Mma N̄kop Uyụhọ Ke ndinam N̄kpọ Abasi

NTE JOSHUA THONGOANA OBỤKDE

Ko ke edem ke 1942, ami n̄kodu ke ata ndutịme. Ami ke n̄kekpep mme n̄wed ukpepn̄kpọ oro Seventh-Day Adventists ekemịn̄de ye mme n̄wed oro Watch Tower Society emịn̄de. Nte nditọ Israel eke eset, ami ‘n̄kọsọk ukot edem mbiba.’—1 Ndidem 18:21.

SEVENTH-DAY Adventists ẹma ẹsinọ mi ukpepn̄kpọ oro ẹmịn̄de-mịn̄ emi ẹkekotde “Uyo Prọfesi.” Mma nsikop inem ndibọrọ mme mbụme mmọ, ndien mmọ ẹma ẹn̄wọn̄ọ ndinọ mi ediye n̄weditoro edieke mbede kpukpru udomo mi. Edi mma ndikụt nte ke “Uyo Prọfesi” ye mme n̄wed Watch Tower Society ẹkesito obio Cape Town ke South Africa. Ami mma nyịk nte: ‘Nte mme esop ẹmi ẹdiọn̄ọ ẹban̄a kiet eken? Nte mme ukpepn̄kpọ mmọ ẹdu ke n̄kemuyo? Edieke mîdụhe, mmanie enen?’

Man mbiere n̄kpọ emi, mma n̄wet ukem leta nnọ esop emi kiet kiet. Ke uwụtn̄kpọ, mma n̄wet Watch Tower Society nte: “Nte mbufo ẹmediọn̄ọ mbon oro ẹbuanade ye ‘Uyo Prọfesi,’ ndien edieke mbufo ẹdiọn̄ọde, nso ke mbufo ẹtịn̄ ẹban̄a mme ukpepn̄kpọ mmọ?” Nte ini akakade, mma mbọ ibọrọ nto otu iba ẹmi. Leta okotode Watch Tower Society ama ọdọhọ ete ke mmimọ imọdiọn̄ọ iban̄a “Uyo Prọfesi” edi ama anam an̄wan̄a nte ke mme ukpepn̄kpọ esie, utọ nte Abasi-Ita-ke-Kiet ye Christ ndifiak ndi isọn̄ ke ikpọkidem, ikemke ye N̄wed Abasi. Leta mmọ ama esịne mme itien̄wed Abasi ndiwụt ke mme ukpepn̄kpọ ẹmi inenke.—John 14:19, 28.

Ibọrọ okotode “Uyo Prọfesi” n̄kukụre ọkọdọhọ ete ke mmimọ imọdiọn̄ọ “mbon Watch Tower,” edi ke inyịmeke ye mme ukpepn̄kpọ mmọ. Owo ikọnọhọ ntak ndomokiet. Ntre mma mbiere ndida nnọ Watch Tower Society, emi edide n̄ka oro ibet onyịmede emi Mme Ntiense Jehovah ẹdade ẹnam n̄kpọ. Mfịn, ke isua 50 ẹma ẹkebe nte n̄kabuana ye Mme Ntiense, n̄kop inemesịt didie ntem nte ke mma nnam nnennen edimek oro!

Idaha eke Ido Ukpono

N̄kamana ke 1912 ke obio-in̄wan̄ oro ẹkotde Makanye, ke edem usiahautịn obio Pietersburg ke South Africa. Makanye adan̄aoro okodu ke idak odudu ido ukpono Ufọkederi Anglican, ntre ami mma n̄kabade ndi andibuana ke ufọkederi oro. Ke ini n̄kedide isua duop, ubon nnyịn ama ọwọrọ okodụn̄ ke n̄kann̄kụk emi Ufọkederi Lutheran Berlin Mission okodude, ndien ete ye eka mi ẹma ẹbuana ye ufọkederi oro. Ikebịghike ami mma ndot ndidụk ederi Udia Ọbọn̄ ndinyụn̄ nta bred nnyụn̄ n̄n̄wọn̄ wine, edi oro ikoyụhọke mme udọn̄ n̄kpọ eke spirit mi.

