi shii etɛ.”+ 31 Shi etee nɔ ema nɔ mi veveeve akɛ: “Kɛ́ esa akɛ mikɛ bo agbo po lɛ, mijeŋ osɛɛ kɔkɔɔkɔ.” Ni kaselɔi krokomɛi lɛ fɛɛ hu bɔi nakai nɔŋŋ kɛɛmɔ.+

32 Ni amɛbashɛ he ko ni atsɛɔ jɛmɛ akɛ Getsemane, ni ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Nyɛtaraa shi yɛ biɛ, miyasɔle.”+ 33 Ni ekɛ Petro kɛ Yakobo kɛ Yohane fata ehe,+ ni ewerɛ bɔi ehe hoo waa* ni ehe jara lɛ babaoo. 34 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Miwerɛ eho mihe* waa,+ kɛyashi gbele mli po. Nyɛhia biɛ ni nyɛyaa nɔ nyɛbua.”+ 35 Ni etee hiɛ fioo, ni eho ebu shi ni ebɔi sɔlemɔ akɛ kɛ́ aaahi lɛ, ŋmɛlɛtswaa lɛ aho ehe aya. 36 Ni ekɛɛ: “Aba,* Ataa,+ onyɛɔ nii fɛɛ ofeɔ; jiemɔ kɔɔpoo nɛɛ kɛje minɔ. Shi jeee bɔ ni mi misumɔɔ, shi moŋ bɔ ni bo osumɔɔ.”+ 37 Eku esɛɛ eba ni ebana akɛ amɛmiiwɔ, ni ekɛɛ Petro akɛ: “Simon, wɔ owɔɔ lɛ? Ani obɛ nyɛmɔ ni okɛbaaya nɔ obu ŋmɛlɛtswaa kome?+ 38 Nyɛyaa nɔ nyɛbua ni nyɛsɔlea daa, koni nyɛkabote kaa* mli.+ Anɔkwa, mumɔ lɛ miisumɔ waa, shi heloo lɛ egbede.”+ 39 Ni eyiŋ etee ekoŋŋ eyasɔle, ni ewie nɔ kome too lɛ nɔŋŋ.+ 40 Ni eba ekoŋŋ ebana akɛ amɛmiiwɔ, ejaakɛ amɛhiŋmɛii etsii, ni no hewɔ lɛ, amɛleee nɔ hetoo ni amɛbaahã lɛ. 41 Ni eku esɛɛ eba nɔ ni ji shii etɛ nɔ, ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Ŋmɛlɛtswaa ni tamɔ nɛkɛ nɔ nyɛwɔɔ ni nyɛjɔɔ nyɛhe nɛɛ! Efa! Ŋmɛlɛtswaa lɛ eshɛ etã!+ Naa! Aajie gbɔmɔ Bi lɛ aawo eshafeelɔi adɛŋ. 42 Nyɛtea shi, nyɛhãa wɔyaa. Naa! Mɔ ni baajie mi ehã lɛ eshɛ shi etã.”+

43 Ni amrɔ lɛ, be ni ekã he ewieɔ lɛ, Yuda, Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome lɛ ba, ni mɛi babaoo ni jɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ kɛ onukpai lɛ aŋɔɔ lɛ fata ehe, ni amɛhiɛ klantei kɛ tsokpotii.+ 44 No mli lɛ, mɔ ni baajie lɛ ehã lɛ ehã amɛ okadi ko akɛ: “Mɔ naa ni mashɔ lɛ, lɛ ni; nyɛmɔa lɛ, ni nyɛhãa bulɔi kɛ lɛ ayaa.” 45 Ni eba emasɛi tɛ̃ɛ ni etsi ebɛŋkɛ lɛ ni ekɛɛ, “Rabi!” ni ekɛ suɔmɔ shɔ enaa. 46 Ni amɛmɔ lɛ. 47 Shi mɛi ni damɔ jɛmɛ lɛ ateŋ mɔ kome gbala eklante ni ekɛbã osɔfonukpa lɛ nyɔŋ lɛ, ni efo etoi.+ 48 Shi Yesu fã enaa ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Mi nyɛba nyɛbamɔ kɛ klantei kɛ tsokpotii tamɔ amɔɔ julɔ nɛɛ?+ 49 Daa nɛɛ, mikɛ nyɛ yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ miitsɔɔ nii,+ shi nyɛmɔɔɔ mi. Fɛɛ sɛɛ lɛ, enɛ ba lɛ nakai bɔ ni afee ni ŋmalɛi lɛ aba mli.”+

