Ndutụhọ Oro Owo Okụtde—Ntak Emi Abasi Ayakde Enye Odu?

KE NTỌN̄Ọ mbụk owo, mmọn̄eyet mfụhọ m̀mê eke ubiak ndomokiet ikakam idụhe. Ndutụhọ oro owo okụtde ikodụhe. Ubonowo ama enyene mfọnmma ntọn̄ọ. “Abasi okụt kpukpru se enye akanamde, ndien, sese ẹfọn etieti.”​—⁠Genesis 1:31.

Edi ndusụk owo ẹfan̄a ẹte, ‘Mbụk Adam ye Eve ke in̄wan̄ Eden edi sụk n̄ke.’ Ke mfụhọ, ediwak mme ọkwọrọ ederi Christendom ẹtịn̄ emi. Nte ededi, Jesus Christ ke idemesie ama ọsọn̄ọ n̄kpọntịbe oro ke Eden nte edide mbụk akpanikọ. (Matthew 19:​4-⁠6) N̄ko-n̄ko, n̄kukụre usụn̄ ndifiọk ntak emi Abasi ayakde ndutụhọ oro owo okụtde odu edi ndidụn̄ọde mme n̄kpọntịbe ẹmi ẹban̄ade ntọn̄ọ ntọn̄ọ mbụk owo.

Ẹma ẹnọ Adam, akpa owo oro, ọnọ-uyụhọ utom edise mban̄a in̄wan̄ Eden. N̄ko, Abasi ama onịm enye ke iso utịtmbuba editat ebietidụn̄ esie eke Eden nnam akabade edi in̄wan̄ inemesịt ofụri ererimbot. (Genesis 1:28; 2:15) Man an̄wam Adam ndiyọhọ akwa utom emi, Abasi ama ọnọ enye nsan̄andọ, Eve, onyụn̄ asian mmọ ete ẹtọt ẹnyụn̄ ẹwak ẹnyụn̄ ẹkan isọn̄. Edi ama oyom n̄kpọ efen man ẹkụt ẹte uduak Abasi kaban̄a isọn̄ ye ubonowo okụt unen. Sia ẹnamde ke mbiet Abasi, owo ama enyene ifụre uduak; ntem, ama oyom ete uduak owo okûtuaha ye eke Abasi. Mîdịghe ntre, ndutịme eyedu ke ekondo, ndien uduak Abasi ndinam isọn̄ ọyọhọ ye emem emem ubon eke owo idisụho.

Edisụk idem nnọ ukara Abasi ikedịghe se ẹnyịkde-nyịk. Ekenyene ndidi ima ima ediwụt ifụre uduak oro owo enyenede. Ke uwụtn̄kpọ, nnyịn ikot ite ke ini Jesus Christ okosobode ọkpọsọn̄ udomo, enye ama ọbọn̄ akam ete: “Ete, edieke Afo onyịmede, men Mi cup emi fep: edi okûdi nte Ami nnyịmede, yak edi nte Afo onyịmede.”​—⁠Luke 22:42.

Kpasụk ntre, ekedi mbubehe Adam ye Eve ndiwụt m̀mê mmọ ẹyom ndisụk idem nnọ ukara Abasi. Ke ntak emi, Jehovah Abasi ama otịm mmemmem udomo. Ẹkekot kiet ke otu eto ke in̄wan̄ oro “eto ifiọk eti ye idiọk.” Enye akada aban̄a unen oro Abasi enyenede ndibiere mme idaha uduuwem oro ẹnende. Ke in̄wan̄în̄wan̄ ikọ, Abasi ama akpan edidia mfri otode san̄asan̄a eto emi. Edieke Adam ye Eve ẹtụtde utọn̄, oro edisụn̄ọ ke n̄kpa ọnọ mmọ.​—⁠Genesis 2:​9, 16, 17.

