Uyama Un̄wana—Ikpọ ye N̄kpri Akpa Ikpehe
“Usụn̄ nti owo ebiet un̄wana eke asiahade, akaiso ayama, tutu osịm ufọt uwemeyo.”—MME N̄KE 4:18.
1. Ntak emi ẹyararede akpanikọ sụn̄sụn̄?
EDI uyarade ọniọn̄ Abasi, ke n̄kemuyo ye Mme N̄ke 4:18, nte ke ediyarade mme akpanikọ eke spirit ẹda itie sụn̄sụn̄ ẹbe ke uyama un̄wana. Ke akpa ibuotikọ, nnyịn ima ikụt nte itien̄wed emi okosude ke eyo mme apostle. Edieke ẹkeyarade ofụri akpanikọ N̄wed Abasi kpukpru inikiet, enye okpokoyon̄ owo ibuot onyụn̄ otịmerede owo ekikere—ata ukem nte se isitịbede ke ndiwọrọ ke n̄kịmn̄kịm abaitiat ndụk nyayama un̄wana utịn. Akan oro, akpanikọ oro ẹyararede sụn̄sụn̄ esisọn̄ọ mbuọtidem mme Christian ke usụn̄ emi akade-kaiso. Enye esinam idotenyịn mmọ ototịm ayama onyụn̄ anam usụn̄ oro mmọ ẹyomde ndisan̄a ototịm an̄wan̄a.
“Asan̄autom Emi Anamde Akpanikọ, Onyụn̄ Enyenede Ọniọn̄”
2. Jesus okowụt ke idida anie ke ndinọ mme anditiene enye un̄wana eke spirit, ndien n̄kpọutom emi esịne mmanie?
2 Ke eyo mme apostle Jesus Christ ekemek ndida mme usụn̄ ẹkande odudu owo ndinọ mme anditiene enye mme akpa uyama un̄wana. Nnyịn imenyene uwụtn̄kpọ iba iban̄a ẹmi: Pentecost 33 E.N. ye Cornelius ndikabade esịt ke 36 E.N. Ekem, Christ emek ndida n̄kpọutom edide owo, nte enye akakam ebemde iso etịn̄ ete: “Anie ndien edi asan̄autom emi anamde akpanikọ, onyụn̄ enyenede ọniọn̄, emi ete esie okonịmde ete, akara mbonufọk imọ, onyụn̄ ọnọ mmọ udia ke edikem ini? Ọfọfọn ọnọ asan̄autom oro eteufọk esie edidide okụt enye anamde ntre. Ke akpanikọ ke ndọhọ mbufo nte, eteufọk esie eyenam enye edi andikara kpukpru se enye enyenede.” (Matthew 24:45-47) Asan̄autom emi ikemeke ndidi n̄kpasịp owo kiet koro enye ekenyenede ndinọ udia eke spirit toto ke ini esop Christian ọkọtọn̄ọde ke Pentecost tutu osịm ini emi Eteufọk oro, Jesus Christ, ekedide ndinam ibat. Mme akpanikọ ẹwụt nte ke otu asan̄autom emi anamde akpanikọ onyụn̄ enyenede ọniọn̄ mi esịne kpukpru mme Christian oro ẹyetde aran nte otu ke isọn̄ ke ini kiet ekededi.
3. Mmanie ẹkedu ke otu akpa mme andibuana ke otu asan̄autom emi?
3 Mmanie ẹkedu ke otu akpa mme andibuana ke otu asan̄autom emi anamde akpanikọ onyụn̄ enyenede ọniọn̄? Owo kiet ekedi apostle Peter, emi akanamde ewụhọ Jesus oro: “Bọk mme erọn̄ Mi.” (John 21:17) Mme akpa andibuana eken ke otu asan̄autom oro ẹma ẹsịne Matthew, emi ekewetde Gospel oro ekerede enyịn̄ esie, ye Paul, James, ye Jude, ẹmi ẹkewetde mme n̄wed eke odudu spirit. Apostle John, emi ekewetde n̄wed Ediyarade, Gospel esie, ye mme n̄wed esie, n̄ko ekedi andibuana ke otu asan̄autom emi anamde akpanikọ onyụn̄ enyenede ọniọn̄. Iren ẹmi ẹma ẹwet n̄kpọ ekekem ye utom oro Jesus ọkọnọde ẹnam.
