Ediyak Idem—Nnọ Anie?

“Nnyịn iyenam, inyụn̄ ikop kpukpru se Jehovah ọdọhọde.”—EXODUS 24:7.

1, 2. (a) Nso ke ndusụk owo ẹyak idem ẹnọ? (b) Nte uyakidem etre kpọt ye mbon oro ẹnyenede ebuana ye ido ukpono?

KE February 1945, ẹma ẹkot mbono mme awat ubomofụm ekọn̄ ẹkotde Zero eke mbahade Udịmekọn̄ Ofụm Yatabe ke Japan ke akwa ufọkmbono kiet. Ẹma ẹyak ekpri babru ẹsịn owo kiet kiet ke ubọk ndiwet m̀mê enye ekpenyịme ndidi kiet ke otu mbonekọn̄ kamikaze. “N̄kekere ke ekedi ikot oro ẹnọde mi ndiwa idemmi ke ini oro mfịna odude ke idụt,” ntre ke akwa owoekọn̄ kiet emi okodude ini oro eketịn̄. “Ke nnyenede ọkpọsọn̄ udọn̄ ndinọ idemmi, mma nnyịme ndinam utom oro.” Ẹma ẹnọ enye ukpep ke nte ẹwatde Ohka (ubomofụm uwotidem) onyụn̄ awat enye ọkọtọ nsụn̄ikan̄ ekọn̄ mme asua. Nte ededi, ekọn̄ oro ama okụre mbemiso enye ekenyenede ifet ndinam oro ndien ke ntem akpade ọnọ idụt ye andikara esie. Mbuọtidem esie ke idem andikara ama okpu ke ini ẹkekande Japan ke ekọn̄ oro.

² Ini kiet, ediwak owo ke Japan ẹkeyak idem ẹnọ andikara, emi mmọ ẹkenịmde ke akpanikọ ke edi oduuwem abasi. Ke mme idụt eken, mme n̄kpọ en̄wen oro ẹyakde idem ẹnọ ẹma ẹdu ndien ke ẹsụk ẹdodu. Ediwak miliọn owo ẹyak idem ẹnọ Mary, Buddha, m̀mê mme abasi eken—ẹmi ẹsiwakde ndiwụt ke ndisọi mbiet. Ke ẹdide se ikọ nneminua onụkde, ndusụk owo ẹken̄ okụk ibibiak iso mmọ ẹdọn̄ ke ekpat mme ọkwọrọikọ TV ke ndinọ ibetedem ofụri esịt oro edide ukem ye ediyak idem nnọ. Ke ekọn̄ oro ama okokụre, mbon Japan oro ẹkekụtde edikpu ẹma ẹyom obufa n̄kpọ en̄wen emi mmọ ẹkemede ndiyak uwem mmọ nnọ. Ye ndusụk owo, utom ama akabade edi n̄kpọ oro. Edide ke Edem Usiahautịn m̀mê ke Edem Usoputịn, ediwak owo ẹyak idemmọ ẹnọ edikọ inyene. N̄kparawa owo ẹkọn̄ uwem mmọ ke nta mme ebre mbre ikwọ, ẹmi mmọ ẹkpebede usụn̄uwem mmọ. Mfịn ediwak ibat ẹmekabade ẹtuak ibuot ẹnọ idemmọ, ẹnamde mme udọn̄ idemmọ ẹdi n̄kpọ oro mmọ ẹyakde idemmọ ẹnọ. (Philippi 3:19; 2 Timothy 3:2) Edi nte mme utọ n̄kpọ m̀mê mme owo oro ẹnen̄ede ẹdot se owo ayakde idem ọnọ ke ofụri ukpọn̄?