50 Ni amɛ fɛɛ amɛshi lɛ, ni amɛjo foi.+ 51 Shi oblanyo ko ni kɛ klala kpakpa ko kɛkɛ eha ehe koni akana ehe bɔi esɛɛ nyiɛmɔ, ni amɛka akɛ amɛbaamɔ lɛ, 52 shi eshi eklala lɛ ni ejo foi kɛ ehe folo.*

53 Agbɛnɛ, amɛkɛ Yesu tee osɔfonukpa lɛ ŋɔɔ,+ ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ onukpai lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ fɛɛ bua amɛhe naa.+ 54 Shi Petro nyiɛ esɛɛ yɛ shɔŋŋ aahu kɛyashi osɔfonukpa lɛ kpo lɛ nɔ; ni ekɛ shĩa lɛ mli sɔɔlɔi lɛ yatara shi, ni eewere la.+ 55 Nakai be lɛ mli lɛ, osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ Sanhedrin* muu lɛ fɛɛ miitao odase ko amɛshi Yesu koni amɛgbe lɛ, shi amɛnáaa eko.+ 56 Anɔkwa, mɛi pii baye amale odase amɛshi lɛ,+ shi amɛdasei lɛ kpãaa gbee. 57 Agbɛnɛ hu, mɛi krokomɛi te shi amɛye amale odase amɛshi lɛ amɛkɛɛ: 58 “Wɔnu ni eekɛɛ akɛ, ‘Makumɔ sɔlemɔ shĩa nɛɛ ni akɛ niji fee lɛ, ni yɛ gbii etɛ mli lɛ, mama ekroko ni jeee niji akɛfee.’”+ 59 Shi yɛ enɛɛmɛi agbɛfaŋ po lɛ, amɛdasei lɛ kpãaa gbee.

60 Kɛkɛ ni osɔfonukpa lɛ te shi edamɔ shi yɛ amɛteŋ ni ebi Yesu akɛ: “Ani obɛ naajiemɔ ko? Mɛni oyɔɔ kɛɛmɔ yɛ odase ni hii nɛɛ yeɔ shiɔ bo lɛ he?”+ 61 Shi efee diŋŋ ni ehãaa hetoo ko kwraa.+ Ni osɔfonukpa lɛ bɔi lɛ bimɔ ekoŋŋ ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Ani bo ji Kristo lɛ, Mɔ Ni Ajɔɔ Lɛ Lɛ Bi lɛ?” 62 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ: “Mi ni; ni nyɛbaana gbɔmɔ Bi+ lɛ ta hewalɛ ninejurɔ nɔ+ ni ekɛ ŋwɛi atatui lɛ miiba.”+ 63 Kɛkɛ ni osɔfonukpa lɛ gbála etadei ni ekɛɛ: “Mɛɛ odasefoi wɔtaoɔ dɔŋŋ?+ 64 Nyɛnu nɔ ni ewie lɛ, ebuuu Nyɔŋmɔ. Mɛni ji nyɛyiŋkpɛɛ?”* Amɛ fɛɛ amɛbu lɛ fɔ akɛ esa gbele.+ 65 Ni amɛteŋ mɛi komɛi fɛ̃ lajɔ̃ amɛshwie ehe+ ni amɛha ehiɛ ni amɛmamɔ lɛ atswɛrɛi ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Gbaa!” Ni saneyelihe sɔɔlɔi lɛ gbála ehiɛ mai ni amɛkɛ lɛ tee.+