4. Mmanie ẹdi “mbonufọk”?
4 Edieke kpukpru mbon ẹmi ẹyetde aran nte otu, inamke n̄kpọ ebiet emi mmọ ẹdụn̄de ke isọn̄, ẹdide mme andibuana ke otu asan̄autom oro, mmanie ẹdi “mbonufọk”? Mmọ edi kpa mbon oro ẹyetde aran edi ẹse mmọ ke isio isio usụn̄—nte owo kiet kiet. Ih, nte owo kiet kiet mmọ edi eke “asan̄autom” mîdịghe ẹdi “mbonufọk,” ọkọn̄ọde ke m̀mê mmọ ẹnọnọ udia eke spirit m̀mê ẹtetiene ẹbuana ke enye. Ke ndinam emi an̄wan̄a: Nte ẹwetde ke 2 Peter 3:15, 16, apostle Peter etịn̄ n̄kpọ otụk mme n̄wed Paul. Ke ini okotde mmọ, Peter eyetie nte kiet ke otu mbonufọk oro adiade udia eke spirit emi Paul ọnọde nte andida ke ibuot otu asan̄autom emi.
5. (a) Nso ikotịbe inọ asan̄autom oro ke ufan̄ ediwak isua ikie ke eyo mme apostle ama ekebe? (b) Nso edinam ikada itie ke utịt ọyọhọ ubak iba eke isua ikie 19?
5 Ke afan̄ emi, n̄wed oro God’s Kingdom of a Thousand Years Has Approached ọkọdọhọ ete: “Amaedi nte otu ‘asan̄autom emi anamde akpanikọ, onyụn̄ enyenede ọniọn̄’ okodude onyụn̄ anamde n̄kpọ ke ofụri ediwak isua ikie oro ke mme apostle Eteufọk oro Jesus Christ ẹma ẹkekpan̄a, nnyịn inyeneke san̄asan̄a n̄wetnnịm n̄kpọ iban̄a oro. Nte an̄wan̄ade emana otu ‘asan̄autom’ oro kiet ọkọbọk emana oro eketienede edem. (2 Timothy 2:2) Edi ke utịt utịt ubak ọyọhọ isua ikie efụtenan̄ mme owo ẹkebakde Abasi ẹma ẹdu ẹmi ẹkemade udia spirit eke Edisana Bible ẹnyụn̄ ẹyomde ndidia enye . . . Ẹma ẹtọn̄ọ mme otu ukpepn̄kpọ Bible . . . ẹnyụn̄ ẹkọri ke ndinyene ifiọk mban̄a mme akpan akpanikọ eke Edisana N̄wed Abasi. Mme anana-ibụk mbon esịt akpanikọ ke otu nditọ ukpepn̄kpọ Bible ẹmi ẹma ẹnyene udọn̄ ndibuana mme akpan ikpehe udia eke spirit emi ye mmọ en̄wen. Mmọ ẹma ẹnyene edu edinam akpanikọ eke ‘asan̄autom’ oro ẹkemekde ndinọ ‘mbonufọk’ ‘ekemini’ udia eke spirit oro ẹyomde. Mmọ ẹma ẹnyene ‘ọniọn̄’ ke ndifiọk nte ke ẹkedi nnennen ye edikem ini adan̄aoro ye se ikedide mfọnn̄kan usụn̄ ndinọ udia oro. Mmọ ẹma ẹdomo ndinọ enye.”—page 344-345.a
Mme Akpa Uyama Un̄wana ke Eyomfịn
6. Akpanikọ ewe ọwọrọ ada ke se iban̄ade ediyarade akpanikọ sụn̄sụn̄?
6 N̄kpọ kiet oro enen̄ede ọwọrọ ada ke se iban̄ade mbon emi Jehovah adade ndinọ n̄kaiso un̄wana eke spirit sụn̄sụn̄ edi nte ke mmọ idaha itoro inọ idemmọ. Edu emi C. T. Russell, akpa etieibuot Watch Tower Society ekenyenede, ekedi nte ke Ọbọn̄ ama okop inemesịt ndida usụhọde ndammana ukeme mmọ nnam n̄kpọ. Kaban̄a ikọ oro mme asua ẹkesimade ndida, Brọda Russell ama otịm anam ẹdiọn̄ọ ete ke akananam imọ isoboke ye “Anditiene Russell” ye nte ke orụk n̄kpọ nte “N̄ka Russell” idụhe. Kpukpru itoro ẹkebịne Abasi.