3. Didie ke ndusụk n̄kpọ oro ẹyakde idem ẹnọ ẹwụt nte idide ikpîkpu n̄kpọ?

³ Ke ini ẹsobode ye ata idem n̄kpọ, mme andituak ibuot nnọ ndisọi mbiet ẹsiwak ndikụt edikpu. Ediyak idem nnọ ndisọi mbiet esisụn̄ọ ke edikpu ke ini mme andituak ibuot ẹdide ẹdifiọk ẹte ke ndisọi mbiet mmọ idịghe n̄kpọ ikan “n̄kpọ eke ubọk owo anamde.” (Psalm 115:4) Ke ini ẹyarade mme ubi oro mme ọwọrọetop ọkwọrọikọ ẹnamde, mbon esịt akpanikọ ẹsikop mfụhọ. Ke ini “eti idaha ndutịm uforo ibio ini” okosịmde utịt, mbonutom ẹma ẹkop ndutịme ke ekikere nte mmọ ẹkekụtde idemmọ ke udịm mbon oro ẹkesion̄ode ke utom. Mme idiọk idaha ndutịm uforo eke ndondo emi ama otụk mme andituak ibuot nnọ Mammon idiọk idiọk. Isọn oro ẹkekamade ye idotenyịn edinam ediwak okụk ama akabade edi mbiomo emi esisịt idotenyịn odude ke ẹyekeme ndisio. (Matthew 6:24) Ke ini nta mme ebre ikwọ rọk oro ẹdade nte abasi ye mme anam edinam unọ idem inemesịt eken ẹkpade m̀mê mîwọrọke etop aba, mme andituak ibuot nnọ mmọ ẹsikụt edikpu. Ndien mbon oro ẹkedụkde usụn̄uwem unọ idem inemesịt ẹsiwak ndidọk idiọk utịp.—Galatia 6:7.

4. Nso isinụk mme owo ndiyak uwem mmọ nnọ mme ikpîkpu n̄kpọ?

⁴ Nso inụk mme owo ndiyak idemmọ nnọ utọ ikpîkpu n̄kpọ oro? Ke akamba udomo, edi edu ererimbot emi odude ke idak Satan kpa Devil. (Ephesus 2:2, 3) Ẹkụt odudu oro odude ke edu emi ke nsio nsio usụn̄. Owo ekeme ndidi se ido edinam ubon emi ẹkebọde ẹto mme eteete akarade. Ifiọkn̄wed ye usụn̄ nte ẹkebọkde owo ekeme ndinyene akamba odudu ke ekikere. N̄kann̄kụk itieutom ekeme ndinụk “mme amia mbuba unam utom” nsịn ke edinam utom n̄kpa n̄kpa oro ekemede ndisịn uwem ke itiendịk. Edu uma inyene ererimbot esinam ẹnyene udọn̄ ẹban̄a edinyene mme n̄kpọ efen efen. Esịt ediwak owo amabiara, onụkde mmọ ndiyak idemmọ nnọ mme ibụk ibụk udọn̄. Mmọ ẹkpu ndidụn̄ọde mfiọk m̀mê mme n̄kpọ ẹmi ẹyakde idem ẹnọ mi ẹdot se mmọ ẹyakde idem ẹnọ.

Idụt Oro Ayakde Idem Ọnọ

5. Nso uyakidem nnọ Jehovah ke ẹkenam ke se ikande isua 3,500 ẹmi ẹkebede?

⁵ Ke se ikande isua 3,500 ẹmi ẹkebede, idụt kiet ẹma ẹkụt owo kiet oro otịmde odot akan se ẹyakde idem ẹnọ. Mmọ ẹma ẹyak idemmọ ẹnọ Abasi andikara, Jehovah. Nte otu kiet, idụt Israel ẹma ẹtan̄a uyakidem mmọ ẹnọ Abasi an̄wan̄wa ke wilderness eke Sinai.

6. Nso ke enyịn̄ Abasi ọkọwọrọ ọnọ nditọ Israel?

⁶ Nso ikonụk nditọ Israel ndinam n̄kpọ ke usụn̄ emi? Ke ini mmọ ẹkedude ke ufụn ke Egypt, Jehovah ama ọdọn̄ Moses ndida mmọ n̄wọrọ ke ufụn. Moses ama obụp aban̄a nte imọ idinamde ẹdiọn̄ọ Abasi emi ọkọdọn̄de imọ, ndien Abasi ama ayarade idemesie nte “Ami ndudu emi ndudu.” Enye ama eteme Moses ọdọhọ nditọ Israel ete: “Ami ndudu ọdọn̄ mi ntiene mbufo.” (Exodus 3:13, 14) Ikọ emi owụt nte ke Jehovah esikabade edi se ededi oro enye oyomde man osu mme uduak esie. Enye ama ayarade idemesie nte Andisu mme un̄wọn̄ọ ke usụn̄ oro mme eteete nditọ Israel akananam mîfiọkke.—Exodus 6:2, 3.

