Nte Afo Emenyene Edu Unọ Enọ?
NTE afo omokụt ete ke idịghe edu kiet esinụk mme owo ndinọ enọ? Enọ ekeme ndidi usụn̄ ndiwụt ima, ntatubọk, esịtekọm. Edi nte afo ukwe ete ke owo ekeme n̄ko ndinọ enọ oyom ẹwụt imọ mfọn? Mîdịghe ẹkeme ndinọ enọ n̄kukụre ke ntak oro owo ekerede ke obiomo imọ ndinọ mîdịghe ke ntak emi andinọ oyomde n̄kpọ ke usiene.
Enọ oro ekeme ndisịne ke ekwo emi ẹdade ediye urụk ẹbọp. Edi nte idịghe akpanikọ nte ke eti enọ ekeme n̄ko ndidi mme etuek flawa, usan udia kiet, m̀mê edinam mfọnido? Ke akpanikọ, mme enọ oro ẹsimade ẹkan ẹsiwak ndibuana owo ndinọ idemesie.
Nte Odu Owo Oro Afo Oyomde Ọfọn Fi Mfọn?
Idịghe esen n̄kpọ owo ndinọ owo oro enye oyomde mfọn esie enọ. Ke ndusụk idụt akparawa eren emi oyomde ndinyene esịt eyenan̄wan emi enye oyomde ndidọ ekeme ndinọ enye mme flawa. Nte ededi, n̄wan emi enyenede ọniọn̄ okụt n̄kpọ ebe enọ. Enye eyekere m̀mê edu oro anamde akparawa oro ọnọ enọ edi eke ima oro edinamde enye edi eti ebe n̄ko. Utọ enọ oro, edieke owụtde edu Abasi, ekeme ndisụn̄ọ ke andinọ ye andibọ ndinyene ekese inemesịt.
Bible asian nnyịn aban̄a idaha kiet emi Abigail, n̄wan Nabal, ọkọsọpde otịm enọ ntatubọk ọnọ David, emi enye ọkọdiọn̄ọde nte edide owo emi Abasi emekde ndidi edidem Israel ke ini iso. Enye n̄ko ama oyom mfọn. Ebe esie akada David ke mbio ama onyụn̄ osụn̄i ikọt David. Nte etubom otu emi ekedide n̄kpọ nte owo 400 ẹmi ẹkamade n̄kpọekọn̄, David ama adaha aka ndikosobo Nabal ye ufọk esie. Abigail ama esịbe odụk, ọsọpde ọnọ mme n̄kpọ udia ke enọ ntatubọk ẹsọk David ete ada ọnọ ikọt esie. Enye ke idemesie ama etiene enọ esie ke edem, ndien ke ama ekekpe ubọk ke nsụhọdeidem ke se ebe esie akanamde, enye ama ọnọ uyarade eti ibuot nte enye ọkọkọkde ibuot ye David.
Enye ama enyene eti uduakesịt, ndien utịp ama ọfọn. David ama ọbọ enọ esie onyụn̄ ọdọhọ ete: “Dọk ka ke ufọk fo ke ifụre; sese, mmokop uyo fo, afo omonyụn̄ enem mi n̄ko.” Ekem, ke Nabal ama akakpa, David ama akam aduak ndidọ Abigail, ndien enye ama onyịme ye idatesịt.—1 Samuel 25:13-42.
Ke ndusụk idaha, nte ededi, mfọn oro owo oyomde ekeme ndibuana edinam n̄kpọ ke asari, idem edikwan̄a ikpe. Ke utọ idaha oro, enọ esidi ubọkedem. Andinọ esikere ke imọ iyebọ ufọn, edi enye esitaba ifụre eke ekikere. N̄kpọndịk esidu kpukpru ini nte ke mbon en̄wen ẹyediọn̄ọ, nte ke ẹyemụm imọ ke se inamde oro. Idem edieke ẹwụtde mfọn oro enye oyomde, owo oro okoyomde emi ekeme ndikụt nte ke imọ kemi imọwọrọ etop nte owo oro ẹnyenede eyịghe ẹban̄a uduakesịt esie. Ke owụtde ọniọn̄ otode Abasi, Bible ọnọ item aban̄a mme utọ enọ oro.—Deuteronomy 16:19; Ecclesiastes 7:7.
