Se Christendom Ọkọtọde ke Africa
KE 1867, Charles Lavigerie, owo Catholic emi otode France, ama edi Africa nte obufa akwa bishop oro ẹkemekde ke Algiers. Enye ama ọdọhọ ete, “Abasi ekemek France ndinam Algeria edi ntọn̄ọ ye akamba idụt Christian.”
Ikpîkpu ekikere Lavigerie ama atara ebe Algeria. Ke akpanikọ, enye ama osio mme isụn̄utom ọdọn̄ ebe desat ye uduak “ndidian Ufọt Ufọt ye Edem Edere Africa ọtọkiet man ẹnyene ebuana ke uwem Christendom.”
Mi kan̄a, ke mme ikpehe n̄kan̄ edem usoputịn, edem usụk, ye edem usiahautịn eke akwa ikpehe isọn̄ emi, mme isụn̄utom Protestant ẹma ẹnanam utom do. Mmọ ẹma ẹsobo ekese afanikọn̄, utọ nte uyịre uyịre udọn̄ọ utoenyịn, ye mme idiọn̄ọ esie ẹdide edikop tuep, edisiaha ibibiak, ye nyon̄ibuot. Ke ẹsọpde ẹkop mmemidem ẹto mme udọn̄ọ obio ufiop, ediwak mmọ ẹma ẹkpan̄a esisịt ini ke ẹma ẹkebehe. Edi mmọ eken ke ẹkekaiso ndidi. Adlai Stevenson ama ọdọhọ ete, “Owo ekededi oro anamde isan̄ ke Africa, esiti kpukpru ini aban̄a uko eke mme isụn̄utom oro. . . . Mmọ ẹma ẹn̄wana ye utoenyịn ekpo, utọrọ-iyịp, n̄kpri unam udọn̄ọ ndien . . . mma n̄kụt . . . itiatudi mmọ—ke ofụri Africa.”
Mbun̄wụm Isụn̄utom
Nte mme isụn̄utom ẹkebede ẹdụk Africa, mmọ ẹma ẹkụt ẹte ke n̄wakn̄kan ekpụk ẹkedi mbon oro mîfiọkke n̄wed. Ram Desai ke n̄wed esie oro Christianity in Africa as Seen by Africans anam an̄wan̄a ete, “Ke se ikperede ndisịm usem [mbon Africa] ikie itiaita, inan̄ kpọt ke ẹkewet mbemiso mme isụn̄utom ẹdide.” Ntre mme isụn̄utom ẹma ẹsio usụn̄ edi ndida n̄wet mme usem oro owo mîkewetke mi. Ekem mmọ ẹma ẹsion̄o mme edikot n̄wed ẹdi ẹnyụn̄ ẹtọn̄ọ ndikpep mme owo nte ẹkemede ndikot n̄wed. Ke ntak oro mmọ ẹma ẹbọp mme ufọkn̄wed ke ofụri Africa.
Mme isụn̄utom oro ẹma ẹbọp mme ufọkibọk n̄ko. Ram Desai ọdọhọ ete, “Idụhe usiakifia efen oro ẹkemede ndimen udomo ye mbụkutom unam ufọn mmọ.” Ke ẹsiode un̄wam ibọkusọbọ ẹfep, mbon Africa ẹma ẹyom inyene obụkidem ẹtode Europe. Ndusụk isụn̄utom ẹma ẹtọn̄ọ mme ufọkurua, sia mmọ ẹkenịmde ẹte ke emi eyedụri mbon oro ẹkabarede esịt edi. Ke uwụtn̄kpọ, Basel Mission otode Switzerland ama ọtọn̄ọ usiakifia unyamurua ke Ghana. Mmọ ẹma ẹkụt ẹte ke cacao ẹkọri do nte ọfọnde, ndien mfịn Ghana edi ọyọhọ idụt ita ke ererimbot emi enyenede cocoa akan.
N̄wọrọnda unen oro mme isụn̄utom Christendom ẹkekụtde ekedi mmọ ndikabade Bible. Edi edisuan etop Bible oro akasan̄a ye akamba mbiomo efen efen. Christian apostle Paul ama owụt emi ke ndibụp ete: “Afo emi ekpepde owo efen, nte ukpepke idemfo? afo emi ọkwọrọde ete owo okûyịp inọ, nte omoyịp ke idemfo?” Bible odụri owo utọn̄ ete ke ana mbon oro ẹkpepde ukpepn̄kpọ Ido Ukpono Christ ke idemmọ ẹdu uwem ekekem ye nti edumbet oro ẹwụtde ke Ikọ Abasi.—Rome 2:21, 24.
Nso kaban̄a utom Christendom ke Africa? Nte enye ọnọ Abasi a-Bible ukpono, mîdịghe nte enye owụt mme ukpepn̄kpọ Christian ke idiọk usụn̄?