Ntọn̄ọ Ndutụhọ Oro Owo Okụtde

Usen kiet eyen Abasi eke spirit ke usọn̄enyịn ama edemede eyịghe aban̄a usụn̄ nte Abasi akarade. Ke adade urụkikọt nte etịn̄ikọ, enye ama obụp Eve ete: “Nte Abasi ọkọdọhọ ete, Mbufo ẹkûdia baba eto in̄wan̄ emi kiet?” (Genesis 3:1) Ntem ẹma ẹtọ n̄kpasịp eyịghe ke ekikere Eve kaban̄a m̀mê usụn̄ oro Abasi akarade ama enen.a Ke ibọrọ Eve ama ọnọ nnennen ibọrọ, oro enye ekekpepde oto ebe esie. Nte ededi, do edibotn̄kpọ eke spirit oro ama etịn̄ se idide isio aban̄a Abasi onyụn̄ osu nsu aban̄a mme utịp ntụtutọn̄, ọdọhọde ete: “Mbufo idikpaha: koro Abasi ọmọfiọk ete, ke usen eke mbufo ẹdiade ke esịt, ndien enyịn mbufo ẹyetara; mbufo ẹyenyụn̄ ẹtie nte Abasi, ẹfiọk eti ye idiọk.”​—⁠Genesis 3:​4, 5.

Ke mfụhọ, ẹma ẹbian̄a Eve ẹsịn ke ndikere nte ke ntụtutọn̄ idisụn̄ọke ke ndutụhọ oro owo okụtde, edi ke uwem oro ọfọnde akan. Adan̄a nte enye ekesede eto oro, ntre ke enye eketie nte ọfọn, ndien enye ọtọn̄ọ ndidia. Ekem, enye ama ekpek Adam ndidia n̄ko. Ke n̄kpọ mmọn̄eyet, Adam ama emek ndikaiso nnyene unyịme n̄wan esie utu ke eke Abasi.​—⁠Genesis 3:6; 1 Timothy 2:​13, 14.

Ke ndikesịn nsọk nnọ nsọn̄ibuot emi, edibotn̄kpọ eke spirit oro ama anam idemesie akabade edi andibiọn̄ọ Abasi. Ke ntem ẹkedikot enye Satan, otode ikọ Hebrew oro ọwọrọde “andibiọn̄ọ.” Enye n̄ko ama osu nsu adian Abasi, anamde idemesie edi ọdọk edidọk. Ntre, ẹkot enye n̄ko Devil, otode ikọ Greek oro ọwọrọde “ọdọk edidọk.”​—⁠Ediyarade 12:9, NW.

Ntem, ndutụhọ oro owo okụtde ama ọtọn̄ọ. Owo ita ke otu edibotn̄kpọ Abasi ẹma ẹda ifụre uduak oro ẹkenọde mmọ ẹnam n̄kpọ ke idiọk usụn̄, ẹmekde ibụk ibụk usụn̄uwem ke ndibiọn̄ọ Andibot mmọ. Mbụme ama edemede kemi, Didie ke Abasi edise aban̄a nsọn̄ibuot emi ke nnennen usụn̄ oro edinamde mme enyene-ifiọk edibotn̄kpọ esie eken, ẹsịnede mme anam-akpanikọ angel ke heaven ye mme andito ubon Adam ye Eve eke ini iso, ẹnyene mbuọtidem?

Ọniọn̄ Ọniọn̄ Edinam Abasi

Ndusụk owo ẹkeme ndifan̄a ẹte ke ọkpọkọfọn akan edieke Abasi ke ndondo oro okpokosobode Satan, Adam, ye Eve. Edi oro ikpekebiereke eneni emi nsọn̄ibuot oro ekedemerede. Satan ama eneni aban̄a usụn̄ nte Abasi akarade, ọnọde ekikere nte ke edida ke idem n̄kpọn̄ ukara Abasi ọkpọfọn ye mme owo akan. N̄ko, unen oro enye okokụtde ke ndiwọn̄ọde akpa owo iba oro n̄kpọn̄ ukara Abasi ama edemede mme eneni efen. Sia Adam ye Eve ẹma ẹkenam idiọkn̄kpọ, nte emi ọkọwọrọ ke n̄kpọ ama akwan̄a ke usụn̄ nte Abasi okobotde owo? Nte Abasi ekeme ndinyene owo ndomokiet ke isọn̄ oro edisọn̄ọde ada anam akpanikọ ọnọ enye? Ndien nso kaban̄a nditọ Jehovah ẹdide angel ẹmi ẹkekụtde nsọn̄ibuot Satan oro? Nte mmọ ẹyesọn̄ọ ẹmụm edinen ido eke itie edikara Esie ẹkama? Nte an̄wan̄ade, ama oyom ini oro ekemde man ẹbiere mme eneni ẹmi. Ntak edi oro Abasi ayakde Satan odu tutu osịm usen nnyịn.