7, 8. Mme uyarade ewe ke nditọ Israel ẹkenyene nte ke Jehovah ekedi Abasi oro odotde se mmọ ẹyakde idem ẹnọ?

⁷ Nditọ Israel ẹma ẹkụt ukụt oro Ufen Duop akadade ọsọk isọn̄ Egypt ye ikọt esie. (Psalm 78:44-51) Do, eyedi se ikande n̄kpọ nte owo mmọ miliọn ita, ẹsịnede iban ye nditọwọn̄, ẹma ẹtan̄ n̄kpọ ẹnyụn̄ ẹkpọn̄ isọn̄ Goshen ke okoneyo kiet, emi ke idemesie ekedide n̄wọrọnda edinam uko. (Exodus 12:37, 38) Ekem, ke Ididuot Inyan̄, Jehovah ama ayarade idemesie nte “owoekọn̄” ke ini enye akanyan̄ade ikọt esie osio ke ubọk mbonekọn̄ Pharaoh ebe ke ndibahade inyan̄ man nditọ Israel ẹsan̄a ẹbe ndien ekem anamde enye ọtọ ofụk man owot nditọ Egypt oro ẹkebịnede mmọ. Nte utịp, “Israel ẹnyụn̄ ẹkụt ọkpọsọn̄ ubọk oro Jehovah adade anam nditọ Egypt: kpukpru owo ẹnyụn̄ ẹbak Jehovah, ẹnyụn̄ ẹnịm uyo Jehovah ke akpanikọ.”—Exodus 14:31; 15:3; Psalm 136:10-15.

⁸ Nte n̄kpọ eke edide ikosụk inyeneke uyarade iban̄a se enyịn̄ Abasi ọwọrọde, nditọ Israel ẹma ẹsụk Jehovah ye isụn̄utom esie Moses uyo kaban̄a unana udia ye mmọn̄. Jehovah ama ọnọ ikûkpa, anam manna edep, onyụn̄ anam mmọn̄ ọwọrọ ke itiat ke Meribah. (Exodus 16:2-5, 12-15, 31; 17:2-7) Jehovah n̄ko ama anyan̄a nditọ Israel osio ke ubọk mbon Amalek. (Exodus 17:8-13) Nditọ Israel ikekemeke ndineni ke usụn̄ ndomokiet se Jehovah ke akpatre ọkọdọhọde Moses: “Jehovah, Jehovah, Abasi mbọm, ye mfọn, ye anyanime, awak ima ye akpanikọ, onịm ima ọnọ ediwak tọsịn, efen mme ukwan̄n̄kpọ, ye ndudue, ye idiọkido.” (Exodus 34:6, 7) Ke akpanikọ, Jehovah ama owụt idemesie nte owo oro odotde se mmọ ẹyakde idem ẹnọ.

9. Ntak emi Jehovah ọkọnọde nditọ Israel ifet ndiwụt uyakidem mmọ ndinam n̄kpọ esie, ndien didie ke mmọ ẹkenam n̄kpọ ẹban̄a oro?

⁹ Okposụkedi Jehovah ekenyenede unen ndinyene nditọ Israel ke ntak emi enye akafakde mmọ osio ke Egypt, enye, nte Abasi mfọnido ye mbọm, ama ọnọ mmọ ifet unyịme unyịme ndiwụt udọn̄ mmọ ke ndinam n̄kpọ esie. (Deuteronomy 7:7, 8; 30:15-20) Enye n̄ko ama owụt mme n̄kpọ oro ẹkeyomde ke ediomi oro enye akanamde ye nditọ Israel. (Exodus 19:3-8; 20:1–23:33) Ke ini Moses eketịn̄de mme n̄kpọ oro ẹyomde mi, nditọ Israel ẹma ẹdọhọ ẹte: “Nnyịn iyenam, inyụn̄ ikop kpukpru se Jehovah ọdọhọde.” (Exodus 24:3-7) Ke unyịmesịt mmọ, mmọ ẹma ẹkabade ẹdi idụt oro ayakde idem ọnọ Jehovah Ọbọn̄ Andikara.