Nte Enọ Oro Esito Imaesịt?
Eyịghe idụhe iban̄a oro—ndinọ owo oro afo amade n̄kpọ koro afo oyomde ndinam oro esida ekese idatesịt edi akan ndinọ koro mbon en̄wen ẹnam fi ekere ke afo ekpenyene ndinọ.
Kaban̄a edibọ mme n̄kpọ un̄wam ndinọ ekemmọ mme Christian ẹmi ẹkedude ke unana ke n̄kan̄ obụkidem, apostle Paul ama onịm ndusụk nti edumbet ẹban̄ade edinọ enọ ke usụn̄ oro Abasi amade. Enye ekewet ete: “Edieke edinyịme esịt odude, enem Abasi esịt ndibọ enọ nte asan̄ade ekekem ye se owo enyenede, idịghe nte ebede ukeme esie.” Enye ama adian ete: “Yak kpukpru owo kiet kiet ọnọ nte enye akaduakde ke esịt esie: okûnọ ye mfụhọ-esịt, okûnyụn̄ ọnọ oto ke edinyenyịk; koro Abasi amama owo eke ọnọde ke inemesịt.” (2 Corinth 8:12; 9:7) Ntem, ọkọn̄ọ akamba akamba ke afo. Utu ke ndidụk isọn nnọ ebeubọk unọ enọ, nte afo amanam n̄kpọ nte ukeme fo edide? Utu ke ndinọ enọ akpan akpan ke ntak mfịghe otode n̄kaowo m̀mê unyamurua, nte afo amanam se afo ekebierede ke esịt fo? Kaban̄a mme akpa Christian oro ẹkedade mme utọ edumbet Abasi oro ẹsịn ke edinam, Paul ama ewet ete: “[Mmọ] ẹnyụn̄ ẹsọn̄ọ ẹkpe ye nnyịn, ẹben̄e mfọn emi, ẹte, iyak mme imọ itiene inyene udeme ke edikama ikọt Abasi.”—2 Corinth 8:4.
Ke edide isio ye oro, Royal Bank Letter eke November/December 1994 ama etịn̄ aban̄a mme urua oro ẹdade ẹkesịm Christmas ete: “Ẹkeme ndikụt ini oro nte edide idaha emi mme udọn̄ mbubehe esidemerede abian̄a abian̄a nduaidem ndinyịk mbon udep nsịn ke ndidep mme n̄kpọ oro mmọ mîkpedepke.” Edieke ẹdepde n̄kpọ ke isọn, se ededi uyụhọ oro ẹkopde ẹto edinọ enọ ekeme ndisọsọp mbe mfep ke adan̄aemi ini edide edikem ndikpe isọn.
Akpan N̄kpọ Oro Ebehede Fi—Ndi Edinam Oro? M̀mê Ediwụt Ima?
Ndi afo omokụt nte ke enọ oro afo ọnọde edi akpan akpan ke mme idaha oro oyomde ẹnam emi? Ke edide ntre, ekeme ndidi afo amataba ekese idatesịt emi enọ oro otode esịt ekemede ndida ndi.
Ekese owo ẹdu ẹmi mîsikopke inemesịt ke mme utịp ẹmi ẹtode edinọ enọ ke mme akpan usen. Ekaeyen kiet emi edide ewetn̄wed n̄ko ọkọdọhọ ete ke idiọkitọn̄ ama owụt idem ke idem nditọ esie nte usen emi mmọ ẹkedoride enyịn ndibọ enọ akasan̄ade ekpere. Enye ama onyịme ete ke idatesịt oro imọ ikenyenede iban̄a ima ima enọ ama etịmede koro imọ ikodoride enyịn ke n̄kpọ efen. Ediwak ntọt ẹdọhọ ẹte ke mme usen nduọkodudu oro ẹsisan̄ade ye usọrọ ye edinọ mme enọ ẹdi n̄ko mme ini mfụhọ eke ekikere ye edida n̄kpọsọn̄ mmịn ke idiọk usụn̄.