Amaedi Adam ye Eve, ke usen oro mmọ ẹkesọn̄de ibuot, Abasi ama ebiere ikpe n̄kpa ọnọ mmọ. Ntre n̄kpa ama ọtọn̄ọ. Mme andito ubon mmọ, ẹmi ẹkeyomode ke Adam ye Eve ẹma ẹkenam idiọkn̄kpọ, ẹma ẹda idiọkn̄kpọ ye n̄kpa ẹmana ẹto anana-mfọnmma ete ye eka mmọ.​—⁠Rome 5:14.

Satan ọkọtọn̄ọ ye akpa owo iba oro ẹdade ke n̄kan̄ esie ke eneni oro. Enye amada ini oro ẹkenọde enye odomo ndinam kpukpru mme andito ubon Adam ẹdu ke idak ukara esie. Enye n̄ko ama okụt unen ke ndibian̄a ediwak angel ndidiana ke nsọn̄ibuot esie. Nte ededi, ata ediwak ke otu nditọ Abasi ẹdide angel ẹma ẹsọn̄ọ ẹmụm edinen ido itie ukara Jehovah ẹkama ke edinam akpanikọ.​—⁠Genesis 6:​1, 2; Jude 6; Ediyarade 12:​3, 9.

Eneni oro okodude ekedi eke ukara Abasi ye eke Satan, ndien enye okosụk ododu ke eyo Job. Anam-akpanikọ eren emi ama owụt ebe ke eduuwem esie nte ke imọ imek edinen ukara Abasi utu ke nda ke idem Satan, kpa nte iren oro ẹkebakde Abasi utọ nte Abel, Enoch, Noah, Abraham, Isaac, Jacob, ye Joseph ẹma ẹkenanam. Job ama akabade edi ibuot nneme oro akadade itie ke heaven ke iso mme anam-akpanikọ angel Abasi. Ke adade ye edinen ukara Esie, Abasi ama ọdọhọ Satan ete: “Nte afo emetịm ese owo mi Job? koro owo eke ebietde enye mîdụhe ke ererimbot, ọfọn ama, onyụn̄ enen, onyụn̄ abak Abasi, onyụn̄ afara ke idiọk.”​—⁠Job 1:​6-⁠8.

Ke esịnde ndikọn̄ọ mfan̄, Satan ama ọdọhọ ke Job anam n̄kpọ Abasi n̄kukụre ke ibụk ibụk ntak, sia Abasi ama ọkọdiọn̄ Job ye ekese inyene obụkidem. Ntre Satan ama ọsọn̄ọ ọdọhọ ete: “Edi kam nyan ubọk fo, tụk kpukpru se enye enyenede; enye iditreke ndikpọn̄ fi an̄wan̄wa.” (Job 1:11) Satan ama akam akaiso, afan̄ade aban̄a nsọn̄ọnda kpukpru edibotn̄kpọ Abasi. Enye ama ọsọn̄ọ ọdọhọ ete, “Kpukpru se owo enyenede ke owo edinọ ke ibuot uwem esie.” (Job 2:4) Idiọk ntuaha emi ikabuanake Job ikpọn̄ edi kpukpru mme anam-akpanikọ andituak ibuot nnọ Abasi ke heaven ye ke isọn̄. Ikọ Satan ọkọwọrọ nte ke mmọ ẹyesịbe itie ebuana mmọ ye Jehovah ẹfep edieke uwem mmọ odude ke itiendịk.

Jehovah Abasi ama enyene ọyọhọ mbuọtidem ke nsọn̄ọnda Job. Ke ọnọde uyarade aban̄a oro, enye ama ayak Satan ada ndutụhọ etiene Job. Ebede ke edinam akpanikọ esie Job ikanamke enyịn̄ esie ọbọhọ nduduọhọ kpọt edi, ke edide akpan n̄kpọ akan, ama ọsọn̄ọ omụm edinen ido itie edikara Jehovah akama. Ẹma ẹwụt Devil nte osu nsu.​—⁠Job 2:10; 42:7.