Ke mma n̄kokụre n̄wed isua itiaita, ete mi ama ọnọ mi n̄ka Kilnerton Training Institution, ndien ke 1935, mma mbọ N̄weditoro Ekpepn̄wed Okụrede Ukpepn̄kpọ Isua Ita. Kiet ke otu mme andikpep oro n̄kanamde utom kiet ekedi n̄kaiferi an̄wan, ekerede Caroline. Nnyịn ima idọ ndọ, ndien ekem Caroline ama aman eyenan̄wan emi nnyịn ikokotde Damaris. Isua ifan̄ ke ukperedem, ami mma n̄kabade ndi akwa etubom Ufọkn̄wed Sehlale ke ekpri obio-in̄wan̄ Mamatsha. Sia edide Ufọkederi Dutch Reformed ekenyene ufọkn̄wed oro, nnyịn ima itiene ibuana ke ufọkederi oro. idụkde mme ederi esie kpukpru ini. Nnyịn ikanam oro koro emi ekedide n̄kpọ oro imade ndinam, edi enye ikọnọhọ mi uyụhọ.

N̄wọrọnda Ini

Sunday kiet ke 1942, nnyịn ke ikekpep ikwọ ke ufọkederi ke ini akparawa afiaowo kiet ọkọbiọn̄ọrede ke enyịnusụn̄ ye n̄wed ita oro Watch Tower Society emịn̄de—Creation, Vindication, ye Preparation. Ami mma n̄kere ke n̄wed ẹmi ẹyeye ke itie ubonn̄wed mi, ntre mma mbọ mmọ ke shilling ita. Ke ukperedem mma ndifiọk nte ke eren oro, Tienie Bezuidenhout, ekedi kiet ke otu Mme Ntiense Jehovah, n̄kukụre owo oro okodude ke ikpehe oro. Ke Tienie afiakde edi ini efen, enye ama akama ukwak ubre usanikwọ onyụn̄ edibre ndusụk utịn̄ikọ oro Judge Rutherford ọkọnọde. Mma nnen̄ede ndara kiet oro ẹkediọn̄ọde nte “N̄kpọ Etabi ye Mbubịne,” edi Caroline ye ekpri eyeneka mi an̄wan Priscilla, oro okodụn̄de ye nnyịn, ikamaha. Ke Tienie afiakde edi ọyọhọ ikata, enye ama ọnọ mi ukwak ubre usanikwọ oro man n̄kpekeme ndibre mme usanikwọ oro nnọ mme ufan.

Usen kiet mma ntop enyịn nse mme page n̄wed Creation nnyụn̄ n̄kụt ibuot oro, “Where are the Dead?” [Mme Akpan̄kpa Ẹdu M̀mọ̀n̄?] Ami mma ntọn̄ọ ndikot ye idotenyịn ndidiọn̄ọ mban̄a idara oro mme ukpọn̄ oro ẹkekpade ẹnyenede ke heaven. Edi ke okpụhọrede ye se n̄kodoride enyịn, n̄wed oro ama owụt nte ke mme akpan̄kpa ẹdu ke mme udi mmọ inyụn̄ ifiọkke baba n̄kpọ kiet. Ẹma ẹkot mme ufan̄ikọ ẹto Bible, utọ nte Ecclesiastes 9:5, 10, ndisọn̄ọ emi. Ibuotikọ efen ekedi “Awakening the Dead” [Ndidemede Mme Akpan̄kpa], ndien ẹma ẹsiak John 5:28, 29 ndisọn̄ọ nte ke mme akpan̄kpa ifiọkke baba n̄kpọ kiet ndien ke mmọ ẹbet ediset ke n̄kpa. Emi ama esịne ifiọk. Enye ama ọnọ uyụhọ.

