Buu-Mɔɔ INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Buu-Mɔɔ
INTANƐT NƆ WOJIATOOHE
Ga
@
  • ɛ
  • ɔ
  • ɛ́
  • ɛ̃
  • ɔ̃
  • ã
  • ŋ
  • á
  • BIBLIA
  • WOJI
  • ASAFOŊ KPEEI
  • nwt Mateo 1:1-28:20
  • Mateo

Vidio ko bɛ kɛhã nɔ ni ohala nɛɛ.

Ofainɛ waa, be ni wɔtaoɔ wɔjie vidio lɛ, wɔná naagba ko.

  • Mateo
  • Ŋmalɛ Krɔŋkrɔŋ Lɛ Jeŋ Hee Shishitsɔɔmɔ
Ŋmalɛ Krɔŋkrɔŋ Lɛ Jeŋ Hee Shishitsɔɔmɔ
Mateo

SANEKPAKPA LƐ NƆ NI MATEO ŊMA

1 Wolo ni wieɔ Yesu Kristo,* David bi,*+ Abraham bi*+ lɛ he saji:*

 2 Abraham fɔ Isak;+

Isak fɔ Yakob;+

Yakob fɔ Yuda+ kɛ enyɛmimɛi hii lɛ;

 3 Yuda kɛ Tamar fɔ Perez kɛ Zera;+

Perez fɔ Hezron;+

Hezron fɔ Ram;+

 4 Ram fɔ Aminadab;

Aminadab fɔ Nahashon;+

Nahashon fɔ Salmon;

 5 Salmon kɛ Rahab+ fɔ Boaz;

Boaz kɛ Rut+ fɔ Obed;

Obed fɔ Yishai;+

 6 Yishai fɔ Maŋtsɛ David.+

David kɛ Uria ŋa lɛ fɔ Solomon;+

 7 Solomon fɔ Rehoboam;+

Rehoboam fɔ Abiya;

Abiya fɔ Asa;+

 8 Asa fɔ Yehoshafat;+

Yehoshafat fɔ Yehoram;+

Yehoram fɔ Uzia;

 9 Uzia fɔ Yotam;+

Yotam fɔ Ahaz;+

Ahaz fɔ Hezekia;+

10 Hezekia fɔ Manase;+

Manase fɔ Amon;+

Amon fɔ Yosia;+

11 Yosia+ fɔ Yekonia+ kɛ enyɛmimɛi hii lɛ be ni aŋɔ Yudafoi lɛ nom kɛtee Babilon lɛ beiaŋ.*+

12 Be ni amɛyɔɔ nomŋɔɔ mli yɛ Babilon lɛ, Yekonia fɔ Shealtiel;

Shealtiel fɔ Zerubabel;+

13 Zerubabel fɔ Abiud;

Abiud fɔ Eliakim;

Eliakim fɔ Azor;

14 Azor fɔ Zadok;

Zadok fɔ Akim;

Akim fɔ Eliud;

15 Eliud fɔ Eleazar;

Eleazar fɔ Matan;

Matan fɔ Yakob;

16 Yakob fɔ Yosef ni ji Maria ni fɔ Yesu ni atsɛɔ lɛ Kristo+ lɛ wu lɛ.+

17 Belɛ, yinɔi lɛ fɛɛ kɛjɛ Abraham nɔ kɛbashi David nɔ lɛ feɔ yinɔi 14; kɛjɛ David nɔ kɛbashi be ni aŋɔ Yudafoi lɛ nom kɛtee Babilon lɛ nɔ lɛ, yinɔi 14; kɛjɛ be ni aŋɔ amɛ nom kɛtee Babilon lɛ nɔ kɛbashi Kristo lɛ nɔ lɛ, yinɔi 14.

18 Shi bɔ ni Yesu Kristo fɔmɔ lɛ ba lɛ nɛ. Be ni ayabi Yesu mami Maria shi ahã Yosef ni amɛboteko gbalashihilɛ mli lɛ, mumɔ krɔŋkrɔŋ* lɛ hã ená musu.*+ 19 Shi akɛni ewu Yosef lɛ, jalɔ ji lɛ ni esumɔɔɔ akɛ eshwieɔ yoo lɛ hiɛ shi hewɔ lɛ, ekpɛ eyiŋ akɛ ebaashwie lɛ* ni ehãaa ale.+ 20 Shi be ni ejwɛŋ nii nɛɛ ahe egbe naa lɛ, naa! Yehowa* bɔfo jie ehe kpo etsɔɔ lɛ yɛ lamɔ mli, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Yosef, David bi,* kaashe gbeyei akɛ okɛ oŋa Maria baaya shĩa, ejaakɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ ni hã ená musu lɛ.+ 21 Ebaafɔ binuu, ni obaawo lɛ gbɛ́i akɛ Yesu,*+ ejaakɛ lɛ ebaahere emaŋbii lɛ kɛje amɛhe eshai lɛ amli.”+ 22 Enɛɛmɛi fɛɛ ba koni nɔ ni Yehowa* tsɔ egbalɔ lɛ nɔ ewie lɛ aba mli akɛ: 23 “Naa! Oblayoo fro lɛ baaná musu ni ebaafɔ binuu, ni abaatsɛ lɛ Imanuel,”+ ni eshishi ji, “Nyɔŋmɔ Kɛ Wɔ Yɛ.”+

24 Kɛkɛ ni Yosef te shi kɛjɛ wɔ lɛ mli ni efee bɔ ni Yehowa* bɔfo lɛ ekɛɛ lɛ lɛ, ni ekɛ eŋa lɛ tee shĩa. 25 Shi ekɛ lɛ náaa bɔlɛ kɛyashi efɔ binuu,+ ni Yosef wo lɛ gbɛ́i akɛ Yesu.+

2 Afɔ Yesu yɛ Betlehem+ ni yɔɔ Yudea lɛ, yɛ Maŋtsɛ Herode*+ gbii lɛ amli, ni no sɛɛ lɛ, naa! ŋulamiiaŋkwɛlɔi jɛ Bokã amɛba Yerusalem 2 amɛbakɛɛ akɛ: “Nɛgbɛ Yudafoi lɛ amaŋtsɛ ni afɔ lɛ lɛ yɔɔ?+ Ejaakɛ wɔna eŋulami lɛ be ni wɔyɔɔ Bokã lɛ, ni wɔba koni wɔbakoto lɛ.” 3 Be ni Maŋtsɛ Herode nu enɛ lɛ, lɛ kɛ mɛi ni yɔɔ Yerusalem lɛ fee basaa. 4 Ni ebua maŋ lɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ fɛɛ anaa, ni ebi amɛ koni amɛtsɔɔ lɛ he ni abaafɔ Kristo lɛ* yɛ. 5 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Yɛ Betlehem+ ni yɔɔ Yudea lɛ, ejaakɛ bɔ ni atsɔ gbalɔ lɛ nɔ aŋma nɛ: 6 ‘Ni bo Betlehem ni yɔɔ Yuda shikpɔŋ lɛ nɔ, jeee bo ji maŋ ni he ehiaaa kwraa yɛ Yuda amralofoi lɛ ateŋ, ejaakɛ omli amralo ko baajɛ aba, mɔ ni baakwɛ mimaŋ Israel nɔ tamɔ tookwɛlɔ lɛ.’”+

7 Kɛkɛ ni Herode tsɛ ŋulamiiaŋkwɛlɔi lɛ pɛ ni mɔ ko fataaa amɛhe, ni ebi amɛ fitsofitso koni amɛtsɔɔ lɛ be ni ŋulami lɛ pue. 8 Be ni etsuɔ amɛ kɛyaa Betlehem lɛ, ekɛɛ akɛ: “Nyɛyaa ni nyɛyataoa gbekɛ lɛ fitsofitso, ni kɛ́ nyɛna lɛ lɛ, nyɛbakɛa mi koni mi hu maya ni mayakoto lɛ.” 9 Be ni amɛnu maŋtsɛ lɛ wiemɔ lɛ, amɛyi mli amɛtee, ni naa! ŋulami lɛ ni amɛna be ni amɛyɔɔ Bokã+ lɛ nyiɛ amɛhiɛ aahu kɛyashi eyadamɔ he ni gbekɛ lɛ yɔɔ lɛ yiteŋ. 10 Be ni amɛna ŋulami lɛ, amɛná miishɛɛ naakpa. 11 Ni be ni amɛbote shĩa lɛ mli lɛ, amɛyana gbekɛ lɛ kɛ emami Maria, ni amɛkula shi ni amɛkɛ woo hã gbekɛ lɛ. Agbɛnɛ hu, amɛgbele amɛjwetrii lɛ anaa, ni amɛkekee lɛ nibii—shika tsuru kɛ frankinsɛnsi kɛ mire. 12 Shi akɛni Nyɔŋmɔ bɔ amɛ kɔkɔ yɛ lamɔ mli+ akɛ amɛkaku amɛsɛɛ kɛtee Herode ŋɔɔ hewɔ lɛ, amɛtsɔ gbɛ kroko nɔ kɛtee amɛmaŋ.

13 Be ni amɛshi amɛtee lɛ, naa! Yehowa* bɔfo jie ehe kpo etsɔɔ Yosef yɛ lamɔ mli+ ni ekɛɛ: “Tee shi, ŋɔɔ gbekɛ lɛ kɛ emami ni ojo foi kɛya Ejipt, ni ohi jɛmɛ kɛyashi makɛɛ bo nɔ ko, ejaakɛ etsɛŋ, Herode baatao gbekɛ lɛ ni egbe lɛ.” 14 No hewɔ lɛ, Yosef te shi nyɔɔŋ ni eŋɔ gbekɛ lɛ kɛ gbekɛ lɛ mami, ni etee Ejipt. 15 Ehi jɛmɛ kɛyashi Herode gbo. Enɛ hã nɔ ni Yehowa* tsɔ egbalɔ lɛ nɔ ewie lɛ ba mli akɛ: “Ejipt mitsɛ mibinuu lɛ kɛjɛ.”+

16 Agbɛnɛ, be ni Herode na akɛ ŋulamiiaŋkwɛlɔi lɛ elaka lɛ lɛ, emli wo la waa, ni etsu kɛtee ni ehã ayagbe gbekɛbii hii fɛɛ ni yɔɔ Betlehem kɛ ehewɔ kpokpai lɛ fɛɛ anɔ lɛ, mɛi ni eye afii enyɔ kɛ mɛi ni yeko nakai lɛ yɛ be ni ebi ŋulamiiaŋkwɛlɔi lɛ fitsofitso ni amɛtsɔɔ lɛ lɛ naa.+ 17 Kɛkɛ ni nɔ ni atsɔ gbalɔ Yeremia nɔ awie lɛ ba mli akɛ: 18 “Anu gbee ko yɛ Rama, aafó ni awo yara waa. Rahel+ miifo ebii lɛ, ni ekpɛlɛɛɛ ni ashɛje emii ejaakɛ amɛbɛ dɔŋŋ.”+

19 Be ni Herode gbo lɛ, naa! Yehowa* bɔfo jie ehe kpo etsɔɔ Yosef yɛ lamɔ mli+ yɛ Ejipt 20 ni ekɛɛ: “Tee shi, ŋɔɔ gbekɛ lɛ kɛ emami ni oya Israel shikpɔŋ lɛ nɔ, ejaakɛ mɛi ni taoɔ gbekɛ lɛ agbe lɛ egboi.” 21 No hewɔ lɛ, ete shi ni eŋɔ gbekɛ lɛ kɛ gbekɛ lɛ mami, ni etee Israel shikpɔŋ lɛ nɔ. 22 Shi be ni enu akɛ Arkelao miiye Yudea nɔ yɛ epapa Herode sɛɛ lɛ, eshe gbeyei akɛ ebaaya jɛmɛ. Agbɛnɛ hu, akɛni Nyɔŋmɔ bɔ lɛ kɔkɔ yɛ lamɔ mli hewɔ lɛ,+ etee Galilea kpokpaa lɛ nɔ.+ 23 Ni ebahi maŋ ko ni atsɛɔ lɛ Nazaret+ lɛ mli koni nɔ ni atsɔ gbalɔi lɛ anɔ awie lɛ aba mli akɛ: “Abaatsɛ lɛ Nazaretnyo.”*+

3 Nakai gbii lɛ amli lɛ, Yohane+ Baptisilɔ lɛ ba ebashiɛ+ yɛ Yudea ŋa lɛ nɔ 2 ekɛɛ akɛ: “Nyɛtsakea nyɛtsui, ejaakɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ eshɛ shi etã.”+ 3 Anɔkwa, mɔ nɛ ji mɔ ni atsɔ gbalɔ Yesaia nɔ awie ehe+ akɛ: “Aanu mɔ ko gbee kɛmiijɛ ŋa lɛ nɔ miikɛɛ: ‘Nyɛsaa Yehowa* gbɛ lɛ! Nyɛgbaa egbɛjegbɛi lɛ trɔmɔɔ’” lɛ.+ 4 No mli lɛ, Yohane woɔ atade ni akɛ afukpɔŋɔ hetsɔi fee, ni kooloo hewolo bɛlti fi ehɛ.+ Eniyenii ji baalabii kɛ ŋa mli wo.+ 5 Ni mɛi ni yɔɔ Yerusalem kɛ Yudea fɛɛ kɛ Yordan niiaŋ fɛɛ lɛ yaa eŋɔɔ,+ 6 ni ebaptisiɔ amɛ* yɛ Yordan Faa lɛ mli,+ be ni amɛjaje amɛhe eshai lɛ yɛ faŋŋ lɛ.

7 Be ni ehiŋmɛi gba Farisifoi kɛ Sadukifoi+ babaoo anɔ akɛ amɛmiiba he ni ebaptisiɔ yɛ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Onufui ashwiei,+ namɔ ebɔ nyɛ kɔkɔ akɛ nyɛjo mlifu ni baa lɛ naa foi?+ 8 Belɛ, nyɛwoa yibii ni sa tsuitsakemɔ mɔ! 9 Nyɛkasusua yɛ nyɛmli akɛ, ‘Wɔtsɛ ji Abraham.’+ Ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, Nyɔŋmɔ baanyɛ atee bii ashi kɛjɛ tɛi nɛɛ amli ehã Abraham. 10 Lema lɛ kã tsei lɛ ashishifã lɛ nɔ momo. No hewɔ lɛ, tso fɛɛ tso ni wooo yibii kpakpai lɛ, abaafo afɔ̃ shi ni ashɛ afɔ̃ la mli.+ 11 Mi lɛ, nu mikɛbaptisiɔ nyɛ yɛ nyɛtsuitsakemɔ lɛ hewɔ,+ shi mɔ ni baa yɛ misɛɛ lɛ he wa fe mi, etokotai po lɛ, misaaa mɔ ni jieɔ.+ Nakai mɔ lɛ kɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ baabaptisi nyɛ,+ ni ekɛ la hu baabaptisi nyɛ.+ 12 Ehiɛ esofi* ni akɛshaa nii amli lɛ yɛ edɛŋ, ni ebaabɛɛ eŋmaagbeemɔhe lɛ fitsofitso, ni ebaabua ewiiti lɛ naa ewo nitoohe lɛ, shi wiiti lɛ he totoi lɛ ekɛ la ni anyɛŋ agbe baashã.”+

13 Kɛkɛ ni Yesu jɛ Galilea eba Yohane ŋɔɔ yɛ Yordan lɛ naa koni ebaptisi lɛ.+ 14 Shi Yohane ka akɛ ebaatsĩ lɛ gbɛ, ekɛɛ akɛ: “Mi moŋ ni esa akɛ obaptisi mi lɛ, ni bo obaa miŋɔɔ nɛɛ?” 15 Yesu hã lɛ hetoo akɛ: “Be nɛɛ mli lɛ, kpɛlɛmɔ nɔ, ejaakɛ enɛ ji gbɛ ni sa ni wɔbaatsɔ nɔ wɔgbe jalɛ fɛɛ naa.” Kɛkɛ ni ekpa enaatsĩi. 16 Be ni abaptisi Yesu agbe naa lɛ, amrɔ nɔŋŋ ni ewó ehe nɔ kɛje nu lɛ mli; ni naa! ŋwɛi naa gbele,+ ni ena Nyɔŋmɔ mumɔ lɛ miikpeleke shi tamɔ okpo, ni eeba enɔ.+ 17 Agbɛnɛ hu, naa! gbee ko jɛ ŋwɛi+ kɛɛ: “Mɔ nɛ ji mi-Bi*+ ni misumɔɔ lɛ lɛ, mɔ ni miná ehe miishɛɛ lɛ.”+

4 Kɛkɛ ni mumɔ lɛ ŋɔ Yesu kɛtee ŋa lɛ nɔ, ni jɛmɛ Abonsam ka+ lɛ yɛ.+ 2 Be ni ehi ŋmaa jetsɛremɔ kɛ jenamɔ gbii 40 lɛ, hɔmɔ ye lɛ. 3 Ni Mɔ Ni Kaa Mɔ+ lɛ ba eŋɔɔ ebakɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ Nyɔŋmɔ bi* ji bo lɛ, kɛɛmɔ tɛi nɛɛ koni amɛtsɔmɔ niyenii.”* 4 Shi ehã hetoo akɛ: “Aŋma akɛ: ‘Jeee niyenii* pɛ naa esa akɛ gbɔmɔ ahi wala mli yɛ, shi moŋ, yɛ wiemɔ fɛɛ wiemɔ ni jɛɔ Yehowa* daaŋ lɛ naa.’”+

5 Kɛkɛ ni Abonsam kɛ lɛ tee maŋ krɔŋkrɔŋ+ lɛ mli, ni ekɛ lɛ yadamɔ sɔlemɔ shĩa lɛ yiteŋ afabaŋ* lɛ nɔ,+ 6 ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ Nyɔŋmɔ bi* ji bo lɛ, tuu kɛya shikpɔŋ, ejaakɛ aŋma akɛ: ‘Ebaafã ebɔfoi lɛ yɛ ohewɔ,’ ni ‘Amɛbaahiɛ bo yɛ amɛdɛŋ koni okɛ onane akashi tɛ ko.’”+ 7 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Aŋma hu akɛ: ‘Kaaka Yehowa,* o-Nyɔŋmɔ lɛ.’”+

8 Abonsam saa ekɛ lɛ tee gɔŋ ko ni kwɔ waa diɛŋtsɛ nɔ, ni ekɛ jeŋ maŋtsɛyelii lɛ fɛɛ kɛ amɛnunyam lɛ tsɔɔ lɛ.+ 9 Ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Mikɛ enɛɛmɛi fɛɛ baahã bo kɛ́ okula shi ojá mi shi kome pɛ.” 10 Ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Jee mihiɛ, Satan! Ejaakɛ aŋma akɛ: ‘Yehowa,* o-Nyɔŋmɔ lɛ, esa akɛ ojá,+ ni lɛ pɛ esa akɛ okɛ sɔɔmɔ krɔŋŋ ahã.’”+ 11 Kɛkɛ ni Abonsam shi lɛ,+ ni naa! ŋwɛibɔfoi ba ni amɛbasɔmɔ lɛ.+

12 Shi be ni enu akɛ amɔ Yohane lɛ,+ eshi jɛmɛ ni etee Galilea.+ 13 Agbɛnɛ hu, be ni eshi Nazaret lɛ, eba ebahi Kapernaum+ ni kã ŋshɔ lɛ naa lɛ, yɛ Zebulon kɛ Naftali kpokpai lɛ anɔ, 14 koni nɔ ni atsɔ gbalɔ Yesaia nɔ awie lɛ aba mli akɛ: 15 “Zebulon shikpɔŋ kɛ Naftali shikpɔŋ ni kã ŋshɔnaa gbɛ, yɛ Yordan sɛɛ lɛ, jeŋmaji lɛ a-Galilea lɛ! 16 Mɛi ni tara duŋ mli lɛ ena la kpele, ni mɛi ni tara he ko ni gbele hɔɔŋ eha amɛnɔ lɛ, la+ ete shi ehã amɛ.”+ 17 Kɛjɛ nakai be lɛ nɔ kɛyaa lɛ, Yesu bɔi shiɛmɔ ni ekɛɛ: “Nyɛtsakea nyɛtsui, ejaakɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ eshɛ shi etã.”+

18 Be ni enyiɛ Galilea Ŋshɔ* lɛ naa lɛ, ena nyɛmimɛi hii enyɔ, Simon, ni atsɛɔ lɛ Petro lɛ,+ kɛ enyɛmi nuu Andrea, ni amɛmiifɔ̃ yaa amɛmiiwo ŋshɔ lɛ mli, ejaakɛ wolɛi ji amɛ.+ 19 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛbanyiɛa misɛɛ, ni mafee nyɛ wolɛi ni hɛɔ gbɔmɛi.”+ 20 Amɛshi amɛyai lɛ amrɔ nɔŋŋ, ni amɛnyiɛ esɛɛ.+ 21 Be ni eje jɛmɛ eyaa lɛ, ena nyɛmimɛi hii enyɔ kroko hu, Yakobo, Zebedeo binuu lɛ kɛ enyɛmi nuu Yohane.+ Amɛkɛ amɛpapa Zebedeo yɛ lɛlɛ mli amɛmiikpɛ amɛyai, ni etsɛ amɛ.+ 22 Amɛshi lɛlɛ lɛ kɛ amɛpapa amrɔ nɔŋŋ, ni amɛnyiɛ esɛɛ.

23 Ni ekpa Galilea kpokpaa lɛ nɔ fɛɛ+ ni etsɔɔ nii yɛ amɛkpeehei* lɛ,+ ni eshiɛ Maŋtsɛyeli lɛ he sane kpakpa lɛ, ni etsa mɛi lɛ ahelai srɔtoi fɛɛ kɛ amɛgbɔmɔtsoŋ gbɔjɔmɔi srɔtoi fɛɛ.+ 24 Ni ehe sane gbɛ shwã Siria fɛɛ, ni amɛkɛ mɛi fɛɛ ni helai kɛ piŋmɔi srɔtoi ehã amɛmiina nɔ,+ mɛi ni yɔɔ daimonioi+ kɛ mɛi ni miiye gbiligbili,+ kɛ mɛi ni ekumɔ ba eŋɔɔ, ni etsa amɛ. 25 No hewɔ lɛ, mɛi babaoo jɛ Galilea kɛ Dekapoli* kɛ Yerusalem kɛ Yudea kɛ Yordan sɛɛ banyiɛ esɛɛ.

5 Be ni ena mɛi lɛ, ekwɔ kɛtee gɔŋ lɛ nɔ; ni be ni eho eta shi lɛ, ekaselɔi lɛ ba eŋɔɔ. 2 Kɛkɛ ni egbele enaa ni ebɔi amɛ nitsɔɔmɔ ekɛɛ:

3 “Mɛi ni le akɛ Nyɔŋmɔ he miihia amɛ lɛ* yɛ miishɛɛ,+ ejaakɛ amɛnɔ ji ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ.

4 “Mɛi ni yeɔ awerɛho lɛ yɛ miishɛɛ, ejaakɛ abaashɛje amɛmii.+

5 “Mɛi ni he jɔ lɛ* yɛ miishɛɛ,+ ejaakɛ shikpɔŋ lɛ baatsɔ amɛnɔ.*+

6 “Mɛi ni jalɛ he hɔmɔ kɛ kumai yeɔ amɛ lɛ yɛ miishɛɛ,+ ejaakɛ amɛbaatɔrɔ.+

7 “Mɛi ni naa mɔbɔ lɛ yɛ miishɛɛ,+ ejaakɛ abaana amɛ mɔbɔ.

8 “Mɛi ni tsui mli tse lɛ yɛ miishɛɛ,+ ejaakɛ amɛbaana Nyɔŋmɔ.

9 “Mɛi ni sumɔɔ toiŋjɔlɛ* lɛ yɛ miishɛɛ,+ ejaakɛ abaatsɛ amɛ Nyɔŋmɔ bii.*

10 “Mɛi ni awaa amɛ yi yɛ jalɛ hewɔ lɛ yɛ miishɛɛ,+ ejaakɛ amɛnɔ ji ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ.

11 “Kɛ́ mɛi jɛ nyɛ+ ni amɛwa nyɛ yi+ ni amɛmale amɛwie nyɛhe efɔŋ fɛɛ efɔŋ yɛ mihewɔ lɛ, nyɛyɛ miishɛɛ.+ 12 Nyɛnyaa ni nyɛmli afilia nyɛ,+ akɛni nyɛjweremɔnɔ+ lɛ fa babaoo yɛ ŋwɛi lɛ hewɔ, ejaakɛ nakai nɔŋŋ amɛwa gbalɔi ni tsɔ nyɛhiɛ lɛ ayi.+

13 “Shikpɔŋ lɛ nɔ ŋoo ji nyɛ,+ shi kɛ́ ŋoo lɛ mli hewalɛ lɛ tã lɛ, te eeefee tɛŋŋ ená eŋoo hewalɛ lɛ ekoŋŋ lɛ? Ehiii hãaa nɔ ko feemɔ dɔŋŋ akɛ ja atsi ashwie agbonaa+ koni gbɔmɛi anaanaa nɔ.

14 “Nyɛji je lɛŋ la lɛ.+ Maŋ ni ma gɔŋ nɔ lɛ, anyɛŋ akɛtee. 15 Mɛi esuuu kane kɛmaaa kɛntɛŋ* shishi, shi moŋ amɛkɛmaa kanetso nɔ, ni etsoɔ ehãa mɛi ni yɔɔ shĩa lɛ mli fɛɛ.+ 16 Nakai nɔŋŋ nyɛhãa nyɛla lɛ atsoa yɛ gbɔmɛi ahiɛ,+ koni amɛna nyɛnitsumɔi kpakpai lɛ,+ ni amɛwo nyɛ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ hiɛ nyam.+

17 “Nyɛkasusua akɛ miba koni mibagu Mla lɛ kɛ Gbalɔi* lɛ. Mibaaa ni mibagu, shi moŋ miba koni mibawo amɛ obɔ.+ 18 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, kɛ́ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ ho kɛtee po lɛ, Mla lɛ mli niŋmaa okadii lɛ ateŋ bibioo kwraa loo emli niŋmaa okadi ko he kuli kome hoŋ eyaŋ, kɛyashi nibii fɛɛ baaba mli.+ 19 No hewɔ lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni kuɔ kitãi bibii nɛɛ ateŋ ekome mli ni etsɔɔ mɛi ni amɛ hu amɛfee nakai lɛ, abaatsɛ lɛ bibioo kwraa yɛ* ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli. Shi mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ kitãi nɛɛ tsuɔ nii, ni etsɔɔ mɛi lɛ, abaatsɛ lɛ agbo yɛ* ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli. 20 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ, kɛ́ nyɛjalɛ lɛ faaa kɛtekeee woloŋmalɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ anɔ lɛ nɔ lɛ,+ nyɛboteŋ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli kɔkɔɔkɔ.+

21 “Nyɛnu akɛ akɛɛ blemabii lɛ akɛ: ‘Kaagbe gbɔmɔ,+ shi mɔ fɛɛ mɔ ni gbeɔ gbɔmɔ lɛ, akɛ lɛ baaye sane yɛ saneyelihe lɛ.’+ 22 Shi mi lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni kãa he ehiɛɔ enyɛmi he mlifu mli lɛ,+ akɛ lɛ baaye sane yɛ saneyelihe lɛ; ni mɔ fɛɛ mɔ ni wieɔ nyaŋemɔ wiemɔ eshiɔ enyɛmi lɛ, akɛ lɛ baaye sane yɛ Saneyelihe Wulu lɛ; ni mɔ fɛɛ mɔ ni kɛɔ akɛ, ‘Bo buulu ni he bɛ sɛɛnamɔ!’ lɛ, ewaaa akɛ ebaaya Gehena*+ la ni tsoɔ lɛ mli.

23 “No hewɔ lɛ, kɛ́ okɛ onikeenii miiba afɔleshaa latɛ lɛ he+ ni okai yɛ jɛmɛ akɛ onyɛmi kɛ bo yɛ sane ko lɛ, 24 shi onikeenii lɛ yɛ jɛmɛ, yɛ afɔleshaa latɛ lɛ hiɛ, ni oya. Klɛŋklɛŋ lɛ, okɛ onyɛmi lɛ ayasaa, ni oku osɛɛ oba, ni okɛ onikeenii lɛ abahã.+

25 “Okɛ mɔ ni kɛ bo yeɔ sane lɛ asaa mra be mli ni okɛ lɛ nyiɛ gbɛ kɛyaa lɛ, koni aleenɔ mɔ ni kɛ bo yeɔ sane lɛ akaŋɔ bo ehã kojolɔ lɛ, ni kojolɔ lɛ hu ŋɔ bo ehã saneyelihe sɔɔlɔ lɛ, ni aŋɔ bo awo tsuŋ.+ 26 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ bo akɛ, ojeŋ jɛmɛ kɔkɔɔkɔ kɛyashi obaawo onaagbee kapɛlɛ bibioo lɛ.*

27 “Nyɛnu akɛ akɛɛ akɛ: ‘Kaafite gbãla.’*+ 28 Shi mi lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni yaa nɔ ekwɛɔ yoo+ ni enáa ehe akɔnɔ lɛ, ekɛ lɛ efite gbãla momo yɛ etsui mli.+ 29 No hewɔ lɛ, kɛ́ oninejurɔ hiŋmɛi miitɔ̃tɔ onane lɛ, fãa oshɛ ofɔ̃.+ Ejaakɛ ehi hã bo akɛ ogbɔmɔtso lɛ henii kome baaŋmɛɛ bo, fe nɔ ni abaashɛ ogbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ afɔ̃ Gehena.*+ 30 Agbɛnɛ hu, kɛ́ oninejurɔ miitɔ̃tɔ onane lɛ, foo oshɛ ofɔ̃.+ Ejaakɛ ehi hã bo akɛ ogbɔmɔtso lɛ henii kome baaŋmɛɛ bo, fe nɔ ni ogbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ baayagbe naa yɛ Gehena.*+

31 “Agbɛnɛ hu, akɛɛ akɛ: ‘Mɔ fɛɛ mɔ ni shwieɔ eŋa* lɛ, ehã lɛ gbalatsemɔ wolo.’+ 32 Shi mi lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni baashwie eŋa ni jeee akɛ eŋa lɛ ebɔ ajwamaŋ* lɛ, no baanyɛ ahã yoo lɛ afite gbãla,* ni mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ yoo ni ashwie lɛ boteɔ gbalashihilɛ mli lɛ, efite gbãla.+

33 “Agbɛnɛ hu, nyɛnu akɛ akɛɛ blemabii lɛ akɛ: ‘Kaakã kitã ni oyeee nɔ,+ shi esa akɛ oye shi srɔtoi ni owoɔ Yehowa* lɛ anɔ.’+ 34 Shi mi lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ: Nyɛkakãa kitã kwraa,+ nyɛkɛ ŋwɛi akakãa kitã ejaakɛ eji Nyɔŋmɔ maŋtsɛ sɛi; 35 ni nyɛkɛ shikpɔŋ akakãa kitã, ejaakɛ eji enajiashi sɛi;+ ni nyɛkɛ Yerusalem akakãa kitã ejaakɛ eji Maŋtsɛ kpele lɛ maŋ.+ 36 Nyɛkɛ nyɛyitso akakãa kitã, ejaakɛ nyɛnyɛŋ nyɛhã yitsɔi kome atsɔ eyɛŋ loo ediŋ. 37 Nyɛhãa nyɛwiemɔ ‘Hɛɛ’ afea hɛɛ, ‘Dabi’ afea dabi,+ ejaakɛ nɔ fɛɛ nɔ ni tekeɔ enɛɛmɛi lɛ, ejɛ mɔ fɔŋ lɛ mli.+

38 “Nyɛnu akɛ akɛɛ akɛ: ‘Akɛ hiŋmɛi ato hiŋmɛi najiaŋ, ni akɛ nyanyɔŋ ato nyanyɔŋ najiaŋ.’+ 39 Shi mi lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ: Nyɛkatea shi nyɛwoa efɔŋfeelɔ, shi mɔ fɛɛ mɔ ni baagba oninejurɔ toiŋ lɛ, tsɔ ekroko lɛ hu ohã lɛ.+ 40 Ni kɛ́ mɔ ko miitao ekɛ bo aya saneyelihe koni eshɔ̃ atade ni owo yɛ otade shishi lɛ, okɛ otade nɔhaanɔ lɛ hu afata he ohã lɛ;+ 41 ni kɛ́ mɔ ko ni yɔɔ hegbɛ nyɛ onɔ koni oya maili* kome lɛ, okɛ lɛ aya mailii* enyɔ. 42 Mɔ ni biɔ bo nɔ ko lɛ, hã lɛ, ni mɔ ni taoɔ akɛ ofa lɛ nɔ ko* lɛ, kaatsɔ ohe ni oshi lɛ.+

43 “Nyɛnu akɛ akɛɛ akɛ: ‘Suɔmɔ onyɛmi gbɔmɔ,+ ni onyɛ ohenyɛlɔ.’ 44 Shi mi lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ: Nyɛyaa nɔ nyɛsumɔa nyɛhenyɛlɔi+ ni nyɛsɔlea nyɛhãa mɛi ni waa nyɛ yi lɛ,+ 45 koni nyɛtsɔmɔ nyɛ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ bii,+ ejaakɛ ehãa ehulu teɔ shi yɛ mɛi fɔji kɛ mɛi kpakpai fɛɛ anɔ, ni ehãa nugbɔ nɛɔ shwieɔ jalɔi kɛ mɛi ni ejaaa fɛɛ anɔ.+ 46 Ejaakɛ kɛ́ nyɛsumɔɔ mɛi ni sumɔɔ nyɛ lɛ, mɛni hewɔ esa akɛ ajwere nyɛ?+ Ani toohelɔi lɛ hu efeee nakai nɔŋŋ? 47 Ni kɛ́ nyɛŋaa nyɛnyɛmimɛi pɛ lɛ, mɛɛ nɔ srɔto nyɛfeɔ? Ani jeŋmajiaŋbii lɛ hu efeee nakai nɔŋŋ? 48 No hewɔ lɛ, bɔ ni nyɛ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ eye emuu lɛ, nyɛ hu nyɛyea emuu* nakai nɔŋŋ.+

6 “Nyɛkwɛa jogbaŋŋ ni nyɛkafea nyɛjalɛ nifeemɔi lɛ yɛ gbɔmɛi ahiɛ koni amɛna nyɛ;+ kɛjeee nakai lɛ, nyɛnáŋ jweremɔnɔ ko kɛjɛŋ nyɛ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ dɛŋ. 2 No hewɔ lɛ, kɛ́ oyaafee ohiafoi ejurɔ lɛ,* kaakpã tɛtɛrɛmantɛrɛ kɛtsɔ hiɛ, tamɔ bɔ ni osatofoi lɛ feɔ yɛ kpeehei lɛ kɛ gbɛjegbɛi lɛ anɔ koni gbɔmɛi awo amɛhiɛ nyam lɛ. Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, amɛná amɛjweremɔnɔ lɛ fɛɛ momo. 3 Shi bo lɛ, kɛ́ oofee ohiafoi ejurɔ lɛ, kaahã onine abɛku le nɔ ni oninejurɔ feɔ lɛ, 4 koni ejurɔ ni ofeɔ ohiafoi lɛ ahi okɛ amɛ pɛ teŋ. Kɛkɛ lɛ, o-Tsɛ ni miikwɛ kɛmiijɛ teemɔŋ lɛ baato bo najiaŋ.+

5 “Agbɛnɛ hu, kɛ́ nyɛbaasɔle lɛ, nyɛkafea nyɛnii tamɔ osatofoi lɛ,+ ejaakɛ amɛsumɔɔ ni amɛdamɔ kpeehei lɛ kɛ gbɛjegbɛi wuji lɛ akoji lɛ anɔ koni mɛi ana amɛ.+ Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, amɛná amɛjweremɔnɔ lɛ fɛɛ momo. 6 Shi bo lɛ, kɛ́ obaasɔle lɛ, botemɔ otsũ mli he ni mɔ ko enaaa bo, ni be ni oŋa oshinaa lɛ, sɔlemɔ ohã o-Tsɛ ni yɔɔ teemɔŋ lɛ.+ Kɛkɛ lɛ, o-Tsɛ ni miikwɛ kɛmiijɛ teemɔŋ lɛ baato bo najiaŋ. 7 Kɛ́ oosɔle lɛ, kaawie wiemɔ kome too lɛ nɔŋŋ shii abɔ, tamɔ bɔ ni jeŋmajiaŋbii lɛ feɔ lɛ, ejaakɛ amɛsusuɔ akɛ amɛwiemɔ babaoo lɛ baahã abo amɛ toi. 8 No hewɔ lɛ, nyɛkatamɔa amɛ, ejaakɛ nyɛ-Tsɛ lɛ le nibii ni he hiaa nyɛ+ dani nyɛbiɔ lɛ po.