66 Agbɛnɛ, be ni Petro yɔɔ shishi yɛ kpo lɛ nɔ lɛ, osɔfonukpa lɛ tsuji yei lɛ ateŋ mɔ kome ba.+ 67 Be ni ena akɛ Petro miiwere la lɛ, ekwɛ ehiɛ tɛ̃ɛ ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Bo hu ofata Yesu, Nazaretnyo lɛ, he.” 68 Shi etso ekɛɛ: “Mileee lɛ, ni minuuu nɔ ni owieɔ lɛ shishi hu,” ni eje kpo etee he ni atsɔɔ kɛboteɔ mli lɛ.* 69 Tsulɔ yoo lɛ na lɛ yɛ jɛmɛ, ni ebɔi mɛi ni damɔ jɛmɛ lɛ kɛɛmɔ ekoŋŋ akɛ: “Amɛteŋ mɔ kome nɛ.” 70 Esaa etso ekoŋŋ. Ni be fioo sɛɛ lɛ, mɛi ni damɔ jɛmɛ lɛ hu bɔi Petro kɛɛmɔ ekoŋŋ akɛ: “Ekã shi faŋŋ akɛ, bo hu amɛteŋ mɔ kome ji bo, ejaakɛ, anɔkwa, Galileanyo ji bo.” 71 Shi ebɔi loomɔ kɛ kitakamɔ akɛ: “Mileee nuu ni nyɛwieɔ ehe nɛɛ!” 72 Amrɔ lɛ wuɔ gbɛɛ nɔ ni ji shii enyɔ nɔ,+ ni Petro kai nɔ ni Yesu kɛɛ lɛ lɛ akɛ: “Dani wuɔ baagbɛɛ shii enyɔ lɛ, obaakwa mi shii etɛ.”+ Ni ewerɛ ho ehe ni ebɔi yaafo.

15 Be ni je tsɛre nɔŋŋ lɛ, osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ onukpai lɛ, kɛ woloŋmalɔi lɛ, hɛɛ, Sanhedrin* muu lɛ fɛɛ tee ajina, ni amɛfi Yesu, ni amɛkɛ lɛ tee ni amɛkɛ lɛ yahã Pilato.+ 2 Ni Pilato bi lɛ akɛ: “Ani bo ji Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ?”+ Ni ehã lɛ hetoo akɛ: “Bo diɛŋtsɛ okɛɛ.”+ 3 Shi osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ saji babaoo shwie enɔ. 4 Agbɛnɛ, Pilato bɔi lɛ bimɔ ekoŋŋ akɛ: “Ani obɛ naajiemɔ ko?+ Kwɛmɔ saji babaoo ni amɛkɛshwieɔ onɔ.”+ 5 Shi Yesu hãaa hetoo ko dɔŋŋ, ni no hã Pilato naa kpɛ ehe.+