7. Nso uyarade ke Brọda Russell ye nsan̄autom esie ẹkenọ ndiwụt ke mmimọ ke akpanikọ ikabuana ye asan̄autom emi anamde akpanikọ onyụn̄ enyenede ọniọn̄?
7 Ke ndibiere nto mme utịp, eyịghe ikemeke ndidu nte ke edisana spirit Jehovah akada Brọda Russell usụn̄ ke mme ukeme esie ye mbon oro ẹkebuanade ye enye. Mmọ ẹma ẹnọ uyarade edinyene ebuana ye asan̄autom emi anamde akpanikọ onyụn̄ enyenede ọniọn̄. Okposụkedi ediwak mme ọkwọrọ ederi ini oro ẹkedọhọde ke imonịm ke akpanikọ nte ke Bible edi Ikọ eke odudu spirit Abasi ye nte ke Jesus ekedi Eyen Abasi, mmọ ẹma ẹnyịme nsunsu, ukpepn̄kpọ Babylon, utọ nte Abasi-Ita-ke-Kiet, ukpọn̄ owo eke mîkemeke ndikpa, ye nsinsi ndutụhọ. Ke n̄kemuyo ye un̄wọn̄ọ Jesus, ke akpanikọ edisana spirit ekedi ntak emi mme ukeme Brọda Russell ye mme nsan̄a esie ẹkenamde akpanikọ ayama akan nte akananam ayamade. (John 16:13) Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible oro ẹyetde aran mi ẹma ẹnọ uyarade nte ke mmimọ ke akpanikọ ikedi ubak otu asan̄autom emi anamde akpanikọ onyụn̄ enyenede ọniọn̄, emi utom mmọ edide ndinọ mbonufọk Eteufọk udia eke spirit. Mme ukeme oro mmọ ẹkesịnde ẹkedi akwa un̄wam ke nditan̄ mbon oro ẹyetde aran mbok.
8. Ewe isọn̄ akpanikọ ẹban̄ade Jehovah, Bible, Jesus Christ, ye edisana spirit ke Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹkediọn̄ọ in̄wan̄în̄wan̄?
8 Edi n̄wọrọnda n̄kpọ ndikụt nte Jehovah ọkọfọnde mfọn akamba akamba ke ndinọ mme akpa Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹmi uyama un̄wana ebe ke edisana spirit. Akpa kan̄a, mmọ ẹma ẹtịm ẹsọn̄ọ nte ke Andibot odu ye nte ke enye enyene san̄asan̄a enyịn̄ oro Jehovah. (Psalm 83:18; Rome 1:20) Mmọ ẹma ẹkụt ẹte ke Jehovah enyene mme akpan edu inan̄—odudu, unenikpe, ọniọn̄, ye ima. (Genesis 17:1; Deuteronomy 32:4; Rome 11:33; 1 John 4:8) Mme Christian oro ẹyetde aran mi ẹma ẹsọn̄ọ in̄wan̄în̄wan̄ nte ke Bible edi Ikọ eke odudu spirit Abasi onyụn̄ edi akpanikọ. (John 17:17; 2 Timothy 3:16, 17) N̄ko-n̄ko, mmọ ẹma ẹnịm ẹte ke ẹkebobot Jesus Christ, Eyen Abasi, ye nte ke enye ama ọnọ uwem esie nte ufak kaban̄a ofụri ubonowo. (Matthew 20:28; Colossae 1:15) Ke edisana spirit mîkam idịghe ọyọhọ owo ita ke Abasi-Ita-ke-Kiet, ẹma ẹkụt enye nte edide anamutom odudu Abasi.—Utom 2:17.
9. (a) Ewe akpanikọ ke Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹkediọn̄ọ in̄wan̄în̄wan̄ ke se iban̄ade obot owo ye mme akan̄a oro ẹdude ke Bible? (b) Mme akpanikọ ewe en̄wen ke mme asan̄autom Jehovah ẹkekụt in̄wan̄în̄wan̄?