Ediwụt Esịtekọm Ada Osịm Uyakidem

10. Uyakidem nnyịn nnọ Jehovah ekpenyene ndikọn̄ọ ke nso?

¹⁰ Jehovah, kpa Andibot, osụk ododot se iyakde ofụri ukpọn̄ nnyịn inọ. (Malachi 3:6; Matthew 22:37; Ediyarade 4:10b) Nte ededi, uyakidem nnyịn ikpenyeneke ndikọn̄ọ ke ikpîkpu ntak, ibụmede ibụmede ntụk, m̀mê mfịghe otode mmọ en̄wen—idem otode mme ete ye eka. Ana enye ọkọn̄ọ ke nnennen ifiọk akpanikọ aban̄ade Jehovah ye esịtekọm kaban̄a se Jehovah anamde ọnọ nnyịn. (Rome 10:2; Colossae 1:9, 10; 1 Timothy 2:4) Ukem nte Jehovah ọkọnọde nditọ Israel ifet unyịme unyịme ndiwụt uyakidem mmọ, ntre ke enye ọnọ nnyịn ifet unyịme unyịme ndiyak idem nnyịn nnọ nnyụn̄ nnam uyakidem oro edi an̄wan̄wa.—1 Peter 3:21.

11. Nso ke nnyịn ndikpep Bible ayarade aban̄a Jehovah?

¹¹ Ebede ke ndikpep Bible, nnyịn imedifiọk Abasi nte owo. Ikọ esie an̄wam nnyịn ndifiọk mme edu esie nte ẹkụtde ke n̄kpọ obot. (Psalm 19:1-4) Nnyịn imekeme ndikụt nto Ikọ esie nte ke enye idịghe ndịbe ndịbe Abasi-Ita-ke-Kiet emi mîn̄wan̄ake owo. Akanam owo ikanke enye ke ekọn̄ ndien ke ntem enye inyeneke ndikan̄ itie Abasi esie. (Exodus 15:11; 1 Corinth 8:5, 6; Ediyarade 11:17, 18) Sia enye ama okosu mme un̄wọn̄ọ esie, ẹti nnyịn se inem inem enyịn̄ esie oro, Jehovah, adade aban̄a. Enye edi Akwa Aduak-Uduak. (Genesis 2:4, ikọ idakisọn̄, NW; Psalm 83:18; Isaiah 46:9-11) Ebede ke ndikpep Bible, nnyịn imedifiọk in̄wan̄în̄wan̄ nte enye edide anam akpanikọ onyụn̄ edide se eberide edem.—Deuteronomy 7:9; Psalm 19:7, 9; 111:7.

12. (a) Nso idụri nnyịn isọk Jehovah? (b) Didie ke mme ata ifiọk n̄kpọntịbe ke uwem oro ẹkewetde ke Bible onụk owo ndiyom ndinam n̄kpọ Jehovah? (c) Ndinam n̄kpọ Jehovah esitie fi didie ke idem?