6 Agbɛnɛ, gbi jurɔ fɛɛ gbi jurɔ nɔ lɛ, eŋmɛɔ gboklɛfonyo kome ni amɛbiɔ ni eŋmɛɛ ehe lɛ he ehãa amɛ.+ 7 No mli lɛ, awo nuu ko ni atsɛɔ lɛ Baraba lɛ kɛ maŋ hiɛ atuatselɔi komɛi ni gbe gbɔmɔ be ni amɛtseɔ atua lɛ tsuŋ. 8 No hewɔ lɛ, maŋbii lɛ kwɔ kɛba ni amɛbabɔi Pilato faikpamɔ akɛ efee tamɔ bɔ ni efeɔ daa ehãa amɛ lɛ. 9 Ehã amɛ hetoo akɛ: “Ani nyɛmiisumɔ ni maŋmɛɛ Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ he mahã nyɛ?”+ 10 Ejaakɛ Pilato le akɛ hetsɛ̃ hewɔ ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ lɛ hã lɛ.+ 11 Shi osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ wo maŋbii lɛ ayiŋ koni amɛbi ni aŋmɛɛ Baraba moŋ he ahã amɛ.+ 12 Ni Pilato here nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “No hewɔ lɛ, mɛni mifee mɔ ni nyɛtsɛɔ lɛ Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ mɔ?”+ 13 Amɛsaa amɛbolɔ amɛkɛɛ: “Gbee lɛ!”*+ 14 Shi Pilato tee nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ? Mɛɛ efɔŋ efee?” Shi amɛtee nɔ amɛbolɔ fe tsutsu lɛ amɛkɛɛ: “Gbee lɛ!”*+ 15 Shi akɛni Pilato miitao esa maŋbii lɛ ahiɛ hewɔ lɛ, eŋmɛɛ Baraba he ehã amɛ; ni be ni ehã agwao Yesu lɛ,+ ekɛ lɛ hã koni ayagbe lɛ yɛ tso jaŋŋ nɔ.+

16 Agbɛnɛ, asraafoi lɛ kɛ lɛ tee kpo lɛ nɔ, ni ji, amralo lɛ shĩa lɛ mli lɛ, ni amɛtsɛ asraafoi akuu muu lɛ fɛɛ kɛbakpe.+ 17 Ni amɛwo lɛ atade ni hiɛ pɛpol kɔla ni amɛlo ŋmei akekere ni amɛkɛbu lɛ; 18 ni amɛbɔi lɛ ŋamɔ amɛkɛɛ: “Wɔmiiŋa bo,*+ Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ!” 19 Agbɛnɛ hu, amɛkɛ gãlã tswia eyiteŋ ni amɛfɛ̃ lajɔ̃ amɛshwie ehe ni amɛkoto lɛ. 20 Agbɛnɛ, be ni amɛye ehe fɛo amɛgbe naa lɛ, amɛjie atade ni hiɛ pɛpol kɔla lɛ yɛ ehe ni amɛkɛ etadei anɔhaanɔi lɛ wo lɛ. Ni amɛkɛ lɛ tee koni amɛyakala lɛ amɛkpɛtɛ tso jaŋŋ lɛ he.+ 21 Agbɛnɛ hu, amɛnyɛ Kirenenyo ko ni atsɛɔ lɛ Simon ni eji Aleksanda kɛ Rufo papa, ni jɛ ŋa nɔ eeba lɛ nɔ akɛ etere epiŋmɔ tso* lɛ.+

22 Ni amɛkɛ lɛ tee he ni atsɛɔ jɛmɛ Golgota, ni eshishi ji, “Yitsoŋoŋohe” lɛ.+ 23 Biɛ ni amɛka akɛ amɛbaahã lɛ wain ni akɛ mire efutu mli yɛ,+ shi enuuu. 24 Ni amɛkala lɛ amɛkpɛtɛ tso jaŋŋ lɛ he ni amɛfɔ̃ etadei anɔhaanɔi lɛ anɔ oshiki kɛna nɔ ni mɔ fɛɛ mɔ baakɔ, ni amɛjara amɛhã amɛhe.+ 25 Ŋmɛlɛtswaa ni ji etɛ* lɛ nɔ amɛkala lɛ amɛkpɛtɛ tso jaŋŋ lɛ he. 26 Ni amɛŋma sane ni amɛkɛfɔ̃ enɔ lɛ akɛ: “Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ.”+ 27 Agbɛnɛ hu, amɛsɛŋ julɔi enyɔ yɛ tsei jaŋŋi anɔ yɛ emasɛi, mɔ kome yɛ eninejurɔ nɔ ni mɔ kome hu yɛ ebɛku nɔ.+ 28* —— 29 Ni mɛi ni hoɔ lɛ wie amɛshi lɛ, ni amɛhoso amɛyitsei+ amɛkɛɛ: “Ei! Bo ni kulɛ obaakumɔ sɔlemɔ shĩa lɛ ni okɛ gbii etɛ ama lɛ,+ 30 jee piŋmɔ tso* lɛ nɔ okpeleke shi ni okɛhere bo diɛŋtsɛ ohe.” 31 Nakai nɔŋŋ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ hu kɛ woloŋmalɔi lɛ ye ehe fɛo yɛ amɛteŋ, ni amɛkɛɛ: “Mɛi krokomɛi ehereɔ; shi lɛ diɛŋtsɛ lɛ, enyɛɛɛ ehe ehere!+ 32 Agbɛnɛ, hã Kristo lɛ, Israel Maŋtsɛ lɛ, akpeleke shi kɛjɛ piŋmɔ tso* lɛ nɔ koni wɔna ni wɔhe lɛ wɔye.”+ Mɛi ni asɛŋ amɛ yɛ tsei jaŋŋi anɔ yɛ emasɛi lɛ po wie amɛshi lɛ.+