9 Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹma ẹkụt in̄wan̄în̄wan̄ nte ke owo inyeneke ukpọn̄ eke mîkemeke ndikpa edi ke edi ukpọn̄ oro ekemede ndikpa. Mmọ ẹma ẹfiọk ẹte ke “n̄kpọ eyenutom idiọkn̄kpọ edi n̄kpa,” idịghe nsinsi ndutụhọ, sia utọ itie nte hell oro asakde ikan̄ mîdụhe. (Rome 5:12; 6:23; Genesis 2:7; Ezekiel 18:4) Akan oro, mmọ ẹma ẹkụt in̄wan̄în̄wan̄ nte ke ukpepn̄kpọ edito ke unam mforo owo idịghe se mîkemke ye N̄wed Abasi kpọt edi ama anana isọn̄ akpanikọ ofụri ofụri. (Genesis, ibuot 1 ye 2) Mmọ ẹma ẹfiọk n̄ko ẹte ke Bible onịm akan̄a iba—eke heaven ọnọ mme anditiene nde-ikpat Christ ẹdide owo 144,000 ẹmi ẹyetde aran ye paradise isọn̄ ọnọ anana-ibat “akwa otuowo” eke “mme erọn̄ en̄wen.” (Ediyarade 7:9; 14:1; John 10:16) Mme akpa Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible oro ẹma ẹfiọk nte ke isọn̄ ododu ke nsinsi ndien ke ikan̄ iditaha enye, nte ediwak ido ukpono ẹkpepde. (Ecclesiastes 1:4; Luke 23:43) Mmọ n̄kọ ẹma ẹfiọk ẹte ke edidu Christ edidi se enyịn mîkwe ndien nte ke enye eyebiere ikpe ọnọ mme idụt onyụn̄ ada paradise isọn̄ edi.—Utom 10:42; Rome 8:19-21; 1 Peter 3:18.
10. Nso akpanikọ ke Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹkefiọk kaban̄a baptism, ubahade ke ufọt mme ọkwọrọ ederi ye mbon ufọkabasi, ye Editi n̄kpa Christ?
10 Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹkekpep ke baptism N̄wed Abasi idịghe edisịme nditọwọn̄ mmọn̄ edi ke ndinam ewụhọ Jesus oro ke Matthew 28:19, 20, enye edi edibụk mme andinịm ke akpanikọ ẹmi ẹma ẹkenọ ukpep ke mmọn̄. Mmọ ẹma ẹdikụt nte ke isọn̄ N̄wed Abasi idụhe inọ ubahade ke ufọt mme ọkwọrọ ederi ye mme mbon ufọkabasi. (Matthew 23:8-10) Ke edide isio, kpukpru mme Christian ẹnyene ndidi mme ọkwọrọ eti mbụk. (Utom 1:8) Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹma ẹfiọk ẹte ke ẹkpenyene ndinịm Editi n̄kpa Christ ini kiet kpọt ke isua, ke Nisan 14. Akan oro, mmọ ẹma ẹkụt ẹte ke Easter edi nduọkodudu ukpono ndem. Ke adianade do, mbon ẹmi ẹyetde aran mi ẹma ẹtịm ẹnịm ke akpanikọ nte ke Abasi ke ọkọnọ utom mmọ ibetedem anam mmọ ibọhọ etịbe. (Matthew 10:8) Ọtọn̄ọde ke eyo edem, mmọ ẹma ẹdiọn̄ọ ẹte ke ana mme Christian ẹda mme edumbet Bible ẹdu uwem, emi esịnede edision̄o mbun̄wụm edisana spirit Abasi.—Galatia 5:22, 23.
N̄kaiso Uyama Un̄wana
11. Nso un̄wana akayama ke utom oro ẹnọde mme Christian ye ke n̄ke Jesus eke erọn̄ ye ebot?
11 Akpan akpan ọtọn̄ọde ke 1919 ẹmediọn̄ mme asan̄autom Jehovah ye n̄kaiso uyama un̄wana. Nso nsemnsem uyama un̄wana ke ẹkewụt ntem ke mbono Cedar Point ke 1922 nte J. F. Rutherford, ọyọhọ etieibuot Watch Tower Society iba, ọkọsọn̄ọde etịn̄ nte ke akpan mbiomo oro mme asan̄autom Jehovah ẹnyenede edi ‘nditan̄a, nditan̄a, nditan̄a, Edidem ye obio ubọn̄ esie’! Ke isua oro eketienede, nsemnsem un̄wana ama ayama ke n̄ke erọn̄ ye ebot. Ẹma ẹkụt nte ke prọfesi emi ekenyene ndisu ke usen Ọbọn̄ odude kemi, idịghe ke ini iso ke Tọsịn Isua Ukara, nte ẹkekerede ke akpa. Ke Tọsịn Isua Ukara, nditọete Christ ididọn̄ọke, idinyụn̄ isịnke mmọ ke ufọk-n̄kpọkọbi. Akande oro, ke utịt Tọsịn Isua Ukara, Jehovah Abasi edibiere ikpe, idịghe Jesus Christ.—Matthew 25:31-46.