Ekedi ke ini oro, ke 1942, ke ami n̄kesịbe ebuana mi mfep ye “Uyo Prọfesi” nnyụn̄ ntọn̄ọ nditịn̄ nnọ mbon efen mban̄a mme n̄kpọ oro n̄kpepde nto mme n̄wed Watch Tower Society. Kiet ke otu akpa mbon oro ẹkenyịmede ekedi ufan kiet, Judah Letsoalo, emi ekedide nsan̄a ubet ukpepn̄kpọ mi ke Kilnerton Training Institution.

Ami ye Judah ima isiwat ke 51 km ndikodụk mbono Mme Ntiense ẹdide mbon Africa ke Pietersburg. Ke oro ebede, mme ufan ẹtode Pietersburg ẹma ẹsito anyanusụn̄ ẹdi Mamatsha man ẹdin̄wam mi nnọ mme mbọhọidụn̄ mi etop Obio Ubọn̄. Ke akpatre, ke mbono efen ke Pietersburg, ke December 1944, mma nna baptism ke idiọn̄ọ uyakidem mi nnọ Jehovah.

Ubon Mi ye Mbon Efen Ẹnyịme

Caroline, Priscilla, ye adiaha mi Damaris, ẹma ẹkaiso ndika Ufọkederi Dutch Reformed. Ekem afanikọn̄ ama otịbe. Caroline ama aman ọyọhọ eyen nnyịn iba—eyeneren emi eketiede nte idem ọsọn̄ emi nnyịn ikokotde Samuel. Edi ke mbuari enye ama ọdọn̄ọ onyụn̄ akpa. Mme ufan ufọkederi Caroline ikọnọhọ baba ndọn̄esịt kiet, ẹdọhọde ke Abasi okoyom eyeneren nnyịn edidu ye enye ke heaven. Ke mfụhọ, Caroline ama akaiso ndibụp ete: “Ntak emi Abasi ekpemende eyen nnyịn-e?”

Ke ini ikọ unọmọ nnyịn okosịmde Mme Ntiense ke Pietersburg, mmọ ẹma ẹdi ẹnyụn̄ ẹdinọ nnyịn ata ndọn̄esịt oro ọkọn̄ọde ke Ikọ Abasi. Caroline ọkọdọhọ ke ukperedem ete: “Se Bible etịn̄de aban̄a ntak n̄kpa, idaha mme akpan̄kpa, ye idotenyịn ediset ke n̄kpa esịne ifiọk, ndien ami mma n̄kop ndọn̄esịt akamba akamba. Ami mma nyom ndidu ke obufa ererimbot nnyụn̄ mfiak nnyene eyeneren mi oro editode ke udi ọwọrọ edi.”

Caroline ama etre ndika ufọkederi, ndien ke 1946 enye, Priscilla, ye Judah ẹma ẹna baptism. Ikebịghike ke enye ama akana baptism, Judah ama ọkpọn̄ do ndikọtọn̄ọ utom ukwọrọikọ ke obio-in̄wan̄ ẹkotde Mamahlola, ndien tutu osịm mfịn emi enye ke anam utom nte asan̄autom asiakusụn̄ uyọhọ-ini.

Ke Judah ama akadaha, ami n̄kedi n̄kukụre erenowo oro okosụhọde ndise mban̄a esop nnyịn, emi ekekotde Boyne. Ekem Gracely Mahlatji ama ọwọrọ edidụn̄ ke efakutom nnyịn, ndien nte ini akade enye ama ọdọ Priscilla. Ke urua kiet kiet, ami ye Gracely ima isinọ utịn̄ikọ an̄wa ke usem Sepedi, kpa usem n̄kann̄kụk eke mbon Africa. Man anam n̄wed ukpep Bible odu ọnọ mme owo, N̄ka ama ọdọhọ mi n̄kabade mme n̄wed nsịn ke usem Sepedi. Ndikụt mme owo ẹbọde ufọn ẹto n̄wed emi ama anam n̄kop akamba uyụhọ.