Ke ama okokụt ete ke edidori nsọn̄uyo ke edinọ enọ ke ini nduọkodudu esinyene idiọk utịp ke idem nditọwọn̄, akwa ekpepn̄kpọ mban̄a ekikere emi ẹkekotde ẹto ke The New York Times otoro ete: “Kere ban̄a edinọ ndusụk enọ ke mme usen efen nte usụn̄ ndisụhọde mfịghe.” Nte afo emekere ke oro ekpenyene eti utịp?
Tammy, eyen isua 12 ke ubon emi mîsinịmke usọrọ Christmas ye usen emana, ama ewet ete: “Edi ata n̄kpọ inemesịt ndibọ enọ ke ini afo mûkodorike enyịn.” Enye ama ọdọhọ ete utu ke ndinọ enọ sụk ini kiet m̀mê ikaba ke isua, ete ye eka imọ ẹsinọ imọ ye eyeneka imọ eren mme utọ enọ oro kpukpru ini ke isua. Edi odu n̄kpọ emi edide ata akpan n̄kpọ ọnọ imọ akan mme enọ oro. Nte enye esịnde emi, “Ami mmenyene ata inem inem uwem ubon.”
N̄wed oro Secrets of Strong Families etịn̄ in̄wan̄în̄wan̄ ete: “Ediwak nnyịn imesibiat ini ye okụk ediwak ini ke isua ndimek mme enọ oro ẹtịmde ẹdot kaban̄a mme usen emana, mme usọrọ edifiak nti, m̀mê mme usen nduọkodudu ndinọ mme owo oro nnyịn imade. Mfọnn̄kan ke kpukpru enọ itakke owo okụk. Ndien iyomke ọbọbọp enye ke n̄kpọ. Edieke afo onịmde ke akpanikọ, nte ata ediwak owo, ete ke uwem fo edi inyene fo oro otịmde ọsọn̄ urua akan, do ndusụk ini fo edi enọ oro otịmde ọsọn̄ urua akan emi afo enyenede ndinọ. Nnyịn isinọ ọsọn̄urua enọ oro ke udomo ini oro nnyịn inọde mbonima nnyịn.”
Afo emekeme ndinam enọ oro atara ebe ubon fo. Enọ oro otode esịt emi ẹnọde ndiyụhọ in̄wan̄în̄wan̄ udọn̄ oro mbon efen ẹnyenede ekeme ndida san̄asan̄a uyụhọ edi. Jesus Christ ama akpak nnyịn ete iwụt utọ ima ima edikere mban̄a oro inọ mme ubuene, mme mbụn̄ọ, ye mme nnan, adiande ete: “Eyefọn ye afo: koro mmọ mînyeneke se ẹdidade ẹsio fi usiene.”—Luke 14:12-14.
Rockland Journal-News (U.S.A.) ama ọtọt ke ndondo emi aban̄a uwụtn̄kpọ kiet emi aban̄ade utọ enọ oro. Ke ini ufọk akanian̄wan kiet emi ekedide nnan ọkọduọde, mme ufan ẹma ẹbọp obufa ufọk ẹnọ enye. Ediwak itie mbubehe n̄kann̄kụk ẹketịp etịbe oro, ndien itieutom ukara n̄kann̄kụk kiet ama ọnọ enọ ke okụk. “Ke edide akpan n̄kpọ akan, nte ededi,” n̄wedmbụk n̄kpọntịbe oro ama ọdọhọ ete, “n̄kpọ nte owo 150, emi n̄wakn̄kan ẹsidụkde esop Haverstraw eke Mme Ntiense Jehovah, ẹma ẹnọ ini ndida mbọp ufọk oro.”