9 “No hewɔ lɛ, nyɛsɔlea yɛ nɛkɛ gbɛ nɔ:+

“‘Wɔ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi, ogbɛ́i+ lɛ he atse.*+ 10 O-Maŋtsɛyeli+ lɛ aba. Afee nɔ ni osumɔɔ+ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ, tamɔ bɔ ni afeɔ yɛ ŋwɛi lɛ.*+ 11 Ŋmɛnɛ lɛ, hã wɔ niyenii* ni he hiaa wɔ kɛhã ŋmɛnɛ gbi nɛɛ;+ 12 ni okɛ wɔnyɔji lɛ ake wɔ, tamɔ bɔ ni wɔ hu wɔkɛkeɔ mɛi ni hiɛ wɔ nyɔji lɛ.+ 13 Ni okɛ wɔ akaya kaa* mli,+ shi jiemɔ wɔ* kɛje mɔ fɔŋ lɛ dɛŋ.’+

14 “Ejaakɛ kɛ́ nyɛkɛ mɛi atɔmɔi ke amɛ lɛ, nyɛŋwɛi Tsɛ lɛ hu kɛbaake nyɛ;+ 15 shi kɛ́ nyɛkɛ mɛi atɔmɔi ekeee amɛ lɛ, nyɛ-Tsɛ lɛ hu kɛ nyɛtɔmɔi ekeŋ nyɛ.+

16 “Kɛ́ nyɛmiihi ŋmaa lɛ,+ nyɛkpaa nyɛhiɛ mɔbɔmɔbɔfeemɔ tamɔ osatofoi lɛ feɔ lɛ, ejaakɛ amɛhãa amɛhiɛ feɔ taŋtaŋ* koni mɛi ana akɛ amɛmiihi ŋmaa.+ Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, amɛná amɛjweremɔnɔ lɛ fɛɛ momo. 17 Shi bo lɛ, kɛ́ oohi ŋmaa lɛ, kpa oyiteŋ mu ni ofɔ ohiɛ, 18 koni mɛi akana akɛ oohi ŋmaa, ja o-Tsɛ ni yɔɔ teemɔŋ lɛ pɛ. Kɛkɛ lɛ, o-Tsɛ ni miikwɛ kɛmiijɛ teemɔŋ lɛ baato bo najiaŋ.

19 “Nyɛkpaa jwetrii ni nyɛbuaa naa nyɛhãa nyɛhe yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ,+ he ni abɛi* kɛ ŋkanale fiteɔ nii, ni julɔi hu gbuɔ kɛboteɔ mli kɛbajuɔ yɛ lɛ. 20 Shi moŋ, nyɛbuaa jwetrii anaa nyɛhãa nyɛhe yɛ ŋwɛi,+ he ni abɛi* loo ŋkanale fiteee nii,+ ni julɔi hu egbuuu kɛboteee mli kɛyajuuu yɛ lɛ. 21 Ejaakɛ he ni ojwetri yɔɔ lɛ, jɛmɛ otsui hu baahi.

22 “Gbɔmɔtso lɛ kane ji hiŋmɛi lɛ.+ No hewɔ lɛ, kɛ́ ohiŋmɛi kwɛɔ nɔ kome* lɛ, ogbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ baakpɛ.* 23 Shi kɛ́ ohiŋmɛi kɔ̃ɔ nii anɔ* lɛ,+ ogbɔmɔtso muu lɛ fɛɛ baawo duŋ. Kɛ́ la ni yɔɔ omli lɛ ji duŋ lɛɛlɛŋ lɛ, kwɛ bɔ ni nakai duŋ lɛ yɔɔ kpii hã!

24 “Mɔ ko nyɛŋ etsɔ nyɔŋ ehã nuŋtsɔmɛi enyɔ; ejaakɛ no lɛ, ebaanyɛ mɔ kome ni ebaasumɔ mɔ kroko lɛ,+ loo ebaakpɛtɛ mɔ kome he ni ebuŋ mɔ kroko lɛ ehãŋ nɔ ko. Nyɛnyɛŋ nyɛtsɔmɔ nyɔji nyɛhã Nyɔŋmɔ kɛ Ninámɔ fɛɛ.+

25 “Enɛ hewɔ lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ: Nyɛkpaa nyɛtsui ni nyɛyeɔ+ yɛ nyɛwala he* yɛ nɔ ni nyɛbaaye loo nɔ ni nyɛbaanu lɛ hewɔ, aloo yɛ nyɛgbɔmɔtsei lɛ ahe yɛ nɔ ni nyɛbaawo lɛ hewɔ.+ Ani wala* jara waaa fe niyenii, ni gbɔmɔtso lɛ hu jara waaa fe atade?+ 26 Nyɛkwɛa ŋwɛi loofɔji lɛ;+ amɛduuu nii, amɛkpaaa nii, ni amɛbuaaa nii anaa amɛwooo nitoohei, shi nyɛŋwɛi Tsɛ lɛ lɛɔ amɛ kɛ̃. Ani nyɛjara waaa kwraa fe amɛ? 27 Nyɛteŋ namɔ baanyɛ atsɔ etsui ni eyeɔ lɛ nɔ etsa ewalasɛɛkɛlɛ nɔ ninetalɔ kome?+ 28 Agbɛnɛ hu, mɛni hewɔ nyɛyeɔ nyɛtsui yɛ atade he? Nyɛkasea nii kɛjɛa koo mli lili fɔfɔii lɛ adɛŋ, bɔ ni amɛdaraa; amɛgbooo deŋme, ni amɛtsɛ̃ɛɛ kpãa;* 29 shi mi lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ, yɛ Solomon+ anunyam lɛ fɛɛ sɛɛ po lɛ, ewulaaa tamɔ enɛɛmɛi ateŋ ekome. 30 No hewɔ lɛ, kɛji nɛkɛ Nyɔŋmɔ wulaa kwɛ̃ɛ nii ni yɔɔ koo mli ni ŋmɛnɛ lɛ amɛyɛ, ni wɔ́ lɛ akɛwo flɔnɔɔ mli lɛ, ani ewulaŋ nyɛ babaoo, nyɛ ni nyɛhemɔkɛyeli faaa? 31 No hewɔ lɛ, nyɛkayea nyɛtsui kɔkɔɔkɔ+ nyɛkɛa akɛ, ‘Mɛni wɔbaaye?’ aloo, ‘Mɛni wɔbaanu?’ aloo, ‘Mɛni wɔbaawo?’+ 32 Ejaakɛ nibii nɛɛ fɛɛ asɛɛ jeŋmaji lɛ kɛ hiɛdɔɔ tiuɔ. Nyɛŋwɛi Tsɛ lɛ le akɛ nibii nɛɛ fɛɛ ahe miihia nyɛ.

33 “No hewɔ lɛ, nyɛyaa nɔ nyɛtaoa Maŋtsɛyeli lɛ kɛ Nyɔŋmɔ jalɛ lɛ klɛŋklɛŋ, ni akɛ nibii krokomɛi nɛɛ fɛɛ baafata he ahã nyɛ.+ 34 No hewɔ lɛ, nyɛkayea nyɛtsui yɛ wɔ́ he kɔkɔɔkɔ,+ ejaakɛ wɔ́ hu kɛ lɛ diɛŋtsɛ etsuiyelii baaba. Gbi fɛɛ gbi kɛ emli naagbai.*

7 “Nyɛkpaa mɛi akojomɔ,+ koni akakojo nyɛ; 2 ejaakɛ nɔ kojomɔ ni nyɛkɛkojoɔ mɛi lɛ, akɛbaakojo nyɛ,+ ni susumɔnɔ ni nyɛkɛsusuɔ nyɛhãa mɛi lɛ, amɛkɛbaasusu amɛhã nyɛ.+ 3 No hewɔ lɛ, mɛni hewɔ okwɛɔ jwɛi hwiaa ni kã onyɛmi hiŋmɛi nɔ lɛ, shi onaaa mplaŋ ni kã bo diɛŋtsɛ ohiŋmɛi nɔ lɛ?+ 4 Aloo te feɔ tɛŋŋ ni okɛɔ onyɛmi akɛ, ‘Hã majie jwɛi hwiaa lɛ yɛ ohiŋmɛi nɔ,’ be mli ni naa! mplaŋ kã bo diɛŋtsɛ ohiŋmɛi nɔ lɛ? 5 Osatofo! Jiemɔ mplaŋ lɛ ni kã bo diɛŋtsɛ ohiŋmɛi nɔ lɛ klɛŋklɛŋ, kɛkɛ lɛ, obaana bɔ ni ooofee ojie jwɛi hwiaa lɛ ni kã onyɛmi lɛ hiŋmɛi nɔ lɛ faŋŋ.

6 “Nyɛkɛ krɔŋkrɔŋ nii akahãa gbei, ni nyɛkashɛrɛa nyɛdiagbai nyɛshwiea kpolotoi ahiɛ,+ kɛjeee nakai lɛ, amɛbaanaanaa nɔ yɛ amɛnajiashi ni amɛbaatsɔmɔ amɛhe amɛbatserɛ nyɛmli.

7 “Nyɛyaa nɔ nyɛbia, ni abaahã nyɛ;+ nyɛyaa nɔ nyɛtaoa, ni nyɛbaana; nyɛyaa nɔ nyɛshia, ni abaagbele ahã nyɛ;+ 8 ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni biɔ lɛ, nine shɛɔ nɔ,+ ni mɔ fɛɛ mɔ ni taoɔ lɛ naa, ni mɔ fɛɛ mɔ ni shiɔ lɛ, agbeleɔ ahãa lɛ. 9 Anɔkwa, nyɛteŋ namɔ ni kɛ́ ebinuu bi lɛ blodo lɛ, ebaahã lɛ tɛ? 10 Aloo kɛ́ ebi lɛ ŋshɔŋ loo lɛ, ebaahã lɛ onufu? 11 No hewɔ lɛ, kɛji nyɛ, ni nyɛji mɛi fɔji po lɛ, nyɛle bɔ ni nyɛfeɔ nyɛkɛ nikeenii kpakpai hãa nyɛbii lɛ, enyiɛ nɔŋŋ nyɛ-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ kɛ nibii kpakpai+ hãŋ mɛi ni biɔ lɛ lɛ!+

12 “No hewɔ lɛ, nɔ fɛɛ nɔ ni nyɛtaoɔ akɛ mɛi afee ahã nyɛ lɛ, nyɛ hu nyɛfea nakai nɔŋŋ nyɛhãa amɛ.+ Anɔkwa, enɛ ji nɔ ni Mla lɛ kɛ Gbalɔi* lɛ tsɔɔ.+

13 “Nyɛtsɔa agbó bibioo* lɛ mli,+ ejaakɛ agbó ni da kɛ gbɛ ni lɛɛ lɛ ji nɔ ni kɛ mɔ yaa hiɛkpatamɔ mli, ni mɛi babaoo ji mɛi ni tsɔɔ agbó nɛɛ mli; 14 shi agbó bibioo* lɛ kɛ gbɛ ni elɛɛɛ lɛ ji nɔ ni kɛ mɔ yaa wala mli, ni mɛi fioo ji mɛi ni naa no.+

15 “Nyɛkwɛa nyɛhe nɔ jogbaŋŋ yɛ amale gbalɔi lɛ ahe,+ ejaakɛ amɛkɛ gwantɛŋ hewolo haa amɛhe kɛbaa nyɛŋɔɔ,+ shi amɛmligbɛ lɛ amɛji ŋa mli gbei ni yeɔ nii hwaŋhwaŋ.+ 16 Amɛyibii lɛ nyɛkɛbaayoo amɛ. Atseee wain yibii yɛ ŋmei tsei anɔ, ni atseee agbamii yɛ jwɛi ni ŋmei yɔɔ he lɛ anɔ, aloo jeee nakai?+ 17 Nakai nɔŋŋ tso kpakpa fɛɛ tso kpakpa woɔ yibii kpakpai, shi tso gbonyo fɛɛ tso gbonyo woɔ yibii gbohii.+ 18 Tso kpakpa nyɛŋ awo yibii gbohii, ni tso gbonyo hu nyɛŋ awo yibii kpakpai.+ 19 Tso fɛɛ tso ni wooo yibii kpakpai lɛ, afoɔ afɔ̃ɔ shi, ni ashɛɔ afɔ̃ɔ la mli.+ 20 No hewɔ lɛ, eji anɔkwale akɛ, nakai mɛi lɛ ayibii lɛ nyɛkɛbaayoo amɛ.+

21 “Jeee mɔ fɛɛ mɔ ni kɛɔ mi akɛ, ‘Nuŋtsɔ, Nuŋtsɔ’ lɛ, baabote ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli, shi moŋ, mɔ ni feɔ mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ suɔmɔnaa nii lɛ pɛ.+ 22 Mɛi babaoo baakɛɛ mi yɛ nakai gbi lɛ nɔ akɛ: ‘Nuŋtsɔ, Nuŋtsɔ,+ ani jeee bo ogbɛ́i lɛ mli wɔgba yɛ, ni ogbɛ́i lɛ mli wɔfamɔ daimonioi yɛ, ni ogbɛ́i lɛ mli wɔtsu hewalɛ nitsumɔi babaoo yɛ?’+ 23 Kɛkɛ lɛ, makɛɛ amɛ akɛ: ‘Mileee nyɛ! Nyɛjea minɔ nyɛyaa, nyɛ mɛi ni nyɛtsuɔ nitsumɔi ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ!’+

24 “No hewɔ lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni nuɔ miwiemɔi nɛɛ ni ekɛtsuɔ nii lɛ, etamɔ nuu hiɛshikalɔ ko ni ma etsũ yɛ tɛsaa nɔ.+ 25 Ni nugbɔ nɛ, ni nui babaoo yi shikpɔŋ lɛ nɔ, ni kɔɔyɔɔ ni naa wa tswa ni eshimɔ nakai tsũ lɛ, shi ekumɔɔɔ eshwieee shi, ejaakɛ ato shishi yɛ tɛsaa nɔ. 26 Agbɛnɛ hu, mɔ fɛɛ mɔ ni nuɔ miwiemɔi nɛɛ ni ekɛtsuuu nii lɛ, etamɔ nuu buulu ko ni ma etsũ yɛ shia nɔ.+ 27 Ni nugbɔ nɛ, ni nui babaoo yi shikpɔŋ lɛ nɔ, ni kɔɔyɔɔ ni naa wa tswa ni eshimɔ nakai tsũ lɛ,+ ni ekumɔ, ekumɔ eshwie shi kwraa.”

28 Be ni Yesu gbe wiemɔi nɛɛ anaa lɛ, nɔ ni jɛ mli ba ji akɛ, mɛi ni bua shi lɛ ahe jɔ̃ amɛhe yɛ gbɛ ni etsɔ nɔ etsɔɔ nii lɛ hewɔ,+ 29 ejaakɛ etsɔɔ amɛ nii akɛ mɔ ni yɔɔ hegbɛ,+ shi jeee tamɔ amɛwoloŋmalɔi lɛ.

8 Be ni ejɛ gɔŋ lɛ nɔ ekpeleke shi lɛ, mɛi babaoo banyiɛ esɛɛ. 2 Ni naa! kpitiyelɔ ko ba ni ebakoto lɛ ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, kɛ́ oosumɔ kome too lɛ, obaanyɛ ohã mihe atse.”+ 3 No hewɔ lɛ, ekpã enine mli eta nuu lɛ he ni ekɛɛ: “Miisumɔ! Ohe atse.”+ Amrɔ lɛ, ekpiti lɛ tee ni ehe tse.+ 4 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Kwɛmɔ ni okakɛɛ mɔ ko,+ shi moŋ yaa, okɛ ohe ayatsɔɔ osɔfo lɛ,+ ni okɛ nikeenii ni Mose fã akɛ akɛhã lɛ ayahã,+ koni no afee odase ahã amɛ.”

5 Be ni ebote Kapernaum lɛ, asraafoiatsɛ* ko ba eŋɔɔ ebakpa lɛ fai+ 6 ni ekɛɛ: “Onukpa, mitsulɔ lɛ kã shi yɛ shĩa kɛ kuumɔ hela, ni eepiŋ waa.” 7 Ekɛɛ nuu lɛ akɛ: “Kɛ́ mishɛ jɛmɛ lɛ, matsa lɛ.” 8 Asraafoiatsɛ lɛ hã hetoo akɛ: “Onukpa, misaaa mɔ ni obaa mishĩa, shi moŋ hã wiemɔ lɛ aje onaa kɛkɛ, ni mitsulɔ lɛ baaná hewalɛ. 9 Ejaakɛ mi hu, gbɔmɔ ni yɔɔ mɔ ko shishi ji mi moŋ, shi miyɛ asraafoi yɛ mishishi, ni mikɛɔ mɔ nɛ akɛ, ‘Yaa!’ ni eyaa, ni mikɛɔ mɔ kroko akɛ, ‘Ba!’ ni ebaa, ni mikɛɔ minyɔŋ akɛ, ‘Feemɔ enɛ!’ ni efeɔ.” 10 Be ni Yesu nu enɛ lɛ, enaa kpɛ ehe ni ekɛɛ mɛi ni nyiɛ esɛɛ lɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, minako mɔ ko yɛ Israel ni hemɔkɛyeli da tamɔ nɛkɛ dã.+ 11 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ, mɛi babaoo baajɛ bokã kɛ anai aba koni amɛkɛ Abraham kɛ Isak kɛ Yakob abatara okpɔlɔ he yɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli;+ 12 shi abaashɛrɛ Maŋtsɛyeli lɛ bii lɛ ashwie agbonaa duŋ lɛ mli. Jɛmɛ ji he ni amɛbaafó ni amɛbaakpe amɛnyanyɔjiashi yɛ.”+ 13 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ asraafoiatsɛ lɛ akɛ: “Yaa. Bɔ ni ohe oye lɛ, aba mli nakai ahã bo.”+ Ni tsulɔ lɛ he wa lɛ yɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ.+

14 Ni be ni Yesu ba Petro shĩa lɛ, ebana Petro shaayoo+ kã shi kɛ atridii.+ 15 No hewɔ lɛ, eta yoo lɛ nine he,+ ni atridii lɛ tee, ni yoo lɛ te shi ni ebɔi lɛ sɔɔmɔ. 16 Shi be ni shɛ gbɛkɛnaashi lɛ, akɛ mɛi babaoo ni yɔɔ daimonioi ba eŋɔɔ; ni etsɔ wiemɔ nɔ ehã mumɔi lɛ je amɛnɔ, ni etsa mɛi ni naa nɔ lɛ fɛɛ, 17 bɔ ni afee ni nɔ ni atsɔ gbalɔ Yesaia nɔ awie lɛ aba mli akɛ: “Lɛ ewó wɔhelai lɛ, ni etere wɔpiŋmɔi lɛ.”+

18 Be ni Yesu na mɛi babaoo ni ebɔle lɛ lɛ, efã akɛ amɛfo ŋshɔ lɛ kɛya esɛɛgbɛ.+ 19 Ni woloŋmalɔ ko ba ebakɛɛ lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, he fɛɛ he ni oyaa lɛ, manyiɛ osɛɛ.”+ 20 Shi Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Osɔi yɛ bui, ni ŋwɛi loofɔji hu yɛ tsũi, shi gbɔmɔ Bi lɛ bɛ he ko ni ekɛ eyitso fɔ̃ɔ.”+ 21 Kɛkɛ ni kaselɔi lɛ ateŋ mɔ kroko kɛɛ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, ŋmɛɛ mi gbɛ ni maya mayafu mipapa dã.”+ 22 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Yaa nɔ onyiɛ misɛɛ, ni ohã gbohii lɛ afu amɛgbohii.”+

23 Ni be ni ebote lɛlɛ ko mli lɛ, ekaselɔi lɛ nyiɛ esɛɛ.+ 24 Agbɛnɛ naa! kɔɔyɔɔ ni naa wa ko tswa yɛ ŋshɔ lɛ hiɛ, ni ehã ŋshɔkei lɛ bɔi kuumɔ kɛ lɛlɛ lɛ mliwoo; shi no mli lɛ, Yesu ewɔ.+ 25 Ni amɛba amɛbatsĩɛ lɛ amɛkɛɛ: “Nuŋtsɔ, heremɔ wɔyiwala, wɔhiɛ miihe akpãtã!” 26 Shi ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛ ni nyɛhemɔkɛyeli faaa, mɛni hewɔ nyɛsheɔ gbeyei* nɛkɛ?”+ Kɛkɛ ni ete shi, ni ekã kɔɔyɔɔ ni naa wa lɛ kɛ ŋshɔ lɛ hiɛ, ni jɛmɛ jɔ diŋŋ.+ 27 No hewɔ lɛ, mɛi lɛ anaa kpɛ amɛhe ni amɛkɛɛ: “Mɛɛ gbɔmɔ nɛ? Kɔɔyɔɔ ni naa wa kɛ ŋshɔ po boɔ lɛ toi.”

28 Be ni eshɛ ŋshɔ lɛ sɛɛgbɛ, yɛ Gadarabii lɛ akpokpaa lɛ nɔ lɛ, hii enyɔ ni yɔɔ daimonioi jɛ gbohii abui* lɛ ateŋ amɛkɛ lɛ bakpe.+ Amɛhiɛ yɛ laŋlaŋ aahu akɛ mɔ ko mɔ ko nyɛɛɛ aná ekãa ni etsɔ nakai gbɛ lɛ nɔ. 29 Ni naa! amɛbolɔ waa amɛkɛɛ: “Nyɔŋmɔ Bi, mɛɛ sane wɔkɛ bo yɔɔ?+ Ani oba biɛ koni obapiŋ wɔ+ dani be ni ato lɛ ashɛ?”+ 30 No mli lɛ, kpolotoi babaoo ko miiye nii yɛ shɔŋŋ.+ 31 No hewɔ lɛ, daimonioi lɛ kpa lɛ fai amɛkɛɛ: “Kɛ́ ofã wɔ lɛ, hã wɔyabote kpolotoi babaoo lɛ amli.”+ 32 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa!” Kɛkɛ ni amɛje kpo ni amɛyabote kpolotoi lɛ amli, ni naa! kpolotoi babaoo lɛ fɛɛ wó foi gidigidi kɛjɛ gɔŋ lɛ nɔ kɛyabote ŋshɔ lɛ mli ni amɛgboi yɛ nu lɛ mli. 33 Shi kpolotoi akwɛlɔi lɛ jo foi, ni amɛtee maŋ lɛ mli ni amɛyagba nɔ fɛɛ nɔ, kɛ hii ni yɔɔ daimonioi lɛ asane lɛ hu. 34 Ni naa! maŋ muu lɛ fɛɛ je kpo koni amɛkɛ Yesu ayakpe, ni be ni amɛna lɛ lɛ, amɛkpa lɛ fai akɛ eje amɛkpokpaa lɛ nɔ eya.+

9 No hewɔ lɛ, ebote lɛlɛ lɛ mli ni efo ŋshɔ lɛ kɛtee esɛɛgbɛ, ni etee lɛ diɛŋtsɛ emaŋ lɛ mli.+ 2 Ni naa! akɛ nuu ko ni miiye kuumɔ hela ni kã saa nɔ ba Yesu ŋɔɔ. Be ni Yesu na amɛhemɔkɛyeli lɛ, ekɛɛ mɔ ni ekumɔ lɛ akɛ: “Bi, tsɛ otsui oŋmɛ omli!* Akɛ ohe eshai lɛ eke bo.”+ 3 Ni woloŋmalɔi komɛi wie yɛ amɛyitsoŋ akɛ: “Mɔ nɛɛ miiwie wiemɔ fɔŋ.” 4 Akɛni Yesu le amɛsusumɔi lɛ hewɔ lɛ, ekɛɛ: “Mɛni hewɔ nyɛsusuɔ nibii fɔji yɛ nyɛtsuii amli?+ 5 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, te enɛɛmɛi amli nɔ ni waaa lɛ, ni aaakɛɛ akɛ, ‘Akɛ ohe eshai lɛ eke bo,’ aloo ni aaakɛɛ akɛ, ‘Tee shi ni onyiɛ’?+ 6 Shi bɔ ni afee ni nyɛná nyɛle akɛ gbɔmɔ Bi lɛ yɛ hegbɛ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ akɛ ekɛ eshai keɔ lɛ—” kɛkɛ ni ekɛɛ mɔ ni ekumɔ lɛ akɛ: “Tee shi, wó osaa lɛ, ni oya oshĩa.”+ 7 Ni nuu lɛ te shi ni eyiŋ etee eshĩa. 8 Be ni mɛi ni bua shi lɛ na enɛ lɛ, gbeyei mɔmɔ amɛ, ni amɛwo Nyɔŋmɔ, mɔ ni kɛ hegbɛ ni tamɔ nɛkɛ ehã gbɔmɛi lɛ, hiɛ nyam.

9 Agbɛnɛ, be ni Yesu je jɛmɛ eyaa lɛ, ehiŋmɛi gba nuu ko ni atsɛɔ lɛ Mateo lɛ nɔ akɛ eta toohemɔhe lɛ, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Baatsɔ misɛɛnyiɛlɔ.” Kɛkɛ ni ete shi ni enyiɛ esɛɛ.+ 10 Sɛɛ mli be ni Yesu kɛ mɛi tara okpɔlɔ he amɛmiiye nii yɛ shĩa lɛ, naa! toohelɔi kɛ eshafeelɔi babaoo ba ni amɛkɛ Yesu kɛ ekaselɔi lɛ baye nii.*+ 11 Shi be ni Farisifoi lɛ na enɛ lɛ, amɛkɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛtsɔɔlɔ lɛ kɛ toohelɔi kɛ eshafeelɔi yeɔ nii?”+ 12 Be ni enu nɔ ni amɛwieɔ lɛ, ekɛɛ akɛ: “Mɛi ni yɔɔ hewalɛ lɛ, datrɛfonyo he ehiaaa amɛ, shi mɛi ni bɛ hewalɛ lɛ moŋ ehe hiaa.+ 13 No hewɔ lɛ, nyɛyaa ni nyɛyakasea nɔ ni wiemɔ nɛɛ tsɔɔ: ‘Mɔbɔnalɛ mitaoɔ, shi jeee afɔle.’+ Ejaakɛ mibaaa jalɔi atsɛmɔ, shi moŋ eshafeelɔi.”

14 Kɛkɛ ni Yohane kaselɔi lɛ ba eŋɔɔ ni amɛbabi lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ wɔ kɛ Farisifoi lɛ fɔɔ ŋmaahilɛ, shi okaselɔi lɛ ehiii ŋmaa lɛ?”+ 15 Ni Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Ayemforo wu lɛ nanemɛi lɛ bɛ yiŋtoo hewɔ ni amɛaaye awerɛho, gbii abɔ ni ayemforo wu+ lɛ kɛ amɛ yɔɔ lɛ, aloo jeee nakai? Shi gbii baaba ni abaaŋɔ ayemforo wu lɛ kɛaaje amɛteŋ kɛya,+ ni no lɛ amɛbaahi ŋmaa. 16 Mɔ ko mɔ ko kɛ mama hee* taaa mama momo, ejaakɛ mama hee lɛ baatse kɛje mama momo lɛ he, ni no baahã egbá fe tsutsu lɛ.+ 17 Ni agbɛnɛ hu, akɛ wain hee wooo wain kotokui* memeji amli. Kɛ́ afee nakai lɛ, wain kotokui lɛ baajwara ni wain lɛ baashwie shi, ni wain kotokui lɛ baafite. Shi akɛ wain hee woɔ wain kotokui hei amli, ni no baa nibii enyɔ lɛ fɛɛ ayi.”

18 Be ni ekɛɔ amɛ nibii nɛɛ, naa! nɔyelɔ ko tsi ebɛŋkɛ ni ekoto lɛ ekɛɛ: “Benɛ nɛɛ, ekolɛ mibiyoo lɛ egbo, shi ba ni okɛ onine abaŋmɛ enɔ, ni ebaaba wala mli ekoŋŋ.”+

19 Kɛkɛ ni Yesu te shi, ni Yesu kɛ ekaselɔi lɛ nyiɛ nuu lɛ sɛɛ. 20 Ni naa! yoo ko ni lá eho lɛ afii 12+ baje esɛɛgbɛ ni eta etade nɔhaanɔ lɛ naamuu lɛ he,+ 21 ejaakɛ nɔ ni yoo lɛ kɛɔ ehe nɔŋŋ ji akɛ: “Kɛ́ mita etade nɔhaanɔ lɛ he kɛkɛ lɛ, maná hewalɛ.” 22 Yesu tsɔ ehe, ni be ni ena yoo lɛ, ekɛɛ akɛ: “Biyoo, tsɛ otsui oŋmɛ omli!* Ohemɔkɛyeli lɛ ehã oná hewalɛ.”+ Ni yoo lɛ ná hewalɛ yɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ.+

23 Agbɛnɛ, be ni Yesu bote nɔyelɔ lɛ shĩa lɛ mli ni ehiŋmɛi gba mɛi ni kpãa obɛnta lɛ anɔ ni ena akɛ mɛi ni bua shi lɛ miifee hoo lɛ,+ 24 ekɛɛ akɛ: “Nyɛshia biɛ, ejaakɛ gbekɛ yoo lɛ gboko, shi wɔ kɛkɛ ewɔ.”+ Kɛkɛ ni amɛbɔi lɛ ŋmɔɔ kɛ hefɛoyeli. 25 Be ni ahã mɛi ni bua shi lɛ tee agbó lɛ naa nɔŋŋ lɛ, etee tsũ lɛ mli ni emɔ gbekɛ yoo lɛ nineshi,+ ni gbekɛ yoo lɛ te shi.+ 26 Anɔkwa, nɛkɛ sane nɛɛ gbɛ shwã nakai kpokpaa lɛ nɔ fɛɛ.

27 Be ni Yesu je jɛmɛ eyaa lɛ, shwilafoi enyɔ+ yi esɛɛ, ni amɛmiibolɔ akɛ: “David Bi, naa wɔ mɔbɔ.” 28 Be ni ebote shĩa lɛ mli lɛ, shwilafoi lɛ ba eŋɔɔ, ni Yesu bi amɛ akɛ: “Ani nyɛheɔ nyɛyeɔ akɛ manyɛ mafee enɛ?”+ Amɛhã lɛ hetoo akɛ: “Hɛɛ, Nuŋtsɔ.” 29 Kɛkɛ ni etara amɛhiŋmɛii lɛ ahe+ ekɛɛ: “Aba mli nakai ahã nyɛ yɛ nyɛhemɔkɛyeli lɛ naa.” 30 Ni amɛhiŋmɛii lɛ gbele ni amɛna nii. Agbɛnɛ hu, Yesu bɔ amɛ kɔkɔ kɛ hiɛdɔɔ akɛ: “Nyɛkwɛa ni mɔ ko mɔ ko akalea enɛ.”+ 31 Shi amɛ lɛ, be ni amɛje kpo lɛ, amɛyagbɛ ehe sane amɛshwã nakai kpokpaa lɛ nɔ fɛɛ.

32 Be ni amɛmiishi lɛ, naa! akɛ nuu mumui ko ni yɔɔ daimonio ba eŋɔɔ;+ 33 ni be ni afã daimonio lɛ, nuu mumui lɛ wie.+ Kɛkɛ ni mɛi ni bua shi lɛ anaa kpɛ amɛhe ni amɛkɛɛ: “Anako nɛkɛ nɔ ko pɛŋ yɛ Israel.”+ 34 Shi Farisifoi lɛ kɛɛ akɛ: “Daimonioi anɔyelɔ lɛ hewalɛ ekɛfamɔɔ daimonioi lɛ.”+

35 Ni Yesu yakpa maji kɛ akrowai lɛ fɛɛ anɔ, ni etsɔɔ nii yɛ amɛkpeehei lɛ, ni eshiɛ Maŋtsɛyeli lɛ he sane kpakpa lɛ, ni etsa helai srɔtoi fɛɛ kɛ gbɔmɔtsoŋ gbɔjɔmɔi srɔtoi fɛɛ.+ 36 Be ni ena mɛi babaoo lɛ, amɛnii fee lɛ mɔbɔ,+ ejaakɛ afee amɛ niseniianii, ni akpoo amɛ tamɔ gwantɛŋi ni bɛ kwɛlɔ.+ 37 Kɛkɛ ni ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, nikpamɔ lɛ fa, shi nitsulɔi lɛ faaa.+ 38 No hewɔ lɛ, nyɛkpaa nikpamɔ Nuŋtsɔ lɛ fai koni etsu nitsulɔi kɛba enikpamɔ lɛ mli.”+

10 No hewɔ lɛ, etsɛ ekaselɔi 12 lɛ ni ehã amɛ hegbɛ yɛ mumɔi ni he tseee anɔ,+ koni amɛfamɔ amɛ, ni amɛtsa helai srɔtoi fɛɛ kɛ gbɔmɔtsoŋ gbɔjɔmɔi srɔtoi fɛɛ.