Man itat ubịnikọt an̄wan̄wa mbonoesop nnyịn, nnyịn ima idep ukwak ubre usanikwọ ye akamba n̄kpọ utịn̄ikọ man ida ibre mme utịn̄ikọ Bible ke ofụri efakutom nnyịn. Nnyịn ima ibọ ukpatn̄kpọ oro enan̄ mbiomo esidụride ke ebuọt ndida mmen ndodobi n̄kpọ emi nto ke ebiet kiet nsịm eken. Nte utịp, mme mbọhọidụn̄ nnyịn ẹma ẹsio nnyịn enyịn̄ “Mbon Ufọk Abasi Enan̄ Mbiomo.”

Kan̄a kemi ekpri esop nnyịn ama akaiso ndikọri. Ke akpatre, ikpọ nditọeka mi iban iba ye mme ebe mmọ ẹma ẹkabade ẹdi Mme Ntiense ndien kpukpru mmọ ẹma ẹnam akpanikọ tutu osịm n̄kpa mmọ. N̄ko, ediwak owo oro ẹtode esop Boyne (ẹkotde idahaemi Mphogodiba) ẹma ẹdụk utom ukwọrọikọ uyọhọ-ini, ndien ekese mmọ ke ẹsụk ẹdu ke utom emi. Idahaemi, esop iba ẹdu ke akamba ikpehe obio-in̄wan̄ ẹmi ẹdude nsannsan mi, ndien ofụri ibat mme asuanetop 70 ke ẹsịn ifịk ke utom ukwọrọikọ.

Obufa Ubọkọkọ

Ke 1949, mma ntre ukpepn̄wed nnyụn̄ n̄kabade ndi asan̄autom asiakusụn̄ ofụri ini. Akpa itieutom mi ekedi ndika mbịne mbubịt owo oro ẹnamde ukpekpe utom ke in̄wan̄, oro ẹdụn̄de ke mme in̄wan̄ oro mfiaowo ẹnyenede ẹkpere Vaalwater ke Transvaal. Ndusụk mme ẹnyene in̄wan̄ ẹma ẹtiene ẹnyịme edinam asari oro ẹkesụk ẹtọn̄ọde ndondo oro ẹnyụn̄ ẹbiere ẹte ke akpana mbubịt owo ẹdiọn̄ọ usụhọde idaha oro ẹdọhọde nte mmọ ẹnyenede ke iso mfiaowo ndien ke ẹkpenyene ndinam n̄kpọ nnọ mme eteufọk mmọ ẹdide mfiaowo. Ntre ke ini n̄kọkwọrọde ikọ nnọ mbon ukpekpe utom ẹdide mbubịt owo mi, ndusụk mfiaowo ke ndudue ẹkeda mi nte andikwọrọ nsọn̄ibuot. Ndusụk mmọ ẹma ẹkam ẹdori mi ikọ nte ndide owo Communist ẹnyụn̄ ẹdọhọ ke imọn̄ itop mi.

Mma nnam ọfis n̄kọk itieutom Watch Tower Society ọdiọn̄ọ aban̄a idaha emi, ndien ikebịghike ẹma ẹnọ mi n̄ka itieutom efen ke obio-in̄wan̄ ẹkotde Duiwelskloof. Etisịm ini emi n̄wan mi n̄ko ama ọkpọn̄ utom ukpepn̄wed esie onyụn̄ etiene mi anam utom usiakusụn̄. Uwemeyo usen kiet ke 1950, nnyịn ima inyọn̄ an̄wautom idikụt akamba efọkn̄wed otode N̄ka. Ke n̄kpaidem nnyịn enye ekesịne ikot ami ndikọbọ ukpep nte esenyịn oro asan̄ade-san̄a. Ke isua ita nnyịn ima ika ikese mme esop ke South Africa, ndien ekem ke 1953 ẹma ẹnọ nnyịn ika Lesotho, idụt emi odude ke esịt South Africa.