33 Be ni shɛ ŋmɛlɛtswaa ni ji ekpaa* lɛ, duŋ wo yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ fɛɛ kɛyashi ŋmɛlɛtswaa ni ji nɛɛhu* lɛ nɔ.+ 34 Ni ŋmɛlɛtswaa ni ji nɛɛhu lɛ nɔ lɛ, Yesu bo kɛ gbee ni wa ekɛɛ: “Eli, Eli, lama sabaktani?” ni eshishi ji: “Mi-Nyɔŋmɔ, mi-Nyɔŋmɔ, mɛni hewɔ okwa mi?”+ 35 Ni be ni mɛi ni damɔ jɛmɛ lɛ ateŋ mɛi komɛi nu enɛ lɛ, amɛbɔi kɛɛmɔ akɛ: “Naa! Eetsɛ Elia.” 36 Kɛkɛ ni mɔ ko jo foi ekɛ kotsa yatsɔ wain ni joɔ mli, ni ekɛma gãlã naa, ni ekɛhã lɛ akɛ enu,+ ekɛɛ: “Nyɛshia lɛ! Nyɛhãa wɔkwɛa akɛ Elia baaba ebajie lɛ lo.” 37 Shi Yesu bo waa ni egbo.*+ 38 Ni jamɔhe lɛ mli pateeshɛŋ+ lɛ mli gba enyɔ, kɛjɛ ŋwɛi kɛbayi shi.+ 39 Agbɛnɛ, be ni asraafoiatsɛ* ni damɔ ehiɛ lɛ na akɛ egbo yɛ shihilɛi nɛɛ amli lɛ, ekɛɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, nuu nɛɛ, Nyɔŋmɔ Bi ni.”+

40 No mli lɛ, yei komɛi hu damɔ shɔŋŋ amɛmiikwɛ, amɛteŋ mɛi komɛi ji Maria Magdalena, kɛ Maria ni ji Yakobo Bibioo lɛ kɛ Yose mami lɛ, kɛ Salome,+ 41 mɛi ni be ni eyɔɔ Galilea lɛ, amɛnyiɛɔ esɛɛ ni amɛsɔmɔɔ lɛ+ lɛ, kɛ yei krokomɛi pii ni kɛ lɛ ba Yerusalem lɛ.