2 Bɔfoi 12 lɛ agbɛ́ii nɛ:+ Klɛŋklɛŋ lɛ, Simon, mɔ ni atsɛɔ lɛ Petro lɛ,+ kɛ enyɛmi nuu Andrea;+ Yakobo kɛ enyɛmi nuu Yohane,+ ni ji Zebedeo bihii lɛ; 3 Filipo kɛ Bartolomeo;*+ Toma+ kɛ Mateo,*+ toohelɔ lɛ; Yakobo, Alfeo binuu lɛ; kɛ Tadeo;* 4 Simon, ekãalɔ* lɛ; kɛ Yuda Iskariot, mɔ ni sɛɛ mli lɛ ejie Yesu ehã lɛ.+

5 Nɛkɛ mɛi 12 nɛɛ Yesu tsu, ni ekɛ gbɛtsɔɔmɔi nɛɛ hã amɛ akɛ:+ “Nyɛkagbaa kɛyaa jeŋmaji lɛ agbɛ lɛ nɔ, ni nyɛkabotea Samariabii amaŋ ko mli;+ 6 shi moŋ, nyɛyaa Israel shĩa lɛ gwantɛŋi ni elaaje lɛ aŋɔɔ daa.+ 7 Be ni nyɛyaa lɛ, nyɛshiɛa akɛ: ‘Ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ eshɛ shi etã.’+ 8 Nyɛtsaa helatsɛmɛi,+ nyɛtea gbohii ashi, nyɛhãa kpitiyelɔi ahe atsea, nyɛfamɔa daimonioi. Yaka nyɛná, yaka nyɛkɛhãa. 9 Nyɛkakɔa shika tsuru loo jwiɛtɛi loo akɔɔble nyɛwoa nyɛhɛfiinii ni nyɛkɛ shika woɔ mli lɛ amli,+ 10 loo niyenii kotoku kɛhã gbɛfãa lɛ, loo atadei enyɔ,* loo tokota, loo dɛhiɛmɔtso,+ ejaakɛ nitsulɔ lɛ, eniyenii sa lɛ.+

11 “Maŋ fɛɛ maŋ loo akrowa fɛɛ akrowa mli ni nyɛbaabote lɛ, nyɛtaoa mɔ ni sa yɛ jɛmɛ, ni nyɛhia jɛmɛ kɛyashi nyɛbaashi.+ 12 Kɛ́ nyɛbote shĩa lɛ mli lɛ, nyɛŋaa shĩabii lɛ. 13 Kɛ́ shĩa lɛ sa lɛ, nyɛhãa toiŋjɔlɛ ni nyɛtaoɔ akɛ ená lɛ abaa enɔ;+ shi kɛ́ esaaa lɛ, nyɛhãa nyɛtoiŋjɔlɛ lɛ akua sɛɛ kɛbaa nyɛŋɔɔ. 14 He fɛɛ he ni mɔ ko hereee nyɛ, loo ebooo nyɛwiemɔi lɛ atoi yɛ lɛ, kɛ́ nyɛmiishi nakai shĩa lɛ loo nakai maŋ lɛ mli lɛ, nyɛkpokpoa nyɛnaji ahe mulu lɛ nyɛshwiea.*+ 15 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, Kojomɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, ebaawa ehã nakai maŋ lɛ fe Sodom kɛ Gomora+ shikpɔŋ lɛ.

16 “Naa! miitsu nyɛ akɛ gwantɛŋi yɛ ŋa mli gbei ateŋ; no hewɔ lɛ, nyɛhiɛ atɛ̃a tamɔ onufui, ni kɛ̃lɛ nyɛfea mɛi ni he bɛ sane ko tamɔ okpoi.+ 17 Nyɛhiɛ ahia nyɛhe nɔ yɛ gbɔmɛi ahewɔ, ejaakɛ amɛkɛ nyɛ baawo kojolɔi adɛŋ,+ ni amɛbaagwao nyɛ+ yɛ amɛkpeehei lɛ.+ 18 Ni akɛ nyɛ baaya amralofoi kɛ maŋtsɛmɛi ahiɛ+ yɛ mihewɔ, koni akɛye amɛ kɛ jeŋmaji lɛ odase.+ 19 Shi kɛ́ amɛkɛ nyɛ wo amɛdɛŋ lɛ, nyɛkayea nyɛtsui yɛ bɔ ni nyɛbaawie loo nɔ ni nyɛbaawie lɛ he, ejaakɛ akɛ nɔ ni nyɛbaawie lɛ baahã nyɛ yɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ;+ 20 ejaakɛ jeee nyɛ nyɛwieɔ lɛ, shi moŋ nyɛ-Tsɛ lɛ mumɔ lɛ ni tsɔɔ nyɛnɔ ewieɔ lɛ.+ 21 Agbɛnɛ hu, nyɛmi nuu kɛ enyɛmi nuu baahã gbele, ni tsɛ kɛ ebi baahã, ni bii baate shi awo fɔlɔi ni amɛbaahã agbe amɛ.+ 22 Ni mɛi fɛɛ baanyɛ nyɛ yɛ migbɛ́i lɛ hewɔ,+ shi mɔ ni baafi shi kɛbaaya naagbee lɛ,* lɛ eyiwala abaahere.+ 23 Kɛ́ amɛwa nyɛ yi yɛ maŋ kome mli lɛ, nyɛjoa foi kɛyaa maŋ kroko mli;+ ejaakɛ lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nyɛgbeŋ Israel maji lɛ fɛɛ anaa kɛyashi gbɔmɔ Bi lɛ baaba.

24 “Nikaselɔ nɔ kwɔɔɔ fe etsɔɔlɔ, ni nyɔŋ hu nɔ kwɔɔɔ fe enuŋtsɔ.+ 25 Efa hã nikaselɔ lɛ akɛ ebaatsɔ tamɔ etsɔɔlɔ, kɛ nyɔŋ lɛ hu akɛ ebaatsɔ tamɔ enuŋtsɔ.+ Kɛ́ mɛi tsɛ shĩatsɛ lɛ Beelzebul*+ lɛ, enyiɛ nɔŋŋ ni amɛtsɛŋ eshĩabii lɛ nakai? 26 No hewɔ lɛ, nyɛkashea amɛ gbeyei, ejaakɛ nɔ ko nɔ ko bɛ ni abu nɔ ni agbeleŋ naa, ni teemɔŋ sane ko bɛ ni aleŋ.+ 27 Nɔ ni mikɛɔ nyɛ yɛ duŋ mli lɛ, nyɛwiea yɛ la hiɛ, ni nɔ ni miwoɔ nyɛtoiŋ mikɛɔ nyɛ lɛ, nyɛshiɛa yɛ tsũi ayiteŋ.+ 28 Ni nyɛkashea mɛi ni gbeɔ gbɔmɔtso lɛ shi amɛnyɛŋ susuma* lɛ amɛgbe lɛ gbeyei;+ moŋ lɛ, nyɛshea mɔ ni baanyɛ akpãtã susuma lɛ kɛ gbɔmɔtso lɛ fɛɛ hiɛ yɛ Gehena* lɛ gbeyei.+ 29 Ani afilimatai enyɔ lɛ, jeee kapɛlɛ ni shɛɛɛ nɔ ko* ahɔ̃ɔ amɛ? Kɛ̃lɛ amɛteŋ ekome folo po egbeŋ shikpɔŋ ni nyɛ-Tsɛ lɛ leŋ.+ 30 Shi nyɛyiteŋtsɔi po lɛ, akane fɛɛ. 31 No hewɔ lɛ, nyɛkashea gbeyei; nyɛjara wa fe afilimatai babaoo.+

32 “No hewɔ lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni tsĩɔ mitã yɛ mɛi ahiɛ lɛ,+ mi hu matsĩ etã yɛ mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ hiɛ.+ 33 Shi mɔ fɛɛ mɔ ni jeɔ misɛɛ yɛ gbɔmɛi ahiɛ lɛ, mi hu makwa lɛ yɛ mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ hiɛ.+ 34 Nyɛkasusua akɛ miba ni mabahã toiŋjɔlɛ aba shikpɔŋ lɛ nɔ; jeee toiŋjɔlɛ hãmɔ miba, shi klante moŋ.+ 35 Ejaakɛ miba koni mikɛ mligbálamɔ aba nuu kɛ epapa teŋ, kɛ biyoo kɛ emami teŋ, kɛ ŋa kɛ eshaayoo teŋ.+ 36 Anɔkwa, mɔ diɛŋtsɛ shĩabii baatsɔmɔ ehenyɛlɔi. 37 Mɔ fɛɛ mɔ ni sumɔɔ epapa loo emami sane fe mi lɛ esaaa mi; ni mɔ fɛɛ mɔ ni sumɔɔ binuu loo biyoo sane fe mi lɛ esaaa mi.+ 38 Ni mɔ fɛɛ mɔ ni sumɔɔɔ akɛ ewóɔ epiŋmɔ tso* ni enyiɛɔ misɛɛ lɛ, esaaa mi.+ 39 Mɔ fɛɛ mɔ ni baa ewala* yi lɛ, ebaaje edɛŋ, ni mɔ fɛɛ mɔ ni wala* jeɔ edɛŋ yɛ mihewɔ lɛ, enine baashɛ nɔ.+

40 “Mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ nyɛ lɛ, ehereɔ mi hu, ni mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ mi lɛ, ehereɔ mɔ ni tsu mi lɛ hu.+ 41 Mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ gbalɔ yɛ gbalɔ ni eji lɛ hewɔ lɛ, ebaaná gbalɔ jweremɔnɔ,+ ni mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ jalɔ yɛ jalɔ ni eji lɛ hewɔ lɛ, ebaaná jalɔ jweremɔnɔ. 42 Ni mɔ fɛɛ mɔ ni hãa mɛi bibii nɛɛ ateŋ mɔ kome nu ni mli ejɔ kɔɔpoo kome pɛ koni enu yɛ kaselɔ ni eji lɛ hewɔ lɛ, lɛɛlɛŋ miikɛɛ nyɛ akɛ, ejweremɔnɔ lɛ ebɔŋ lɛ kɔkɔɔkɔ.”+

11 Be ni Yesu kɛ gbɛtsɔɔmɔi ehã ekaselɔi 12 lɛ egbe naa lɛ, eje jɛmɛ etee koni eyatsɔɔ nii ni eshiɛ yɛ amɛmaji lɛ amli.+

2 Shi Yohane lɛ, akɛni enu Kristo lɛ nitsumɔi lɛ ahe yɛ tsuŋwoohe+ lɛ hewɔ lɛ, etsu ekaselɔi lɛ+ 3 koni amɛyabi lɛ akɛ: “Ani bo ji Mɔ Ni Baa lɛ, aloo wɔkpa mɔ kroko gbɛ?”+ 4 Yesu hã amɛ hetoo akɛ: “Nyɛyaa ni nyɛyagbaa Yohane nɔ ni nyɛnuɔ kɛ nɔ ni nyɛnaa nɛɛ+ akɛ: 5 Shwilafoi miina nii agbɛnɛ,+ ni obubuafoi* miinyiɛ, ni aahã kpitiyelɔi+ ahe miitse, ni toimulɔi miinu nii, ni aatee gbohii ashi, ni aajaje sane kpakpa lɛ aatsɔɔ ohiafoi.+ 6 Mɔ ni hãaa mihe sane ko atɔ̃tɔ enane lɛ yɛ miishɛɛ.”+

7 Be ni mɛnɛɛmɛi nyiɛ gbɛ kɛyaa lɛ, Yesu gba mɛi babaoo lɛ Yohane he sane akɛ: “Mɛni nyɛtee ŋa lɛ nɔ koni nyɛyakwɛ?+ Gãlã ni kɔɔyɔɔ hosoɔ?+ 8 Belɛ, mɛni nyɛtee kwɛmɔ mɔ? Nuu ni esaa ehe kɛ atadei bɔdɔɔ?* Naa! mɛi ni woɔ atadei bɔdɔɔ lɛ, maŋtsɛmɛi ashĩai amɛyɔɔ. 9 No hewɔ lɛ, mɛni hewɔ kwraa nyɛje kpo? Koni nyɛyakwɛ gbalɔ? Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ nakai ni, ni efe gbalɔ po.+ 10 Mɔ nɛ ji mɔ ni aŋma yɛ ehe akɛ: ‘Naa! miitsu mitsulɔ lɛ kɛmiitsɔ ohiɛ, mɔ ni baasaa ogbɛ lɛ eto bo lɛ!’+ 11 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mɛi ni yei fɔ amɛ lɛ ateŋ mɔ ko eteko shi ni fe Yohane Baptisilɔ lɛ, shi mɔ ni ji bibioo yɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli lɛ fe lɛ.+ 12 Kɛjɛ Yohane Baptisilɔ lɛ gbii lɛ anɔ kɛbashi amrɔ nɛɛ, ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ ji oti ni mɛi miaa amɛhiɛ koni amɛshɛ he, ni mɛi ni yaa nɔ amɛmiaa amɛhiɛ lɛ anine shɛɔ nɔ.+ 13 Ejaakɛ Gbalɔi lɛ kɛ Mla lɛ* fɛɛ gba kɛbashi Yohane nɔ;+ 14 ni kɛji nyɛmiisumɔ akɛ nyɛkpɛlɛ nɔ lɛ, lɛ ji ‘Elia, mɔ ni baaba lɛ.’+ 15 Mɔ ni yɔɔ toi lɛ, hã ebo toi.

16 “Namɔ he mikɛ yinɔ nɛɛ baato?+ Amɛtamɔ gbekɛbii ni tara jaji anɔ, ni bolɔɔ amɛtsɛɔ gbekɛbii krokomɛi 17 akɛ: ‘Wɔkpã obɛnta lɛ wɔhã nyɛ, shi nyɛjooo; wɔwo yara, shi nyɛgbálaaa nyɛhe mai kɛ awerɛho.’ 18 Nakai nɔŋŋ Yohane ba, eyeee nii ni enuuu nii, shi mɛi kɛɔ akɛ, ‘Eyɛ daimonio.’ 19 Gbɔmɔ Bi lɛ ba, ni eyeɔ nii ni enuɔ nii,+ shi mɛi kɛɔ akɛ, ‘Naa! Nuu ŋmaayelɔ* kɛ wainnulɔ, toohelɔi kɛ eshafeelɔi anaanyo.’+ Fɛɛ mli lɛ, abuɔ hiɛshikamɔ jalɔ* yɛ enitsumɔi lɛ anaa.”*+

20 Kɛkɛ ni ewie eshi maji ni etsu ehewalɛ nitsumɔi lɛ ateŋ babaoo yɛ amɛmli lɛ, ejaakɛ amɛtsakeee amɛtsui: 21 “Kpoo hã bo, Korazin! Kpoo hã bo, Betsaida! ejaakɛ eji atsu hewalɛ nitsumɔi ni atsu yɛ nyɛmli lɛ yɛ Tiro kɛ Sidon kulɛ, amɛtsake amɛtsui yɛ kpekpe kɛ lamulu mli jeeŋmɔ.+ 22 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ, Kojomɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, ebaawa ehã nyɛ fe Tiro kɛ Sidon.+ 23 Ni bo, Kapernaum,+ ani abaawó onɔ kɛya ŋwɛi? Gbonyobu* lɛ mli tɔ̃ɔ obaakpeleke shi kɛya;+ ejaakɛ eji atsu hewalɛ nitsumɔi ni atsu yɛ omli lɛ yɛ Sodom kulɛ, eyɛ kɛbashi ŋmɛnɛ gbi nɛɛ. 24 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ, Kojomɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, ebaawa ehã bo fe Sodom shikpɔŋ lɛ.”+

25 Nakai be lɛ mli lɛ, Yesu here nɔ ekɛɛ: “Miijie oyi yɛ faŋŋ, Ataa, ŋwɛi kɛ shikpɔŋ Nuŋtsɔ, ejaakɛ okɛ nibii nɛɛ etee hiɛshikalɔi kɛ nilelɔi, ni ojie amɛ kpo otsɔɔ gbekɛbii bibii.+ 26 Lɛɛlɛŋ, Ataa, ejaakɛ enɛ ji gbɛ ni onáa he miishɛɛ. 27 Mi-Tsɛ kɛ nibii fɛɛ ewo midɛŋ,+ ni mɔ ko mɔ ko leee Bi lɛ jogbaŋŋ, ja Tsɛ lɛ pɛ;+ ni mɔ ko mɔ ko hu leee Tsɛ lɛ jogbaŋŋ, ja Bi lɛ pɛ, kɛ mɔ fɛɛ mɔ ni Bi lɛ sumɔɔ akɛ ejie lɛ kpo etsɔɔ lɛ lɛ.+ 28 Nyɛbaa miŋɔɔ, nyɛ mɛi fɛɛ ni eetɔ nyɛ, ni nyɛtere jatsui ni tsii, ni mahã nyɛhe ajɔ nyɛ. 29 Nyɛwóa mikɔɔŋtso lɛ nyɛfɔ̃a nyɛnɔ, ni nyɛkasea mi, ejaakɛ mihe jɔ, ni mibaa mihe shi yɛ mitsuiŋ,+ ni nyɛhe baajɔ nyɛ.* 30 Ejaakɛ mikɔɔŋtso lɛ teremɔ waaa, ni mijatsu lɛ etsiii.”

12 Nakai be lɛ mli lɛ, Yesu yatsɔ ŋmaa* ŋmɔji komɛi amli yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ. Hɔmɔ ye ekaselɔi lɛ, ni amɛbɔi ŋmaa lɛ kpɔlɔmɔ kɛ kpemɔ.+ 2 Be ni Farisifoi lɛ na enɛ lɛ, amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Naa! Okaselɔi lɛ miifee nɔ ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ afeɔ yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ.”+ 3 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛkaneko nɔ ni David fee be ni hɔmɔ ye lɛ kɛ hii ni fata ehe lɛ?+ 4 Bɔ ni ebote Nyɔŋmɔ shĩa lɛ mli ni amɛyaye blodo ni akɛmaa Nyɔŋmɔ hiɛ* lɛ,+ nɔ ko ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ lɛ loo mɛi ni fata ehe lɛ yeɔ, ja osɔfoi lɛ pɛ lɛ?+ 5 Aloo nyɛkaneko yɛ Mla lɛ mli akɛ, yɛ Hejɔɔmɔ Gbii lɛ anɔ lɛ, osɔfoi lɛ tsuɔ nii yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ mli yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ, shi abuuu amɛ akɛ amɛmiiku Mla lɛ mli?+ 6 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ nɔ ko ni fe sɔlemɔ shĩa lɛ yɛ biɛ.+ 7 Shi eji nyɛle nɔ ni wiemɔ ni ji, ‘Mɔbɔnalɛ mitaoɔ+ shi jeee afɔle’+ lɛ tsɔɔ kulɛ, nyɛbuŋ mɛi ni yeee fɔ lɛ fɔ. 8 Ejaakɛ gbɔmɔ Bi lɛ ji Hejɔɔmɔ Gbi Lɛ Nuŋtsɔ.”+

9 Be ni eshi jɛmɛ lɛ, ebote amɛkpeehe lɛ, 10 ni naa! nuu ko yɛ jɛmɛ ni enine kome egbo!+ No hewɔ lɛ, bɔ ni afee ni amɛná sane ko amɛshi lɛ lɛ, amɛbi lɛ akɛ, “Ani mla ŋmɛɔ gbɛ akɛ atsaa mɔ ko yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ?”+ 11 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛteŋ namɔ ni kɛ́ eyɛ gwantɛŋ kome, ni nakai gwantɛŋ lɛ gbee bu mli yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ lɛ, eyamɔŋ lɛ ni ejie lɛ kɛje bu lɛ mli?+ 12 Ani gbɔmɔ jara waaa kwraa fe gwantɛŋ? No hewɔ lɛ, mla ŋmɛɔ gbɛ akɛ afeɔ nɔ ko kpakpa yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ.” 13 Kɛkɛ ni ekɛɛ nuu lɛ akɛ: “Kpã onine mli.” Ni ekpã mli, ni enine lɛ hi ekoŋŋ tamɔ enine kroko lɛ. 14 Shi Farisifoi lɛ je kpo ni amɛyakpaŋ eyi nɔ koni amɛgbe lɛ. 15 Be ni Yesu ná ele enɛ lɛ, eshi jɛmɛ. Mɛi babaoo hu nyiɛ esɛɛ,+ ni etsa amɛ fɛɛ, 16 shi efã amɛ kɛ hiɛdɔɔ akɛ amɛkahã mɛi le mɔ ni eji,+ 17 bɔ ni afee ni nɔ ni atsɔ gbalɔ Yesaia nɔ awie lɛ aba mli akɛ:

18 “Naa! Mitsulɔ+ ni mihala, mɔ ni misumɔɔ, ni miyɔɔ* ehe miishɛɛ lɛ!+ Mikɛ mimumɔ lɛ baawo emli,+ ni nɔ ni ji jalɛ sane lɛ, ebaahã efee faŋŋ ehã jeŋmaji lɛ. 19 Ebéŋ,+ ni ebolɔŋ hu, ni mɔ ko nuŋ egbee hu yɛ gbɛjegbɛi wuji lɛ anɔ. 20 Ekuŋ gãlã ko ni mli edɔ, ni egbeŋ kane mli kpãa ni tsoɔ sulii lɛ,+ kɛyashi ebaahã jalɛ sane ama shi. 21 Anɔkwa, egbɛ́i lɛ baahã jeŋmaji lɛ aná hiɛnɔkamɔ.”+

22 Kɛkɛ ni amɛkɛ nuu ko ni yɔɔ daimonio, ni eji shwilafo kɛ mumui fɛɛ ba eŋɔɔ, ni etsa lɛ, ni nuu ni ji mumui lɛ wie, ni ena nii. 23 Ni mɛi ni bua shi lɛ fɛɛ anaa kpɛ amɛhe waa ni amɛbɔi kɛɛmɔ akɛ: “Ani enyɛŋ efee akɛ David Bi lɛ nɛ?” 24 Be ni Farisifoi lɛ nu enɛ lɛ, amɛkɛɛ akɛ: “Beelzebul,* daimonioi anɔyelɔ lɛ hewalɛ naa gbɔmɔ nɛɛ famɔɔ daimonioi lɛ.”+ 25 Akɛni ele amɛsusumɔi hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Maŋtsɛyeli fɛɛ maŋtsɛyeli ni teɔ shi ewoɔ lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ hiɛ kpãtãa, ni maŋ fɛɛ maŋ loo shĩa fɛɛ shĩa ni teɔ shi ewoɔ lɛ diɛŋtsɛ ehe lɛ damɔɔɔ shi. 26 Nakai nɔŋŋ kɛ́ Satan fã Satan lɛ, ete shi ewo lɛ diɛŋtsɛ ehe; belɛ, te aaafee tɛŋŋ ni emaŋtsɛyeli lɛ aaadamɔ shi lɛ? 27 Agbɛnɛ hu, kɛ́ Beelzebul hewalɛ mikɛfamɔɔ daimonioi lɛ, namɔ hewalɛ nyɛbihii* lɛ kɛfamɔɔ amɛ mɔ? Enɛ hewɔ ni amɛbaakojo nyɛ* lɛ. 28 Shi kɛ́ Nyɔŋmɔ mumɔ lɛ mikɛfamɔɔ daimonioi lɛ, no lɛ, Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ ebanina nyɛ trukaa.+ 29 Aloo te aaafee tɛŋŋ ni mɔ ko aaabote nuu hewalɔ ko shĩa ni eyashɔ̃ enibii, akɛ ja efimɔ nuu hewalɔ lɛ dã? No dani ebaanyɛ eloo eshĩa lɛ mli nibii lɛ. 30 Mɔ fɛɛ mɔ ni bɛ migbɛfaŋ lɛ, ete shi ewo mi, ni mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ mi buaaa naa lɛ, egbɛɔ eshwãa.+

31 “Enɛ hewɔ lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ, esha fɛɛ esha, loo jɛmɔ wiemɔ fɛɛ jɛmɔ wiemɔ lɛ, akɛbaake gbɔmɛi, shi wiemɔ ni awieɔ ashiɔ mumɔ lɛ, akɛkeŋ.+ 32 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni baawie wiemɔ ko eshi gbɔmɔ Bi lɛ, akɛbaake lɛ;+ shi mɔ fɛɛ mɔ ni baawie eshi mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ, akɛkeŋ lɛ, dabi, jeee yɛ je nɛɛ* mli, loo nɔ ni baaba lɛ mli.+

33 “Kɛ́ nyɛhã tso lɛ fee tso kpakpa lɛ, eyibii lɛ baafee ekpakpa, ni kɛ́ nyɛhã tso lɛ fee tso gbonyo lɛ, ewoŋ yibii kpakpai, ejaakɛ tso lɛ yibii akɛleɔ lɛ.+ 34 Onufui ashwiei,+ te aaafee tɛŋŋ ni nyɛ ni nyɛji mɛi fɔji lɛ, nyɛaanyɛ nibii kpakpai nyɛwie lɛ? Ejaakɛ nɔ ni eyi tsui lɛ obɔ kɛteke nɔ lɛ, no naabu lɛ wieɔ.+ 35 Gbɔmɔ kpakpa jieɔ nibii kpakpai kɛjɛɔ ejwetrii kpakpai ni ebua naa lɛ amli ehãa, ni gbɔmɔ fɔŋ hu jieɔ nibii fɔji kɛjɛɔ ejwetrii fɔji ni ebua naa lɛ amli ehãa.+ 36 Miikɛɛ nyɛ akɛ wiemɔ fɛɛ wiemɔ ni sɛɛnamɔ bɛ he ni mɛi baawie lɛ, amɛbaabu he akɔntaa+ yɛ Kojomɔ Gbi lɛ nɔ; 37 ejaakɛ owiemɔi anaa abaabu bo jalɔ yɛ, ni owiemɔi anaa abaabu bo fɔ yɛ.”

38 Kɛkɛ ni woloŋmalɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ ateŋ mɛi komɛi jie naa akɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔmiitao oninenaa okadi ko wɔkwɛ.”+ 39 Ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Yinɔbii fɔji kɛ gbalafitelɔi* yaa nɔ amɛtaoɔ okadi, shi ahãŋ amɛ okadi ko akɛ ja gbalɔ Yona okadi lɛ.+ 40 Ejaakɛ bɔ ni Yona ye jetsɛremɔ kɛ jenamɔ gbii etɛ yɛ ŋshɔŋ loo kpeteŋkpele lɛ musuŋ lɛ,+ nakai nɔŋŋ gbɔmɔ Bi lɛ baaye jetsɛremɔ kɛ jenamɔ gbii etɛ yɛ shikpɔŋ lɛ tsui mli.+ 41 Ninivebii lɛ kɛ nɛkɛ yinɔ nɛɛ baate shi yɛ kojomɔ lɛ mli ni amɛbaabu yinɔ nɛɛ fɔ, ejaakɛ amɛtsake amɛtsui yɛ Yona shiɛmɔ lɛ hewɔ.+ Shi naa! mɔ ko ni fe Yona yɛ biɛ.+ 42 Abaatee wuoyigbɛ maŋnyɛ lɛ kɛ yinɔ nɛɛ shi yɛ kojomɔ lɛ mli ni ebaabu yinɔ nɛɛ fɔ, ejaakɛ maŋnyɛ lɛ jɛ shikpɔŋ lɛ naagbeehei lɛ eba ebabo Solomon hiɛshikamɔ lɛ toi.+ Shi naa! mɔ ko ni fe Solomon yɛ biɛ.+

43 “Kɛ́ mumɔ ni he tseee ko je gbɔmɔ mli lɛ, eyatsɔɔ hei ni nu bɛ kɛtaoɔ hejɔɔmɔhe, ni enáaa eko.+ 44 Kɛkɛ lɛ ekɛɔ akɛ, ‘Maku misɛɛ maya mishĩa ni mifã yɛ mli lɛ mli,’ ni kɛ́ ebashɛ lɛ, enaa akɛ shĩa lɛ kã shi efolo ni abɛɛ mli, ni asaa mli. 45 Kɛkɛ lɛ eyaa ni eyaŋɔɔ mumɔi krokomɛi kpawo ni feɔ efɔŋ fe lɛ kɛfataa ehe, ni kɛ́ amɛbote mli lɛ, amɛhiɔ jɛmɛ; ni nakai mɔ lɛ naagbee shihilɛ tsɔɔ efɔŋ fe klɛŋklɛŋ nɔ lɛ.+ Nakai nɔŋŋ hu ebaaba lɛ yɛ yinɔ fɔŋ nɛɛ gbɛfaŋ.”

46 Be ni ekã he ekɛ mɛi ni bua shi lɛ wieɔ lɛ, no mli lɛ, emami kɛ enyɛmimɛi hii+ lɛ damɔ agbó lɛ naa amɛmiitao amɛkɛ lɛ awie.+ 47 No hewɔ lɛ, mɔ ko kɛɛ lɛ akɛ: “Naa! Omami kɛ onyɛmimɛi hii lɛ damɔ agbó lɛ naa amɛmiitao amɛkɛ bo awie.” 48 Ehere nɔ ekɛɛ mɔ lɛ akɛ: “Namɔ ji mimami, ni namɛi ji minyɛmimɛi hii?” 49 Ni ekpã enine mli kɛtsɔɔ ekaselɔi lɛ, ni ekɛɛ: “Naa! Mimami kɛ minyɛmimɛi hii lɛ nɛ!+ 50 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni feɔ mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ suɔmɔnaa nii lɛ, nakai mɔ lɛ ji minyɛmi nuu kɛ minyɛmi yoo kɛ mimami.”+

13 Nakai gbi lɛ nɔ lɛ, Yesu shi shĩa lɛ ni eyata ŋshɔ lɛ naa. 2 Ni mɛi babaoo bua amɛhe naa kɛba eŋɔɔ, no hewɔ lɛ, ekwɔ lɛlɛ ko ni eta mli, ni mɛi lɛ fɛɛ damɔ ŋshɔ lɛ naa.+ 3 Kɛkɛ ni etsɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ etsɔɔ amɛ nibii pii+ ekɛɛ: “Naa! Nidulɔ ko yiŋ etee nidumɔ.+ 4 Be ni eduɔ nii lɛ, dumɔwui lɛ ekomɛi yashwie gbɛ he, ni loofɔji ba amɛbakɔlɔ amɛye.+ 5 Ekrokomɛi yashwie tɛsaa nɔ, he ni amɛnáaa sũ babaoo yɛ, ni amrɔ lɛ amɛkwɛ̃kwɛ̃ɛ ejaakɛ sũ lɛ mli kwɔɔɔ.+ 6 Shi be ni hulu lɛ te shi lɛ eshã amɛ, ni akɛni amɛbɛ shishifã hewɔ lɛ, amɛŋala. 7 Ekrokomɛi yashwie ŋmeii ateŋ ni ŋmeii lɛ hole amɛhe nɔ ni amɛmia amɛ.+ 8 Ni ekrokomɛi hu yashwie sũ kpakpa nɔ, ni amɛbɔi yibiiwoo, eko wo 100, eko wo 60, ni ekroko hu wo 30.+ 9 Mɔ ni yɔɔ toi lɛ, hã ebo toi.”+

10 No hewɔ lɛ, kaselɔi lɛ ba eŋɔɔ amɛbabi lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ otsɔɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ owieɔ otsɔɔ amɛ lɛ?”+ 11 Ehere nɔ akɛ: “Nyɛ lɛ akɛhã nyɛ akɛ nyɛnu ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ he teemɔŋ saji krɔŋkrɔŋi lɛ ashishi,+ shi amɛ lɛ akɛhãko amɛ. 12 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni yɔɔ nɔ ko lɛ, abaahã lɛ eko afata he, ni abaahã ená ni eteke nɔ; shi mɔ fɛɛ mɔ ni bɛ nɔ ko lɛ, nɔ ni eyɔɔ po lɛ, abaashɔ̃ yɛ edɛŋ.+ 13 Enɛ hewɔ mitsɔɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ miwieɔ mitsɔɔ amɛ lɛ; ejaakɛ amɛkwɛɔ nii moŋ, shi amɛkwɛɔ lɛ efolo, ni amɛnuɔ moŋ, shi amɛnuɔ lɛ efolo, ni amɛnuuu shishi hu.+ 14 Ni Yesaia gbalɛ lɛ miiba mli yɛ amɛgbɛfaŋ. Ekɛɔ akɛ: ‘Nu lɛ nyɛbaanu moŋ nɛ, shi nyɛnuŋ shishi kɔkɔɔkɔ, ni kwɛmɔ lɛ nyɛbaakwɛ moŋ nɛ, shi nyɛnaŋ kɔkɔɔkɔ.+ 15 Ejaakɛ maŋ nɛɛ tsui ekpiliŋ, ni amɛkɛ amɛtoii nuɔ moŋ shi amɛfeee he nɔ ko, ni amɛŋamɔ amɛhiŋmɛii koni amɛkɛ amɛhiŋmɛii akana ni amɛkɛ amɛtoii akanu ni amɛkɛ amɛtsui akanu shishi ni amɛku amɛsɛɛ, ni mitsa amɛ.’+

16 “Shi nyɛhiŋmɛii yɛ miishɛɛ ejaakɛ amɛmiina nii, kɛ nyɛtoii hu, ejaakɛ amɛmiinu nii.+ 17 Ejaakɛ lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, gbalɔi kɛ jalɔi babaoo shwe akɛ amɛna nibii ni nyɛnaa nɛɛ, shi amɛyanaaa,+ ni amɛshwe akɛ amɛnu nibii ni nyɛnuɔ nɛɛ, shi amɛyanuuu.

18 “Agbɛnɛ, nyɛboa nuu ni yadu nii lɛ he nɔkwɛmɔnɔ* lɛ mlitsɔɔmɔ lɛ toi.+ 19 Kɛ́ mɔ ko nu Maŋtsɛyeli lɛ he wiemɔ lɛ shi enuuu shishi lɛ, mɔ fɔŋ+ lɛ baa ebasháa nɔ ni adu yɛ etsui mli lɛ; enɛ ji nɔ ni adu yɛ gbɛ lɛ he lɛ.+ 20 Shi nɔ ni adu yɛ tɛsaa nɔ lɛ ji mɔ ni nuɔ wiemɔ lɛ ni amrɔ lɛ emɔɔ mli kɛ miishɛɛ.+ 21 Shi akɛni ebɛ shishifã yɛ emli hewɔ lɛ, ehiɔ shi be fioo, ni kɛ́ amanehulu loo yiwaa te shi yɛ wiemɔ lɛ hewɔ lɛ, amrɔ lɛ enane tɔ̃tɔɔ. 22 Ni nɔ ni adu yɛ ŋmeii ateŋ lɛ ji mɔ ni nuɔ wiemɔ lɛ, shi tsui ni ayeɔ yɛ je nɛɛ* mli nibii ahe+ lɛ kɛ ninámɔ lakamɔ lɛ miaa wiemɔ lɛ, ni ewooo yibii.+ 23 Shi nɔ ni adu yɛ sũ kpakpa lɛ nɔ lɛ ji mɔ ni nuɔ wiemɔ lɛ ni enuɔ shishi, ni ewoɔ yibii lɛɛlɛŋ lɛ, eko woɔ 100, eko woɔ 60, ni ekroko hu woɔ 30.”+

24 Egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* kroko ekɛɛ: “Ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ nuu ko ni du dumɔwu kpakpa yɛ eŋmɔ mli. 25 Be ni mɛi ewɔ lɛ, ehenyɛlɔ ba ni ebadu jwɛi kɛfutu wiiti lɛ ni eshi etee. 26 Be ni wiiti lɛ kwɛ̃ ni ewo yibii lɛ, kɛkɛ ni jwɛi lɛ hu pue. 27 No hewɔ lɛ, shĩatsɛ lɛ nyɔji lɛ ba eŋɔɔ ni amɛbabi lɛ akɛ, ‘Nuŋtsɔ, ani jeee dumɔwu kpakpa odu yɛ oŋmɔ lɛ mli lɛ? Belɛ, nɛgbɛ jwɛi nɛɛ jɛ mɔ?’ 28 Ekɛɛ amɛ akɛ, ‘Henyɛlɔ ko, nuu ko bafee enɛ.’+ Nyɔji lɛ kɛɛ lɛ akɛ, ‘No hewɔ lɛ, ani obaasumɔ ni wɔya wɔyafamɔ amɛ?’ 29 Ekɛɛ akɛ, ‘Dabi, bɔ ni afee ni ekaba lɛ akɛ be ni nyɛfamɔɔ jwɛi lɛ, nyɛbaafamɔ wiiti lɛ hu kɛfutu. 30 Nyɛhãa fɛɛ adaraa kɛyashi nikpamɔ be lɛ, ni nikpamɔ be lɛ mli lɛ, makɛɛ nikpalɔi lɛ akɛ: Klɛŋklɛŋ lɛ, nyɛfamɔa jwɛi lɛ, ni nyɛfimɔa amɛ keikei, ni nyɛshãa; no sɛɛ lɛ, nyɛbuaa wiiti lɛ naa kɛyawoa minitoohe lɛ.’”+

31 Egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* kroko ekɛɛ: “Ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ sinapi wu, ni mɔ ko kɔ ni edu yɛ eŋmɔ mli.+ 32 Anɔkwa, eji dumɔwui lɛ ateŋ bibioo kwraa, shi kɛ́ eda lɛ, eji yelibai* lɛ ateŋ nɔ ni da fe fɛɛ, ni ebatsɔɔ tso, ni no hewɔ lɛ, ŋwɛi loofɔji baa amɛbahiɔ eniji lɛ anɔ.”