Nte ededi, mfọnn̄kan uwụtn̄kpọ edinam akpanikọ ke idak idomo ekedi Jesus Christ. Abasi ama osio uwem Eyen emi edide angel ke heaven edisịn ke idịbi eyenan̄wan emi mîfiọkke erenowo. Ke ntre Jesus ikadaha idiọkn̄kpọ ye unana mfọnmma idimana. Utu ke oro enye ọkọkọri akabade edi mfọnmma owo, ata ukem nte akpa eren oro mbemiso enyeoro ọkọduọkde mfọnmma esie. Satan ama anam Jesus edi san̄asan̄a iso en̄wan, adade ekese idomo ye mfịna etiene enye, osụn̄ọde ke esuene esuene n̄kpa. Edi Satan ama okpu ndibiat nsọn̄ọnda Jesus. Ke ọyọhọ ọyọhọ usụn̄, Jesus ama ọsọn̄ọ omụm edinen ido ukara Ete esie akama. Enye n̄ko ama ọsọn̄ọ nte ke Adam mfọnmma owo oro ikenyeneke ntak ndomokiet ndikadiana ke nsọn̄ibuot Satan. Adam ekpekekeme ndinam akpanikọ ke idak ata esisịt idomo esie oro.

Nso N̄kpọ Efen ke Ẹwụt?

N̄kpọ nte isua 6,000 oro owo okụtde ndutụhọ ẹmebe toto ke nsọn̄ibuot Adam ye Eve. Ke ufan̄ ini emi Abasi amayak ubonowo odomo ediwak nsio nsio orụk ukara ese. Enyene-ndịk mbụk aban̄ade ndutụhọ oro owo okụtde ọsọn̄ọ nte ke owo ikemeke ndikara idemesie. Ke akpanikọ, ndutịme odu idahaemi ke ediwak itie ke isọn̄. Edida ke idem n̄kpọn̄ Abasi, nte Satan okotorode, akama nsobo.

Jehovah ikenyeneke ndisọn̄ọ n̄kpọ ndomokiet nnọ idemesie. Enye ọfiọk ete ke usụn̄ oro imọ ikarade edi edinen onyụn̄ edi ke mfọnn̄kan ufọn mme edibotn̄kpọ imọ. Nte ededi, man ẹbọrọ kpukpru mbụme oro nsọn̄ibuot Satan ekedemerede nte ọfọnde, enye ama ayak ifet odu ọnọ mme enyene-ifiọk edibotn̄kpọ esie ndiwụt edimek oro mmọ ẹmekde edinen ukara esie.

Utịp edinyene ima nnọ Abasi ye edinam akpanikọ nnọ enye otịm okpon akan ndutụhọ ibio ini oro ẹkụtde ke ubọk Devil. Se iban̄ade Job anam emi an̄wan̄a. Jehovah Abasi ama ọkọk Job udọn̄ọ oro Devil akadade etiene enye. N̄ko-n̄ko, Abasi ama “ọdiọn̄ Job ke ukperedem akan eke mbemiso.” Ke akpatre, ke anyan isua uwem 140 ama ekebe, “Job akpa usọn̄, onyụn̄ oyụhọ usen.”​—⁠Job 42:​10-⁠17.

James, Christian emi ekedide andiwet Bible odụri ntịn̄enyịn owụt emi, ọdọhọde ete: “Mbufo ẹma ẹkop ẹban̄a ime Job ẹma ẹnyụn̄ ẹkụt utịp oro Jehovah ọkọnọde, nte ke Jehovah enen̄ede owụt ima ye mbọm.”​—⁠James 5:11, ikọ idakisọn̄, NW.

Ini kemi okụre ọkpọn̄ Satan ye ererimbot esie. Ibịghike, Abasi eyeda kpukpru ndutụhọ oro nsọn̄ibuot Satan adade etiene ubonowo osịm utịt. Ẹyenam idem mme akpan̄kpa ẹset. (John 11:25) Ekem, mme anam-akpanikọ iren utọ nte Job ẹyenyene ifet ndinyene nsinsi uwem ke paradise isọn̄. Mme edidiọn̄ ini iso ẹmi Abasi edin̄wan̄ade ofụk mme asan̄autom esie mi eyewụt unen esie nte edinen Andikara ke nsinsi nsinsi emi ke akpanikọ “enen̄e[re]de owụt ima ye mbọm.”