¹² Se idụride nnyịn akpan akpan isọk Jehovah edi ima ima edu esie. Bible owụt adan̄a nte enye edide ima ima, efende ndudue, onyụn̄ okopde mbọm ke edinam esie ye mme owo. Kere nte enye okoforide Job ke Job ama akanam akpanikọ omụm nsọn̄ọnda esie akama. Ifiọk n̄kpọntịbe Job owụt nte “Jehovah enyenede esịtmbọm, onyụn̄ atuade owo mbọm.” (James 5:11; Job 42:12-17) Kere nte Jehovah akanamde n̄kpọ ye David ke ini enye ekesịnde efịbe onyụn̄ owotde owo. Ih, Jehovah esinyịme ndifen idem mme akwa idiọkn̄kpọ ke ini anamidiọk ebịnede enye ye “spirit eke ọbụn̄ọde.” (Psalm 51:3-11, 17) Kere nte Jehovah akanamde n̄kpọ ye Saul eke Tarsus, emi ke akpa ekedide andikokoi n̄kọbọ ikọt Abasi. Mme uwụtn̄kpọ ẹmi ẹwụt mbọm ye edinyịme oro Abasi ke mfọnido onyịmede ndida mbon oro ẹtuade n̄kpọfiọk nnam n̄kpọ. (1 Corinth 15:9; 1 Timothy 1:15, 16) Eketie Paul nte akpakayak ata uwem esie ọnọ ke ndinam n̄kpọ nnọ ima ima Abasi emi. (Rome 14:8) Nte etie fi ukem ntre ke idem?

13. Nso akwa edinam uwụt ima ke n̄kan̄ Jehovah onụk mbon eti esịt ndiyak idemmọ nnọ enye?

¹³ Ye nditọ Israel, Jehovah ama anyan̄a mmọ osio ke ufụn ke Egypt, enye omonyụn̄ anam ndutịm aban̄a usụn̄ ndinyan̄a nnyịn nsio ke ufụn idiọkn̄kpọ ye n̄kpa—kpa uwa ufak Jesus Christ. (John 3:16) Paul ọdọhọ ete: “Abasi otịm ayarade ima eke amade nnyịn, ke emi Christ akpade ke ibuot nnyịn ke adan̄aemi nnyịn isụk idide mme idiọkowo kan̄a.” (Rome 5:8) Ima ima ndutịm emi onụk mbon esịt akpanikọ ndiyak idemmọ nnọ Jehovah ebe ke Jesus Christ. “Koro ima Christ efefịk nnyịn; koro ida ntem ite, Owo kiet ama akakpa aban̄a kpukpru owo, kpukpru owo ẹkpan̄a ndien; Enye okonyụn̄ akpa aban̄a kpukpru owo, man mme oduuwem ẹkûdu uwem aba ẹnọ idemmọ, edi ẹdu uwem ẹnọ Enyeemi akakpade aban̄a mmọ, onyụn̄ esetde.”—2 Corinth 5:14, 15; Rome 8:35-39.

14. Nte ifiọk aban̄ade mme edinam Jehovah kpọt ekem ke ndinụk nnyịn ndiyak uwem nnyịn nnọ enye? Nam an̄wan̄a.

¹⁴ Kpa ye oro, ndinyene ifiọk aban̄ade edu Jehovah ye mme edinam esie ye ubonowo ikemke. Ẹnyene ndikọri ọkpọkpọ esịtekọm nnọ Jehovah. Didie ke ẹkeme ndinam oro? Ebe ke ndida Ikọ Abasi nsịn ke edinam ke uwem nnyịn nnyụn̄ n̄kụt ke idem nnyịn nte ke mme edumbet ẹkụtde ke enye ẹnen̄ede ẹnyene ufọn. (Isaiah 48:17) Enyene nditie nnyịn ke idem nte ke Jehovah anyan̄a nnyịn osio ke okpụk idiọk ererimbot emi odude ke idak ukara Satan. (Men 1 Corinth 6:11 domo.) Ke en̄wan nnyịn ndinam se inende, nnyịn ikpep ndibet edem ke Jehovah, inyụn̄ ikụt ke idem nnyịn ite ke Jehovah edi oduuwem Abasi, kpa ‘Enyeemi okopde akam.’ (Psalm 62:8; 65:2) Ibịghike nnyịn inen̄ede isịk ikpere enye inyụn̄ ikeme nditịn̄ mme ekikere esịtidem nnyịn nnọ enye. Ufiop ufiop ntụk ima oro inyenede inọ Jehovah ọkọri ke idem nnyịn. Emi nte eyịghe mîdụhe eyenam nnyịn iyak uwem nnyịn inọ enye.