12. Nso uyama un̄wana okodu kaban̄a Armageddon?
12 Ke 1926 nsemnsem uyama un̄wana en̄wen ama ayarade nte ke ekọn̄ Armageddon ikenyeneke ndidi edinam ukpụhọde ke n̄kaowo, nte Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible inikiet ẹkekerede. Utu ke oro, enye edidi ekọn̄ oro Jehovah ediwụtde odudu esie ata in̄wan̄în̄wan̄ tutu kpukpru owo ẹyenịm ke akpanikọ ẹte ke enye edi Abasi.—Ediyarade 16:14-16; 19:17-21.
Christmas—Usen Nduọkodudu Ukpono Ndem
13. (a) Nso un̄wana ke ẹkesịn ke mme usọrọ Christmas? (b) Ntak emi owo mîkenịmke mme usọrọ usen emana aba? (Sịn ikọ idakisọn̄.)
13 Esisịt ini ke oro ebede, uyama un̄wana ama anam Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹtre ndinịm Christmas. Mbemiso ini oro, Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹma ẹsinịm Christmas kpukpru ini ke ofụri ererimbot, ndien usọrọ esie ke ibuot itieutom Brooklyn ekedi ata idara idara edinam. Edi ẹma ẹdifiọk adan̄aoro nte ke edinịm December 25 ke akpanikọ ekedi ukpono ndem ndien ke mbon nsọn̄ibuot Christendom ẹkemek man ekpedi mmemmem n̄kpọ ndikabade mme okpono ndem esịt. Akan oro, ẹma ẹkụt nte ke Jesus ikpakamanake ke ini etuep, sia edide ke ini emana esie, mme ekpemerọn̄ ke ẹkesụk ẹnọ mme erọn̄ mmọ mbiet ke in̄wan̄—n̄kpọ emi mmọ mîkpakanamke ke okoneyo ke utịt December. (Luke 2:8) Utu ke oro, N̄wed Abasi owụt nte ke Jesus akamana ke n̄kpọ nte ke October 1. Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹma ẹfiọk n̄ko nte ke inua-okot mme ọfiọkn̄kpọ owo ẹmi ẹkekade ẹkese Jesus ke n̄kpọ nte isua iba ke enye ama akamana ẹkedi mme ọfiọkn̄kpọ owo mme okpono ndem.b
Obufa Enyịn̄
14. Ntak emi enyịn̄ oro Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible mîkotịmke idot ye ikọt Jehovah?
14 Ke 1931 uyama un̄wana akpanikọ ama ayarade enyịn̄ N̄wed Abasi oro odotde ọnọ Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible oro. Ikọt Jehovah ẹma ẹfiọk ẹte ke mmimọ ikemeke ndinyịme mme udorienyịn̄ ekededi ẹmi mbon en̄wen ẹkenọde mmọ, utọ nte Mme Anditiene Russell, N̄ka Tọsịn Isua, ye “mme andifụmi hell.”c Edi mmọ n̄ko ẹma ẹtọn̄ọ ndifiọk nte ke enyịn̄ oro mmọ ke idemmọ ẹkedade—Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible eke Ofụri Ererimbot—ikotịmke idot ye mmọ. Mmọ ẹma ẹkan ikpîkpu nditọ ukpepn̄kpọ Bible. Akan oro, ata ediwak mmọ eken ẹma ẹdu ẹmi ẹkedide mbon ẹkpepde Bible edi emi mîkenyeneke n̄kpọ ndomokiet ndinam ye Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible.
15. Ewe enyịn̄ ke Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹkenyịme ke 1931, ndien ntak emi enye odotde?
15 Didie ke Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹkesan̄a ẹdinyene obufa enyịn̄? Ke ediwak isua Enyọn̄-Ukpeme (Ikọmbakara) ke akanam ẹdiọn̄ọ enyịn̄ Jehovah. Ke ntre, ama otịm odot ete Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹkpenyene ndida enyịn̄ oro ẹkụtde ke Isaiah 43:10 n̄kere: “Jehovah ọdọhọ, ete, Mbufo ẹdi mme ntiense mi, ye owo emi n̄kemekde: man mbufo ẹfiọk ẹnyụn̄ ẹnịm uyo mi ke akpanikọ, ẹnyụn̄ ẹkụt ẹte ke ami ndi enye: ikebemke mi iso ibot Abasi, baba kiet idinyụn̄ itieneke mi edem.”