33 Esaa egba amɛ nɔkwɛmɔnɔ* kroko ekɛɛ: “Ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ ashikishaŋ-sha ni yoo ko kɛfutu ashikishaŋ ni falɛ shɛɔ susumɔnii agboi etɛ mli kɛyashi fɛɛ sha.”+

34 Nibii nɛɛ fɛɛ lɛ, Yesu tsɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ ekɛ mɛi babaoo lɛ wie. Anɔkwa, ekɛ amɛ ewieee ni ekɛ nɔkwɛmɔnɔ* tsuuu nii,+ 35 bɔ ni afee ni nɔ ni atsɔ gbalɔ lɛ nɔ awie lɛ aba mli akɛ: “Magbele minaa kɛ nɔkwɛmɔnii;* majaje nibii ni akɛtee kɛjɛ shishijee lɛ* matsɔɔ.”+

36 Agbɛnɛ, be ni ewo mɛi babaoo lɛ gbɛ lɛ, etee shĩa lɛ mli. Ekaselɔi lɛ ba eŋɔɔ amɛbakɛɛ akɛ: “Tsɔɔmɔ wɔ ŋmɔ lɛ mli jwɛi lɛ he nɔkwɛmɔnɔ* lɛ shishi.” 37 Ehã hetoo akɛ: “Mɔ ni du dumɔwu kpakpa lɛ ji gbɔmɔ Bi lɛ; 38 ŋmɔ lɛ ji je lɛ.+ Dumɔwu kpakpa lɛ ji Maŋtsɛyeli lɛ bii lɛ, shi jwɛi lɛ ji mɔ fɔŋ lɛ bii lɛ,+ 39 ni henyɛlɔ ni du amɛ lɛ ji Abonsam. Nikpamɔ be lɛ ji jeŋ ko* naagbee gbii, ni nikpalɔi lɛ ji ŋwɛibɔfoi. 40 No hewɔ lɛ, bɔ ni abua jwɛi lɛ anaa ni ashã kɛ la lɛ, nakai nɔŋŋ ebaaba lɛ yɛ je lɛ* naagbee gbii lɛ amli.+ 41 Gbɔmɔ Bi lɛ baatsu ebɔfoi, ni amɛbaabua nanetɔ̃tɔmɔnii fɛɛ kɛ mɛi ni tsuɔ nitsumɔi ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ lɛ anaa kɛje e-Maŋtsɛyeli lɛ mli, 42 ni amɛbaashɛrɛ amɛ amɛshwie la kɛ flɔnɔɔ lɛ mli.+ Jɛmɛ ji he ni amɛbaafó ni amɛbaakpe amɛnyanyɔjiashi yɛ. 43 Nakai beiaŋ lɛ, jalɔi lɛ baakpɛ waa tamɔ hulu+ yɛ amɛ-Tsɛ lɛ Maŋtsɛyeli lɛ mli. Mɔ ni yɔɔ toi lɛ, hã ebo toi.

44 “Ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ jwetri ko ni akɛtee yɛ shikpɔŋ ko mli, ni nuu ko yana ni ekɛto; ni miishɛɛ ni ená lɛ sɔŋŋ hewɔ lɛ etee eyahɔ̃ɔ nibii fɛɛ ni eyɔɔ, ni eyahé nakai shikpɔŋ lɛ.+

45 “Agbɛnɛ hu ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ jarayelɔ gbɛfalɔ ko ni miitao adiagbai* kpakpai. 46 Be ni eyana adiagba* kome ni jara wa lɛ, etee ni amrɔ lɛ eyahɔ̃ɔ nibii fɛɛ ni eyɔɔ lɛ ni eyahé.+

47 “Shi kome ekoŋŋ lɛ, ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ yaa* ni aŋmɛ yɛ ŋshɔ mli koni edũ ŋshɔŋ loi srɔtoi lɛ fɛɛ eko. 48 Be ni eyi lɛ, amɛgbala kɛba ŋshɔ lɛ naa, ni amɛtara shi amɛbua ekpakpai lɛ anaa+ amɛwo nii amli, shi nɔ ni ehiii+ lɛ amɛshɛrɛ amɛshwie. 49 Nakai ebaaba lɛ yɛ je lɛ* naagbee gbii lɛ amli. Ŋwɛibɔfoi lɛ baaya ni amɛyatse mɛi fɔji lɛ kɛje jalɔi lɛ ahe 50 ni amɛbaashɛrɛ amɛ amɛshwie la kɛ flɔnɔɔ lɛ mli. Jɛmɛ ji he ni amɛbaafó ni amɛbaakpe amɛnyanyɔjiashi yɛ.

51 “Ani nyɛnu nii nɛɛ fɛɛ shishi?” Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Hɛɛ.” 52 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Kɛ́ nakai ni lɛ, tsɔɔlɔ fɛɛ tsɔɔlɔ ni atsɔɔ lɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ he nii lɛ, etamɔ mɔ ko, shĩatsɛ ko ni jieɔ nibii hei kɛ nibii memeji fɛɛ kɛjɛɔ ejwetritoohe lɛ.”

53 Be ni Yesu gba amɛ nɔkwɛmɔnii* nɛɛ egbe naa lɛ, eshi jɛmɛ etee. 54 Be ni eba emaŋ lɛ mli lɛ,+ ebɔi amɛ nitsɔɔmɔ yɛ amɛkpeehe lɛ, ni no hã amɛhe jɔ̃ amɛhe ni amɛkɛɛ: “Nɛgbɛ nuu nɛɛ ná hiɛshikamɔ kɛ hewalɛ nitsumɔi nɛɛ kɛjɛ?+ 55 Ani jeee kapintafonyo lɛ bi lɛ nɛ?+ Ani jeee emami atsɛɔ lɛ Maria, ni enyɛmimɛi hii lɛ hu atsɛɔ amɛ Yakobo kɛ Yosef kɛ Simon kɛ Yuda lɛ?+ 56 Ni enyɛmimɛi yei lɛ, ani jeee wɔ kɛ amɛ fɛɛ yɔɔ biɛ? Hewɔ lɛ, nɛgbɛ nuu nɛɛ ná nii nɛɛ fɛɛ kɛjɛ mɔ?”+ 57 No hewɔ lɛ, amɛnane tɔ̃tɔ yɛ ehewɔ.+ Shi Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Awoɔ gbalɔ hiɛ nyam yɛ he fɛɛ he, ja emaŋ kɛ lɛ diɛŋtsɛ eshĩa kɛkɛ.”+ 58 Ni etsuuu hewalɛ nitsumɔi babaoo yɛ jɛmɛ yɛ hemɔkɛyeli ni amɛbɛ lɛ hewɔ.

14 Nakai be lɛ mli lɛ, Herode, ni ji kpokpaa nɔyelɔ* lɛ, nu Yesu he sane+ 2 ni ekɛɛ etsuji lɛ akɛ: “Yohane Baptisilɔ lɛ ni. Atee lɛ shi kɛjɛ gbohii ateŋ, ni no hewɔ ni enyɛɔ etsuɔ hewalɛ nitsumɔi nɛɛ.”+ 3 Ejaakɛ Herode* mɔ Yohane ni efimɔ lɛ, ni ewo lɛ tsuŋ yɛ Herodia, ni ji enyɛmi nuu Filipo ŋa lɛ hewɔ.+ 4 Ejaakɛ no mli lɛ, Yohane kɛɔ lɛ akɛ: “Mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ oŋɔɔ lɛ akɛ oŋa.”+ 5 Eyɛ mli akɛ eesumɔ ni egbe lɛ moŋ, shi eeshe maŋbii lɛ gbeyei, ejaakɛ amɛbuɔ lɛ gbalɔ.+ 6 Shi be ni ayeɔ Herode fɔmɔ gbi+ lɛ, Herodia biyoo lɛ bajo yɛ nifeemɔ lɛ shishi, ni esa Herode hiɛ jogbaŋŋ aahu+ 7 akɛ ekã oblayoo lɛ kitã akɛ, nɔ fɛɛ nɔ ni ebaabi lɛ lɛ, ebaahã lɛ. 8 Kɛkɛ ni emami wo lɛ ŋaa, ni ebakɛɛ akɛ: “Okɛ Yohane Baptisilɔ lɛ yitso afɔ̃ plɛte mli ohã mi yɛ biɛ.”+ 9 Enɛ dɔ maŋtsɛ lɛ moŋ, shi kitãi ni ekamɔ lɛ, kɛ mɛi ni kɛ lɛ tara okpɔlɔ lɛ he amɛyeɔ nii lɛ ahewɔ lɛ, efã akɛ akɛhã lɛ. 10 No hewɔ lɛ, etsu ni ayafo Yohane yitso yɛ tsuŋwoohe lɛ. 11 Akɛ eyitso lɛ fɔ̃ plɛte mli ni akɛbahã oblayoo lɛ, ni lɛ hu ekɛyahã emami. 12 Sɛɛ mli lɛ, ekaselɔi lɛ ba ni amɛbawó egbonyo lɛ, ni amɛyafu; ni amɛba amɛbabɔ Yesu amaniɛ. 13 Be ni Yesu nu enɛ lɛ, ebote lɛlɛ mli ni eshi jɛmɛ kɛtee koni ekome eyahɔ he ko banee. Shi be ni maŋbii lɛ nu lɛ, amɛnyiɛ amɛnane nɔ kɛjɛ maji lɛ amli kɛnyiɛ esɛɛ.+

14 Be ni ebashɛ ŋshɔ lɛ naa lɛ, ena mɛi babaoo bua shi, ni amɛnii fee lɛ mɔbɔ,+ ni etsa amɛteŋ helatsɛmɛi lɛ.+ 15 Shi be ni shɛ gbɛkɛnaashi lɛ, ekaselɔi lɛ ba eŋɔɔ amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Biɛ etse ehe banee, ni je ena momo; wó mɛi lɛ gbɛ koni amɛya akrowai lɛ amli amɛyahé niyenii.”+ 16 Shi Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Ehe ehiaaa ni amɛshi; nyɛ nyɛhãa amɛ nɔ ko amɛyea.” 17 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Wɔbɛ nɔ ko yɛ biɛ akɛ ja blodoi enumɔ kɛ ŋshɔŋ loi enyɔ.” 18 Ekɛɛ akɛ: “Nyɛkɛbahãa mi yɛ biɛ.” 19 Ni efã mɛi lɛ akɛ amɛtara shi yɛ jwɛi lɛ anɔ. Kɛkɛ ni ekɔlɔ blodoi enumɔ kɛ loi enyɔ lɛ, ni ekwɛ ŋwɛi, ni esɔle,*+ ni no sɛɛ lɛ ekumɔ blodoi lɛ amli, ni ekɛhã kaselɔi lɛ, ni kaselɔi lɛ hu kɛhã mɛi lɛ. 20 Ni amɛ fɛɛ amɛye ni amɛtɔrɔ, ni amɛkɔlɔ blodo kukuji ni shwɛ lɛ, kɛntɛŋi 12 obɔbɔ.+ 21 No mli lɛ, mɛi ni ye nii lɛ ayifalɛ aaafee hii 5,000, akaneee yei kɛ gbekɛbii.+ 22 Kɛkɛ ni amrɔ lɛ, ehã ekaselɔi lɛ bote lɛlɛ lɛ mli koni amɛtsɔ ehiɛ kɛya ŋshɔ lɛ sɛɛgbɛ, koni ewo mɛi lɛ gbɛ.+

23 Be ni ewo mɛi lɛ gbɛ egbe naa lɛ, ekome too ekwɔ kɛtee gɔŋ lɛ nɔ koni eyasɔle.+ Be ni je na lɛ, no mli lɛ, ekome too eyɔɔ jɛmɛ. 24 Be nɛɛ mli lɛ, lɛlɛ lɛ kɛ ŋshɔ lɛ naa jekɛ* ni ŋshɔkei lɛ miihɛlɛ lɛlɛ lɛ, ejaakɛ amɛmiikpee kɔɔyɔɔ. 25 Shi nyɔɔŋ buu be ni ji ejwɛ* lɛ nɔ lɛ, enyiɛ ŋshɔ lɛ hiɛ kɛba amɛŋɔɔ. 26 Be ni ekaselɔi lɛ ahiŋmɛi gba enɔ akɛ enyiɛ ŋshɔ lɛ hiɛ lɛ, amɛtsui fã ni amɛkɛɛ: “Ninaa nɛ!” Ni amɛbolɔ ejaakɛ amɛmiishe gbeyei. 27 Shi amrɔ lɛ, Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛtsɛa nyɛtsui nyɛŋmɛa nyɛmli!* Mi ni; nyɛkashea gbeyei.”+ 28 Petro here nɔ akɛ: “Nuŋtsɔ, kɛ́ bo ni lɛ, fã mi koni matsɔ nu lɛ hiɛ kɛba oŋɔɔ.” 29 Ni ekɛɛ: “Ba!” Ni Petro je lɛlɛ lɛ mli, ni enyiɛ nu lɛ hiɛ ni eeya Yesu ŋɔɔ. 30 Shi be ni ekwɛ kɔɔyɔɔ ni tswaa waa lɛ, eshe gbeyei. Ni be ni ebɔi nu lɛ shishi yaa lɛ, ebo ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, heremɔ mi!” 31 Ni amrɔ lɛ, Yesu kpã enine mli ni emɔ emli, ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Bo ni ohemɔkɛyeli faaa, mɛni hewɔ ohã oyiŋ fee bo kɔshikɔshi?”+ 32 Be ni amɛbote lɛlɛ lɛ mli lɛ, kɔɔyɔɔ lɛ kpa tswaa. 33 Kɛkɛ ni mɛi ni yɔɔ lɛlɛ lɛ mli lɛ koto lɛ amɛkɛɛ: “Nyɔŋmɔ Bi ji bo lɛɛlɛŋ.” 34 Ni amɛfo ŋshɔ lɛ, ni amɛba Genesaret shikpɔŋ lɛ nɔ.+

35 Be ni hii ni yɔɔ jɛmɛ lɛ yoo lɛ lɛ, amɛtsu akɛ wiemɔ tee jɛmɛ niiaŋ fɛɛ, ni mɛi kɛ mɛi fɛɛ ni bɛ hewalɛ lɛ ba eŋɔɔ. 36 Ni amɛkpa lɛ fai akɛ ehã amɛta etade nɔhaanɔ lɛ naamuu lɛ he kɛkɛ,+ ni mɛi fɛɛ ni ta he lɛ ná hewalɛ ekoŋŋ.

15 Kɛkɛ ni Farisifoi kɛ woloŋmalɔi jɛ Yerusalem ba Yesu ŋɔɔ+ amɛbakɛɛ akɛ: 2 “Mɛni hewɔ okaselɔi lɛ kuɔ blematsɛmɛi lɛ akusum lɛ mli lɛ? Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, amɛfɔɔɔ amɛdɛ̃* kɛ́ amɛyaaye nii.”+

3 Ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛkuɔ Nyɔŋmɔ kitã lɛ mli yɛ nyɛkusum lɛ hewɔ?+ 4 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, Nyɔŋmɔ kɛɛ akɛ, ‘Okɛ woo ahã opapa kɛ omami,’+ ni ‘Mɔ ni jɛɔ epapa loo emami lɛ, agbe lɛ.’+ 5 Shi nyɛkɛɔ akɛ, ‘Mɔ fɛɛ mɔ ni kɛɔ epapa loo emami akɛ: “Nɔ fɛɛ nɔ ni miyɔɔ ni kulɛ obaaná he sɛɛ lɛ, eji nikeenii ni ajɔɔ nɔ ahã Nyɔŋmɔ” lɛ,+ 6 ehe ehiaaa ni ekɛ woo hãa epapa kwraa.’ No hewɔ lɛ, nyɛgu Nyɔŋmɔ wiemɔ lɛ yɛ nyɛkusum lɛ hewɔ.+ 7 Osatofoi, eja jogbaŋŋ akɛ Yesaia gba yɛ nyɛhe be ni ekɛɛ akɛ:+ 8 ‘Maŋ nɛɛ kɛ amɛnaabu woɔ mihiɛ nyam, shi amɛtsuii kɛ mi teŋ jekɛ waa. 9 Amɛyaa nɔ amɛjáa mi efolo, ejaakɛ amɛtsɔɔ tsɔɔmɔi ni ji gbɔmɛi akitãi.’”+ 10 Ni etsɛ mɛi babaoo lɛ kɛba emasɛi ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛboa toi ni nyɛnua shishi:+ 11 Jeee nɔ ni boteɔ gbɔmɔ daaŋ lɛ ji nɔ ni buleɔ lɛ, shi moŋ nɔ ni jɛɔ edaaŋ lɛ ji nɔ ni buleɔ lɛ.”+

12 Kɛkɛ ni kaselɔi lɛ ba eŋɔɔ amɛbakɛɛ lɛ akɛ: “Ani ole akɛ be ni Farisifoi lɛ nu nɔ ni owie lɛ ewo amɛmli la?”*+ 13 Ehere nɔ ekɛɛ: “Tso fɛɛ tso ni jeee miŋwɛi Tsɛ lɛ du lɛ, abaafã. 14 Nyɛkafoa amɛdaaŋ. Gbɛtsɔɔlɔi shwilafoi ji amɛ. Kɛ́ shwilafo tsɔɔ shwilafo gbɛ lɛ, amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛbaayagbee bu mli.”+ 15 Petro here nɔ ekɛɛ: “Gbálamɔ nɔkwɛmɔnɔ* lɛ mli otsɔɔ wɔ.” 16 Kɛkɛ ni ekɛɛ akɛ: “Ani nyɛ hu nyɛnuuu nii ashishi lolo?+ 17 Ani nyɛleee akɛ nɔ fɛɛ nɔ ni boteɔ mɔ daaŋ lɛ, musuŋ eyaa ni ajieɔ awoɔ tiafi mli? 18 Shi nɔ fɛɛ nɔ ni jɛɔ daaŋ jeɔ kpo lɛ, tsui lɛ mli ejɛɔ, ni nomɛi buleɔ gbɔmɔ.+ 19 Akɛ nɔkwɛmɔnɔ lɛ, tsui lɛ mli susumɔi fɔji jɛɔ:+ gbɔmɔgbei, gbalafitemɔi, ajwamaŋbɔi,* jui, amale odasei, kɛ wiemɔi fɔji ni awieɔ ashiɔ Nyɔŋmɔ.* 20 Enɛɛmɛi ji nibii ni buleɔ gbɔmɔ; shi dɛ̃ ni afɔɔɔ* dani ayeɔ nii lɛ, no buleee gbɔmɔ.”

21 Agbɛnɛ, Yesu shi jɛmɛ kɛtee Tiro kɛ Sidon kpokpaa lɛ nɔ.+ 22 Ni naa! Foinike yoo ko ni jɛ nakai kpokpaa lɛ nɔ lɛ ba ebabolɔ ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, David Bi, naa mi mɔbɔ. Daimonio miihao mibiyoo waa.”+ 23 Shi efooo yoo lɛ daaŋ. No hewɔ lɛ ekaselɔi lɛ ba eŋɔɔ amɛbakpa lɛ fai akɛ: “Wo lɛ gbɛ ni eya, ejaakɛ eebolɔ kɛmiinyiɛ wɔsɛɛ.” 24 Ehã hetoo ekɛɛ: “Atsuuu mi mɔ ko mɔ ko ŋɔɔ, akɛ ja Israel shĩa lɛ gwantɛŋi ni elaaje lɛ aŋɔɔ pɛ atsu mi.”+ 25 Shi yoo lɛ ba ni ebakoto lɛ ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, ye obua mi!” 26 Ehã lɛ hetoo akɛ: “Ejaaa akɛ akɔɔ bii lɛ ablodo lɛ ni ashɛɔ afɔ̃ɔ gbeebii lɛ ahiɛ.” 27 Yoo lɛ kɛɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, nakai ni, shi yɛ anɔkwale mli lɛ, gbeebii lɛ yeɔ fufuji ni jɛɔ amɛnuŋtsɔmɛi lɛ akpɔlɔ lɛ nɔ shwieɔ shi lɛ.”+ 28 Kɛkɛ ni Yesu here lɛ nɔ ekɛɛ: “Ao yoo, ohemɔkɛyeli da; bɔ ni otaoɔ lɛ, aba mli nakai ahã bo.” Ni ebiyoo lɛ he wa lɛ yɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ.

29 Ni Yesu je jɛmɛ eba Galilea Ŋshɔ lɛ naa gbɛ,+ ni ekwɔ kɛtee gɔŋ lɛ nɔ, ni eyata shi yɛ jɛmɛ. 30 Kɛkɛ ni mɛi babaoo ba emasɛi, ni amɛkɛ obubuafoi,* kɛ kpajelɔi, kɛ shwilafoi, kɛ mumuii, kɛ mɛi krokomɛi pii ba, ni amɛkɛ amɛ bashwie enaji anaa, ni etsa amɛ.+ 31 Ni be ni mɛi lɛ na akɛ mumuii miiwie, ni kpajelɔi ahe miiwa amɛ, ni obubuafoi* miinyiɛ, ni shwilafoi miina nii lɛ, amɛnaa kpɛ amɛhe, ni amɛwo Israel Nyɔŋmɔ lɛ hiɛ nyam.+

32 Shi Yesu tsɛ ekaselɔi lɛ kɛba emasɛi ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛi lɛ anii miifee mi mɔbɔ,+ ejaakɛ gbii etɛ sɔŋŋ nɛ ni amɛkɛ mi ehi shi, ni amɛbɛ nɔ ko ni amɛbaaye. Misumɔɔɔ akɛ miwoɔ amɛ gbɛ kɛ hɔmɔ,* ejaakɛ ekolɛ, amɛhiɛ baayadi amɛ ni amɛbaayagbee shi yɛ gbɛ lɛ nɔ.”+ 33 Shi kaselɔi lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Nɛgbɛ wɔbaaná blodo ni fa yɛ biɛ ni etse ehe banee nɛɛ bɔ ni baashɛ mɛi babaoo nɛɛ anaa?”+ 34 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Blodoi enyiɛ nyɛyɔɔ?” Amɛkɛɛ akɛ: “Kpawo, kɛ ŋshɔŋ loi bibii fioo ko.” 35 Ni be ni efã mɛi lɛ akɛ amɛtara shikpɔŋ lɛ, 36 ekɔlɔ blodoi kpawo lɛ kɛ loi lɛ, ni be ni eda shi lɛ sɛɛ lɛ, ekumɔ mli ni ekɛhã kaselɔi lɛ, ni kaselɔi lɛ hu kɛhã mɛi lɛ.+ 37 Ni amɛ fɛɛ amɛye ni amɛtɔrɔ, ni amɛkɔlɔ blodo kukuji ni shwɛ lɛ, kɛntɛŋi agboi* kpawo obɔbɔ.+ 38 Ni mɛi ni ye nii lɛ ayifalɛ ji hii 4,000, akaneee yei kɛ gbekɛbii. 39 Agbɛnɛ, be ni ewo mɛi lɛ gbɛ lɛ, ebote lɛlɛ mli ni eba Magadan kpokpaa lɛ nɔ.+

16 Ni Farisifoi lɛ kɛ Sadukifoi lɛ ba emasɛi, ni bɔ ni afee ni amɛka lɛ lɛ, amɛbi lɛ koni efee okadi ko ni jɛ ŋwɛi etsɔɔ amɛ.+ 2 Ni ehere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Kɛ́ shɛ gbɛkɛnaashi lɛ, nyɛkɛɔ akɛ, ‘Nugbɔ enɛŋ, ejaakɛ ŋwɛi etsu,’ 3 ni leebi lɛ nyɛkɛɔ akɛ, ‘Ŋmɛnɛ lɛ, jeŋ baajɔ ni nugbɔ baanɛ ejaakɛ ŋwɛi etsu, shi ehiɛ eha.’ Nyɛle ŋwɛi atatui lɛ ashishitsɔɔmɔ, shi bei lɛ ahe okadii lɛ, nyɛnyɛɛɛ shishi nyɛtsɔɔ. 4 Yinɔbii fɔji kɛ gbalafitelɔi* yaa nɔ amɛtaoɔ okadi, shi ahãŋ amɛ okadi ko+ akɛ ja Yona okadi lɛ.”+ Kɛkɛ ni eshi amɛ ni eyiŋ etee.

5 Agbɛnɛ, kaselɔi lɛ fo ŋshɔ lɛ kɛtee ŋshɔ lɛ sɛɛ, ni amɛhiɛ kpa nɔ akɛ amɛbaakɔlɔ blodoi kɛya.+ 6 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛgbɛa nyɛhiŋmɛiiaŋ, ni nyɛkwɛa jogbaŋŋ yɛ Farisifoi lɛ kɛ Sadukifoi lɛ ashikishaŋ-sha lɛ he.”+ 7 Kɛkɛ ni amɛbɔi niiahesusumɔ yɛ amɛteŋ amɛkɛɛ: “Wɔkɔɔɔ blodo ko kwraa kɛbaaa.” 8 Akɛni Yesu le enɛ hewɔ lɛ, ekɛɛ akɛ: “Nyɛ ni nyɛhemɔkɛyeli faaa, mɛni hewɔ nyɛwiewieɔ yɛ nyɛteŋ akɛ nyɛhiɛɛɛ blodo lɛ? 9 Ani nyɛnako oti lɛ lolo, aloo nyɛkaiii blodoi enumɔ ni mikɛlɛ hii 5,000 lɛ, kɛ kɛntɛŋi abɔ ni nyɛloo lɛ?+ 10 Aloo blodoi kpawo ni mikɛlɛ hii 4,000 lɛ, kɛ kɛntɛŋi agboi* abɔ ni nyɛhole lɛ?+ 11 Te fee tɛŋŋ ni nyɛkɔɔɔ sɛɛ akɛ jeee blodoi ahe mikɛ nyɛ wie lɛ? Shi moŋ, nyɛkwɛa jogbaŋŋ yɛ Farisifoi lɛ kɛ Sadukifoi lɛ ashikishaŋ-sha lɛ he.”+ 12 Kɛkɛ ni amɛkɔ sɛɛ akɛ, ekɛɛ amɛkwɛ jogbaŋŋ yɛ Farisifoi lɛ kɛ Sadukifoi lɛ atsɔɔmɔ lɛ he, shi jeee yɛ ashikishaŋ-sha ni akɛfeɔ blodo lɛ he.

13 Be ni Yesu ba Kaisarea Filipi kpokpaa lɛ nɔ lɛ, ebi ekaselɔi lɛ akɛ: “Namɔ mɛi kɛɔ akɛ gbɔmɔ Bi lɛ ji?”+ 14 Amɛkɛɛ akɛ: “Mɛi komɛi kɛɔ akɛ Yohane Baptisilɔ lɛ,+ mɛi komɛi hu kɛɔ akɛ Elia,+ ni mɛi krokomɛi hu kɛɔ akɛ Yeremia loo gbalɔi lɛ ateŋ mɔ kome.” 15 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Shi nyɛ lɛ, namɔ nyɛkɛɔ akɛ miji?” 16 Simon Petro hã hetoo akɛ: “Bo ji Kristo lɛ,+ Nyɔŋmɔ hiɛkãalɔ lɛ Bi lɛ.”+ 17 Yesu here lɛ nɔ akɛ: “Simon, Yona bi, miishɛɛ ji onɔ, ejaakɛ jeee heloo kɛ lá* jie enɛ kpo tsɔɔ bo, shi moŋ mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ ni.+ 18 Agbɛnɛ hu miikɛɛ bo akɛ: Bo ji Petro,+ ni tɛsaa+ nɛɛ nɔ matswa misafo lɛ mama, ni Gbonyobu* lɛ naa agbói lɛ nyɛŋ nɔ aye. 19 Mikɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ naa samfei lɛ baahã bo, ni nɔ fɛɛ nɔ ni ooofi yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ, afi yɛ ŋwɛi momo, ni nɔ fɛɛ nɔ ni ooofɛne yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ, afɛne yɛ ŋwɛi momo.” 20 Kɛkɛ ni efã kaselɔi lɛ kɛ hiɛdɔɔ akɛ amɛkakɛɛ mɔ ko mɔ ko akɛ lɛ ji Kristo lɛ.+

21 Kɛjɛ nakai be lɛ nɔ kɛyaa lɛ, Yesu bɔi ekaselɔi lɛ tsɔɔmɔ akɛ esa akɛ eya Yerusalem ni eyana nɔ babaoo yɛ onukpai lɛ kɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ adɛŋ, ni abaagbe lɛ, ni yɛ gbi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ, abaatee lɛ shi.+ 22 Kɛkɛ ni Petro ŋɔ lɛ kɛtee afã ni ebɔi ehiɛ kamɔ ekɛɛ: “Nuŋtsɔ, kaatsɛ efɔŋ ohã ohe;* enɛ baŋ onɔ kɔkɔɔkɔ.”+ 23 Shi etsɔ ehe ni ekɛɛ Petro akɛ: “Ho misɛɛ, Satan! Ootɔ̃tɔ minane, ejaakɛ ojwɛŋŋ Nyɔŋmɔ jwɛŋmɔi shi moŋ gbɔmɛi ajwɛŋmɔi ojwɛŋɔ.”+

24 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Kɛ́ mɔ ko miisumɔ akɛ enyiɛ misɛɛ lɛ, ekwa ehe ni ewó epiŋmɔ tso* lɛ ni eya nɔ enyiɛ misɛɛ.+ 25 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni miisumɔ akɛ ebaa ewala* yi lɛ, ebaaje edɛŋ, shi mɔ fɛɛ mɔ ni wala* jeɔ edɛŋ yɛ mihewɔ lɛ, enine baashɛ nɔ.+ 26 Anɔkwa, mɛɛ nɔ kpakpa gbɔmɔ baaná kɛ́ enine shɛ jeŋ muu lɛ fɛɛ nɔ shi ewala* je edɛŋ?+ Aloo mɛni gbɔmɔ kɛbaahã yɛ ewala* najiaŋ?*+ 27 Ejaakɛ gbɔmɔ Bi lɛ baaba yɛ e-Tsɛ lɛ anunyam lɛ mli kɛ ebɔfoi lɛ, kɛkɛ lɛ ebaahã mɔ fɛɛ mɔ nɔ ni sa lɛ yɛ enifeemɔ naa.+ 28 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ mɛi komɛi yɛ mɛi ni damɔ biɛ nɛɛ ateŋ ni amɛsaŋ amɛnaa gbele kɔkɔɔkɔ kɛyashi amɛbaana gbɔmɔ Bi lɛ miiba yɛ e-Maŋtsɛyeli lɛ mli.”+

17 Gbii ekpaa sɛɛ lɛ, Yesu kɛ Petro kɛ Yakobo kɛ enyɛmi Yohane fata ehe, ni ekɛ amɛ tee gɔŋ ni kwɔ ko nɔ, ekɛ amɛ pɛ.+ 2 Ni etsake yɛ amɛhiɛ; ehiɛ kpɛ tamɔ hulu, ni etadei anɔhaanɔi lɛ yɛ tamɔ la.+ 3 Ni naa! amɛna Mose kɛ Elia ni amɛkɛ Yesu miigba sane. 4 Kɛkɛ ni Petro kɛɛ Yesu akɛ: “Nuŋtsɔ, ehi hã wɔ akɛ wɔyɛ biɛ. Kɛ́ oosumɔ lɛ, mafee mama tsũi etɛ yɛ biɛ, onɔ ekome, Mose nɔ ekome, kɛ Elia hu nɔ ekome.” 5 Be ni ekã he ewieɔ lɛ, naa! atatu ko ni kpɛɔ waa baha amɛnɔ, ni naa! gbee ko jɛ atatu lɛ mli kɛɛ: “Mɔ nɛ ji mi-Bi ni misumɔɔ lɛ lɛ, mɔ ni miná ehe miishɛɛ lɛ.+ Nyɛboa lɛ toi.”+ 6 Be ni kaselɔi lɛ nu enɛ lɛ, amɛkɛ amɛhiɛ bumɔ shi ni amɛshe gbeyei naakpa. 7 Kɛkɛ ni Yesu tsi ebɛŋkɛ amɛ ni etara amɛhe ekɛɛ: “Nyɛtea shi. Nyɛkashea gbeyei.” 8 Be ni amɛhole amɛhiɛ nɔ lɛ, amɛnaaa mɔ ko akɛ ja Yesu kome pɛ. 9 Be ni amɛkpelekeɔ gɔŋ lɛ, Yesu fã amɛ ekɛɛ: “Nyɛkagbaa mɔ ko mɔ ko ninaa lɛ kɛyashi abaatee gbɔmɔ Bi lɛ shi kɛjɛ gbohii ateŋ.”+

10 Shi kaselɔi lɛ bi lɛ akɛ: “No hewɔ lɛ, mɛni hewɔ woloŋmalɔi lɛ kɛɔ akɛ ja Elia eba dã lɛ?”+ 11 Ni ehere nɔ ekɛɛ akɛ: “Elia miiba lɛɛlɛŋ, ni ebaasaa nibii fɛɛ.+ 12 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ, Elia eba momo, ni amɛyooo lɛ shi moŋ amɛfee lɛ nɔ fɛɛ nɔ ni amɛsumɔɔ.+ Nakai nɔŋŋ hu gbɔmɔ Bi lɛ baana nɔ yɛ amɛdɛŋ.”+ 13 Kɛkɛ ni kaselɔi lɛ kɔ sɛɛ akɛ Yohane Baptisilɔ lɛ he ekɛ amɛ wie lɛ.