[Ikọ idakisọn̄]

[Ekebe ke page 8]

MME ỌSỌN̄IDO ABASI MME OWO

ẸKESIWAK ndiwụt mme abasi eset nte mbon oro ẹmade uduọkiyịp ye oburobụt idan̄. Man ẹsụk mmọ esịt, mme ete ye eka ẹma ẹsikam ẹfọp nditọ mmọ ke ikan̄ ye uwem. (Deuteronomy 12:31) Ke n̄kan̄ eken, mme okpono ndem ekpep ukpepn̄kpọ akwaifiọk owo ẹma ẹkpep nte ke Abasi inyeneke mme utọ ntụk nte iyatesịt m̀mê mbọm.

Ekikere mme ekpep ukpepn̄kpọ akwaifiọk owo ẹmi demon ọnọde odudu mi ama enyene odudu ke idem mbon oro ẹdọhọde ke idi ikọt Abasi, kpa mme Jew. Philo, ekpep ukpepn̄kpọ akwaifiọk owo Jew, emi okodude ke ini Jesus, ama ọsọn̄ọ etịn̄ ete ke Abasi “ikopke ntụk ndomokiet.”

Idem n̄ka mme Pharisee mbon Jew emi ọkọsọn̄ọde eyịre ke ido edinam ikọbọhọke odudu akwaifiọk owo eke Greek emi. Mmọ ẹma ẹnyịme mme ukpepn̄kpọ Plato oro nte ke owo enyene ukpọn̄ oro mîkemeke ndikpa emi odude ke ikpọkidem owo. N̄ko-n̄ko, nte Josephus, ewetmbụk akpa isua ikie, ọkọdọhọde, mme Pharisee ẹkenịm ke akpanikọ nte ke mme ukpọn̄ ndiọi owo “ẹbọ nsinsi ufen.” Bible, nte ededi, inọhọ isọn̄ ndomokiet kaban̄a utọ ekikere oro.​—⁠Genesis 2:7; 3:19; Ecclesiastes 9:5; Ezekiel 18:4.

Nso kaban̄a mme anditiene Jesus? Nte mmọ ẹma ẹyak akwaifiọk owo eke mme okpono ndem enyene odudu ke idem mmọ? Ke ọfiọkde n̄kpọndịk emi, apostle Paul ama odụri ekemmọ mme Christian utọn̄ ete: “Ẹkpeme mbak owo ekededi edidu, eke adade ifiọk owo ye ikpîkpu abian̄a eke asan̄ade ye se owo ekpepde obụme mbufo; nte asan̄ade ekekem ye mme enyene-odudu eke ẹkarade ererimbot, mînyụn̄ isan̄ake ikekem ye Christ.”​—⁠Colossae 2:8; se n̄ko 1 Timothy 6:20.

Ke mfụhọ, ediwak owo oro ẹkedọhọde nte idide mme esenyịn Christian eke ọyọhọ isua ikie iba ye ikie ita ẹma ẹfụmi ntọt oro ẹnyụn̄ ẹkpep nte ke Abasi inyeneke ntụk. The Encyclopedia of Religion ọdọhọ ete: “Ke ofụri ofụri, ẹma ẹfiọk mme edu Abasi nte ẹkesọn̄ọde ke ekikere mme Jew ye eke ukpepn̄kpọ akwaifiọk owo eke ini oro . . . Ekikere oro nte ke Abasi Ete ekeme ndinyene mme ntụk utọ nte mbọm . . . edi se ẹdade nte se owo mînyịmeke ke ofụri ofụri ke nsụhọde n̄kaha tutu ke utịt utịt ọyọhọ isua ikie edịp.”

Ntem, Christendom ama ọbọ nsunsu ukpepn̄kpọ eke ọsọn̄ ido abasi oro amiade mme anamidiọk ufen ebe ke ndinam mmọ ẹbọ ndutụhọ ye uwem ke nsinsi. Ke n̄kan̄ eken, Jehovah Abasi etịn̄ in̄wan̄în̄wan̄ ke Ikọ esie, kpa Bible, ete ke “n̄kpọ eyenutom idiọkn̄kpọ edi n̄kpa,” idịghe edibọ nsinsi ndutụhọ ye uwem.​—⁠Rome 6:23.

[Mme Ebiet Ẹdade N̄kpọ Ẹto]

Enyọn̄ enyọn̄: Acropolis Museum, Greece

Ẹbọ ẹto The British Museum

[Ndise ke page 7]

Uduak Abasi ndikpụhọde isọn̄ nsịn ke paradise Eden ana osu!