Ediwụt Unen ye “Akwa Otuowo”
16. Ntak emi mme prọfesi edifiak n̄wụk mîkenyeneke n̄kpọ ndinam ye mme Jew eke obụk emi ẹkefiakde ẹnyọn̄ Palestine, edi mmọ ẹnyene n̄kpọ ndinam ye mmanie?
16 Ke ọyọhọ eboho Vindication iba, emi Watch Tower Society ekemịn̄de ke 1932, uyama un̄wana ama ayarade nte ke mme prọfesi ẹban̄ade edifiak n̄wụk emi Isaiah, Jeremiah, Ezekiel, ye mme prọfet eken ẹkewetde ikenyeneke n̄kpọ ndinam (nte ẹkekerede inikiet ko) ye mme Jew eke obụk, ẹmi ẹkefiakde ẹnyọn̄ Palestine ye unana ndinịm ke akpanikọ ye mme uduak ukaraidem. Utu ke oro, mme prọfesi eke edifiak n̄wụk ẹmi, emi ẹkenyenede ekpri edisu ke ini mme Jew ẹkenyọn̄de ntan̄mfep ke Babylon ke 537 M.E.N., ẹma ẹnyene akamba edisu mmọ ke edinyan̄a ye edifiak n̄wụk emi Israel eke spirit ekenyenede ọtọn̄ọde ke 1919 ye ke uforo paradise eke spirit emi okosụn̄ọde oto oro emi mme ata asan̄autom Jehovah ẹdarade mfịn.
17, 18. (a) Nte ini akakade, ebede ke uyama un̄wana, nso ke ẹkewụt nte edide akwa uduak Jehovah? (b) Nso uyama un̄wana aban̄ade Ediyarade 7:9-17 akada itie ke 1935?
17 Ekem, mme uyama un̄wana ama ayarade ete ke akpan uduak Jehovah ikedịghe edinyan̄a mme owo, edi ediwụt unen itie edikara esie. Ẹma ẹkụt nte ke akpan ibuotikọ Bible ekedi Obio Ubọn̄ idịghe ufak, sia enye ediwụtde unen itie edikara Jehovah. Nso uyama un̄wana ke oro ekedi ntem! Mme Christian oro ẹma ẹkeyak idem ẹnọ ikafịnake idem aba akpan akpan iban̄a mmọ ndika heaven.
18 Ke 1935 nsemnsem uyama un̄wana ama ayarade nte ke akwa otuowo ẹsiakde ke Ediyarade 7:9-17 ikedịghe udiana otu eke heaven. Ẹkekere ẹte ke mme owo oro ẹsiakde ke mme ufan̄ikọ oro ẹkedi ndusụk mbon oro ẹyetde aran ẹmi mîkotịmke inam akpanikọ ndien ke ntre ẹdade ke iso ebekpo utu ke nditie ke mme ebekpo n̄kara nte mbọn̄ ye mme oku ye Jesus Christ. Edi utọ n̄kpọ nte owo ndinam akpanikọ ubak ubak idụhe. Owo enyene ndinam akpanikọ mîdịghe inamke akpanikọ. Ntre ẹma ẹdikụt nte ke prọfesi emi aban̄a anana-ibat akwa otuowo ẹtode kpukpru idụt ẹmi ẹtan̄de idahaemi ẹbok ndien emi idotenyịn mmọ edide eke isọn̄. Mmọ ẹdi “mme erọn̄” eke Matthew 25:31-46 ye “mme erọn̄ en̄wen” eke John 10:16.
Cross—Idịghe Idiọn̄ọ Christian
19, 20. Ntak emi cross mîkemeke ndidi idiọn̄ọ ata Ido Ukpono Christ?
19 Ke ediwak isua Nditọ Ukpepn̄kpọ Bible ẹma ẹnam cross edi ọwọrọiso n̄kpọ nte idiọn̄ọ Ido Ukpono Christ. Mmọ ẹma ẹkam ẹsinyene n̄kpọ mbana “cross emi ayarade anyanya.” Nte ekemde ye King James Version, Jesus ọkọdọhọ mme anditiene enye ẹmen “cross” mmọ, ndien ediwak owo ẹma ẹdinịm ke akpanikọ ẹte ke ẹkewot enye ke cross. (Matthew 16:24; 27:32) Ke ediwak isua idiọn̄ọ emi ama esidu ke edem magazine Enyọn̄-Ukpeme.