14 Be ni amɛshɛ he ni mɛi babaoo lɛ yɔɔ lɛ,+ nuu ko ba eŋɔɔ bakula shi yɛ ehiɛ, ni ekɛɛ: 15 “Nuŋtsɔ, naa mibinuu lɛ mɔbɔ, ejaakɛ eeye gbiligbili ni ebɛ hewalɛ. Efɔɔ la mli gbeemɔ, ni efɔɔ nu hu mli gbeemɔ.+ 16 Mikɛ lɛ bahã okaselɔi lɛ, shi amɛnyɛɛɛ amɛtsa lɛ.” 17 Ni Yesu here nɔ akɛ: “Nyɛ yinɔbii ni bɛ hemɔkɛyeli ni bɛ nyɛŋɛlɛ nɔ,+ be enyiɛ kwraa mikɛ nyɛ baahi shi kɛyashi? Miná nyɛhe tsui kɛyashi mɛɛ be? Nyɛkɛ lɛ abaa miŋɔɔ yɛ biɛ.” 18 Kɛkɛ ni Yesu kã daimonio lɛ hiɛ, ni eje emli, ni gbekɛ nuu lɛ ná hewalɛ kɛjɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ.+ 19 Kɛkɛ ni kaselɔi lɛ pɛ ba Yesu ŋɔɔ ni amɛbabi lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ wɔnyɛɛɛ daimonio lɛ wɔfã lɛ?” 20 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛhemɔkɛyeli ni faaa lɛ hewɔŋ. Ejaakɛ lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, kɛ́ nyɛyɛ hemɔkɛyeli ni dalɛ tamɔ sinapi wu lɛ, nyɛbaakɛɛ gɔŋ nɛɛ akɛ, ‘Fãa kɛjɛ biɛ kɛya jɛmɛ,’ ni ebaafã, ni nɔ ko nɔ ko bɛ ni nyɛnyɛŋ nyɛfee.”+ 21* ——

22 Be ni amɛyabua amɛhe naa yɛ Galilea lɛ, Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Abaajie gbɔmɔ Bi lɛ awo gbɔmɛi adɛŋ,+ 23 ni amɛbaagbe lɛ, ni yɛ gbi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ, abaatee lɛ shi.”+ Ni amɛwerɛ ho amɛhe waa.

24 Be ni amɛshɛ Kapernaum lɛ, hii ni heɔ drakmai enyɔ* too lɛ ba Petro ŋɔɔ amɛbabi lɛ akɛ: “Ani nyɛtsɔɔlɔ lɛ wooo drakmai enyɔ too lɛ?”+ 25 Ekɛɛ akɛ: “Ewoɔ.” Shi be ni ebote shĩa lɛ mli lɛ, Yesu klɛŋklɛŋ kɛ lɛ wie ekɛɛ: “Te osusuɔ tɛŋŋ, Simon? Namɛi adɛŋ shikpɔŋ lɛ nɔ maŋtsɛmɛi lɛ heɔ too loo too ni aŋkroaŋkroi woɔ lɛ kɛjɛɔ? Yɛ amɛ diɛŋtsɛ amɛbii lɛ adɛŋ loo mɛikpɔji adɛŋ?” 26 Be ni ekɛɛ akɛ: “Yɛ mɛikpɔji adɛŋ” lɛ, Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Belɛ, yɛ anɔkwale mli lɛ, esaaa akɛ bii lɛ woɔ too. 27 Shi bɔ ni afee ni wɔkatɔ̃tɔ amɛnane lɛ,+ yaa ŋshɔ lɛ naa oyafɔ̃ kpoŋ, ni klɛŋklɛŋ loo ni baabakɔ kpoŋ lɛ, shá lɛ, ni kɛ́ ogbɛ edaaŋ lɛ, obaana jwiɛtɛi kapɛlɛ.* Jiemɔ ni okɛhã amɛ kɛhã mi kɛ bo fɛɛ.”

18 Nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ nɔŋŋ lɛ, kaselɔi lɛ ba Yesu ŋɔɔ amɛbakɛɛ akɛ: “Namɔ ji agbo fe fɛɛ yɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli?”+ 2 No hewɔ lɛ, etsɛ gbekɛ bibioo ko kɛba emasɛi, ni ekɛ lɛ damɔ amɛteŋ 3 ni ekɛɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ: Kɛ́ nyɛtsakeee* ni nyɛbaatsɔmɔ tamɔ gbekɛbii lɛ,+ nyɛboteŋ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli kɔkɔɔkɔ.+ 4 No hewɔ lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni baaba ehe shi tamɔ gbekɛ bibioo nɛɛ, lɛ ji agbo fe fɛɛ yɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli;+ 5 ni mɔ fɛɛ mɔ ni hereɔ gbekɛ bibioo tamɔ nɛkɛ yɛ migbɛ́i mli lɛ, ehereɔ mi hu. 6 Shi mɔ fɛɛ mɔ ni tɔ̃tɔɔ bibii nɛɛ ni heɔ yeɔ lɛ ateŋ mɔ kome nane lɛ, ehi akɛ akɛ wiɛtɛ ni teji gbalaa baawo ekuɛ ni ashɛ lɛ afɔ̃ ŋshɔ teŋ.+

7 “Kpoo hã je lɛ yɛ nanetɔ̃tɔmɔnii lɛ ahewɔ! Anɔkwa, bɔ fɛɛ bɔ ni fee lɛ, nanetɔ̃tɔmɔnii lɛ baaba, shi kpoo hã mɔ ni nanetɔ̃tɔmɔnɔ lɛ baatsɔ enɔ kɛba lɛ! 8 No hewɔ lɛ, kɛ́ onine loo onane tɔ̃tɔɔ onane lɛ, foo yɛ ohe oshɛ ofɔ̃.+ Ehi akɛ obaabote wala mli akɛ kpajelɔ loo obubuafo* fe nɔ ni oyɛ niji enyɔ loo naji enyɔ ni abaashɛ bo afɔ̃ naanɔ la* lɛ mli.+ 9 Agbɛnɛ hu, kɛ́ ohiŋmɛi tɔ̃tɔɔ onane lɛ, fãa oshɛ ofɔ̃. Ehi akɛ okɛ hiŋmɛi kome baabote wala mli fe nɔ ni oyɛ hiŋmɛii enyɔ ni abaashɛ bo afɔ̃ Gehena la* lɛ mli.+ 10 Nyɛkwɛa jogbaŋŋ koni nyɛkanyaŋea bibii nɛɛ ateŋ mɔ kome, ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, amɛbɔfoi ni yɔɔ ŋwɛi lɛ kwɛɔ mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ hiɛ daa.+ 11* ——

12 “Te nyɛsusuɔ tɛŋŋ? Kɛ́ mɔ ko yɛ gwantɛŋi 100 ni amɛteŋ ekome du gbɛ lɛ,+ ani eshiŋ 99 lɛ yɛ gɔji lɛ anɔ ni eya eyatao nɔ ni edu gbɛ lɛ?+ 13 Ni kɛ́ ena lɛ lɛ, lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, emii shɛɔ ehe yɛ no he fe 99 ni eduko gbɛ lɛ. 14 Nakai nɔŋŋ mi-Tsɛ* ni yɔɔ ŋwɛi lɛ sumɔɔɔ akɛ bibii nɛɛ ateŋ mɔ kome po hiɛ kpãtãa.+

15 “Shi kɛ́ onyɛmi fee esha ko lɛ, yaa ni oyatsɔɔ lɛ etɔmɔ lɛ,* okɛ lɛ yi enyɔ lɛ pɛ.+ Kɛ́ ebo bo toi lɛ, no lɛ, onine eshɛ onyɛmi lɛ nɔ.*+ 16 Shi kɛ́ ebooo toi lɛ, okɛ mɔ kome loo mɛi enyɔ afata ohe koni yɛ odasefoi enyɔ loo etɛ awiemɔ* naa lɛ, sane fɛɛ sane ama shi.+ 17 Shi kɛ́ ebooo amɛ toi lɛ, kɛɛmɔ asafo lɛ. Kɛ́ ebooo asafo lɛ hu toi lɛ, buu lɛ tamɔ jeŋmajiaŋbii lɛ ateŋ mɔ ko,+ kɛ toohelɔ.+

18 “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nɔ fɛɛ nɔ ni nyɛbaafi yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ, afi yɛ ŋwɛi momo, ni nɔ fɛɛ nɔ ni nyɛbaafɛne yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ lɛ, afɛne yɛ ŋwɛi momo. 19 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ ekoŋŋ akɛ, kɛ́ nyɛteŋ mɛi enyɔ kpã gbee yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ yɛ nɔ ko ni he hiaa ni amɛbiɔ lɛ he lɛ, mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ baahã aba mli ahã amɛ.+ 20 Ejaakɛ he ni mɛi enyɔ loo mɛi etɛ ebua amɛhe naa yɛ, yɛ migbɛ́i mli lɛ, miyɛ amɛteŋ yɛ jɛmɛ.”+

21 Kɛkɛ ni Petro ba ebakɛɛ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, shii enyiɛ esa akɛ minyɛmi atɔ̃ minɔ ni mikɛke lɛ? Kɛyashi shii kpawo lo?” 22 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Miikɛɛ bo akɛ, jeee kɛyashi shii kpawo, shi moŋ kɛyashi shii 77.*+

23 “No hewɔ ni ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ maŋtsɛ ko ni taoɔ akɛ ekɛ enyɔji abu akɔntaa lɛ. 24 Be ni ekɛ amɛ bɔi akɔntaabuu lɛ, akɛ nuu ko ni hiɛ lɛ nyɔmɔ talɛntai 10,000* ba ehiɛ. 25 Shi akɛni ebɛ nɔ ko ni ekɛaawo nyɔmɔ lɛ hewɔ lɛ, enuŋtsɔ lɛ fã akɛ ahɔ̃ɔ lɛ kɛ eŋa kɛ ebii kɛ nii fɛɛ ni eyɔɔ ni akɛwo nyɔmɔ lɛ.+ 26 No hewɔ lɛ, nyɔŋ lɛ ho egbee shi ni ekpa lɛ fai ekɛɛ, ‘Too otsui shi ohã mi, ni mawo bo nyɔmɔ lɛ fɛɛ.’ 27 Nakai nyɔŋ lɛ nuŋtsɔ lɛ musuŋ tsɔ lɛ yɛ enɛ hewɔ, ni eŋmɛɛ ehe ni ekɛ enyɔmɔ lɛ ke lɛ.+ 28 Shi nakai nyɔŋ lɛ je kpo ni eyana enanemɛi nyɔji lɛ ateŋ mɔ kome ni hiɛ lɛ nyɔmɔ denarioi 100,* ni ekpiti lɛ, ni ebɔi esɛ̃ miamɔ ekɛɛ, ‘Wo mi nyɔmɔ ni ohiɛ mi lɛ fɛɛ.’ 29 No hewɔ lɛ, enaanyo nyɔŋ lɛ ho egbee shi ni ebɔi lɛ faikpamɔ ekɛɛ, ‘Too otsui shi ohã mi, ni mawo bo nyɔmɔ lɛ.’ 30 Shi ekpɛlɛɛɛ, moŋ lɛ, ehã awo lɛ tsuŋ kɛyashi be ni ebaawo lɛ nyɔmɔ lɛ. 31 Be ni enanemɛi nyɔji lɛ na nɔ ni tee nɔ lɛ, egbá amɛnaa waa, ni amɛtee amɛyabɔ amɛnuŋtsɔ lɛ nibii ni etee nɔ lɛ fɛɛ. 32 Kɛkɛ ni enuŋtsɔ lɛ hã ayatsɛ lɛ kɛba ni ekɛɛ lɛ akɛ: ‘Nyɔŋ fɔŋ, be ni okpa mi fai lɛ, mikɛ onyɔmɔ lɛ fɛɛ ke bo. 33 Ani esaaa akɛ kulɛ bo hu onaa onaanyo nyɔŋ lɛ mɔbɔ tamɔ bɔ ni mina bo mɔbɔ lɛ?’+ 34 Kɛkɛ ni enuŋtsɔ lɛ mli fu, ni ekɛ lɛ wo tsuŋwoohe nɔkwɛlɔi lɛ adɛŋ, kɛyashi be ni ebaawo nyɔmɔ lɛ fɛɛ. 35 Mi-Tsɛ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ hu kɛ nyɛ baaye yɛ nakai gbɛ nɔŋŋ nɔ,+ kɛ́ nyɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ kɛ enyɛmi tɔmɔ ekeee lɛ kɛjɛɛɛ etsui mli.”+

19 Be ni Yesu wie wiemɔi nɛɛ egbe naa lɛ, eshi Galilea, ni eba Yudea husui lɛ anaa yɛ Yordan sɛɛ.+ 2 Agbɛnɛ hu, mɛi babaoo diɛŋtsɛ nyiɛ esɛɛ, ni etsa amɛ yɛ jɛmɛ.

3 Ni Farisifoi lɛ ba eŋɔɔ kɛ yiŋtoo akɛ amɛmiiba amɛbaka lɛ, ni amɛbi lɛ akɛ: “Ani mla ŋmɛɔ gbɛ ni nuu ashwie eŋa* yɛ sane fɛɛ sane hewɔ?”+ 4 Ehere nɔ ekɛɛ akɛ: “Ani nyɛkaneko akɛ mɔ ni bɔ amɛ yɛ shishijee lɛ, ebɔ amɛ nuu kɛ yoo+ 5 ni ekɛɛ akɛ: ‘Enɛ hewɔ lɛ, nuu baashi epapa kɛ emami ni ebaakpɛtɛ eŋa he, ni amɛyi enyɔ lɛ fɛɛ amɛbaatsɔ heloo kome’?+ 6 No hewɔ lɛ, amɛjeee mɛi enyɔ dɔŋŋ, shi moŋ heloo kome. No hewɔ lɛ, nɔ ni Nyɔŋmɔ kɛtsa lɛ,* gbɔmɔ ko akagbála mli.”+ 7 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Belɛ, mɛni hewɔ mɔ ni Mose fã akɛ ahã yoo lɛ shwiemɔ wolo ni ashwie lɛ lɛ?”+ 8 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛtsuiŋwalɛ lɛ hewɔ ni Mose hã nyɛ hegbɛ akɛ nyɛshwie nyɛŋamɛi lɛ,+ shi jeee nakai eji kɛjɛ shishijee.+ 9 Miikɛɛ nyɛ akɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni shwieɔ eŋa, ni jeee akɛ eŋa lɛ ebɔ ajwamaŋ,* ni ekɛ mɔ kroko boteɔ gbalashihilɛ mli lɛ, efite gbãla.”*+

10 Kaselɔi lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ nɛkɛ sane lɛ ji yɛ nuu kɛ eŋa teŋ lɛ, belɛ ehiii akɛ aboteɔ gbalashihilɛ mli mɔ.” 11 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Jeee mɛi fɛɛ mɔɔ wiemɔ nɛɛ mli, ja mɛi ni yɔɔ nikeenii lɛ kɛkɛ.+ 12 Ejaakɛ osaii komɛi yɛ ni afɔ amɛ nakai, ni osaii komɛi yɛ ni gbɔmɛi sa amɛ, ni osaii komɛi hu yɛ ni amɛ diɛŋtsɛ amɛsa amɛhe yɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ hewɔ. Mɔ ni baanyɛ mli amɔ lɛ, hã emɔ mli.”+

13 Kɛkɛ ni akɛ gbekɛbii bibii ba eŋɔɔ koni ekɛ eniji ashwie amɛnɔ ni esɔle ehã amɛ, shi kaselɔi lɛ wie amɛhiɛ.+ 14 Shi Yesu kɛɛ akɛ: “Nyɛŋmɛa gbekɛbii lɛ ahe ni amɛbaa miŋɔɔ, ni nyɛkatsĩa amɛ gbɛ, ejaakɛ mɛi ni tamɔ nɛkɛ lɛ anɔ ji ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ.”+ 15 Ni ekɛ eniji shwie amɛnɔ, ni eshi jɛmɛ.

16 Agbɛnɛ naa! nuu ko ba eŋɔɔ ebabi lɛ akɛ: “Tsɔɔlɔ, mɛɛ nɔ kpakpa esa akɛ mafee koni maná naanɔ wala?”+ 17 Ekɛɛ lɛ akɛ: “Mɛni hewɔ obiɔ mi nɔ kpakpa he sane? Mɔ kome yɔɔ ni ji mɔ kpakpa.+ Shi kɛ́ ootao obote wala mli lɛ, ye kitãi lɛ anɔ daa.”+ 18 Ekɛɛ lɛ akɛ: “Te amɛmli nɔ ni ji lɛ?” Yesu kɛɛ: “Kaagbe gbɔmɔ,+ kaafite gbãla,*+ kaaju,+ kaaye amale odase,+ 19 okɛ woo ahã opapa kɛ omami,+ ni osumɔ onyɛmi gbɔmɔ tamɔ bo diɛŋtsɛ ohe.”+ 20 Oblanyo lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Miyeɔ enɛɛmɛi fɛɛ anɔ; mɛni shwɛɔ mi lolo?” 21 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ ootao oye emuu* lɛ, yaahɔ̃ɔ onibii ni okɛhã ohiafoi, ni obaaná jwetri yɛ ŋwɛi;+ ni oba obatsɔ misɛɛnyiɛlɔ.”+ 22 Be ni oblanyo lɛ nu wiemɔ nɛɛ, ewerɛ ho ehe ni eyiŋ etee, ejaakɛ eyɛ nii pii.+ 23 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, ebaawa kɛhã niiatsɛ akɛ eeebote ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ mli.+ 24 Shi kome ekoŋŋ lɛ, miikɛɛ nyɛ akɛ, ewaaa kɛhãaa afukpɔŋɔ akɛ eeetsɔ abui hiŋmɛi mli fe nɔ ni niiatsɛ aaabote Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli.”+

25 Be ni kaselɔi lɛ nu enɛ lɛ, amɛhe jɔ̃ amɛhe naakpa amɛkɛɛ: “Belɛ, namɔ yiwala abaanyɛ ahere mɔ?”+ 26 Yesu kwɛ amɛ gãa ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Gbɔmɛi agbɛfaŋ lɛ anyɛŋ enɛ afee, shi Nyɔŋmɔ nyɛɔ nii fɛɛ efeɔ.”+

27 Kɛkɛ ni Petro here nɔ ekɛɛ: “Naa! Wɔshi nibii fɛɛ ni wɔbanyiɛ osɛɛ; no hewɔ lɛ, mɛni wɔbaaná?”+ 28 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, be ni abaafee nibii ehee lɛ, be mli ni gbɔmɔ Bi lɛ ta enunyam maŋtsɛ sɛi lɛ nɔ lɛ, nyɛ mɛi ni nyɛnyiɛ misɛɛ nɛɛ, nyɛ hu nyɛbaatara maŋtsɛ sɛii 12 nɔ, ni nyɛkojo Israel wekui 12 lɛ.+ 29 Ni mɔ fɛɛ mɔ ni eshi shĩai loo nyɛmimɛi hii loo nyɛmimɛi yei loo epapa loo emami loo bii loo shikpɔji yɛ migbɛ́i lɛ hewɔ lɛ, abaato lɛ najiaŋ toi oha, ni ebaaná naanɔ wala.+

30 “Shi klɛŋklɛŋbii babaoo baatsɔmɔ sɛɛkpeebii, ni sɛɛkpeebii baatsɔmɔ klɛŋklɛŋbii.+

20 “Ejaakɛ ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ shĩatsɛ ko ni je kpo leebi maŋkpa koni eyabɔ nitsulɔi apaa kɛya ewain ŋmɔ mli.+ 2 Be ni ekɛ nitsulɔi lɛ eye naa akɛ ebaahã amɛ denario* kome kɛhã gbi kome lɛ, ewo amɛ gbɛ kɛtee ewain ŋmɔ lɛ mli. 3 Be ni eje kpo aaafee ŋmɛlɛtswaa ni ji etɛ* lɛ nɔ hu lɛ, eyana mɛi krokomɛi damɔ jara lɛ nɔ ni amɛtsuuu nɔ ko; 4 ni ekɛɛ amɛ akɛ, ‘Nyɛ hu nyɛyaa wain ŋmɔ lɛ mli, ni nɔ ni sa lɛ mahã nyɛ.’ 5 No hewɔ lɛ, amɛyiŋ amɛtee. Ni eje kpo ekoŋŋ aaafee ŋmɛlɛtswaa ni ji ekpaa* kɛ ŋmɛlɛtswaa ni ji nɛɛhu* lɛ nɔ, ni eyafee nakai nɔŋŋ. 6 Naagbee lɛ, aaafee ŋmɛlɛtswaa ni ji 11* lɛ nɔ lɛ, eje kpo ni eyana mɛi krokomɛi hu damɔ shi, ni ekɛɛ amɛ akɛ, ‘Mɛni hewɔ nyɛdamɔ biɛ gbi muu fɛɛ ni nyɛtsuuu nɔ ko?’ 7 Amɛhere nɔ akɛ, ‘Ejaakɛ mɔ ko ebɔko wɔ apaa.’ Ekɛɛ amɛ akɛ, ‘Nyɛ hu nyɛyaa wain ŋmɔ lɛ mli.’

8 “Be ni shɛ gbɛkɛ lɛ, wain ŋmɔtsɛ lɛ kɛɛ enitsumɔ nɔkwɛlɔ lɛ akɛ, ‘Tsɛ nitsulɔi lɛ ni owo amɛ nyɔmɔ,+ jee shishi kɛjɛ sɛɛkpeebii lɛ anɔ kɛyashi klɛŋklɛŋbii lɛ anɔ.’ 9 Be ni mɛi ni abɔ amɛ apaa yɛ ŋmɛlɛtswaa ni ji 11 lɛ nɔ lɛ ba lɛ, amɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ ná denario* kome. 10 No hewɔ lɛ, be ni klɛŋklɛŋbii lɛ ba lɛ, amɛsusu akɛ amɛbaaná nɔ ni fa fe nakai, shi amɛ hu amɛná denario* kome nyɔmɔwoo. 11 Be ni amɛnine shɛ nɔ lɛ, amɛbɔi tɔkemɔ kɛ shĩatsɛ lɛ woo 12 ni amɛkɛɛ, ‘Sɛɛkpeebii nɛɛ tsu nii ŋmɛlɛtswaa kome; shi okɛ amɛ eye tamɔ bɔ ni okɛ wɔ, ni wɔtsu nii waa gbi muu fɛɛ ni hulu eshã wɔ lɛ, eye lɛ nɔŋŋ!’ 13 Shi ehere nɔ ekɛɛ amɛteŋ mɔ kome akɛ, ‘Anyɛmi, mifeko bo efɔŋ. Ani jeee denario* kome okɛ mi ye naa, aloo?+ 14 Hemɔ nɔ ni ji onɔ lɛ ni oya. Miisumɔ ni mahã sɛɛkpeebii nɛɛ bɔ ni mihã bo lɛ nɔŋŋ. 15 Ani mibɛ hegbɛ akɛ mikɛ mi diɛŋtsɛ minii feɔ nɔ ni misumɔɔ? Aloo ohiŋmɛi miikɔ̃ nii anɔ* yɛ ekpakpa* ni mifeɔ lɛ hewɔ?’+ 16 Nakai nɔŋŋ sɛɛkpeebii lɛ baatsɔmɔ klɛŋklɛŋbii, ni klɛŋklɛŋbii lɛ baatsɔmɔ sɛɛkpeebii.”+

17 Be ni amɛkwɔɔ kɛyaa Yerusalem lɛ, Yesu kɛ kaselɔi 12 lɛ tee afã, ni ekɛɛ amɛ yɛ gbɛ lɛ nɔ akɛ:+ 18 “Naa! Wɔmiikwɔ kɛmiiya Yerusalem, ni akɛ gbɔmɔ Bi lɛ baawo osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ adɛŋ. Amɛbaabu lɛ gbele fɔ+ 19 ni amɛkɛ lɛ baahã jeŋmajiaŋbii lɛ koni amɛye ehe fɛo ni amɛgwao lɛ ni amɛgbe lɛ yɛ tso jaŋŋ nɔ;+ ni yɛ gbi ni ji etɛ lɛ nɔ lɛ, abaatee lɛ shi.”+

20 Kɛkɛ ni Zebedeo bihii+ lɛ anyɛ kɛ ebihii lɛ ba emasɛi, ni ebakoto lɛ koni ebi lɛ nɔ ko.+ 21 Ekɛɛ yoo lɛ akɛ: “Mɛni otaoɔ?” Yoo lɛ here lɛ nɔ akɛ: “Kɛɛmɔ koni mibihii enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome ata oninejurɔ nɔ, ni mɔ kome hu ata obɛku nɔ, yɛ o-Maŋtsɛyeli lɛ mli.”+ 22 Yesu hã hetoo akɛ: “Nyɛleee nɔ ni nyɛbiɔ lɛ. Ani nyɛbaanyɛ nyɛnu kɔɔpoo ni miiba mibanu lɛ naa?”+ Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Wɔbaanyɛ.” 23 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Anɔkwa, nyɛbaanu kɔɔpoo lɛ naa moŋ,+ shi mininejurɔ kɛ mibɛku nɔ taramɔ lɛ, jeee minɔŋ ni mikɛbaahã, shi moŋ, mɛi ni mi-Tsɛ esaa eto amɛ lɛ anɔ ni.”+

24 Be ni mɛi nyɔŋma ni eshwɛ lɛ nu he lɛ, amɛmli wo la amɛwo nyɛmimɛi enyɔ lɛ.+ 25 Shi Yesu tsɛ amɛ kɛba emasɛi ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛle akɛ jeŋmaji lɛ anɔyelɔi lɛ yeɔ amɛnɔ akɛ nuŋtsɔmɛi, ni gbɔmɛi agboi lɛ hu yɛ amɛnɔ hewalɛ.+ 26 Ekaba lɛ nakai yɛ nyɛteŋ;+ shi moŋ, mɔ fɛɛ mɔ ni miisumɔ akɛ etsɔ agbo yɛ nyɛteŋ lɛ, etsɔ nyɛsɔɔlɔ,+ 27 ni mɔ fɛɛ mɔ ni miisumɔ akɛ etsɔ klɛŋklɛŋ mɔ yɛ nyɛteŋ lɛ, etsɔ nyɛnyɔŋ.+ 28 Tamɔ bɔ ni gbɔmɔ Bi lɛ baaa koni asɔmɔ lɛ, shi eba sɔɔmɔ moŋ,+ koni ekɛ ewala* ahã akɛ kpɔmɔnɔ kɛkpɔ̃ mɛi babaoo lɛ.”+

29 Be ni amɛshiɔ Yeriko lɛ, mɛi babaoo diɛŋtsɛ nyiɛ esɛɛ. 30 Ni naa! hii shwilafoi enyɔ ni tara gbɛ lɛ he lɛ nu akɛ Yesu miiho, ni amɛbolɔ amɛkɛɛ: “Nuŋtsɔ, David Bi, naa wɔ mɔbɔ!”+ 31 Shi mɛi lɛ kã amɛhiɛ akɛ amɛfee diŋŋ; shi amɛbolɔ waa fe tsutsu lɛ amɛkɛɛ: “Nuŋtsɔ, David Bi, naa wɔ mɔbɔ!” 32 No hewɔ lɛ, Yesu wa damɔ shi, etsɛ amɛ, ni ekɛɛ: “Mɛni nyɛtaoɔ ni mafee mahã nyɛ?” 33 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Nuŋtsɔ, hã wɔhiŋmɛii agbele.” 34 Yesu musuŋ tsɔ lɛ yɛ amɛhe, ni etara amɛhiŋmɛii lɛ ahe,+ ni amrɔ lɛ, amɛna nii, ni amɛnyiɛ esɛɛ.

21 Be ni amɛbɛŋkɛɔ Yerusalem ni amɛshɛ Betfage yɛ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ lɛ, kɛkɛ ni Yesu tsu kaselɔi enyɔ,+ 2 ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛyaa akrowa ni nyɛnaa lɛ mli, ni kɛ́ nyɛbote mli nɔŋŋ lɛ nyɛbaana tejiyoo ko ni aŋmɔ lɛ kpãa kɛ ebi. Nyɛfɛnea amɛ ni nyɛkɛ amɛ abahãa mi. 3 Kɛ́ mɔ ko bi nyɛ sane ko lɛ, nyɛkɛa akɛ, ‘Amɛhe miihia Nuŋtsɔ lɛ.’ Ni ekɛ amɛ baahã nyɛ amrɔ nɔŋŋ.”

4 Anɔkwa, enɛ tee nɔ koni nɔ ni atsɔ gbalɔ lɛ nɔ awie lɛ aba mli akɛ: 5 “Nyɛkɛa Zion biyoo lɛ akɛ: ‘Naa! Omaŋtsɛ lɛ miiba oŋɔɔ,+ ehe jɔ+ ni eta teji nɔ, hɛɛ, eta tejibi ni ji nitsumɔ kooloo bi nɔ.’”+

6 No hewɔ lɛ, kaselɔi lɛ tee ni amɛyafee bɔ ni Yesu tsɔɔ amɛ akɛ amɛfee lɛ pɛpɛɛpɛ.+ 7 Amɛkɛ teji lɛ kɛ ebi lɛ ba, ni amɛkɛ amɛtadei anɔhaanɔi lɛ shwie amɛnɔ, ni eta nɔ.+ 8 Mɛi ni bua shi lɛ ateŋ mɛi pii kɛ amɛtadei anɔhaanɔi lɛ ha gbɛ lɛ nɔ,+ ni mɛi krokomɛi hu folɔ tsei aniji amɛkɛshwie gbɛ lɛ nɔ. 9 Agbɛnɛ hu, mɛi ni nyiɛ ehiɛ kɛ mɛi ni nyiɛ esɛɛ lɛ fɛɛ tee nɔ amɛbolɔ akɛ: “Ofainɛ, heremɔ David Bi lɛ yiwala!*+ Ajɔɔ mɔ ni baa yɛ Yehowa* gbɛ́i mli lɛ!+ Ofainɛ, heremɔ eyiwala, yɛ ŋwɛi flooflo!”+

10 Ni be ni ebote Yerusalem lɛ, maŋ muu lɛ fɛɛ fee hoo amɛkɛɛ: “Namɔ nɛ?” 11 Mɛi lɛ tee nɔ amɛkɛɛ: “Mɔ nɛɛ ji Yesu, gbalɔ lɛ,+ ni jɛ Nazaret yɛ Galilea lɛ!”

12 Yesu bote sɔlemɔ shĩa lɛ ni eyashwie mɛi ni hɔ̃ɔ nii kɛ mɛi ni heɔ nii yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, ni etsirɛ shikatsakelɔi lɛ akpɔlɔi lɛ kɛ mɛi ni hɔ̃ɔ okpoi lɛ asɛii lɛ etswiatswiaa shi.+ 13 Ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Aŋma akɛ, ‘Abaatsɛ mishĩa lɛ sɔlemɔ shĩa,’+ shi nyɛ lɛ, nyɛkɛmiifee julɔi atɛkplo.”+ 14 Agbɛnɛ hu, shwilafoi kɛ obubuafoi* ba eŋɔɔ yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, ni etsa amɛ.

15 Be ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ na naakpɛɛ nii ni efee lɛ, kɛ gbekɛbii hii ni bolɔɔ yɛ sɔlemɔ shĩa lɛ akɛ, “Ofainɛ, heremɔ David Bi lɛ yiwala!” lɛ,+ amɛmli wo la+ 16 ni amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Oonu nɔ ni mɛnɛɛmɛi kɛɔ lɛ?” Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Hɛɛ. Ani nyɛkaneko dã akɛ, ‘Gbekɛbii kɛ abifabii anaa osaa yijiemɔ oto yɛ’?”+ 17 Ni eshi amɛ yɛ jɛmɛ ni eje maŋ lɛŋ etee Betania ni eyawɔ jɛmɛ.+

18 Leebi maŋkpa be ni eku esɛɛ eyaa maŋ lɛ mli lɛ, enu hɔmɔ he.+ 19 Ni ehiŋmɛi gba agbami tso ko nɔ yɛ gbɛ lɛ he ni etsi ebɛŋkɛ he, shi enaaa nɔ ko yɛ nɔ ja bai kɛkɛ,+ ni ekɛɛ tso lɛ akɛ: “Owoŋ yibii ko dɔŋŋ.”+ Ni agbami tso lɛ ŋala amrɔ nɔŋŋ. 20 Be ni kaselɔi lɛ na enɛ lɛ, amɛnaa kpɛ amɛhe, ni amɛkɛɛ: “Te fee tɛŋŋ ni agbami tso lɛ ŋala amrɔ nɔŋŋ lɛ?”+ 21 Yesu hã amɛ hetoo akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ: Kɛ́ nyɛyɛ hemɔkɛyeli ni nyɛyiŋ efeee nyɛ kɔshikɔshi lɛ, jeee nɔ ni mifee agbami tso nɛɛ kɛkɛ nyɛbaafee, shi moŋ, kɛ́ nyɛkɛɛ gɔŋ nɛɛ po akɛ, ‘Fãa oyagbee ŋshɔ lɛ mli’ lɛ, ebaaba mli.+ 22 Ni nɔ fɛɛ nɔ ni nyɛbaasɔle nyɛbi lɛ, kɛ́ nyɛyɛ hemɔkɛyeli lɛ, nyɛnine baashɛ nɔ.”+

23 Be ni ebote sɔlemɔ shĩa lɛ, osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ maŋ lɛŋ onukpai lɛ ba emasɛi be ni etsɔɔ nii lɛ, ni amɛbakɛɛ: “Mɛɛ hegbɛ okɛfeɔ nibii nɛɛ? Ni namɔ hã bo nɛkɛ hegbɛ nɛɛ?”+ 24 Yesu here nɔ ekɛɛ amɛ akɛ: “Mi hu mabi nyɛ sane kome. Kɛ́ nyɛhã mi hetoo lɛ, mi hu makɛɛ nyɛ nɔ hegbɛ ni mikɛfeɔ nibii nɛɛ: 25 Nɛgbɛ hegbɛ ni Yohane kɛbaptisi lɛ jɛ? Ŋwɛi ejɛ aloo gbɔmɛi adɛŋ ejɛ?” Shi amɛbɔi niiahesusumɔ yɛ amɛteŋ amɛkɛɛ: “Kɛ́ wɔkɛɛ, ‘Ejɛ ŋwɛi’ lɛ, ebaakɛɛ wɔ akɛ, ‘Belɛ, mɛni hewɔ mɔ ni nyɛheee lɛ nyɛyeee lɛ?’+ 26 Shi kɛ́ wɔkɛɛ, ‘Ejɛ gbɔmɛi adɛŋ’ lɛ, wɔmiishe nɔ ni mɛi ni bua shi lɛ baafee lɛ gbeyei, ejaakɛ amɛ fɛɛ amɛbuɔ Yohane akɛ gbalɔ.” 27 No hewɔ lɛ, amɛhã Yesu hetoo amɛkɛɛ: “Wɔleee.” Lɛ hu ekɛɛ amɛ akɛ: “Belɛ, mi hu mikɛɛɛ nyɛ nɔ hegbɛ ni mikɛfeɔ nibii nɛɛ.