Utom Ukwọrọikọ ke Lesotho ye Botswana

Ke ini nnyịn ikọtọn̄ọde ndinam utom ke Lesotho, ekese étè étè ikọ ẹma ẹdu nte ke ẹsiwak ndiwot isenowo ke ini edinam. Ami ye n̄wan mi ima ikere iban̄a oro, edi ikebịghike ima oro ikenyenede inọ nditọete nnyịn ẹdide mbon Lesotho ye ntatubọk mmọ ama an̄wam nnyịn ndifre mban̄a mme utọ ndịk oro.

Man nnam utom ke mme esop Ikpọ Obot Maluti ke Lesotho, n̄kesiwak ndisan̄a ke ubomofụm, n̄kpọn̄de n̄wan mi ke unaisọn̄ ke ebiet emi enye akakade iso ke utom usiakusụn̄ tutu mfiak nnyọn̄ ndi. Mme ufan ke mfọnido ẹma ẹsida mi isan̄ ẹto esop kiet ẹkeyak ke eken man an̄wam mi n̄kûsop ke mme obot.

Inikiet ẹma ẹsian mi ẹte ke man isịm esop efen, ana nnyịn ibe Akpa Orange ke edem enan̄-mbakara. Ẹma ẹsọn̄ọ ẹtịn̄ ẹnọ mi nte ke enan̄-mbakara mi etie sụn̄sụn̄ edi ẹma ẹtọt mi nte ke ini mmọn̄ ọsọpde, mme enan̄-mbakara ẹsiwak nditop mbiomo mmọ nduọk. Idem ama enyek mi koro n̄kedịghe eti awat enan̄ m̀mê eti ọwọk ewọk. Ikebịghike nnyịn ima idụk akpa, ndien mmọn̄ ama ọdọk edisịm ikpa-itie. Ami mma nnen̄ede n̄kop ndịk tutu nsana mme urụk uwat nyak nnyụn̄ nsọn̄ọ mmụm idet enan̄-mbakara oro n̄kama. Nso ubọhọ ke emi ekedi ntem ke ini nnyịn ikosịmde edem akpa eken ke ifụre!

Okoneyo oro ekedi ata ọkpọsọn̄ n̄kpọ ọnọ mi ndide idap koro idem ama abiak mi etieti ke ndiwat enan̄-mbakara oro. Edi oro ama odot ye kpukpru afanikọn̄ oro koro mme ufan ẹma ẹwụt akwa esịtekọm ẹban̄a edidi oro. Ke ini n̄kọtọn̄ọde utom circuit ke Lesotho, n̄wakn̄kan ibat mme asuanetop ekedi 113. Mfịn, ibat oro ọmọkọri osịm 1,649.

Ke 1956 ẹma ẹkpụhọ itieutom ukwọrọikọ nnyịn ndidi Mbahade Obio Ukara Bechuanaland, emi ẹkotde Botswana idahaemi. Botswana edi ata akamba idụt, ndien ama oyom isisan̄a ata nnyan usụn̄ mbemiso isịmde kpukpru mme asuanetop. Nnyịn ikesisan̄a edide ke tren m̀mê ke ana-in̄wan̄ o-moto mbiomo. N̄kpọitie ndomokiet ikodụhe, ntre nnyịn ikenyene nditie ke isọn̄ moto oro ye mbiomo nnyịn. Ekesiwak ndidi mbemiso isịmde ebiet ikade ntọn̄ eyefụk nnyịn kpukpru idem inyụn̄ ikpa mba. Nditọete Christian nnyịn ẹma ẹsidara nnyịn kpukpru ini, ndien idara idara iso mmọ ama esinọ nnyịn nduọkodudu.