42 Agbɛnɛ, akɛni gbɛkɛnaashi eshɛ momo ni eji Hesaamɔkɛtoo Gbi, ni ji, gbi ni tsɔɔ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ hiɛ lɛ hewɔ lɛ, 43 Yosef ni jɛ Arimatia, ni ji Ajinafoi lɛ ateŋ mɔ ko ni abuɔ lɛ waa, ni lɛ diɛŋtsɛ hu eemɛ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ ba. Ni ekɛ ekãa tee Pilato hiɛ ni eyabi koni akɛ Yesu gbonyo lɛ ahã lɛ.+ 44 Shi Pilato miitao ele akɛ egbo momo lo,* ni etsɛ asraafoiatsɛ lɛ, ni ebi lɛ kɛji egbo momo. 45 No hewɔ lɛ, be ni enu kɛjɛ asraafoiatsɛ lɛ naa akɛ egbo lɛ, ekɛ gbonyo lɛ hã Yosef. 46 Ni eyahé klala kpakpa, ni ejie lɛ kɛkpeleke shi, ni ekɛ klala kpakpa lɛ bala ehe, ni ekɛ lɛ yaŋmɛ gbonyobu*+ ni akpɛ́ yɛ tɛsaa mli lɛ mli; no sɛɛ lɛ, ekoklo tɛ kɛtsĩ gbonyobu lɛ naa.+ 47 Shi Maria Magdalena kɛ Maria, ni ji Yose mami lɛ tee nɔ amɛkwɛ he ni akɛ lɛ eŋmɛ lɛ.+

16 No hewɔ lɛ, be ni Hejɔɔmɔ Gbi+ lɛ ho lɛ, Maria Magdalena, kɛ Maria,+ ni ji Yakobo mami lɛ, kɛ Salome yahé tsofai ni jeɔ ŋma koni amɛba ni amɛkɛbakpa egbonyo lɛ.+ 2 Ni otsi lɛ mli klɛŋklɛŋ gbi lɛ nɔ leebi maŋkpa be ni hulu ete shi lɛ, amɛba gbonyobu*+ lɛ naa. 3 Amɛmiikɛɛkɛɛ amɛhe akɛ: “Namɔ baakoklo tɛ lɛ kɛjɛ gbonyobu lɛ naa ehã wɔ?” 4 Shi be ni amɛwó amɛhiɛ nɔ lɛ, amɛna akɛ akoklo tɛ lɛ kɛtee sɛɛ, eyɛ mli akɛ eda naakpa.+ 5 Be ni amɛbote gbonyobu lɛ mli lɛ, amɛna oblanyo ko ta ninejurɔgbɛ, ni ewo atade yɛŋ kakadaŋŋ, ni amɛhe jɔ̃ amɛhe. 6 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛhe akajɔ̃a nyɛhe.+ Nyɛmiitao Yesu, Nazaretnyo lɛ, mɔ ni agbe lɛ yɛ tso jaŋŋ nɔ lɛ. Atee lɛ shi.+ Ebɛ biɛ. Naa, he ni akɛ lɛ fɔ̃ lɛ nɛ.+ 7 Shi nyɛyaa, nyɛyakɛa ekaselɔi lɛ kɛ Petro akɛ, ‘Eetsɔ nyɛhiɛ kɛmiiya Galilea.+ Jɛmɛ nyɛbaana lɛ yɛ, tamɔ bɔ ni ekɛɛ nyɛ lɛ.’”+ 8 No hewɔ lɛ, be ni amɛje kpo lɛ, amɛjo foi kɛjɛ gbonyobu lɛ naa ni amɛmiikpokpo ni amɛnaa ekpɛ amɛhe waa. Ni amɛkɛɛɛ mɔ ko mɔ ko nɔ ko, ejaakɛ amɛmiishe gbeyei.*+

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “ekɛ amɛ woɔ nu mli; emuɔ amɛ mele.”

Yɛ anɔkwale mli lɛ, eji kpaakpo; Biblia lɛ tsɛɔ lɛ hu akɛ Genesaret Kpaakpo, Galilea Ŋshɔ, kɛ Tiberia Ŋshɔ.

Hei ni Yudafoi lɛ buaa amɛhe naa yɛ ní amɛsɔleɔ ní amɛkaneɔ ŋmalɛi.

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “amɛle mɔ ni eji.”

Loo “batara okpɔlɔ lɛ he.”

Ni ji, mama ni afɔko he, ni esuko.