28 “Te nyɛsusuɔ tɛŋŋ? Nuu ko yɛ bii enyɔ. Etee klɛŋklɛŋ mɔ lɛ ŋɔɔ, ni ekɛɛ akɛ, ‘Bi, ŋmɛnɛ lɛ, yaatsu nii yɛ wain ŋmɔ lɛ mli.’ 29 Mɔ nɛɛ hã hetoo ekɛɛ akɛ, ‘Miyaaa,’ shi sɛɛ mli lɛ, eshwa ehe ni etee. 30 Etee mɔ ni ji enyɔ lɛ ŋɔɔ, ni ekɛɛ lɛ nakai nɔŋŋ. Mɔ nɛɛ hu hã hetoo akɛ, ‘Ataa, maya,’ shi eyaaa. 31 Mɛi enyɔ nɛɛ ateŋ namɔ fee etsɛ lɛ suɔmɔnaa nii?” Amɛkɛɛ akɛ: “Klɛŋklɛŋ mɔ lɛ.” Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, toohelɔi lɛ kɛ ashawoi lɛ miitsɔ nyɛhiɛ kɛmiiya Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ mli. 32 Ejaakɛ Yohane ba nyɛŋɔɔ yɛ jalɛ gbɛ nɔ, shi nyɛheee lɛ nyɛyeee. Shi toohelɔi lɛ kɛ ashawoi lɛ he lɛ amɛye,+ ni nyɛ lɛ, be ni nyɛna enɛ po lɛ, nyɛshwaaa nyɛhe koni nyɛhe lɛ nyɛye.

33 “Nyɛboa nɔkwɛmɔnɔ* kroko toi: Nuu ko, shikpɔŋtsɛ ko hi shi ni efee wain ŋmɔ+ ni efo afabaŋ ewo he kɛkpe, ni etsa bu ni aŋaa wain yɛ mli yɛ ŋmɔ lɛ mli, ni ema mɔɔ;+ kɛkɛ ni ekɛwo okwaafoi adɛŋ,* ni efã gbɛ.+ 34 Be ni wainkpamɔ be lɛ shɛ lɛ, etsu enyɔji kɛtee okwaafoi lɛ aŋɔɔ koni amɛyaŋɔ eyibii lɛ amɛbahã lɛ. 35 Shi okwaafoi lɛ mɔmɔ enyɔji lɛ, ni amɛyi mɔ kome, amɛgbe mɔ kome, ni amɛtswia mɔ kome hu tɛi.+ 36 Esaa etsu nyɔji krokomɛi ni fa fe klɛŋklɛŋbii lɛ, shi amɛfee mɛnɛɛmɛi hu nakai nɔŋŋ.+ 37 Naagbee lɛ, etsu ebinuu kɛtee amɛŋɔɔ ekɛɛ, ‘Amɛbaabu mibinuu lɛ.’ 38 Be ni okwaafoi lɛ na ebinuu lɛ, amɛkɛɛkɛɛ amɛhe akɛ, ‘Niyelɔ lɛ nɛ.+ Nyɛbaa, nyɛhãa wɔgbea lɛ koni wɔkɔ egboshinii lɛ!’ 39 No hewɔ lɛ, amɛmɔ lɛ, ni amɛgbala lɛ kɛje wain ŋmɔ lɛ mli, ni amɛgbe lɛ.+ 40 No hewɔ lɛ, kɛ́ wain ŋmɔtsɛ lɛ ba lɛ, mɛni ebaafee nakai okwaafoi lɛ?” 41 Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “Akɛni amɛji gbɔmɛi fɔji hewɔ lɛ, ebaakpãtã amɛhiɛ kwraa, ni ekɛ wain ŋmɔ lɛ baahã okwaafoi krokomɛi apaayeli, mɛi ni kɛ́ yibiiwoo be lɛ shɛ lɛ amɛkɛ yibii lɛ baahã lɛ.”

42 Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Ani nyɛkaneko yɛ Ŋmalɛ lɛ mli dã akɛ, ‘Tɛ lɛ ni tsumalɔi lɛ shɛ amɛfɔ̃ lɛ, no nɔŋŋ etsɔ koŋtɛ ni he hiaa fe fɛɛ* nɛɛ.+ Enɛ jɛ Yehowa* ŋɔɔ, ni eyɛ naakpɛɛ yɛ wɔhiŋmɛiiaŋ’?+ 43 Enɛ hewɔ mikɛɔ nyɛ akɛ, abaashɔ̃ Nyɔŋmɔ Maŋtsɛyeli lɛ yɛ nyɛdɛŋ ni akɛbaahã jeŋmaŋ ko ni woɔ eyibii lɛ. 44 Agbɛnɛ hu, mɔ fɛɛ mɔ ni gbeɔ tɛ nɛɛ nɔ lɛ, emli baatserɛ.+ Shi mɔ fɛɛ mɔ ni tɛ lɛ gbeɔ enɔ lɛ, ebaagbɛlɛ lɛ munyɔmunyɔ.”+

45 Be ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ Farisifoi lɛ nu enɔkwɛmɔnii* lɛ, amɛkɔ sɛɛ akɛ amɛhe ewieɔ lɛ.+ 46 Eyɛ mli akɛ amɛmiitao amɛmɔ lɛ moŋ, shi amɛshe mɛi ni bua shi lɛ gbeyei ejaakɛ mɛi lɛ buɔ lɛ akɛ gbalɔ.+

22 Yesu saa etsɔ nɔkwɛmɔnii* anɔ ekɛ amɛ wie akɛ: 2 “Ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ maŋtsɛ ko ni ŋmɛ yookpeemɔ okpɔlɔ+ ehã ebinuu. 3 Ni etsu enyɔji koni amɛyatsɛ mɛi ni afɔ̃ amɛ nine kɛhã yookpeemɔ okpɔlɔŋmɛɛ lɛ, shi amɛsumɔɔɔ ni amɛbaa.+ 4 Esaa etsu nyɔji krokomɛi ekɛɛ, ‘Nyɛkɛa mɛi ni afɔ̃ amɛ nine lɛ akɛ: “Naa! Migbe miniyenii lɛ naa, agbe mitsinahii kɛ mikooloi ni ewo fɔ lɛ, ni agbe nɔ fɛɛ nɔ naa. Nyɛbaa yookpeemɔ okpɔlɔŋmɛɛ lɛ shishi.”’ 5 Shi amɛbuuu po, ni amɛkɔlɔ amɛgbɛi, mɔ kome tee eŋmɔ mli, ni mɔ kroko hu tee eyatsu enitsumɔ;+ 6 shi mɛi ni shwɛ lɛ mɔmɔ nyɔji lɛ, amɛfee amɛ niseniianii, ni amɛgbe amɛ.

7 “Maŋtsɛ lɛ mli fu, ni etsu esraafoi lɛ, ni amɛyagbe nakai gbɔmɔgbelɔi lɛ, ni amɛshã amɛmaŋ lɛ.+ 8 Kɛkɛ ni ekɛɛ enyɔji lɛ akɛ, ‘Ato yookpeemɔ okpɔlɔŋmɛɛ lɛ he gbɛjianɔ agbe naa moŋ, shi mɛi ni afɔ̃ amɛ nine lɛ, amɛsaaa.+ 9 No hewɔ lɛ, nyɛyaa maŋ lɛ mli gbɛjegbɛi wuji lɛ anɔ, ni nyɛyafɔ̃a mɔ fɛɛ mɔ ni nyɛaana lɛ nine kɛbaa yookpeemɔ okpɔlɔŋmɛɛ lɛ shishi.’+ 10 Kɛkɛ ni nakai nyɔji lɛ yiŋ amɛtee gbɛjegbɛi lɛ anɔ ni amɛyabua mɛi ni amɛna lɛ fɛɛ anaa, mɛi fɔji kɛ mɛi kpakpai; ni yookpeemɔ tsũ lɛ mli yi tɔ kɛ mɛi ni tara okpɔlɔ lɛ he.

11 “Be ni maŋtsɛ lɛ ba koni ebakwɛ mɛi ni afɔ̃ amɛ nine lɛ, ehiŋmɛi gba nuu ko ni wooo yookpeemɔ atade nɔ yɛ jɛmɛ. 12 No hewɔ lɛ, ekɛɛ lɛ akɛ, ‘Anyɛmi, te fee tɛŋŋ obote mli ni owooo yookpeemɔ atade lɛ?’ Ewieee. 13 Kɛkɛ ni maŋtsɛ lɛ kɛɛ etsuji lɛ akɛ, ‘Nyɛfimɔa eniji kɛ enaji ni nyɛshɛa lɛ nyɛfɔ̃a agbonaa duŋ lɛ mli. Jɛmɛ ji he ni ebaafó, ni ebaakpe enyanyɔjiashi yɛ.’

14 “Ejaakɛ afɔ̃ mɛi babaoo nine moŋ nɛ, shi mɛi fioo ahala.”

15 Kɛkɛ ni Farisifoi lɛ shi, ni amɛtee amɛyakpaŋ eyi nɔ bɔ ni afee ni amɛtsɔ nɔ ni ebaawie lɛ nɔ amɛdũ lɛ.+ 16 No hewɔ lɛ, amɛtsu amɛkaselɔi lɛ kɛ Herode sɛɛfilɔi+ lɛ kɛtee eŋɔɔ amɛkɛɛ: “Tsɔɔlɔ, wɔle akɛ owieɔ anɔkwale ni otsɔɔ Nyɔŋmɔ gbɛ lɛ yɛ anɔkwale mli, ni otaooo gbɔmɔ ko hiɛ nyam, ejaakɛ okwɛɛɛ bɔ ni mɛi ji yɛ kponɔgbɛ. 17 No hewɔ lɛ, kɛɛmɔ wɔ, te osusuɔ tɛŋŋ? Ani mla ŋmɛɔ gbɛ* akɛ awo too ni aŋkroaŋkroi woɔ lɛ ahã Kaisare aloo mla eŋmɛɛɛ gbɛ?” 18 Shi akɛni Yesu le amɛyiŋtoo fɔŋ lɛ hewɔ lɛ, ekɛɛ akɛ: “Osatofoi, mɛni hewɔ nyɛkaa mi? 19 Nyɛkɛ shika ni akɛwoɔ too lɛ atsɔa mi.” Amɛkɛ denario* bahã lɛ. 20 Ekɛɛ amɛ akɛ: “Namɔ mfoniri kɛ niŋmaa nɛ?” 21 Amɛkɛɛ akɛ: “Kaisare nɔ ni.” Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Belɛ, nyɛkɛ Kaisare nibii ahãa Kaisare, shi nyɛkɛ Nyɔŋmɔ nibii ahãa Nyɔŋmɔ.”+ 22 Be ni amɛnu enɛ lɛ, amɛnaa kpɛ amɛhe, ni amɛshi lɛ amɛtee.

23 Nakai gbi lɛ, Sadukifoi lɛ, mɛi ni kɛɔ akɛ gbohiiashitee ko bɛ lɛ,+ ba amɛbabi lɛ akɛ:+ 24 “Tsɔɔlɔ, Mose kɛɛ akɛ: ‘Kɛ́ nuu ko gbo ni ebɛ bii lɛ, esa akɛ enyɛmi nuu kɛ eŋa lɛ abote gbalashihilɛ mli ni ewo shwiei ehã enyɛmi nuu ni egbo lɛ.’+ 25 Agbɛnɛ, nyɛmimɛi hii kpawo hi wɔteŋ. Klɛŋklɛŋ mɔ lɛ bote gbalashihilɛ mli ni egbo, ni akɛni ebɛ bi hewɔ lɛ, eshi eŋa lɛ ehã enyɛmi nuu lɛ. 26 Nakai nɔŋŋ eba mli yɛ mɔ ni ji enyɔ nɔ kɛ mɔ ni ji etɛ nɔ aahu kɛyashi mɔ ni ji kpawo lɛ nɔ. 27 Naagbee kwraa lɛ, yoo lɛ gbo. 28 No hewɔ lɛ, yɛ gbohiiashitee lɛ mli lɛ, mɛi kpawo lɛ ateŋ namɔ ŋa yoo lɛ baatsɔ? Ejaakɛ amɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ kɛ yoo lɛ bote gbalashihilɛ mli.”

29 Yesu here amɛ nɔ ekɛɛ akɛ: “Nyɛmiitɔ̃, ejaakɛ nyɛleee Ŋmalɛ lɛ, loo Nyɔŋmɔ hewalɛ lɛ;+ 30 ejaakɛ yɛ gbohiiashitee lɛ mli lɛ, hii boteŋ gbalashihilɛ mli, ni akɛ yei hu hãŋ gbãla, shi moŋ amɛbaatsɔmɔ tamɔ bɔfoi ni yɔɔ ŋwɛi lɛ.+ 31 Agbɛnɛ hu, yɛ gbohiiashitee lɛ gbɛfaŋ lɛ, ani nyɛkaneko nɔ ni Nyɔŋmɔ kɛɛ nyɛ lɛ, akɛ: 32 ‘Miji Abraham Nyɔŋmɔ lɛ kɛ Isak Nyɔŋmɔ lɛ kɛ Yakob Nyɔŋmɔ lɛ’?+ Jeee gbohii a-Nyɔŋmɔ ni, shi moŋ, hiɛkãalɔi a-Nyɔŋmɔ ni.”+ 33 Be ni mɛi lɛ nu enɛ lɛ, amɛhe jɔ̃ amɛhe yɛ enitsɔɔmɔ lɛ hewɔ.+

34 Be ni Farisifoi lɛ nu akɛ eku Sadukifoi lɛ anaa lɛ, amɛfee ekome kɛba eŋɔɔ. 35 Ni amɛteŋ mɔ kome ni le Mla lɛ jogbaŋŋ lɛ bi lɛ sane kɛka lɛ akɛ: 36 “Tsɔɔlɔ, te Mla lɛ mli kitãi lɛ ateŋ nɔ ni he hiaa fe fɛɛ lɛ?”+ 37 Ekɛɛ lɛ akɛ: “‘Suɔmɔ Yehowa,* o-Nyɔŋmɔ lɛ, kɛ otsui muu fɛɛ kɛ osusuma* muu fɛɛ kɛ ojwɛŋmɔ muu fɛɛ.’+ 38 Enɛ ji klɛŋklɛŋ kitã, kɛ nɔ ni he hiaa fe fɛɛ lɛ. 39 Nɔ ni ji enyɔ lɛ tamɔ no, ni no ji: ‘Suɔmɔ onyɛmi gbɔmɔ tamɔ bo diɛŋtsɛ ohe.’+ 40 Kitãi enyɔ nɛɛ nɔ Mla muu lɛ fɛɛ kɛ Gbalɔi* lɛ tsotsoro.”+

41 Agbɛnɛ, be ni Farisifoi lɛ anaa ekpe shi lɛ, Yesu bi amɛ akɛ:+ 42 “Te nyɛsusuɔ yɛ Kristo lɛ he tɛŋŋ? Namɔ bi ji lɛ?” Amɛkɛɛ lɛ akɛ: “David.”+ 43 Ebi amɛ akɛ: “Te fee tɛŋŋ ni mumɔ lɛ tsirɛ David+ ni etsɛ lɛ Nuŋtsɔ ekɛɛ akɛ, 44 ‘Yehowa* kɛɛ mi-Nuŋtsɔ lɛ akɛ: “Ta mininejurɔ nɔ kɛyashi be ni mikɛ ohenyɛlɔi lɛ baawo onajiashi”’ lɛ?+ 45 No hewɔ lɛ, kɛ́ David tsɛɔ lɛ Nuŋtsɔ lɛ, te tɛŋŋ ni efeɔ ebi lɛ?”+ 46 Ni mɔ ko mɔ ko nyɛɛɛ lɛ hetoo ahã, ni kɛjɛ nakai gbi lɛ nɔ kɛyaa hu lɛ, mɔ ko ekaaa akɛ ebaabi lɛ nɔ ko dɔŋŋ.

23 Kɛkɛ ni Yesu kɛ mɛi ni bua shi lɛ kɛ ekaselɔi lɛ wie ekɛɛ: 2 “Woloŋmalɔi lɛ kɛ Farisifoi lɛ ewó Mose sɛi lɛ amɛtara nɔ. 3 No hewɔ lɛ, nɔ fɛɛ nɔ ni amɛbaakɛɛ nyɛ lɛ, nyɛfea ni nyɛyea nɔ, shi nyɛkafea nyɛnii tamɔ amɛ, ejaakɛ amɛkɛɔ moŋ, shi amɛfeee nɔ ni amɛkɛɔ lɛ.+ 4 Amɛfimɔɔ jatsui ni tsiitsii amɛshwieɔ mɛi akɔɔji anɔ,+ shi amɛ diɛŋtsɛ lɛ, amɛsumɔɔɔ ni amɛkɛ amɛwao taa he.+ 5 Nitsumɔi fɛɛ ni amɛtsuɔ lɛ, amɛtsuɔ koni gbɔmɛi ana amɛ,+ ejaakɛ amɛhãa adekai ni ŋmalɛi yɔɔ mli* ni amɛfiɔ koni amɛkɛbu amɛhe lɛ lɛɔ,+ ni amɛfeɔ amɛtadei anaamui lɛ kakadaji.+ 6 Amɛsumɔɔ hiɛnaanɔbii agbɛhe taramɔ yɛ gbɛkɛ okpɔlɔŋmɛi ashishi, kɛ hiɛgbɛ sɛii* ni yɔɔ kpeehei lɛ anɔ taramɔ+ 7 kɛ jaji anɔ ŋamɔi, ni amɛsumɔɔ ni mɛi atsɛ amɛ Rabi.* 8 Shi nyɛ lɛ, akatsɛ nyɛ Rabi, ejaakɛ mɔ kome ji nyɛ-Tsɔɔlɔ,+ ni nyɛ fɛɛ lɛ, nyɛmimɛi ji nyɛ. 9 Agbɛnɛ hu, nyɛkatsɛa mɔ ko nyɛtsɛ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ, ejaakɛ mɔ kome ji nyɛ-Tsɛ,+ mɔ ni yɔɔ ŋwɛi lɛ. 10 Ni akatsɛ nyɛ hiɛnyiɛlɔi hu, ejaakɛ mɔ kome ji nyɛ-Hiɛnyiɛlɔ, Kristo lɛ. 11 Shi esa akɛ mɔ ni ji agbo fe fɛɛ yɛ nyɛteŋ lɛ atsɔ nyɛsɔɔlɔ.+ 12 Mɔ fɛɛ mɔ ni wóɔ ehe nɔ lɛ abaaba lɛ shi,+ ni mɔ fɛɛ mɔ ni baa ehe shi lɛ abaawó enɔ.+

13 “Kpoo hã nyɛ, woloŋmalɔi kɛ Farisifoi, osatofoi! ejaakɛ nyɛŋaa ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ naa yɛ gbɔmɛi ahiɛ; ejaakɛ nyɛ diɛŋtsɛ lɛ nyɛboteee mli, ni nyɛŋmɛɛɛ mɛi ni nyiɛ gbɛ kɛmiiya mli lɛ hu gbɛ koni amɛbote mli.+ 14* ——

15 “Kpoo hã nyɛ, woloŋmalɔi kɛ Farisifoi, osatofoi!+ ejaakɛ nyɛfãa gbɛ kɛtsɔɔ ŋshɔ hiɛ kɛ shikpɔŋ gbiŋ nɔ kɛyatsakeɔ mɔ kome,* ni kɛ́ etsake lɛ, nyɛhãa ebatsɔɔ mɔ ni sa kɛhã Gehena* fe nyɛ toi enyɔ.

16 “Kpoo hã nyɛ, gbɛtsɔɔlɔi shwilafoi+ ni kɛɔ akɛ, ‘Kɛ́ mɔ ko kɛ sɔlemɔ shĩa lɛ kã kitã lɛ, jeee nɔ ko ni; shi kɛ́ mɔ ko kɛ sɔlemɔ shĩa lɛ mli shika tsuru lɛ kã kitã lɛ, etere sɔ̃.’+ 17 Kwashiai kɛ shwilafoi! Yɛ anɔkwale mli lɛ, te nɔ ni he hiaa waa lɛ, shika tsuru lɛ aloo sɔlemɔ shĩa lɛ ni feɔ shika tsuru lɛ krɔŋkrɔŋ lɛ? 18 Agbɛnɛ hu, nyɛkɛɔ akɛ, ‘Kɛ́ mɔ ko kɛ afɔleshaa latɛ lɛ kã kitã lɛ, jeee nɔ ko ni; shi kɛ́ mɔ ko kɛ nikeenii ni kã nɔ lɛ kã kitã lɛ, etere sɔ̃.’ 19 Shwilafoi! Yɛ anɔkwale mli lɛ, te nɔ ni he hiaa waa lɛ, nikeenii lɛ loo afɔleshaa latɛ ni feɔ nikeenii lɛ krɔŋkrɔŋ lɛ? 20 No hewɔ lɛ, mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ afɔleshaa latɛ lɛ kãa kitã lɛ, ekɛ afɔleshaa latɛ lɛ kɛ enɔ nibii lɛ fɛɛ miikã kitã; 21 ni mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ sɔlemɔ shĩa lɛ kãa kitã lɛ, ekɛ sɔlemɔ shĩa lɛ kɛ mɔ ni hiɔ mli lɛ miikã kitã;+ 22 ni mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ ŋwɛi kãa kitã lɛ, ekɛ Nyɔŋmɔ maŋtsɛ sɛi lɛ kɛ mɔ ni ta nɔ lɛ miikã kitã.

23 “Kpoo hã nyɛ, woloŋmalɔi kɛ Farisifoi, osatofoi! ejaakɛ nyɛhãa kowɛ kɛ anetom kɛ kumin mlijai nyɔŋmanyɔŋma,+ shi nyɛkuɔ nyɛhiɛ nyɛshwieɔ Mla lɛ mli nibii ni he hiaa titri lɛ anɔ, ni nomɛi ji jalɛsaneyeli+ kɛ mɔbɔnalɛ+ kɛ anɔkwayeli. Ehe miihia ni nyɛfee enɛɛmɛi, shi esaaa akɛ nyɛkuɔ nyɛhiɛ nyɛshwieɔ ekrokomɛi lɛ anɔ.+ 24 Gbɛtsɔɔlɔi shwilafoi+ ni tsereɔ adɔdɔŋ yɛ nii anɔ,+ shi nyɛmiɔ afukpɔŋɔ!+

25 “Kpoo hã nyɛ, woloŋmalɔi kɛ Farisifoi, osatofoi! ejaakɛ nyɛshaa kɔɔpoo kɛ kã he,+ shi amɛmligbɛ lɛ, amɛyimɔ obɔbɔ kɛ amimyeli*+ kɛ nii ni afeɔ kɛtekeɔ nɔ.+ 26 Farisifonyo shwilafo, sha kɔɔpoo lɛ kɛ kã lɛ mli klɛŋklɛŋ, bɔ ni afee ni ehe hu atse.

27 “Kpoo hã nyɛ, woloŋmalɔi kɛ Farisifoi, osatofoi!+ ejaakɛ nyɛtamɔ gbohii abui ni asha he eyɛŋ futafuta+ ni amɛhe efee fɛo yɛ kponɔgbɛ, shi amɛmligbɛ eyimɔ obɔbɔ kɛ gbohii awui kɛ muji nii srɔtoi fɛɛ. 28 Nakai nɔŋŋ nyɛ hu, yɛ kponɔgbɛ lɛ gbɔmɛi naa nyɛ akɛ jalɔi, shi nyɛmligbɛ eyimɔ obɔbɔ kɛ osatofeemɔ kɛ nibii ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ.+

29 “Kpoo hã nyɛ, woloŋmalɔi kɛ Farisifoi, osatofoi!+ ejaakɛ nyɛmamɔɔ gbalɔi lɛ agbohii abui lɛ ni nyɛwulaa jalɔi lɛ agbohii abui lɛ,*+ 30 ni nyɛkɛɔ akɛ, ‘Eji wɔhi shi yɛ wɔtsɛmɛi lɛ agbii lɛ amli kulɛ, wɔfataŋ amɛhe kɛshwieŋ gbalɔi lɛ alá shi.’ 31 No hewɔ lɛ, nyɛmiiye odase nyɛmiishi nyɛ diɛŋtsɛ nyɛhe akɛ mɛi ni gbe gbalɔi lɛ abii ji nyɛ.+ 32 No hewɔ lɛ, nyɛwoa nyɛtsɛmɛi lɛ asusumɔnɔ lɛ obɔ.

33 “Onufui, blikãi ashwiei,+ te nyɛaafee tɛŋŋ nyɛjo Gehena* kojomɔ lɛ naa foi lɛ?+ 34 Enɛ hewɔ lɛ, miitsu gbalɔi+ kɛ hiɛshikalɔi kɛ tsɔɔlɔi+ kɛmiiba nyɛŋɔɔ. Nyɛbaagbe amɛteŋ mɛi komɛi,+ ni nyɛbaagbe mɛi komɛi hu yɛ tsei jaŋŋi anɔ, ni amɛteŋ mɛi komɛi hu lɛ nyɛbaagwao amɛ+ yɛ nyɛkpeehei lɛ, ni nyɛbaawa amɛ yi+ kɛaajɛ maŋ kome mli kɛaatee maŋ kroko mli, 35 koni jalɔi alá fɛɛ ni ashwie shi yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ, kɛjɛ jalɔ Habel lá nɔ,+ kɛyashi Zakaria, Barakia bi lɛ, mɔ ni nyɛgbe lɛ yɛ jamɔhe lɛ kɛ afɔleshaa latɛ lɛ teŋ lɛ lá lɛ nɔ lɛ aba nyɛnɔ.+ 36 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nibii nɛɛ fɛɛ baaba yinɔ nɛɛ nɔ.

37 “Yerusalem, Yerusalem, bo mɔ ni ogbeɔ gbalɔi lɛ ni otswiaa mɛi ni atsuɔ amɛ oŋɔɔ lɛ atɛi+—kwɛ bɔ ni mitao shii abɔ akɛ mabua obii lɛ anaa tamɔ bɔ ni wuɔ yoo buaa ebii anaa ewoɔ efiji ashishi lɛ! Shi nyɛsumɔɔɔ.+ 38 Naa! Ashi nyɛshĩa lɛ ahã nyɛ.*+ 39 Ejaakɛ miikɛɛ nyɛ akɛ, kɛjɛ be nɛɛ nɔ kɛyaa lɛ, nyɛnaŋ mi dɔŋŋ kɛyashi be ni nyɛbaakɛɛ akɛ, ‘Ajɔɔ mɔ ni baa yɛ Yehowa* gbɛ́i mli lɛ!’”+

24 Agbɛnɛ be ni Yesu miije kpo kɛmiijɛ sɔlemɔ shĩa lɛ, ekaselɔi lɛ ba emasɛi ni amɛbatsɔɔ lɛ sɔlemɔ shĩa lɛ tsũi lɛ. 2 Ehere amɛ nɔ ekɛɛ: “Bɛ nyɛmiina nibii nɛɛ fɛɛ? Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, ashiŋ tɛ kome yɛ eko nɔ yɛ biɛ ni atsiŋ atswaŋ shi kɔkɔɔkɔ.”+

3 Be ni eta shi yɛ Oliv Gɔŋ lɛ nɔ lɛ, kaselɔi lɛ pɛ ba emasɛi amɛbabi lɛ akɛ: “Kɛɛmɔ wɔ, mɛɛ be nibii nɛɛ baaba mli, ni mɛni baafee be ni oba lɛ*+ kɛ je lɛ* naagbee gbii lɛ he okadi lɛ?”+

4 Yesu hã amɛ hetoo akɛ: “Nyɛkwɛa jogbaŋŋ koni mɔ ko akalaka nyɛ,+ 5 ejaakɛ mɛi babaoo baaba yɛ migbɛ́i mli abakɛɛ akɛ, ‘Miji Kristo lɛ,’ ni amɛbaalaka mɛi babaoo.+ 6 Nyɛbaanu tai kɛ tai amaniɛbɔi ahe. Nyɛkwɛa ni nyɛtsui akafãa, ejaakɛ esa akɛ nibii nɛɛ aba mli, shi naagbee lɛ shɛko.+

7 “Ni jeŋmaŋ baate shi awo jeŋmaŋ, ni maŋtsɛyeli baate shi awo maŋtsɛyeli,+ ni hɔmɔ+ kɛ shikpɔŋhosomɔi baaba yɛ heihei.+ 8 Enɛɛmɛi fɛɛ lɛ, kɔ̃ɔmɔi lɛ ashishijee ni.

9 “Kɛkɛ lɛ, mɛi baahã nyɛna amanehulu+ ni amɛbaagbe nyɛ,+ ni jeŋmaji lɛ fɛɛ baanyɛ nyɛ yɛ migbɛ́i lɛ hewɔ.+ 10 Agbɛnɛ hu, mɛi pii anane baatɔ̃tɔ ni amɛbaajiejie amɛnyɛmimɛi* amɛhã ni amɛbaanyɛnyɛɛ amɛnyɛmimɛi.* 11 Amale gbalɔi pii baate shi ni amɛbaalaka mɛi pii;+ 12 ni akɛni abaaya nɔ afee nibii babaoo ni mla eŋmɛɛɛ gbɛ hewɔ lɛ, mɛi pii asuɔmɔ lɛ he baajɔ. 13 Shi mɔ ni baafi shi kɛbaaya naagbee lɛ,* lɛ eyiwala abaahere.+ 14 Ni abaashiɛ Maŋtsɛyeli lɛ he sane kpakpa nɛɛ yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ* fɛɛ koni akɛye jeŋmaji lɛ fɛɛ odase,+ ni no sɛɛ lɛ naagbee lɛ baaba.

15 “No hewɔ lɛ, kɛ́ nyɛhiŋmɛi gba nyaŋemɔ nii ni kɛ amaŋfɔfeemɔ baa lɛ nɔ akɛ edamɔ he ko krɔŋkrɔŋ lɛ, tamɔ bɔ ni atsɔ gbalɔ Daniel nɔ awie lɛ,+ (mɔ ni kaneɔ lɛ, ekɛ sanesɛɛkɔmɔ atsu nii), 16 no lɛ, mɛi ni yɔɔ Yudea lɛ abɔi foijee kɛya gɔji lɛ anɔ.+ 17 Mɔ ni yɔɔ tsũ yiteŋ lɛ akakpeleke shi eyakɔlɔ eshĩa mli nibii, 18 ni mɔ ni yɔɔ ŋmɔ mli lɛ, ekaku esɛɛ eyakɔ etade nɔhaanɔ. 19 Kpoo hã yeihɔlɔi kɛ mɛi ni miihã fufɔ yɛ nakai gbii lɛ amli! 20 Nyɛyaa nɔ nyɛsɔlea koni nyɛfoijee lɛ akaba yɛ fɛ̃i be mli loo yɛ Hejɔɔmɔ Gbi lɛ nɔ; 21 ejaakɛ nakai beiaŋ lɛ, amanehulu kpeteŋkpele+ ni anako enɔ dã kɛjɛ je lɛ shishijee aahu kɛbashi amrɔ nɛɛ, dabi, ni eko hu baŋ dɔŋŋ lɛ baaba.+ 22 Anɔkwa, kɛ́ afooo nakai gbii lɛ anɔ kuku lɛ, ahereŋ heloo ko heloo ko yiwala; shi mɛi ni ahala lɛ ahewɔ lɛ, abaafo nakai gbii lɛ anɔ kuku.+

23 “Ni kɛ́ mɔ ko kɛɛ nyɛ akɛ, ‘Naa! Kristo lɛ yɛ biɛ,’+ loo, ‘Jɛmɛ!’ lɛ, nyɛkahea nyɛyea.+ 24 Ejaakɛ amale Kristoi kɛ amale gbalɔi+ baate shi ni amɛbaafee okadii kɛ naakpɛɛ nii wuji koni amɛkɛlaka mɛi,+ ni amɛbaaka akɛ amɛbaalaka mɛi ni ahala lɛ po. 25 Naa! Mitsɔ hiɛ mibɔ nyɛ kɔkɔ. 26 No hewɔ lɛ, kɛ́ mɛi kɛɛ nyɛ akɛ, ‘Naa! Eyɛ ŋa lɛ nɔ’ lɛ, nyɛkajea kpo; ‘Naa! Eyɛ sɛɛtsui lɛ amli’ lɛ, nyɛkahea nyɛyea.+ 27 Ejaakɛ bɔ ni sarawa gbaa kɛjɛɔ bokã ni ekpɛɔ kɛyaa anai lɛ, nakai nɔŋŋ be ni gbɔmɔ Bi lɛ eba* lɛ baatamɔ.+ 28 He fɛɛ he ni gbonyo kã lɛ, jɛmɛ okropɔŋi baabua amɛhe naa yɛ.+

29 “Nakai gbii lɛ amli amanehulu lɛ sɛɛ nɔŋŋ lɛ, hulu lɛ baawo duŋ,+ ni nyɔɔŋtsere lɛ kpɛŋ, ni ŋulamii lɛ baajɛ ŋwɛi abatswiatswiaa shi, ni abaahoso ŋwɛi hewalɛi lɛ.+ 30 Kɛkɛ lɛ, gbɔmɔ Bi lɛ okadi lɛ baapue yɛ ŋwɛi, ni shikpɔŋ lɛ nɔ wekui lɛ baagbála amɛhe mai kɛ awerɛho,+ ni amɛbaana gbɔmɔ Bi+ lɛ akɛ eeba yɛ ŋwɛi atatui lɛ anɔ kɛ hewalɛ kɛ anunyam kpele.+ 31 Ni ebaatsu ebɔfoi lɛ kɛ tɛtɛrɛmantɛrɛ gbɛɛmɔ ni naa wa, ni amɛbaabua ehalamɔbii lɛ anaa kɛbaajɛ kɔɔyɔi ejwɛ lɛ anɔ, kɛjɛ ŋwɛi naagbeehe kome kɛyashi naagbeehe kroko.+

32 “Agbɛnɛ, nyɛkasea agbami tso lɛ he nɔkwɛmɔnɔ* nɛɛ: Kɛ́ enine fɔ lɛ fee frɔ̃frɔ̃, ni efũ bai nɔŋŋ lɛ, nyɛle akɛ latsa be eshɛ etã.+ 33 Nakai nɔŋŋ nyɛ hu, kɛ́ nyɛna nibii nɛɛ fɛɛ lɛ, nyɛnáa nyɛlea akɛ eshɛ shinai lɛ anaa etã.+ 34 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nɛkɛ yinɔ nɛɛ hoŋ eyaŋ kɔkɔɔkɔ kɛyashi nibii nɛɛ fɛɛ baaba mli. 35 Ŋwɛi kɛ shikpɔŋ baaho aya, shi miwiemɔi lɛ hoŋ eyaŋ kɔkɔɔkɔ.+

36 “Nakai gbi lɛ kɛ nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ, mɔ ko mɔ ko leee,+ bɔfoi ni yɔɔ ŋwɛi lɛ po loo Bi lɛ po leee, ja Tsɛ lɛ kɛkɛ.+ 37 Ejaakɛ bɔ ni Noa gbii lɛ fee lɛ,+ nakai nɔŋŋ be ni gbɔmɔ Bi lɛ eba* lɛ hu baatamɔ.+ 38 Ejaakɛ bɔ ni eji yɛ gbii ni tsɔ Nu Afua lɛ hiɛ lɛ amli, ni mɛi miiyeyee nii, amɛmiinunuu nii, hii miibote gbalashihilɛ mli, ni akɛ yei hu miihã gbãla, kɛyashi gbi ni Noa bote adeka lɛ mli,+ 39 ni amɛkɛ amɛjwɛŋmɔ eyaaa nɔ kɛyashi Nu Afua lɛ ba ebabɛɛ amɛ fɛɛ kɛtee lɛ,+ nakai nɔŋŋ be ni gbɔmɔ Bi lɛ eba lɛ baatamɔ. 40 Nakai beiaŋ lɛ, hii enyɔ baahi ŋmɔ mli; akɛ mɔ kome baaya ni abaashi mɔ kroko lɛ. 41 Yei enyɔ baawiɛ yɛ wiɛtɛ nɔ; akɛ mɔ kome baaya ni abaashi mɔ kroko lɛ.+ 42 No hewɔ lɛ, nyɛyaa nɔ nyɛbua, ejaakɛ nyɛleee gbi nɔ ni nyɛ-Nuŋtsɔ lɛ baaba.+

43 “Shi nyɛnáa nyɛlea nɔ kome nɛɛ akɛ: Eji shĩatsɛ lɛ le nyɔɔŋ lɛ mli be* ni julɔ lɛ baaba kulɛ,+ ewɔŋ, ni eŋmɛŋ gbɛ ni agbu eshĩa lɛ awo mli.+ 44 Enɛ hewɔ lɛ, nyɛ hu nyɛsaa nyɛhe nyɛtoa,+ ejaakɛ nɔ ŋmɛlɛtswaa ni nyɛsusuuu akɛ no ni lɛ, gbɔmɔ Bi lɛ baaba.