Ibuotikọ oro ama akaiso ete: “Ke itie ubọpufọk oro mme otu n̄kpọutom ẹma ẹdu ẹkpere mme okpokoro oro ẹkeyọhọde ye udia. Ke usen iba mbonutom ẹma ẹbọp ufọk emi esịnede ikpehe iba, ọniọn̄de ke enyọn̄ ita. . . . Ẹdiọn̄ọ Mme Ntiense Jehovah ke ntak ukeme mmọ ndibọp ufọk usọp usọp. . . . Utọ usọp oro, nte ededi, okpụhọde ye nte utom mmọ ebịghide: ndinam utom ima oro ebịghide. Ekeme ndidi Mma Blakely idikemeke ndikụt obufa ufọk esie, edi enye ekeme nditụk enye ke ubọk, ndien enye ọfiọk adan̄a nte edinam unana ibụk emi otụkde esịt esie.”
Edu Ntatubọk Kpukpru Ini ke Isua
Mbon oro ke akpanikọ ẹnyenede edu ntatubọk ibetke mme akpan usen. Mmọ idụhe uwem inọ idemmọ ikpọn̄. Ke ini mmọ ẹbọde eti n̄kpọ, mmọ ẹsidara ndibuana enye ye mbon en̄wen. Emi iwọrọke ite ke mmọ ẹdi mme ọnọ enọ oro ẹnyịkde-nyịk. Emi iwọrọke ite ke mmọ ẹnọ ke usụn̄ oro anamde ubon mmọ ẹtaba n̄kpọ. Emi iwọrọke ite ke mmọ ẹnọ enọ ye unana edikere mban̄a nte emi editụkde andibọ. Edi, mmọ ẹdi mme owo ẹmi ‘ẹnọde enọ,’ nte Jesus ekekpepde mme mbet esie ete ẹnam.—Luke 6:38.
Mmọ ẹdiọn̄ọ ẹban̄a mme idaha ufan ye mme mbọhọidụn̄ ẹmi ẹdide mbonusọn̄, ẹmi ẹdọn̄ọde, m̀mê emi ke usụn̄ efen ẹyomde nsịnudọn̄. “Enọ” mmọ ekeme ndidi ndinam isan̄ n̄ka ufọkurua m̀mê ndin̄wam ke utomufọk. Emi ekeme ndidi edisiak ifia m̀mê ediwobi snow nsion̄o. Emi ekeme ndidi usan udia kiet m̀mê ndida hour kiet n̄ka n̄kese nnyụn̄ n̄kot n̄wed ọtọkiet. Mmọ ẹkeme ndinyene ekese ndinam ke uwem edi inanake ini ikaha ndinọ un̄wam. Mmọ ẹmekpep ẹto ifiọk n̄kpọntịbe nte ke “ọfọn ndinọ akan ndibọ.”—Utom 20:35.
Akakan Andinọ enọ, nte ededi, edi Andibot nnyịn, Jehovah Abasi. Enye “ọnọ kpukpru owo uwem, ye ibifịk, ye kpukpru n̄kpọ.” (Utom 17:25) Ke Bible, enye n̄ko ọnọ nnyịn ikike kaban̄a uduak esie ndida utịt nsọk idiọkido, udọn̄ọ, ye n̄kpa, nnyụn̄ nnam isọn̄ emi edi paradise. (Psalm 37:10, 11; Ediyarade 21:4, 5) Ke ẹkpepde ẹban̄a emi, mbon oro ẹnyenede edu ntatubọk imụmke eti mbụk emi inịm inọ idemmọ. N̄kponn̄kan inemesịt oro mmọ ẹnyenede edi ndibuana enye ye mbon en̄wen. Ekemmọ ke akpanikọ edi edu unọ enọ oro otode Abasi. Ndi edu oro afo ọkọride edi oro?
[Mme ndise ke page 7]
Ndusụk ke otu mme enọ ẹmi ẹsọn̄de urua ẹkan ikpaha okụk ndomokiet