Ni ji, kotokui ni akɛ kooloo hewolo fee.

Ŋmaa ní awieɔ he yɛ yitso nɛɛ mli lɛ ji wiiti, abele, omɔ, kɛ amɛhenɔi lɛ eko.

Loo “hiɛmaa blodo.”

Loo “susuma.”

Loo “Kananan.”

Eji gbɛ́i ni akɛtsɛɔ Satan.

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbua.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “yinɔ nɛɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo nɛɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “nisusumɔ kɛntɛŋ.”

Loo “abɛbua.”

Yelibai ji nibii tamɔ kontomire kɛ ameo kɛ shitɔ kɛ amɛhenɔi lɛ.

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbua.”

Loo “nyɛtsui efã.”

Loo “gbohii akaimɔ bui.”

Loo “kɔsɔŋkɔsɔ.”

Loo “kɔsɔŋkɔsɔi.”

Loo “kɔsɔŋkɔsɔi.”

Yɛ Roma tabilɔi ateŋ lɛ, asraafoi aaafee 4,000 kɛmiimɔ 6,000 ni feɔ lejio kome. Yɛ biɛ lɛ, ekɔɔ yibɔ ní da waa he.

Yɛ Roma tabilɔi ateŋ lɛ, asraafoi aaafee 4,000 kɛmiimɔ 6,000 ni feɔ lejio kome. Yɛ biɛ lɛ, ekɔɔ yibɔ ní da waa he.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “Maji Nyɔŋma Kpokpaa Lɛ nɔ.”

Loo “miihe agbo.”

Loo “Datrɛfoi pii ehã epiŋ babaoo.”

Loo “Kpa gbeyeishemɔ.”

Loo “efã amɛ kɛ hiɛdɔɔ.”

Greek sht. ŋm., “akɔɔble.”

Loo “amɛkakɔ atade kroko kɛfata nɔ ni amɛwo lɛ he.”

Kɛ́ mɔ ko kpokpo enaji ahe mulu eshwie lɛ, no tsɔɔ akɛ mɔ ko he sɔ̃ kãaa enɔ dɔŋŋ.

Loo “kɛ mɛi ni tara okpɔlɔ lɛ he.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Greek sht. ŋm., “ejɔɔ.”

Ni ji, kɛjɛ aaafee maŋkɛ ŋmɛji 3 kɛyashi hulushitee aaafee ŋmɛji 6.

Loo “shi eehe eho amɛhe.”

Loo “Nyɛnáa ekãa.”

Ni ji, niji ni afeko amɛ krɔŋkrɔŋ yɛ kusum naa.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Loo “abɛbua.”

Greek wiemɔ ni ji por·neiʹa lɛ piifeemɔ. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ, “Ajwamaŋbɔɔ.”

Kwɛmɔ Mat 5:27 shn.

Loo “nyɛnyɛŋtswibɔɔ.” Greek, a·selʹgei·a. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “awieɔ ashiɔ gbɔmɛi.”

Loo “afɔ lɛ yɛ.”

Loo “Maji Nyɔŋma Kpokpaa Lɛ.”

Loo “ní amɛmiihi ŋmaa lɛ.”

Loo “niyenii kɛntɛŋi.”

Loo “niyenii kɛntɛŋi.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “esusuma.”

Loo “susuma.”

Loo “esusuma.”

Loo “esusuma.”

Loo “mɛni gbɔmɔ kɛbaahã koni ewala akaje edɛŋ?”

Loo “ní yeee anɔkwa.”

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “Amɛwieee sane lɛ he amɛtsɔɔɔ mɛi krokomɛi.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Loo “akpaketsɛ.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek wiemɔ ni akɛtsu nii lɛ tsɔɔ gbalatsemɔ yɛ mla naa.

Greek sht. ŋm., “efi ekpɛtɛ kɔɔŋtso kome lɛ.”