45 “Namɔ tuuntu ji nyɔŋ anɔkwafo kɛ hiɛshikalɔ lɛ ni enuŋtsɔ lɛ kɛ lɛ eto ewebii lɛ anɔ koni ehã amɛ amɛniyenii yɛ be ni sa mli lɛ?+ 46 Nakai nyɔŋ lɛ yɛ miishɛɛ kɛ́ enuŋtsɔ lɛ ba ni ebanina lɛ akɛ eefee nakai!+ 47 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, ekɛ lɛ baato nibii fɛɛ ni eyɔɔ lɛ anɔ.

48 “Shi kɛ́ nakai nyɔŋ fɔŋ lɛ kɛɛ yɛ etsuiŋ akɛ, ‘Minuŋtsɔ lɛ miitsɛ,’+ 49 ni ebɔi enanemɛi nyɔji lɛ yii, ni ekɛ mɛi ni ale amɛ jogbaŋŋ akɛ amɛji dãatɔlɔi lɛ bɔi niyeli kɛ ninumɔ lɛ, 50 nakai nyɔŋ lɛ nuŋtsɔ lɛ baaba yɛ gbi nɔ ni ekwɛɛɛ gbɛ, kɛ ŋmɛlɛtswaa nɔ ni eleee,+ 51 ni ebaagbala etoi waa, ni ebaahã lɛ egbɛhe yɛ osatofoi lɛ ateŋ. Jɛmɛ ji he ni ebaafó ni ebaakpe enyanyɔjiashi yɛ.+

25 “Agbɛnɛ, ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ oblayei froi nyɔŋma ni hole amɛkanei+ ni amɛtee koni amɛkɛ ayemforo wu ayakpe.+ 2 Amɛteŋ mɛi enumɔ lɛ kwashiai ji amɛ, ni mɛi enumɔ lɛ hiɛshikalɔi ji amɛ.+ 3 Ejaakɛ kwashiai lɛ hole amɛkanei lɛ shi amɛwooo mu amɛfataaa he, 4 shi hiɛshikalɔi lɛ kɛ mu wo amɛtɔi amli amɛfata amɛkanei lɛ ahe. 5 Be ni ayemforo wu lɛ sɛɛ miitsɛ lɛ, wɔ ye amɛ fɛɛ ni amɛwɔwɔi. 6 Nyɔɔŋteŋ tuuntu lɛ, anu bolɔmɔ ko akɛ: ‘Naa ayemforo wu lɛ ee ei! Nyɛjea kpo ni nyɛyakpea lɛ.’ 7 Kɛkɛ ni nakai oblayei froi lɛ fɛɛ te shi ni amɛsaa amɛkanei lɛ.+ 8 Kwashiai lɛ kɛɛ hiɛshikalɔi lɛ akɛ, ‘Nyɛhãa wɔ nyɛmu lɛ eko, ejaakɛ wɔkanei lɛ miihe agboi.’ 9 Hiɛshikalɔi lɛ hã amɛ hetoo akɛ: ‘Ekolɛ ebashɛŋ wɔ kɛ nyɛ fɛɛ. Moŋ lɛ nyɛyaa mɛi ni hɔ̃ɔ eko lɛ aŋɔɔ ni nyɛyahéa eko nyɛhãa nyɛhe.’ 10 Shi be ni amɛyaa amɛyahé mu lɛ, ayemforo wu lɛ ba. Oblayei froi ni esaa amɛhe amɛto lɛ kɛ lɛ tee yookpeemɔ okpɔlɔŋmɛɛ lɛ shishi,+ ni aŋa shinaa lɛ. 11 No sɛɛ lɛ, oblayei froi krokomɛi lɛ hu ba amɛbakɛɛ akɛ: ‘Onukpa, Onukpa, gbelemɔ wɔ!’+ 12 Ehã amɛ hetoo akɛ, ‘Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, mileee nyɛ.’

13 “No hewɔ lɛ, nyɛyaa nɔ nyɛbua,+ ejaakɛ nyɛleee gbi lɛ loo ŋmɛlɛtswaa lɛ.+

14 “Agbɛnɛ hu, ŋwɛi Maŋtsɛyeli lɛ tamɔ nuu ko ni be ni ebaafã gbɛ lɛ, etsɛ enyɔji lɛ ni etu nibii ni eyɔɔ lɛ ewo amɛdɛŋ.+ 15 Ehã mɔ kome talɛntai enumɔ,* mɔ kome hu enyɔ, ni mɔ kroko hu ekome, yɛ amɛteŋ mɔ fɛɛ mɔ nyɛmɔ naa, ni efã gbɛ. 16 Amrɔ lɛ, mɔ ni ná talɛntai enumɔ lɛ tee ni ekɛyatsu nii ni ená enumɔ kɛfata he. 17 Nakai nɔŋŋ mɔ ni ná enyɔ lɛ hu yaná enyɔ kɛfata he. 18 Shi nyɔŋ ni ná ekome lɛ tee ni eyatsa shi ni ekɛ enuŋtsɔ lɛ shika* lɛ yato.

19 “Be kplaŋŋ sɛɛ lɛ, nakai nyɔji lɛ anuŋtsɔ lɛ ba, ni ekɛ amɛ babu akɔntaa.+ 20 No hewɔ lɛ, mɔ ni ná talɛntai enumɔ lɛ ba ni ekɛ talɛntai enumɔ kroko hu fata he kɛba, ni ekɛɛ, ‘Nuŋtsɔ, okɛ talɛntai enumɔ wo midɛŋ; naa, miná talɛntai enumɔ mifata he.’+ 21 Enuŋtsɔ lɛ kɛɛ lɛ akɛ: ‘Aekoo, nyɔŋ kpakpa kɛ anɔkwafo! Oye anɔkwa yɛ nii fioo he. Mikɛ bo baato nibii babaoo nɔ.+ Botemɔ onuŋtsɔ miishɛɛ lɛ mli.’+ 22 No sɛɛ lɛ, mɔ ni ná talɛntai enyɔ lɛ ba ebakɛɛ, ‘Nuŋtsɔ, okɛ talɛntai enyɔ wo midɛŋ; naa, miná talɛntai enyɔ mifata he.’+ 23 Enuŋtsɔ lɛ kɛɛ lɛ akɛ: ‘Aekoo, nyɔŋ kpakpa kɛ anɔkwafo! Oye anɔkwa yɛ nii fioo he. Mikɛ bo baato nibii babaoo nɔ. Botemɔ onuŋtsɔ miishɛɛ lɛ mli.’

24 “Naagbee lɛ, nyɔŋ ni ná talɛnta kome lɛ ba ebakɛɛ: ‘Nuŋtsɔ, mile bo akɛ osane wa, ni okpaa nii yɛ he ni oduko nɔ ko yɛ, ni obuaa nii anaa yɛ he ni oshako nɔ ko mli yɛ.+ 25 No hewɔ lɛ, mishe gbeyei ni mitee mikɛ otalɛnta lɛ yato shikpɔŋ. Onii lɛ nɛ, hemɔ.’ 26 Enuŋtsɔ lɛ here nɔ ekɛɛ lɛ akɛ: ‘Nyɔŋ fɔŋ kɛ anihaolɔ, ole akɛ mikpaa nii yɛ he ni miduko nɔ ko yɛ, ni mibuaa nii anaa yɛ he ni mishako nɔ ko mli yɛ? 27 No hewɔ lɛ, kulɛ esa akɛ okɛ mishika* lɛ awo shikatolɔi lɛ adɛŋ, ni kɛ́ miba lɛ minine ashɛ minii nɔ kɛ ehe kpa.

28 “‘No hewɔ lɛ, nyɛhea talɛnta lɛ yɛ edɛŋ ni nyɛkɛhãa mɔ ni yɔɔ talɛntai nyɔŋma lɛ.+ 29 Ejaakɛ mɔ fɛɛ mɔ ni yɔɔ nɔ ko lɛ, abaahã lɛ eko afata he, koni ená ni eteke nɔ. Shi mɔ ni bɛ nɔ ko lɛ, abaahe nɔ ni eyɔɔ lɛ po yɛ edɛŋ.+ 30 Ni nyɛshɛa nyɔŋ ni he bɛ sɛɛnamɔ ko nɛɛ nyɛfɔ̃a agbonaa duŋ lɛ mli. Jɛmɛ ji he ni ebaafó ni ebaakpe enyanyɔjiashi yɛ.’

31 “Kɛ́ gbɔmɔ Bi+ lɛ ba yɛ enunyam lɛ mli ni ŋwɛibɔfoi lɛ fɛɛ fata ehe lɛ,+ ebaata enunyam maŋtsɛ sɛi lɛ nɔ. 32 Abaabua jeŋmaji lɛ fɛɛ anaa yɛ ehiɛ, ni ebaatsetsee mɛi kɛje mɛi krokomɛi ahe tamɔ bɔ ni tookwɛlɔ tseɔ gwantɛŋi kɛjeɔ abotiai ahe lɛ. 33 Ni ekɛ gwantɛŋi+ lɛ baadamɔ eninejurɔ nɔ, shi abotiai lɛ, ekɛ amɛ baadamɔ ebɛku nɔ.+

34 “Kɛkɛ lɛ, Maŋtsɛ lɛ baakɛɛ mɛi ni damɔ eninejurɔ nɔ lɛ akɛ: ‘Nyɛbaa, nyɛ mɛi ni mi-Tsɛ ejɔɔ nyɛ, nyɛŋɔa Maŋtsɛyeli ni asaa ato nyɛ kɛjɛ be ni ato je lɛ shishi lɛ.* 35 Ejaakɛ hɔmɔ ye mi ni nyɛhã mi nɔ ko miye; kumai ye mi ni nyɛhã mi nɔ ko minu. Mitsɔ gbɔ, ni nyɛhã mibahi nyɛŋɔɔ;*+ 36 mihiɛ mihe folo,* ni nyɛwo mi atade.+ Hela mɔ mi, ni nyɛkwɛ mi. Awo mi tsuŋ, ni nyɛbasara mi.’+ 37 Kɛkɛ lɛ, jalɔi lɛ baahere lɛ nɔ kɛ wiemɔi nɛɛ akɛ: ‘Nuŋtsɔ, mɛɛ be wɔna bo akɛ hɔmɔ miiye bo ni wɔhã bo nɔ ko oye aloo kumai miiye bo ni wɔhã bo nɔ ko onu?+ 38 Mɛɛ be wɔna bo akɛ gbɔ ji bo, ni wɔhã obahi wɔŋɔɔ,* aloo ohiɛ ohe folo, ni wɔwo bo atade? 39 Mɛɛ be wɔna bo akɛ hela emɔ bo aloo awo bo tsuŋ ni wɔbasara bo?’ 40 Ni Maŋtsɛ lɛ baahere nɔ ekɛɛ amɛ akɛ, ‘Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, gbii abɔ ni nyɛfee nyɛhã minyɛmimɛi nɛɛ ateŋ mɛi bibii kwraa lɛ ateŋ mɔ kome lɛ, mi nɔŋŋ nyɛfee nyɛhã lɛ.’+

41 “Kɛkɛ lɛ, ebaakɛɛ mɛi ni yɔɔ ebɛku nɔ lɛ akɛ: ‘Nyɛjea minɔ nyɛyaa,+ nyɛ mɛi ni alomɔ nyɛ, nyɛyaa naanɔ la*+ ni asaa ato Abonsam kɛ ebɔfoi lɛ mli.+ 42 Ejaakɛ hɔmɔ ye mi ni nyɛhãaa mi nɔ ko maye; ni kumai ye mi ni nyɛhãaa mi nɔ ko manu. 43 Mitsɔ gbɔ, ni nyɛhãaa mibahi nyɛŋɔɔ;* mihiɛ mihe folo, ni nyɛwooo mi atade; hela mɔ mi, ni awo mi tsuŋ, shi nyɛkwɛɛɛ mi.’ 44 Kɛkɛ lɛ, amɛ hu amɛbaahã hetoo kɛ wiemɔi nɛɛ akɛ: ‘Nuŋtsɔ, mɛɛ be wɔna bo akɛ hɔmɔ miiye bo aloo kumai miiye bo aloo gbɔ ji bo aloo ohiɛ ohe folo aloo hela emɔ bo aloo awo bo tsuŋ ni wɔbasɔmɔɔɔ bo?’ 45 Kɛkɛ lɛ, ebaahã amɛ hetoo akɛ: ‘Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, gbii abɔ ni nyɛfeee nyɛhãaa minyɛmimɛi nɛɛ ateŋ mɛi bibii kwraa lɛ ateŋ mɔ kome lɛ, mi nɔŋŋ nyɛfeee nyɛhãaa lɛ.’+ 46 Mɛnɛɛmɛi lɛ, amɛbaaya naanɔ hiɛkpatamɔ mli,*+ shi jalɔi lɛ, amɛbaaya naanɔ wala mli.”+

26 Agbɛnɛ, be ni Yesu ewie nibii nɛɛ fɛɛ egbe naa lɛ, ekɛɛ ekaselɔi lɛ akɛ: 2 “Nyɛle akɛ biɛ gbii enyɔ mli lɛ, abaaye Hehoo lɛ,+ ni akɛ gbɔmɔ Bi lɛ baahã koni agbe lɛ yɛ tso jaŋŋ nɔ.”+

3 Kɛkɛ ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ maŋ lɛŋ onukpai lɛ yabua amɛhe naa yɛ osɔfonukpa lɛ ni atsɛɔ lɛ Kaiafa+ lɛ kpo lɛ nɔ, 4 ni amɛkpaŋ+ akɛ amɛbaatsɔ ŋaa gbɛ nɔ amɛmɔ* Yesu ni amɛgbe lɛ. 5 Shi amɛkɛɛ akɛ: “Jeee yɛ gbi jurɔ lɛ nɔ koni maŋbii lɛ akafee basabasa yɛ maŋ lɛ mli.”

6 Be ni Yesu yɔɔ Betania yɛ Simon, mɔ ni be ko lɛ eji kpitiyelɔ lɛ shĩa lɛ,+ 7 yoo ko ni hiɛ alabastro tɔ kɛ emli ojeŋma* ni jara wa ba emasɛi, ni ebɔi fɔsemɔ kɛ Yesu yiteŋ shwiemɔ be ni Yesu kɛ mɛi tara okpɔlɔ he amɛmiiye nii lɛ. 8 Be ni kaselɔi lɛ na enɛ lɛ, amɛmli wo la ni amɛkɛɛ akɛ: “Mɛni hewɔ efiteɔ nii ni jara wa nɛkɛ? 9 Ejaakɛ kulɛ abaanyɛ ahɔ̃ɔ enɛ ni aná shika pii ni akɛhã ohiafoi.” 10 Akɛni Yesu le enɛ hewɔ lɛ, ekɛɛ amɛ akɛ: “Mɛni hewɔ nyɛgbaa yoo lɛ naa? Etsu nitsumɔ kpakpa ehã mi. 11 Ejaakɛ ohiafoi lɛ nyɛkɛ amɛ yɛ daa,+ shi mi lɛ jeee daa mikɛ nyɛ baahi shi.+ 12 Be ni yoo nɛɛ fɔse ojeŋma* nɛɛ eshwie migbɔmɔtso lɛ nɔ lɛ, efee koni ekɛsaa mi eto mifuu lɛ.+ 13 Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, he fɛɛ he ni abaashiɛ sane kpakpa nɛɛ yɛ, yɛ jeŋ fɛɛ lɛ, abaagba nɔ ni yoo nɛɛ fee nɛɛ hu ni akɛkai lɛ.”+

14 Kɛkɛ ni Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome ni atsɛɔ lɛ Yuda Iskariot+ lɛ tee osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ aŋɔɔ+ 15 ni eyakɛɛ: “Mɛni nyɛbaahã mi koni majie lɛ mahã nyɛ?”+ Amɛkɛ lɛ kpaŋ akɛ amɛbaahã lɛ jwiɛtɛi kapɛji 30.+ 16 No hewɔ lɛ, kɛjɛ no be lɛ nɔ kɛyaa lɛ, etee nɔ etao be ni sa ni ekɛbaajie lɛ ehã.

17 Blodo Ni Ashikishaŋ-sha* Bɛ Mli gbii juji+ lɛ amli klɛŋklɛŋ gbi lɛ nɔ lɛ, kaselɔi lɛ ba Yesu ŋɔɔ amɛbakɛɛ: “Nɛgbɛ osumɔɔ akɛ wɔyasaa wɔto bo koni oyaye Hehoo lɛ yɛ?”+ 18 Ekɛɛ akɛ: “Nyɛyaa maŋ lɛ mli nyɛyakɛa Ashimashi akɛ, ‘Tsɔɔlɔ lɛ kɛɛ: “Be ni ato ahã mi lɛ eshɛ etã; mi kɛ mikaselɔi lɛ baaye Hehoo lɛ yɛ oshĩa lɛ.”’” 19 No hewɔ lɛ, kaselɔi lɛ yafee tamɔ bɔ ni Yesu efã amɛ akɛ amɛfee lɛ, ni amɛsaa nibii amɛto kɛhã Hehoo lɛ.

20 Be ni shɛ gbɛkɛ lɛ,+ no mli lɛ, ekɛ kaselɔi 12 lɛ tara okpɔlɔ lɛ he.+ 21 Be ni amɛyeɔ nii lɛ, ekɛɛ akɛ: “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ nyɛ akɛ, nyɛteŋ mɔ kome baajie mi ehã.”+ 22 Akɛni enɛ dɔ amɛ waa hewɔ lɛ, amɛbɔi lɛ bimɔ ekomekome akɛ: “Nuŋtsɔ, mi ni lo?” 23 Ehere nɔ ekɛɛ: “Mɔ ni nine kɛ minine fɛɛ kpeɔ yɛ tsɛnsi lɛ mli lɛ ji mɔ ni baajie mi ehã.+ 24 Anɔkwa, gbɔmɔ Bi lɛ miishi kɛmiiya tamɔ bɔ ni aŋma yɛ ehe lɛ moŋ, shi kpoo+ hã nakai mɔ ni abaatsɔ enɔ ajie gbɔmɔ Bi lɛ ahã lɛ!+ Afɔɔɔ nakai mɔ lɛ moŋ kulɛ, ehi hã lɛ.”+ 25 Yuda, mɔ ni etsɛŋ ni ebaajie lɛ ehã lɛ here nɔ ekɛɛ: “Rabi, mi ni lo?” Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Bo diɛŋtsɛ okɛɛ.”

26 Be ni amɛkã he amɛyeɔ nii lɛ, Yesu kɔ blodo, ni esɔle,* ni ekumɔ mli,+ ni ekɛhã kaselɔi lɛ, ni ekɛɛ: “Nyɛhea, nyɛyea. Enɛ damɔ shi kɛhã* migbɔmɔtso lɛ.”+ 27 Ni ewó kɔɔpoo, ni eda shi, ni ekɛhã amɛ ni ekɛɛ: “Nyɛ fɛɛ nyɛnua kɔɔpoo lɛ naa,+ 28 ejaakɛ enɛ damɔ shi kɛhã milá+ ni ji ‘kpaŋmɔ lɛ nɔ lá’+ ni abaafɔse ashwie shi ahã mɛi babaoo+ koni akɛ eshai ake lɛ.+ 29 Shi miikɛɛ nyɛ akɛ: Minuŋ wain ko dɔŋŋ kɛyashi gbi nɔ ni mi kɛ nyɛ baanu lɛ ehee yɛ mi-Tsɛ Maŋtsɛyeli lɛ mli.”+ 30 Naagbee lɛ, amɛlá yijiemɔ lalai, ni no sɛɛ lɛ, amɛje kpo kɛtee Oliv Gɔŋ lɛ nɔ.+

31 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɔɔŋ nɛɛ mli lɛ, nɔ ni baaba minɔ lɛ baahã nyɛ fɛɛ nyɛnane atɔ̃tɔ, ejaakɛ aŋma akɛ: ‘Matswa tookwɛlɔ lɛ nɔ, ni gwantɛŋi lɛ baagbɛ ashwã.’+ 32 Shi kɛ́ atee mi shi lɛ, matsɔ nyɛhiɛ kɛya Galilea.”+ 33 Shi Petro here nɔ ekɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ nɔ ni baaba onɔ lɛ baahã mɛi krokomɛi lɛ fɛɛ nane atɔ̃tɔ po lɛ, mi lɛ, minane etɔ̃tɔŋ kɔkɔɔkɔ!”+ 34 Yesu kɛɛ lɛ akɛ, “Lɛɛlɛŋ, miikɛɛ bo akɛ, nyɔɔŋ nɛɛ mli lɛ, dani wuɔ baagbɛɛ lɛ, obaakwa mi shii etɛ.”+ 35 Petro kɛɛ lɛ akɛ: “Kɛ́ esa akɛ mikɛ bo agbo po lɛ, mijeŋ osɛɛ kɔkɔɔkɔ.”+ Kaselɔi krokomɛi lɛ fɛɛ hu kɛɛ nakai nɔŋŋ.

36 Kɛkɛ ni Yesu kɛ amɛ ba he ni atsɛɔ jɛmɛ akɛ Getsemane lɛ,+ ni ekɛɛ kaselɔi lɛ akɛ: “Nyɛtaraa shi yɛ biɛ, miiya miyasɔle yɛ jɛmɛ.”+ 37 Ni ekɛ Petro kɛ Zebedeo bihii enyɔ lɛ fata ehe, ni ewerɛ bɔi ehe hoo, ni ehe jara lɛ babaoo.+ 38 Kɛkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Miwerɛ eho mihe* waa, kɛyashi gbele mli po. Nyɛhia biɛ, ni nyɛkɛ mi ayaa nɔ abua.”+ 39 Ni etee hiɛ fioo, ni ekɛ ehiɛ bu shi, ni esɔle ekɛɛ:+ “Mi-Tsɛ, kɛ́ aaahi lɛ, hã kɔɔpoo nɛɛ+ aho mihe aya. Shi jeee bɔ ni mi misumɔɔ, shi moŋ, bɔ ni bo osumɔɔ.”+

40 Eku esɛɛ eba kaselɔi lɛ aŋɔɔ ni ebana akɛ amɛmiiwɔ, ni ekɛɛ Petro akɛ: “Ani nyɛnyɛɛɛ nyɛkɛ mi aya nɔ abu ŋmɛlɛtswaa kome po?+ 41 Nyɛyaa nɔ nyɛbua+ ni nyɛsɔlea daa,+ koni nyɛkabote kaa* mli.+ Anɔkwa, mumɔ lɛ miisumɔ waa, shi heloo lɛ egbede.”+ 42 Shi kome ekoŋŋ lɛ, eyiŋ etee eyasɔle nɔ ni ji shii enyɔ nɔ ekɛɛ: “Mi-Tsɛ, kɛ́ enɛ nyɛŋ mihe aho aya akɛ ja minu lɛ, afee bɔ ni bo osumɔɔ.”+ 43 Ni eba ekoŋŋ ebana akɛ amɛmiiwɔ, ejaakɛ amɛhiŋmɛii etsii. 44 No hewɔ lɛ, eshi amɛ ni eyiŋ etee eyasɔle nɔ ni ji shii etɛ nɔ, ni esaa ewie nɔ kome too lɛ nɔŋŋ. 45 Kɛkɛ ni eku esɛɛ eba kaselɔi lɛ aŋɔɔ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Ŋmɛlɛtswaa ni tamɔ nɛkɛ nɔ nyɛwɔɔ ni nyɛjɔɔ nyɛhe nɛɛ! Naa! Ŋmɛlɛtswaa ni abaajie gbɔmɔ Bi lɛ awo eshafeelɔi adɛŋ lɛ eshɛ etã. 46 Nyɛtea shi, nyɛhãa wɔyaa. Naa! Mɔ ni baajie mi ehã lɛ eshɛ shi etã.” 47 Be ni ekã he ewieɔ lɛ, naa! Yuda, Mɛi Nyɔŋma Kɛ Enyɔ lɛ ateŋ mɔ kome lɛ, ba, ni mɛi babaoo diɛŋtsɛ ni jɛ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ maŋ lɛŋ onukpai lɛ aŋɔɔ lɛ fata ehe, ni amɛhiɛ klantei kɛ tsokpotii.+

48 No mli lɛ, mɔ ni baajie lɛ ehã lɛ ehã amɛ okadi ko akɛ: “Mɔ naa ni mashɔ lɛ, lɛ ni; nyɛmɔa lɛ.” 49 Ni etee Yesu masɛi tɛ̃ɛ, ni ekɛɛ: “Rabi, miiŋa bo!” ni ekɛ suɔmɔ shɔ enaa. 50 Shi Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Anyɛmi, mɛni oba feemɔ yɛ biɛ?”+ Kɛkɛ ni amɛtsi amɛbɛŋkɛ ni amɛmɔ Yesu. 51 Shi naa! mɛi ni kɛ Yesu yɔɔ lɛ ateŋ mɔ kome mɔ eklante mli ni egbala ni ekɛbã osɔfonukpa lɛ nyɔŋ lɛ, ni efo etoi.+ 52 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Okɛ oklante lɛ awo etoohe,+ ejaakɛ mɛi fɛɛ ni gbalaa klante lɛ, klante naa amɛbaagbo yɛ.+ 53 Aloo osusuɔ akɛ minyɛŋ makpa mi-Tsɛ fai ni ehã mi ŋwɛibɔfoi ni fa fe lejioi* 12 bianɛ nɔŋŋ?+ 54 Kulɛ te aaafee tɛŋŋ ni nɔ ni Ŋmalɛ lɛ kɛɔ akɛ ja eba mli nɛkɛ lɛ aaaba mli lɛ?” 55 Nakai ŋmɛlɛtswaa lɛ nɔ lɛ, Yesu kɛɛ mɛi lɛ akɛ: “Mi nyɛba nyɛbamɔ kɛ klantei kɛ tsokpotii tamɔ amɔɔ julɔ nɛɛ? Daa nɛɛ, mitaa sɔlemɔ shĩa lɛ mitsɔɔ nii,+ shi nyɛmɔɔɔ mi.+ 56 Shi enɛɛmɛi fɛɛ ba koni nibii ni gbalɔi lɛ ŋmala lɛ* aba mli.”+ Kɛkɛ ni kaselɔi lɛ fɛɛ shi lɛ, ni amɛjo foi.+

57 Mɛi ni mɔ Yesu lɛ kɛ lɛ tee osɔfonukpa Kaiafa ŋɔɔ,+ he ni woloŋmalɔi lɛ kɛ onukpai lɛ ebua amɛhe naa yɛ lɛ.+ 58 Shi Petro tee nɔ enyiɛ esɛɛ yɛ shɔŋŋ aahu kɛyashi osɔfonukpa lɛ kpo lɛ nɔ, ni be ni ebote jɛmɛ lɛ, ekɛ shĩa lɛ mli sɔɔlɔi lɛ yatara shi koni ekwɛ bɔ ni nibii anaa baayakpa ahã.+

59 Nakai be lɛ mli lɛ, osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ Sanhedrin* muu lɛ fɛɛ miitao amale odase ko amɛshi Yesu koni amɛgbe lɛ.+ 60 Shi amɛnáaa eko, eyɛ mli akɛ amale odasefoi pii ba.+ Sɛɛ mli lɛ, mɛi enyɔ ba 61 ni amɛbakɛɛ akɛ: “Nuu nɛɛ kɛɛ akɛ, ‘Manyɛ makumɔ Nyɔŋmɔ sɔlemɔ shĩa lɛ, ni mikɛ gbii etɛ baama.’”+ 62 Kɛkɛ ni osɔfonukpa lɛ te shi edamɔ shi ni ekɛɛ lɛ akɛ: “Ani obɛ naajiemɔ ko? Mɛni oyɔɔ kɛɛmɔ yɛ odase ni hii nɛɛ yeɔ shiɔ bo lɛ he?”+ 63 Shi Yesu fee diŋŋ.+ No hewɔ lɛ, osɔfonukpa lɛ kɛɛ lɛ akɛ: “Miifã bo ni okã kitã yɛ Nyɔŋmɔ hiɛkãalɔ lɛ hiɛ akɛ obaawie anɔkwale, ni okɛɛ wɔ kɛji bo ji Kristo lɛ, Nyɔŋmɔ Bi lɛ!”+ 64 Yesu kɛɛ lɛ akɛ: “Bo diɛŋtsɛ okɛɛ. Shi miikɛɛ nyɛ akɛ: Kɛjɛ be nɛɛ nɔ kɛyaa lɛ, nyɛbaana gbɔmɔ Bi lɛ+ ta hewalɛ ninejurɔ nɔ,+ ni eeba yɛ ŋwɛi atatui lɛ anɔ.”+ 65 Kɛkɛ ni osɔfonukpa lɛ gbála etadei anɔhaanɔi lɛ ni ekɛɛ: “Ebuuu Nyɔŋmɔ! Mɛɛ odasefoi wɔtaoɔ dɔŋŋ? Naa! Agbɛnɛ, nyɛnu nɔ ni ewie ni tsɔɔ akɛ ebuuu Nyɔŋmɔ lɛ. 66 Te nyɛsusuɔ tɛŋŋ?” Amɛhã hetoo akɛ: “Esa gbele.”+ 67 Kɛkɛ ni amɛfɛ̃ lajɔ̃ amɛshwie ehiɛ+ ni amɛmamɔ lɛ atswɛrɛi.+ Mɛi krokomɛi hu gbála ehiɛ mai+ 68 amɛkɛɛ: “Kristo, gbaa otsɔɔ wɔ. Namɔ gbá bo ma lɛ?”

69 No mli lɛ, Petro ta sɛɛ yɛ kpo lɛ nɔ, ni gbekɛ yoo ko ni ji tsulɔ lɛ ba eŋɔɔ ebakɛɛ: “Bo hu ofata Yesu, Galileanyo lɛ he!”+ 70 Shi etso yɛ amɛ fɛɛ amɛhiɛ ekɛɛ: “Mileee nɔ ni owieɔ lɛ he nɔ ko.” 71 Be ni eje kpo kɛtee agbó ni yɔɔ shĩa lɛ he lɛ mli lɛ, gbekɛ yoo kroko hu na lɛ ni ekɛɛ mɛi ni yɔɔ jɛmɛ lɛ akɛ: “Nuu nɛɛ kɛ Yesu, Nazaretnyo lɛ yɔɔ.”+ 72 Etso ekoŋŋ kɛ kitakamɔ ekɛɛ: “Mileee nuu lɛ!” 73 Be fioo sɛɛ lɛ, mɛi ni damɔ jɛmɛ lɛ ba amɛbakɛɛ Petro akɛ: “Ekã shi faŋŋ akɛ, bo hu amɛteŋ mɔ kome ji bo, ejaakɛ, anɔkwa, owiemɔ po hãa anaa.” 74 Kɛkɛ ni ebɔi loomɔ kɛ kitakamɔ ekɛɛ: “Mileee nuu lɛ!” Ni amrɔ lɛ wuɔ gbɛɛ. 75 Ni Petro kai wiemɔ ni Yesu wie lɛ akɛ: “Dani wuɔ baagbɛɛ lɛ, obaakwa mi shii etɛ” lɛ.+ Ni eje kpo eyafó waa.

27 Be ni je tsɛre lɛ, osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ maŋ lɛŋ onukpai lɛ fɛɛ yakpe yɛ Yesu hewɔ koni amɛgbe lɛ.+ 2 Be ni amɛfimɔ lɛ lɛ, amɛkɛ lɛ tee ni amɛkɛ lɛ yahã Pilato, ni ji amralo lɛ.+

3 Agbɛnɛ, be ni Yuda, mɔ ni jie Yesu ehã lɛ na akɛ abu Yesu fɔ lɛ, eshwa ehe ni ekɛ jwiɛtɛi kapɛji 30 lɛ ku sɛɛ eyahã osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ onukpai lɛ,+ 4 ni ekɛɛ akɛ: “Mifee esha akɛ mijie lá ni efeko efɔŋ ko mihã.” Amɛkɛɛ akɛ: “Mɛni no kɔɔ yɛ wɔhe? Bo diɛŋtsɛ kwɛmɔ nɔ!”* 5 No hewɔ lɛ, eshɛrɛ jwiɛtɛi kapɛji lɛ eshwie sɔlemɔ shĩa lɛ, ni etee. Kɛkɛ ni etee eyasɛŋ ehe.+ 6 Shi osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ yaloo jwiɛtɛi kapɛji lɛ ni amɛkɛɛ: “Mla eŋmɛɛɛ gbɛ akɛ akɛfataa sɔlemɔ shĩa lɛ oniai lɛ ahe, ejaakɛ lá shika ni.” 7 Be ni amɛsusu he amɛgbe naa lɛ, amɛkɛyahé gbɛshɔ̃lɔ lɛ shikpɔŋ lɛ, koni afu gbɔi yɛ jɛmɛ. 8 No hewɔ lɛ, atsɛɔ nakai shikpɔŋ lɛ akɛ Lá Shikpɔŋ+ kɛbashi ŋmɛnɛ. 9 Kɛkɛ ni nɔ ni atsɔ gbalɔ Yeremia nɔ awie lɛ ba mli akɛ: “Ni amɛloo jwiɛtɛi kapɛji 30 lɛ, ni ji jara ni afo afɔ̃ gbɔmɔ lɛ nɔ lɛ, mɔ ni Israelbii lɛ ateŋ mɛi komɛi fo jara amɛfɔ̃ enɔ lɛ, 10 ni amɛkɛhé gbɛshɔ̃lɔ lɛ shikpɔŋ lɛ, tamɔ bɔ ni Yehowa* fã mi lɛ.”+

11 Agbɛnɛ, Yesu damɔ amralo lɛ hiɛ, ni amralo lɛ bi lɛ akɛ: “Ani bo ji Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ?” Yesu here nɔ ekɛɛ: “Bo diɛŋtsɛ okɛɛ.”+ 12 Shi be ni osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ onukpai lɛ kɛ sane fɔ̃ɔ enɔ lɛ, ejieee naa.+ 13 Kɛkɛ ni Pilato bi lɛ akɛ: “Ani onuuu saji babaoo ni amɛkɛyeɔ odase amɛshiɔ bo lɛ?” 14 Shi ehãaa lɛ hetoo, dabi, ewieee sane kome po, ni no hã amralo lɛ naa kpɛ ehe naakpa.