15. Nso ikonụk eren kiet, emi akayakde idem ọnọ utom ke akpa, ndinam n̄kpọ Jehovah?

¹⁵ Ediwak owo ẹmedi ẹdifiọk ima ima Abasi emi, Jehovah, ẹmenyụn̄ ẹyak uwem mmọ ẹnọ ke ndinam n̄kpọ esie. Da ke uwụtn̄kpọ anamutom ikan̄ ilektrik emi ekenyenede eti mbubehe. Mme ini ẹma ẹdu emi enye ekesitọn̄ọde utom ke usenubọk onyụn̄ anam ke ofụri usen tutu ke okoneyo, ọnyọn̄de edisịm ufọk ke n̄kanika ition usenubọk. Ke ama ọkọduọk odudu ke n̄kpọ nte hour kiet, enye eyebe odụk utom en̄wen. “Mma nyak idem nnọ utom mi,” ntre ke enye ọdọhọ. Ke ini n̄wan esie ọkọtọn̄ọde ndikpep Bible, enye ama etiene abuana ye enye. Enye ọdọhọ ete: “Kpukpru mme abasi oro n̄kọfiọkde tutu osịm ini oro ẹkesụk ẹtetie ẹbet ẹdinam n̄kpọ ẹnọ mmimọ, inamke baba n̄kpọ kiet oro ọnọde nnyịn ufọn. Edi Jehovah ama anam usio-ukot onyụn̄ ọnọ ikpọn̄îkpọn̄ edibon Eyen esie edi isọn̄ emi ekedide akwa ọkpọkpọ uwa.” (1 John 4:10, 19) Ke ufan̄ ọfiọn̄ duop, eren emi ama ayak idem ọnọ Jehovah. Ke oro ebede, enye ama owụk ntịn̄enyịn ke ndinam n̄kpọ oduuwem Abasi. Enye ama odụk utom uyọhọ ini onyụn̄ ọwọrọ aka ndinam utom ke ebiet emi udọn̄ okokponde akan. Enye, ukem nte mme apostle, ‘ama ọkpọn̄ kpukpru n̄kpọ etiene Jesus.’ (Matthew 19:27) Ke ọfiọn̄ iba ama ekebe, ẹma ẹnọ enye ye n̄wan esie ikot ndinam utom ke ọfis n̄kọk itieutom Watch Tower Bible and Tract Society ke idụt emi mmọ ẹkedụn̄de, man enye akpan̄wam ke utom ikan̄ ilektrik. Ke se ikande isua 20, enye ke anam utom ke n̄kọk itieutom oro, anamde utom oro enye amade—idịghe ndinam nnọ idemesie edi ndinam nnọ Jehovah.

Nam Uyakidem Fo Edi An̄wan̄wa

16. Nso idi ndusụk usio-ukot emi owo enyenede ndinam ke ndinam uyakidem nnọ Jehovah?

¹⁶ Ke ẹma ẹkekpep Bible ke ndusụk ini, n̄kpri ye ikpọ ẹyedi ẹdiwụt esịtekọm ẹnọ Jehovah ye se enye akanamde ọnọ mmọ. Emi ekpenyene ndinụk mmọ ndiyak idemmọ nnọ Abasi. Ekeme ndidi afo edi kiet ke otu mmọemi. Didie ke afo ekeme ndiyak idemfo nnọ Jehovah? Ke ama ọkọbọ nnennen ifiọk oto Bible, afo ekpenyene ndinam n̄kpọ nte ekemde ye ifiọk oro onyụn̄ owụt mbuọtidem ke Jehovah ye Jesus Christ. (John 17:3) Kabade esịt nyụn̄ kpọn̄ akani idiọk usụn̄uwem ekededi. (Utom 3:19) Ekem afo eyedisịm usio-ukot uyakidem, etịn̄de emi ke mme ikọ akam oro ẹnyenede ukpono ọnọ Jehovah. Akam emi nte eyịghe mîdụhe eyedu fi ke esịt ebịghi, koro enye edidide ntọn̄ọ obufa itie ebuana ye Jehovah.