20 N̄wed oro Riches, emi N̄ka ẹkemịn̄de ke 1936, ama anam an̄wan̄a ete ke owo ikowotke Jesus Christ ke cross, edi ke nnennen adaha, m̀mê eto uyịri owo n̄wot. Nte ekemde ye n̄wed kiet, ikọ Greek oro (stau·rosʹ) emi ẹkabade “cross” ke King James Version, “akpan akpan, ada ọnọ nnennen adaha m̀mê eto uyịri owo n̄wot. Ẹnyene nditre ndibuan [enye] ye orụk cross eke ido ukpono emi enyenede ibiọn̄ iba. . . . Enyeoro ẹsiakde akpatre mi ekenyene ntọn̄ọ esie ke Chaldea eset, ndien ẹkeda enye nte idiọn̄ọ abasi Tammuz.” Utu ke ndidi se ẹkponode-kpono, ẹkpenyene ndise n̄kpọ emi ẹkedade ẹwot Jesus ke n̄kpọ itekesịt.
21. Nso ke ẹdineme ke ibuotikọ etienede?
21 N̄kaiso uwụtn̄kpọ ẹban̄ade ikpọ uyama un̄wana ye mmọ oro ẹkemede ndida nte n̄kpri ẹdu. Ke nneme aban̄ade ẹmi, mbọk se ibuotikọ etienede mi.
[Mme Ikọ idakisọn̄]
a Emi Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., emịn̄de.
b Ekem, ẹma edikụt nte ke edieke owo mîkemeke ndinịm usọrọ akpan usen emana oro akanam adade itie, nnyịn ikpenịmke usọrọ usen emana ndomokiet. Ke ẹsiode oro ẹfep, nditọ Israel m̀mê mme akpa Christian ikonịmke mme usọrọ usen emana. Bible asiak n̄kpasịp usọrọ usen emana iba, kiet edi eke Pharaoh ndien enye eken edi eke Herod Antipas. Usọrọ emi kiet kiet ekedi se uwotowo akabiatde. Mme Ntiense Jehovah isinịmke mme usọrọ usen emana koro mme edinam ẹmi ẹnyenede ntọn̄ọ ẹto ukpono ndem onyụn̄ oyom ndimenede mme andinyene usen emana emi ke enyọn̄.—Genesis 40:20-22; Mark 6:21-28.
c Emi ekedi ndudue emi ediwak ufọkabasi Christendom ẹkenamde. Lutheran ekedi udorienyịn̄ emi mme asua Martin Luther ẹkenọde mme anditiene enye, emi mmọ ẹkenyụn̄ ẹnyịmede. Kpasụk ntre, mbon Baptist ẹma ẹnyịme udorienyịn̄ oro mbonan̄wa ẹkenọde mmọ koro mmọ ẹkekwọrọde baptism ebe ke ndibụk owo ke mmọn̄. Ukem ntre, mbon Methodist ẹma ẹnyịme enyịn̄ oro owo an̄wa ọkọnọde mmọ. Kaban̄a nte ẹkesan̄ade ẹdikot mbon Society of Friends nte mbon Quaker (Mbon Nyekidem), The World Book Encyclopedia ọdọhọ ete: “Ẹkeda ikọ oro Quaker ke akpa nte isụn̄i emi ẹkesụn̄ide Fox [anditọn̄ọ], emi ọkọdọhọde ebiereikpe owo England ete ‘enyek idem ke Ikọ Ọbọn̄.’ Ebiereikpe oro ama okot Fox ‘owo nyekidem.’”
Nte Afo Emeti?
◻ Anie edi “asan̄autom emi anamde akpanikọ, onyụn̄ enyenede ọniọn̄,” ndien mmanie ẹdi “mbonufọk”?
◻ Nso ikedi ndusụk akpa uyama un̄wana ke eyomfịn?
◻ Ntak emi obufa enyịn̄ oro, Mme Ntiense Jehovah, okodotde?
◻ Nso n̄wọrọnda akpanikọ ke ẹkeyarade ke 1935?
[Ndise ke page 17]
C. T. Russell ye mme nsan̄a esie ẹma ẹnam un̄wana eke spirit atara, edi kpukpru itoro akaka ebịne Jehovah