15 Agbɛnɛ, eji amralo lɛ kusum akɛ gbi jurɔ fɛɛ gbi jurɔ nɔ lɛ, eŋmɛɛ gboklɛfoi lɛ ateŋ mɔ kome ni maŋbii lɛ sumɔɔ lɛ he ehã amɛ.+ 16 Nakai be lɛ mli nɔŋŋ lɛ, amɛyɛ gboklɛfonyo kpanaku ko ni atsɛɔ lɛ Baraba. 17 No hewɔ lɛ, be ni amɛbua amɛhe naa lɛ, Pilato kɛɛ amɛ akɛ: “Namɔ nyɛsumɔɔ akɛ miŋmɛɛ ehe mihã nyɛ, Baraba aloo Yesu, mɔ ni akɛɛ atsɛɔ lɛ Kristo lɛ?” 18 Ejaakɛ Pilato le akɛ hetsɛ̃ hewɔ amɛkɛ lɛ hã lɛ. 19 Agbɛnɛ hu, be ni eta kojomɔ sɛi lɛ nɔ lɛ, eŋa tsu ni abakɛɛ lɛ akɛ: “Okɛ ohe akawo jalɔ nɛɛ sane ko mli, ejaakɛ ŋmɛnɛ lɛ, mina nɔ waa yɛ lamɔ mli yɛ ehewɔ.” 20 Shi osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ onukpai lɛ wo maŋbii lɛ ayiŋ koni amɛbi ni akɛ Baraba ahã amɛ,+ shi Yesu lɛ, agbe lɛ.+ 21 Amralo lɛ bi amɛ ekoŋŋ akɛ: “Mɛi enyɔ nɛɛ ateŋ namɔ nyɛsumɔɔ akɛ miŋmɛɛ ehe mihã nyɛ?” Amɛkɛɛ akɛ: “Baraba.” 22 Pilato bi amɛ akɛ: “No hewɔ lɛ, mɛni mifee Yesu, mɔ ni akɛɛ atsɛɔ lɛ Kristo lɛ mɔ?” Amɛ fɛɛ amɛkɛɛ akɛ: “Gbee lɛ!”*+ 23 Ekɛɛ akɛ: “Mɛni hewɔ? Mɛɛ efɔŋ efee?” Shi amɛtee nɔ amɛbolɔ fe tsutsu lɛ amɛkɛɛ: “Gbee lɛ!”+

24 Be ni Pilato na akɛ nɔ kpakpa ko jɛɛɛ mli kɛbaaa, shi moŋ, maŋbii lɛ miihe afee basabasa lɛ, ewó nu, ni efɔ edɛ̃ yɛ maŋbii lɛ ahiɛ ekɛɛ akɛ: “Miyeee nuu nɛɛ lá yi sɔ̃. Nyɛ diɛŋtsɛ nyɛkwɛa nɔ.” 25 Ni mɛi lɛ fɛɛ hã hetoo akɛ: “Elá aba wɔ kɛ wɔbii anɔ.”+ 26 Kɛkɛ ni eŋmɛɛ Baraba he ehã amɛ, shi ehã agwao Yesu,+ ni ekɛ lɛ hã koni ayagbe lɛ yɛ tso jaŋŋ nɔ.+

27 Kɛkɛ ni amralo lɛ asraafoi lɛ kɛ Yesu tee amralo lɛ shĩa lɛ, ni amɛbua asraafoi akuu muu lɛ fɛɛ anaa kɛbɔle lɛ.+ 28 Ni amɛjie ehe atadei lɛ, ni amɛkɛ mama ni tsuɔ waa bu lɛ,+ 29 ni amɛlo ŋmei akekere ni amɛkɛbu eyitso, ni amɛkɛ gãlã hã lɛ koni ehiɛ yɛ eninejurɔ. Ni amɛkula shi yɛ ehiɛ amɛye ehe fɛo amɛkɛɛ: “Wɔmiiŋa bo,* Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ!” 30 Ni amɛfɛ̃ lajɔ̃ amɛshwie ehe+ ni amɛhe gãlã lɛ yɛ edɛŋ ni amɛkɛbɔi eyiteŋ tswiamɔ. 31 Agbɛnɛ, be ni amɛye ehe fɛo amɛgbe naa lɛ, amɛjie mama lɛ yɛ ehe, ni amɛkɛ etadei anɔhaanɔi lɛ wo lɛ, ni amɛkɛ lɛ tee koni amɛyakala lɛ amɛkpɛtɛ tso jaŋŋ lɛ he.+

32 Be ni amɛje kpo amɛyaa lɛ, amɛna Kirenenyo ko ni atsɛɔ lɛ Simon. Ni amɛnyɛ nuu nɛɛ nɔ akɛ etere Yesu piŋmɔ tso* lɛ.+ 33 Ni be ni amɛshɛ he ko ni atsɛɔ jɛmɛ Golgota, ni eshishi ji, Yitsoŋoŋohe lɛ,+ 34 amɛhã lɛ wain ni akɛ nɔ ko ni joɔ* efutu mli akɛ enu;+ shi be ni esa enaa lɛ, ekpoo akɛ ebaanu. 35 Be ni amɛkala lɛ amɛkpɛtɛ tso jaŋŋ lɛ he amɛgbe naa lɛ, amɛfɔ̃ oshiki kɛjara etadei anɔhaanɔi lɛ,+ 36 ni amɛho amɛtara shi yɛ jɛmɛ, ni amɛbu ehe. 37 Agbɛnɛ hu, amɛŋma sane ni akɛfɔ̃ enɔ lɛ amɛkpɛtɛ eyiteŋgbɛ akɛ: “Yesu, Yudafoi lɛ a-Maŋtsɛ lɛ nɛ.”+

38 Kɛkɛ ni asɛŋ julɔi enyɔ yɛ tsei jaŋŋi anɔ yɛ emasɛi, mɔ kome yɛ eninejurɔ nɔ ni mɔ kome hu yɛ ebɛku nɔ.+ 39 Ni mɛi ni hoɔ lɛ wie amɛshi lɛ,+ ni amɛhoso amɛyitsei+ 40 amɛkɛɛ: “Bo ni kulɛ obaakumɔ sɔlemɔ shĩa lɛ ni okɛ gbii etɛ ama lɛ,+ heremɔ bo diɛŋtsɛ ohe! Kɛ́ Nyɔŋmɔ bi ji bo lɛ, jee piŋmɔ tso* lɛ nɔ okpeleke shi koo!”+ 41 Nakai nɔŋŋ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ woloŋmalɔi lɛ kɛ onukpai lɛ bɔi ehe fɛoyeli, ni amɛkɛɛ:+ 42 “Mɛi krokomɛi ehereɔ; shi lɛ diɛŋtsɛ lɛ, enyɛɛɛ ehe ehere! Lɛ ji Israel Maŋtsɛ lɛ;+ ekpeleke shi kɛjɛ piŋmɔ tso* lɛ nɔ, ni wɔbaahe lɛ wɔye. 43 Ekɛ ehiɛ efɔ̃ Nyɔŋmɔ nɔ; Nyɔŋmɔ ajie lɛ kɛji Nyɔŋmɔ yɛ ehe tsui,+ ejaakɛ ekɛɛ akɛ, ‘Nyɔŋmɔ Bi ji mi.’”+ 44 Nakai nɔŋŋ julɔi ni asɛŋ amɛ yɛ tsei jaŋŋi anɔ yɛ emasɛi lɛ po wie amɛshi lɛ.+

45 Kɛjɛ ŋmɛlɛtswaa ni ji ekpaa* lɛ nɔ kɛyaa lɛ, duŋ wo yɛ shikpɔŋ lɛ nɔ fɛɛ kɛyashi ŋmɛlɛtswaa ni ji nɛɛhu* lɛ nɔ.+ 46 Aaafee ŋmɛlɛtswaa ni ji nɛɛhu lɛ nɔ lɛ, Yesu bo kɛ gbee ni wa ekɛɛ: “Eli, Eli, lama sabaktani?” eshishi ji, “Mi-Nyɔŋmɔ, mi-Nyɔŋmɔ, mɛni hewɔ okwa mi?”+ 47 Be ni mɛi ni damɔ jɛmɛ lɛ nu enɛ lɛ, amɛteŋ mɛi komɛi bɔi kɛɛmɔ akɛ: “Nuu nɛɛ miitsɛ Elia.”+ 48 Ni amrɔ lɛ, amɛteŋ mɔ kome jo foi eyakɔ kotsa ni ekɛtsɔ wain ni joɔ mli, ni ekɛma gãlã naa, ni ekɛhã lɛ akɛ enu.+ 49 Shi mɛi ni eshwɛ lɛ kɛɛ akɛ: “Shi lɛ! Hã wɔkwɛ akɛ Elia baaba ebahere lɛ lo.” 50 Shi kome ekoŋŋ lɛ, Yesu bo kɛ gbee ni wa, ni ekɛ emumɔ hã.*+

51 Ni naa! jamɔhe lɛ mli pateeshɛŋ+ lɛ mli gbá enyɔ,+ kɛjɛ ŋwɛi kɛbayi shi, ni shikpɔŋ lɛ hoso, ni tɛsai lɛ amli gbála.+ 52 Ni gbohii abui* lɛ anaa gbelegbelei, ni mɛi krɔŋkrɔŋi ni ewɔ yɛ gbele mli lɛ agbɔmɔtsei lɛ babaoo jejee kpo 53 ni mɛi babaoo na amɛ. (Be ni atee Yesu shi sɛɛ lɛ, mɛi ni tee gbohii abui lɛ ahe lɛ ba maŋ krɔŋkrɔŋ lɛ mli.)* 54 Shi be ni asraafoiatsɛ lɛ kɛ mɛi ni fata ehe kɛbuɔ Yesu he lɛ na shikpɔŋhosomɔ lɛ, kɛ nibii ni yaa nɔ lɛ, amɛshe gbeyei waa, ni amɛkɛɛ: “Lɛɛlɛŋ, Nyɔŋmɔ Bi nɛ.”+

55 Ni yei babaoo ni nyiɛ Yesu sɛɛ kɛjɛ Galilea ni sɔmɔ lɛ lɛ damɔ shɔŋŋ amɛmiikwɛ;+ 56 amɛteŋ mɛi komɛi ji Maria Magdalena, kɛ Maria ni ji Yakobo kɛ Yose mami lɛ, kɛ Zebedeo bihii lɛ amami lɛ.+

57 Agbɛnɛ, be ni shɛ gbɛkɛnaashi lɛ, nuu niiatsɛ ko ni jɛ Arimatia ni atsɛɔ lɛ Yosef, ni lɛ hu ebatsɔ Yesu kaselɔ lɛ ba.+ 58 Nuu nɛɛ tee Pilato ŋɔɔ ni eyabi koni akɛ Yesu gbonyo lɛ ahã lɛ.+ Kɛkɛ ni Pilato fã koni akɛhã lɛ.+ 59 Yosef wó gbonyo lɛ, ni ekɛ klala kpakpa ni he tse bala he,+ 60 ni ekɛ gbonyo lɛ yaŋmɛ egbonyobu* hee,+ ni ekpɛ́ yɛ tɛsaa mli lɛ mli. Ni be ni ekoklo tɛ agbo ko kɛtsĩ gbonyobu* lɛ naa lɛ, eshi etee. 61 Shi Maria Magdalena kɛ Maria kroko lɛ tee nɔ amɛhi jɛmɛ, ni amɛtara gbonyobu lɛ hiɛ.+

62 Enɔ jetsɛremɔ, ni ji Hesaamɔkɛtoo Gbi lɛ sɛɛ lɛ,+ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ kɛ Farisifoi lɛ yabua amɛhe naa yɛ Pilato hiɛ, 63 ni amɛkɛɛ: “Onukpa, wɔkaiɔ akɛ be ni nakai shishiulɔ lɛ yɔɔ wala mli lɛ, ekɛɛ akɛ, ‘Gbii etɛ sɛɛ lɛ, abaatee mi shi.’+ 64 No hewɔ lɛ, fã koni ayabu gbonyobu lɛ he kɛyashi gbi ni ji etɛ lɛ nɔ, koni ekaselɔi lɛ akaba amɛbaju lɛ+ ni amɛkɛɛ mɛi akɛ, ‘Atee lɛ shi kɛjɛ gbohii ateŋ!’ Ni naagbee lakamɔ nɛɛ bafee efɔŋ fe klɛŋklɛŋ nɔ lɛ.” 65 Pilato kɛɛ amɛ akɛ: “Naa, bulɔi nɛ. Nyɛyaa nyɛyabua he jogbaŋŋ bɔ ni nyɛbaanyɛ.” 66 No hewɔ lɛ, amɛtee amɛyasɔo tɛ lɛ kɛkpɛtɛ gbonyobu lɛ naa kpɛŋŋ, ni amɛhã bulɔi lɛ bu he.

28 Hejɔɔmɔ Gbi lɛ sɛɛ, yɛ otsi lɛ mli klɛŋklɛŋ gbi lɛ nɔ be ni je tsɛreɔ lɛ, Maria Magdalena kɛ Maria kroko lɛ ba gbonyobu lɛ kwɛmɔ.+

2 Ni naa! shikpɔŋhosomɔ kpele ko eba, ejaakɛ Yehowa* bɔfo jɛ ŋwɛi ekpeleke shi ni ebakoklo tɛ lɛ kɛje bu lɛ naa, ni eta nɔ.+ 3 Ehe miikpɛlɛ tamɔ sarawa, ni etade lɛ miiyɛ tamɔ snoo.+ 4 Ehe gbeyei sɔŋŋ ni mɔmɔ bulɔi lɛ hewɔ lɛ, amɛhe kpokpo ni amɛtsɔmɔ tamɔ gbohii.

5 Shi ŋwɛibɔfo lɛ kɛɛ yei lɛ akɛ: “Nyɛkashea gbeyei, ejaakɛ mile akɛ nyɛmiitao Yesu, mɔ ni agbe lɛ yɛ tso jaŋŋ nɔ lɛ.+ 6 Ebɛ biɛ, ejaakɛ atee lɛ shi, tamɔ bɔ ni ekɛɛ lɛ.+ Nyɛbaa, nyɛbakwɛa he ni no mli lɛ ekã lɛ. 7 Ni nyɛyaa oya nyɛyakɛa ekaselɔi lɛ akɛ atee lɛ shi kɛjɛ gbohii ateŋ, ejaakɛ naa! eetsɔ nyɛhiɛ kɛmiiya Galilea.+ Jɛmɛ nyɛbaana lɛ yɛ. Naa! Mikɛɛ nyɛ.”+

8 No hewɔ lɛ, amɛshi gbonyo kaimɔ bu lɛ he oya nɔŋŋ, ni amɛkɛ gbeyeishemɔ kɛ miishɛɛ kpele jo foi koni amɛyabɔ ekaselɔi lɛ amaniɛ.+ 9 Ni naa! Yesu kɛ amɛ kpe ni ekɛɛ: “Hejɔlɛ ahã nyɛ!” Amɛtsi amɛbɛŋkɛ ni amɛmɔmɔ enanetokotai lɛ amli ni amɛkula shi amɛkɛ woo hã lɛ. 10 Kɛkɛ ni Yesu kɛɛ amɛ akɛ: “Nyɛkashea gbeyei! Nyɛyaa nyɛyabɔa minyɛmimɛi lɛ amaniɛ koni amɛya Galilea, ni jɛmɛ amɛbaana mi yɛ.”

11 Be ni amɛnyiɛ gbɛ amɛyaa lɛ, bulɔi+ lɛ ekomɛi tee maŋ lɛ mli amɛyabɔ osɔfoi hiɛnaanɔbii lɛ nibii ni etee nɔ lɛ fɛɛ. 12 Ni be ni mɛi nɛɛ kɛ onukpai lɛ ebua amɛhe naa ni amɛsusu nii ahe sɛɛ lɛ, amɛhã asraafoi lɛ jwiɛtɛi kapɛji babaoo 13 ni amɛkɛɛ akɛ: “Nyɛkɛa akɛ, ‘Nyɔɔŋ be ni wɔmiiwɔ lɛ, ekaselɔi lɛ ba amɛbaju lɛ.’+ 14 Ni kɛ́ amralo lɛ nu he lɛ, wɔbaagbála sane lɛ mli wɔtsɔɔ lɛ,* ni ehe ebahiaŋ ni nyɛhao nyɛhe.” 15 No hewɔ lɛ, amɛhe jwiɛtɛi kapɛji lɛ, ni amɛfee tamɔ bɔ ni afã amɛ lɛ, ni sane nɛɛ gbɛ shwã yɛ Yudafoi lɛ ateŋ kɛbashi ŋmɛnɛ.

16 Shi kaselɔi 11 lɛ tee Galilea,+ yɛ gɔŋ ni Yesu eto akɛ ekɛ amɛ baakpe yɛ nɔ lɛ nɔ.+ 17 Be ni amɛna lɛ lɛ, amɛkoto lɛ, shi mɛi komɛi ayiŋ fee amɛ kɔshikɔshi. 18 Yesu tsi ebɛŋkɛ ni ekɛɛ amɛ akɛ: “Akɛ hegbɛ fɛɛ ehã mi yɛ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ lɛ nɔ.+ 19 No hewɔ lɛ, nyɛyaa nyɛyafea mɛi ni jɛ jeŋmaji lɛ fɛɛ amli lɛ kaselɔi,+ nyɛbaptisia amɛ+ yɛ Tsɛ lɛ gbɛ́i mli, kɛ Bi lɛ gbɛ́i mli, kɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ gbɛ́i mli, 20 nyɛtsɔa amɛ ni amɛye nii fɛɛ ni mifã nyɛ lɛ nɔ.+ Ni naa! mikɛ nyɛ yɛ gbii lɛ fɛɛ kɛyashi je lɛ* naagbee gbii lɛ amli.”+

Loo “Mesia; Mɔ Ni Afɔ Lɛ Mu.”

Greek sht. ŋm., “binuu.”

Greek sht. ŋm., “binuu.”

Loo “wekutɔkpaa he.”

Ekã shi faŋŋ akɛ, wiemɔ nɛɛ tsɔɔ akɛ, be ni tsɔ nomŋɔɔ lɛ hiɛ lɛ hu fata be ni atsɔɔ nɛɛ he.

Loo “hewalɛ ní miitsu nii.”

Loo “ana akɛ ená musu yɛ mumɔ krɔŋkrɔŋ lɛ naa.”

Yɛ Yudafoi akusum naa lɛ, kɛ́ nuu ko yabi yoo shi ni eetao ekɛ lɛ afo mli lɛ, abiɔ ni eshwie yoo lɛ yɛ mla naa loo amɛtse gbãla lɛ yɛ mla naa.

Biɛ ji he klɛŋklɛŋ ní Nyɔŋmɔ gbɛ́i Yehowa lɛ je kpo yɛ, yɛ Kristofoi A-Greek Ŋmalɛi lɛ amli, yɛ shishitsɔɔmɔ nɛɛ mli. Gbɛ́i Yehowa lɛ jeɔ kpo shii 237 yɛ Kristofoi A-Greek Ŋmalɛi lɛ amli. Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Greek sht. ŋm., “binuu.”

Hebri mli lɛ, Yeshua, loo Yoshua, ni eshishi ji “Yehowa Ji Yiwalaheremɔ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “Mesia; Mɔ Ni Afɔ Lɛ Mu.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Eeenyɛ efee akɛ, aná kɛjɛ Hebri wiemɔ ni shishi ji “kwɛ̃” loo “tsɛ̃” lɛ mli.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “ekɛ amɛ woɔ nu mli; emuɔ amɛ mele.”

Ni ji, tso sofi.

Greek sht. ŋm., “mi-Binuu.”

Greek sht. ŋm., “binuu.”

Greek sht. ŋm., “blodo.”

Greek sht. ŋm., “blodo.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “yiteŋ he ni kwɔ fe fɛɛ.”

Greek sht. ŋm., “binuu.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Yɛ anɔkwale mli lɛ, eji kpaakpo; Biblia lɛ tsɛɔ lɛ hu akɛ Genesaret Kpaakpo, Galilea Ŋshɔ, kɛ Tiberia Ŋshɔ.

Hei ni Yudafoi lɛ buaa amɛhe naa yɛ ni amɛsɔleɔ ni amɛkaneɔ ŋmalɛi.

Loo “Maji Nyɔŋma Kpokpaa Lɛ Nɔ.”

Loo “Mɛi ni baa mumɔ lɛ.”

Loo “Heshibalɔi lɛ.”

Greek sht. ŋm., “baatsɔ amɛgboshinii.”

Loo “Mɛi ni kpãtãa.”

Greek sht. ŋm., “bihii.”

Loo “nisusumɔ kɛntɛŋ.”

Wiemɔ ni ji “Mla lɛ kɛ Gbalɔi” lɛ damɔ shi kɛhã Hebri Ŋmalɛ lɛ fɛɛ.

Ni tsɔɔ akɛ, esaaa mɔ ni boteɔ.

Ni tsɔɔ akɛ, esa mɔ ni boteɔ.

He ko ni ashãa jwɛi yɛ, yɛ Yerusalem sɛɛ. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “onaagbee kwadra lɛ.” Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Kɛ́ mɔ ko ni ebote gbalashihilɛ mli yabɔ ajwamaŋ lɛ, no ji gbalafitemɔ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek wiemɔ ni akɛtsu nii lɛ tsɔɔ gbalatsemɔ yɛ mla naa.

Greek mli lɛ, por·neiʹa. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ, “Ajwamaŋbɔɔ.”

Kwɛmɔ kuku 27 shn.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “shitoo.”

Loo “shitoi.”

Ni tsɔɔ akɛ, ofa lɛ nɔ ko ni oheee he kpa.

Loo “nyɛhia kɛwulaa shi.”

Loo “kɛ́ oyaake ohiafoi anii lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “ahiɛ ogbɛ́i lɛ krɔŋkrɔŋ; afee ogbɛ́i lɛ krɔŋkrɔŋ.”

Loo “Afee nɔ ni osumɔɔ yɛ ŋwɛi kɛ shikpɔŋ lɛ nɔ fɛɛ.”

Greek sht. ŋm., “blodo.”

Ni ji, efɔŋ he kaa.

Loo “kpɔ̃ wɔ.”

Loo “amɛhiɛɔ amɛhe basabasa.”

Ni ji, abɛi henɔ ko ni fiteɔ mama.

Ni ji, abɛi henɔ ko ni fiteɔ mama.

Loo “nɔ tse; bɛ haŋtsii.”

Loo “baayi obɔ kɛ la.”

Greek sht. ŋm., “ehiii; ji efɔŋ.”

Loo “nyɛsusumai ahe.”

Loo “susuma lɛ.”

“Kpãatsɛ̃mɔ” ji gbɛ ni atsɔɔ nɔ akɛ nibii tamɔ odonti kɛ kooloo hetsɔi feɔ kpãa ni akɛfeɔ mama.

Loo “Gbi fɛɛ gbi nɔ naagbai fa hã lɛ.”

Wiemɔ ni ji “Mla lɛ kɛ Gbalɔi” lɛ damɔ shi kɛhã Hebri Ŋmalɛ lɛ fɛɛ.

Loo “fintɔŋŋ.”

Loo “fintɔŋŋ.”

Ni ji, mɔ ko ni kwɛɔ asraafoi 100 nɔ.

Loo “mɛni hewɔ nyɛtsui efã.”

Loo “gbohii akaimɔ bui.”

Loo “ná ekãa!”

Loo “batara okpɔlɔ lɛ he.”

Ni ji, mama ni afɔko he, ni esuko.

Ni ji, kotokui ni akɛ kooloo hewolo fee.

Loo “ná ekãa!”

Atsɛɔ lɛ Natanael hu. Kwɛmɔ Yoh 1:46; 21:2.

Atsɛɔ lɛ Levi hu. Kwɛmɔ Luk 5:27.

Atsɛɔ lɛ “Yuda, Yakobo binuu lɛ” hu. Kwɛmɔ Luk 6:16; Yoh 14:22; Bɔf 1:13.

Loo “Kananan.”

Loo “atade kroko kɛfata nɔ ni nyɛwo lɛ he.”

Kɛ́ mɔ ko kpokpo enaji ahe mulu eshwie lɛ, no tsɔɔ akɛ mɔ ko he sɔ̃ kãaa enɔ dɔŋŋ.

Loo “mɔ ni fiɔ shi kɛyashiɔ naagbee lɛ.”

Eji gbɛ́i ni akɛtsɛɔ Satan, ni ji daimonioi lɛ alumɔ loo amɛnɔyelɔ lɛ.

Loo “wala,” ni ji, hiɛnɔkamɔ ni mɔ ko yɔɔ akɛ ebaaná wala.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “asarion kome,” ni eji gbi kome nyɔmɔwoo mlijai nyɔŋma kɛ ekpaa mli ekome.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “esusuma.”

Loo “susuma.”

Loo “akpaketsɛmɛi.”

Loo “atadei kpakpai?”

Wiemɔ ni ji “Gbalɔi lɛ kɛ Mla lɛ” damɔ shi kɛhã Hebri Ŋmalɛi lɛ fɛɛ.

Loo “fufeelɔ.”

Loo “bem.”

Loo “yɛ yibii ni ewoɔ lɛ anaa.”

Greek mli lɛ, “Hedis,” ni ji, mfonirifeemɔŋ gbonyobu kome kɛhã adesai. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “ni nyɛsusumai ahe baajɔ amɛ.”

Ŋmaa ní awieɔ he yɛ yitso nɛɛ mli lɛ ji wiiti, abele, omɔ, kɛ amɛhenɔi lɛ eko.

Loo “hiɛmaa blodo.”

Loo “misusuma yɔɔ.”

Eji gbɛ́i ni akɛtsɛɔ Satan.

Loo “nyɛkaselɔi.”

Loo “amɛbaahã ana akɛ nyɛyeɔ fɔ.”

Loo “yinɔ nɛɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo nɛɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “mɛi ni yeee anɔkwa.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbua.”

Loo “yinɔ nɛɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo nɛɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “abɛbua.”

Loo “abɛbua.”

Yelibai ji nibii tamɔ kontomire kɛ ameo kɛ shitɔ kɛ amɛhenɔi lɛ.

Loo “abɛbua.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “abɛbua.”

Loo “abɛbuai.”

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “kɛjɛ be ni ato je lɛ shishi lɛ.”

Loo “abɛbua.”

Loo “yinɔ ko; shihilɛ gbɛjianɔtoo ko.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “yinɔ lɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Blɔfo mli lɛ, pearls.

Blɔfo mli lɛ, pearls.

Loo “tsãani; adrã.”

Loo “yinɔ lɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “abɛbuai.”

Greek mli lɛ, “tetrarke.”

Ni ji, Herode Antipa. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “ejɔɔ.”

Greek sht. ŋm., “stadioi babaoo.” Stadio kome feɔ mitai 185 (nanetalɔi 606.95).

Ni ji, aaafee maŋkɛ ŋmɛji 3 kɛyashi aaafee leebi ŋmɛji 6.

Loo “Nyɛnáa ekãa.”

Ni ji, amɛfeee amɛhe krɔŋkrɔŋ yɛ kusum naa.

Loo “ehã amɛnane tɔ̃tɔ.”

Loo “abɛbua.”

Greek wiemɔ ni ji por·neiʹa lɛ piifeemɔ. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ, “Ajwamaŋbɔɔ.”

Loo “awieɔ ashiɔ gbɔmɛi.”

Ni ji, krɔŋkrɔŋ ni mɔ efeee ehe yɛ kusum naa.

Loo “akpaketsɛmɛi.”

Loo “akpaketsɛmɛi.”

Loo “ní amɛmiihi ŋmaa.”

Loo “niyenii kɛntɛŋi.”

Loo “mɛi ni yeee anɔkwa.”

Loo “niyenii kɛntɛŋi.”

Loo “ejaakɛ jeee gbɔmɔ.”

Greek mli lɛ, “Hedis,” ni ji, mfonirifeemɔŋ gbonyobu kome kɛhã adesai. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “omli ahi ahã ohe.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “esusuma.”

Loo “susuma.”

Loo “esusuma.”

Loo “esusuma.”

Loo “mɛni gbɔmɔ kɛbaahã koni ewala akaje edɛŋ?”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Greek sht. ŋm., “drakma nta.” Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Greek sht. ŋm., “stata kapɛlɛ,” asusuɔ akɛ enaa shiɔ drakmai ejwɛ.

Loo “nyɛkpaleee.”

Loo “akpaketsɛ.”

Enɛ tsɔɔ naanɔ hiɛkpatamɔ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “nyɛ-Tsɛ.”

Greek sht. ŋm., “ni oyajaje lɛ.”

Loo “no lɛ, ohã onyɛmi lɛ ekɔ gbɛ kpakpa ekoŋŋ.”

Greek sht. ŋm., “adaaŋ.”

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “shii 70 toi 7.”

Jwiɛtɛi kapɛji talɛntai 10,000 lɛ naa shiɔ denarioi 60,000,000. Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Greek wiemɔ ni akɛtsu nii lɛ tsɔɔ gbalatsemɔ yɛ mla naa.

Greek sht. ŋm., “efi ekpɛtɛ kɔɔŋtso kome lɛ.”

Greek mli lɛ, por·neiʹa. Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ, “Ajwamaŋbɔɔ.”

Kɛ́ mɔ ko ni ebote gbalashihilɛ mli yabɔ ajwamaŋ lɛ, no ji gbalafitemɔ.

Kɛ́ mɔ ko ni ebote gbalashihilɛ mli yabɔ ajwamaŋ lɛ, no ji gbalafitemɔ.

Loo “ohi kɛwula shi.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Ni ji, aaafee leebi ŋmɛlɛ 9 mli.

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛlɛ 12.

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛji 3.

Ni ji, aaafee gbɛkɛ ŋmɛji 5.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Greek sht. ŋm., “ehiii; ji efɔŋ.”

Loo “ejurɔ.”

Loo “esusuma.”

Greek mli lɛ, “Hosana,” ni eshishi ji “ofainɛ, heremɔ yiwala.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “akpaketsɛmɛi.”

Loo “abɛbua.”

Eeenyɛ efee akɛ, ekɛ ŋmɔ lɛ hai okwaafoi lɛ koni amɛtsu ŋmɔ lɛ mli nii, koni amɛkɛ lɛ aja emli nibaa nii lɛ.

Greek sht. ŋm., “koŋ lɛ yitso.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “ebɛbuai.”

Loo “abɛbuai.”

Loo “eja.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi B14 lɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Wiemɔ ni ji “Mla muu lɛ fɛɛ kɛ Gbalɔi” lɛ damɔ shi kɛhã Hebri Ŋmalɛi lɛ fɛɛ.

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Eji adekai bibii ni ŋmalɛi ejwɛ yɔɔ mli ni Yudafoi hii fiɔ yɛ amɛhiɛnaa kɛ amɛnine abɛku akɛ sɛbɛi kɛhã hebuu.

Loo “sɛii ni hi fe fɛɛ.”

Loo “Tsɔɔlɔ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A3 lɛ.

Loo “kɛyatsakeɔ mɔ ko ni jeee Yudafonyo koni emɔ Yudafoi ajamɔ lɛ mli.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “amɛyimɔ obɔbɔ kɛ nibii ni ashɔ̃ yɛ mɛi adɛŋ.”

Loo “agbohii akaimɔ bui lɛ.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Shishitsɔɔmɔi komɛi kɛɔ akɛ, “Ashi nyɛshĩa lɛ amaŋfɔ̃ ahã nyɛ.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “yinɔ lɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “amɛnanemɛi.”

Loo “amɛnanemɛi.”

Loo “mɔ ni fiɔ shi kɛyashiɔ naagbee lɛ.”

Loo “shikpɔŋ lɛ nɔ hei ni mɛi yɔɔ.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “abɛbua.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Loo “nyɔɔŋ buu be.”

Greek talɛnta kome feɔ kilogram 20.4.

Greek sht. ŋm., “jwiɛtɛi.”

Greek sht. ŋm., “mijwiɛtɛi.”

Greek sht. ŋm., “be ni ashɛ (dumɔwu) afɔ̃ shi,” ni ji, be ni Adam kɛ Hawa bɔi amɛbii lɛ afɔmɔ lɛ.

Loo “nyɛfee mi gbɔ.”

Greek wiemɔ ni akɛtsu nii yɛ biɛ lɛ baanyɛ atsɔɔ akɛ ewo nɔ ko ni awoɔ yɛ atade shishi, tamɔ pioto pɛ; etsɔɔɔ doo akɛ ehiɛ ehe folo diɛŋtsɛ.

Loo “wɔfee bo gbɔ.”

Enɛ tsɔɔ naanɔ hiɛkpatamɔ.

Loo “nyɛfeee mi gbɔ.”

Ni tsɔɔ akɛ, amɛbaaje wala mli kwraa. Greek sht. ŋm., “abaafolɔ amɛ ashwie.”

Loo “amɛkɛ hiɛtɛ̃ɛ baatsu nii kɛmɔ.”

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Loo “mu ni jeɔ ŋma.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Greek sht. ŋm., “ejɔɔ.”

Greek sht. ŋm., “Enɛ ji.” Greek mli lɛ, e·stin, ni eshishi ji “damɔ shi kɛhã, feɔ he okadi.”

Loo “Misusuma werɛ eho ehe.”

Ni ji, efɔŋ he kaa.

Yɛ Roma tabilɔi ateŋ lɛ, asraafoi aaafee 4,000 kɛmiimɔ 6,000 ni feɔ lejio kome. Yɛ biɛ lɛ, ekɔɔ yibɔ ní da waa he.

Loo “gbalɔi lɛ aŋmalɛi lɛ.”

Sanhedrin lɛ ji Yudafoi asaneyelihe wulu lɛ.

Loo “Bo osane ni!”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Loo “Sɛŋmɔ lɛ yɛ tso jaŋŋ lɛ nɔ!”

Loo “Yijiemɔ ahã bo.”

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Nɔ ko tseretsere ni joɔ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛlɛ 12.

Ni ji, aaafee shwane ŋmɛji 3.

Loo “ni egbo.”

Loo “gbohii akaimɔ bui.”

Eeenyɛ efee akɛ, koni amɛbabɔ nɔ ni amɛna lɛ he amaniɛ.

Loo “egbonyo kaimɔ bu.”

Loo “gbonyo kaimɔ bu.”

Kwɛmɔ Saji Krokomɛi A5 lɛ.

Greek sht. ŋm., “wɔbaakɔne eyiŋ.”

Loo “yinɔ lɛ; shihilɛ gbɛjianɔtoo lɛ.” Kwɛmɔ Wiemɔi Titrii Amligbalamɔ lɛ.

    Ga Woji (1980-2026)
    Shi Mli
    Botemɔ Mli
    • Ga
    • Kɛmaje
    • Bɔ Ni Misumɔɔ Lɛ Mihãa
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Mlai Ni Yɔɔ He
    • Ohe Saji
    • Ohe Saji Lɛ Ahe Gbɛjianɔtoo
    • JW.ORG
    • Botemɔ Mli
    Kɛmaje