17. (a) Ntak emi mbiowo ẹsidụn̄ọrede mme mbụme ẹmi ẹma ẹketịm ye mbufa owo oro ẹyakde idem ẹnọ? (b) Nso akpan usio-ukot ke ẹkpenyene ndinam ndondo oro owo ayakde idem ọnọ, ndien ye nso uduak?

¹⁷ Kpa nte Moses akanamde an̄wan̄a nditọ Israel mme n̄kpọ oro ẹyomde man ẹdụk ediomi ye Jehovah, mbiowo ke mme esop eke Mme Ntiense Jehovah ẹsin̄wam mbon oro ẹnamde uyakidem obufa ndidụn̄ọde nnennen se ibuanade. Mmo ẹsida mme mbụme ẹmi ẹma ẹketịm man ẹkụt nte ke owo kiet kiet ọdiọn̄ọ ọyọhọ ọyọhọ mme akpan ukpepn̄kpọ Bible onyụn̄ ọfiọk se ibuanade ke ndidi Ntiense Jehovah. Ekem, edinam ndinam uyakidem emi edi an̄wan̄wa edi se itịmde idot. Nte ido edide, owo oro ayakde idem ọnọ obufa enyene udọn̄ ndinam mbon efen ẹfiọk nte ke imọ imodụk itie ebuana oro ọfọnde ye Jehovah. (Men Jeremiah 9:24 domo.) Ẹnam emi ke usụn̄ enende ebe ke ndina baptism ke mmọn̄ nte idiọn̄ọ uyakidem. Ndibụk owo ke mmọn̄ ndien ekem ẹmenede ẹsio ada aban̄a enye ndikpa ke akani ibụk ibụk usụn̄uwem esie ndien ekem ẹnamde enye eset odụk obufa usụn̄uwem, kpa eke edinam uduak Abasi. Enye idịghe uduọkmmọn̄, inyụn̄ idịghe ido edinam nte edinam misogi eke Shinto emi ẹkerede ke mmọn̄ ekpenyene ndinam owo asana.a Utu ke oro, baptism edi an̄wan̄wa ediyarade uyakidem oro ẹma ẹkenanam ke akam.

18. Ntak emi nnyịn ikemede ndinịm ke akpanikọ nte ke uyakidem nnyịn ididịghe ke ikpîkpu?

¹⁸ Edinam emi enyenede ukpono mi edi ifiọk n̄kpọntịbe oro owo mîdifreke, etide obufa asan̄autom Abasi emi aban̄a itie ebuana oro ebịghide oro enye enyenede idahaemi ye Jehovah. Ke mîbietke uyakidem oro awat ubomofụm ekọn̄ kamikaze akanamde ọnọ idụt esie ye andikara, uyakidem emi ẹnamde ẹnọ Jehovah mi ididịghe ke ikpîkpu, sia enye edide Ata Ọkpọsọn̄ Abasi ke nsinsi emi ediyọhọde kpukpru se enye aduakde ndinam. Enye, ndien enye ikpọn̄îkpọn̄, odot uyakidem ofụri ukpọn̄ nnyịn.—Isaiah 55:9-11.

19. Nso ke ẹdineme ke ibuotikọ en̄wen?

¹⁹ Nte ededi, ekese abuana ke uyakidem. Ke uwụtn̄kpọ, didie ke uyakidem otụk uwem eke usen ke usen nnyịn? Ẹyeneme emi ke ibuotikọ en̄wen.

[Mme Ikọ idakisọn̄]

Nte Afo Emeti?

◻ Ntak emi uyakidem nte ẹkụtde ke ererimbot ẹsisụn̄ọde ke edikpu?

◻ Nso ikonụk nditọ Israel ndiyak idemmọ nnọ Jehovah?

◻ Nso inụk nnyịn mfịn ndiyak idem nnyịn nnọ Jehovah?

◻ Didie ke nnyịn iyak idem nnyịn inọ Abasi?

◻ Nso ke baptism mmọn̄ ada aban̄a?

[Ndise ke page 10]

Israel ke Sinai ayak idemesie ọnọ Jehovah