Kɛ́ mɔ ko ni ebote gbalashihilɛ mli yabɔ ajwamaŋ lɛ, no ji gbalafitemɔ.

Kɛ́ mɔ ko ni ebote gbalashihilɛ mli yabɔ ajwamaŋ lɛ, no ji gbalafitemɔ.

Greek sht. ŋm., “maná naanɔ wala akɛ gboshinii.”

Kwɛmɔ Mat 5:27 shn.

Loo “kaalaka.”

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “amɛkɛɛkɛɛ amɛhe.”

Loo “yinɔ ni baaba lɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo ni baaba lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “esusuma.”

Loo “Ná ekãa!”

Eshishi ji, “Tsɔɔlɔ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “Gbɛkɛnaashi.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Loo “abɛbuai.”

Eeenyɛ efee akɛ, ekɛ ŋmɔ lɛ hai okwaafoi lɛ koni amɛtsu ŋmɔ lɛ mli nii, koni amɛkɛ lɛ aja emli nibaa nii lɛ.

Greek sht. ŋm., “koŋ lɛ yitso.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “abɛbua.”

Loo “Ani eja.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “nɔ ni he hiaa fe fɛɛ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “sɛii ni hi fe fɛɛ.”

Loo “anibii.”

Loo “ni tsii waa.”

Greek sht. ŋm., “leptoi enyɔ ní naa shiɔ kwadra kome.” Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “mɔ ni fiɔ shi kɛyashiɔ naagbee lɛ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “abɛbua.”

Greek sht. ŋm., “wuɔgbɛɛmɔ be.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “amɛkɛ hiɛtɛ̃ɛ atsu nii kɛmɔ lɛ.”

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Loo “amɛkɛ yoo lɛ wie kɛ mlifu; amɛsha yoo lɛ hiɛ.”

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “ejɔɔ.”

Kwɛmɔ Mat 26:26 shn.

Loo “ejijaa.”

Loo “Misusuma werɛ eho ehe.”

Hebri loo Aramaik wiemɔ ni shishi ji “Mitsɛ!”

Ni ji, efɔŋ he kaa.

Greek wiemɔ ni akɛtsu nii yɛ biɛ lɛ baanyɛ atsɔɔ akɛ ewo nɔ ko ni awoɔ yɛ atade shishi, tamɔ pioto pɛ; etsɔɔɔ doo akɛ ehiɛ ehe folo diɛŋtsɛ.

Sanhedrin lɛ ji Yudafoi asaneyelihe wulu lɛ.

Loo “Te nyɛsusuɔ tɛŋŋ?”

Loo “koi lɛ shi.”

Sanhedrin lɛ ji Yudafoi asaneyelihe wulu lɛ.

Loo “Gbee lɛ yɛ tso jaŋŋ lɛ nɔ!”

Loo “Gbee lɛ yɛ tso jaŋŋ lɛ nɔ!”

Loo “Yijiemɔ ahã bo.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Ni ji, aaafee leebi ŋmɛlɛ 9.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛlɛ 12.

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛji 3.

Loo “emu enaagbee mumɔ.”

Ni ji, mɔ ko ni kwɛɔ asraafoi 100 nɔ.

Loo “Pilato hiɛ fee lɛ yaa akɛ egbo momo.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Yɛ blema wolokpoi ni akɛ niji ŋmala ni amuɔ afɔ̃ɔ amɛnɔ lɛ amli lɛ, wiemɔi ni yɔɔ kuku 8 lɛ mli lɛ muɔ Marko Sanekpakpa lɛ naa. Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

    Ga Woji (1980-2026)
    Shi Mli
    Botemɔ Mli
    • Ga
    • Kɛmaje
    • Bɔ Ni Misumɔɔ Lɛ Mihãa
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Mlai Ni Yɔɔ He
    • Ohe Saji
    • Ohe Saji Lɛ Ahe Gbɛjianɔtoo
    • JW.ORG
    • Botemɔ Mli
    Kɛmaje