Ke ini oro, mme n̄wed N̄ka ẹkedu ke idak ukpan ke Botswana, ntre ikanam ukwọrọikọ nnyịn eke ufọk-ke-ufọk ye mbufiọk, ye unana edikama n̄wed N̄ka. Ẹma ẹkụt nnyịn inikiet nte inamde utom ke n̄kpet n̄kpet obio-in̄wan̄ Maphashalala ẹnyụn̄ ẹmụm nnyịn. Ke n̄kan̄idem nnyịn ima ikot ito Bible, itịn̄de itụk utom nnyịn nte ẹwetde ke Matthew 28:19, 20. Okposụkedi okotụkde ndusụk mme ọnọitem obio ke idem, ọbọn̄ obio oro ama ọnọ uyo ete ẹmia Mme Ntiense n̄kann̄kụk oro. Ekem, ke n̄kpaidem nnyịn, ọkwọrọ ederi ama ekpe ọbọn̄ obio ubọk ete emem ido onyụn̄ efen nnyịn. Ọbọn̄ obio oro ama onyịme, ndien ẹma ẹsana nnyịn ẹyak.

Kpa ye ukọbọ ye ukpan oro ẹkedoride ke n̄wed nnyịn, utom Obio Ubọn̄ ama akaiso ndikọri. Ke ini n̄kosịmde Botswana, n̄wakn̄kan ibat mme asuanetop ekedi 154. Isua ita ke ukperedem ke ẹma ẹkedịbede ukpan ẹfep, ibat oro ama ọkọri osịm 192. Mfịn, Mme Ntiense Jehovah 777 ẹdu ẹmi ẹkwọrọde ikọ ke idụt oro.

Edinọ Ukpep ye Edikabade Ikọ

Nte ini akade, ẹma ẹda mi ẹnam n̄kpọ nte andikpep ke Ufọkn̄wed Utom Obio Ubọn̄ eke mbiowo Christian. Nte ini akade mma nnyene ifet ndidi andikpep ke Ufọkn̄wed Utom Usiakusụn̄. Ami ye n̄wan mi n̄ko ima isinam utom ke ini ke ini ke n̄kọk itieutom South Africa. Ke mme utọ idaha ntre ami mma n̄n̄wam ke ndikabade n̄wed, ndien Caroline ama anam utom ke itie utemudia.

Usen kiet ke 1969, esenyịn n̄kọk itieutom, Frans Muller, ama osobo ye ami onyụn̄ ọdọhọ ete: “Brọda Thongoana, n̄kpama ndikụt fi ye n̄wan fo ke ọfis mi.” Do enye ama anam an̄wan̄a nte ke nnyịn imodu ke otu mbon oro ẹmekde nte mbon oro ẹdidụkde Mbono “Emem ke Isọn̄” eke 1969 ke London. Nnyịn ima idara ima ima ntatubọk nditọete nnyịn ke England ye Scotland, ndien emi ama ototịm ọkọri esịtekọm nnyịn kaban̄a itie nditọete ofụri ererimbot.

Ke isua aba ẹmi ẹkebede, Caroline edi anam akpanikọ nsan̄a ke utom nnyịn nte mme ọkwọrọikọ uyọhọ-ini. Nnyịn imabuana ekese idara ye mfụhọ ọtọkiet. Kpa ye oro ikatabade iba ke otu nditọ nnyịn ke n̄kpa, Damaris, adiaha nnyịn, ama ọkọri okpon akabade edi eti Ntiense onyụn̄ etiene n̄ko abuana ke utom ukabade n̄wed ke n̄kọk itieutom South Africa.

Unana nsọn̄idem nnyịn iyakke nnyịn ikaiso aba ke utom oro ẹsan̄ade-san̄a, ntre ke isua ifan̄ ẹmi ẹkebede, nnyịn idi mme akpan asiakusụn̄ ke esop ke Seshego, kpa akwa obio Africa kiet ekperede Pietersburg. Ami nnam utom nte esenyịn oro etiede ibuot. Bible ọdọhọ ete “uyụhọ idatesịt [odu] ke iso [Jehovah],” ndien ami ke akpanikọ mmokụt idara ye uyụhọ ke ndinam n̄kpọ Abasi ke n̄kan̄ edem usụk Africa.—Psalm 16:11.

[Ndise ke page 26]

Ndinọ ikọ ntiense ke akwa obio Seshego, South Africa