Mbon Oro Ẹbọhọde Ufụn Edi Ẹnam Ibat
“Mbufo ẹyefiọk akpanikọ, akpanikọ eyenyụn̄ anam mbufo ẹwọrọ ufụn.” —JOHN 8:32.
1, 2. (a) Didie ke ubọhọ-ufụn enyene akpan udeme ke mbụk owo? (b) Anie ikpọn̄îkpọn̄ ẹnen̄ede ọbọhọ ufụn? Nam an̄wan̄a.
UBỌHỌ-UFỤN. Nso okopodudu ikọ ke oro edi ntem! Ubonowo ọmọyọ anana-ibat ekọn̄ ye en̄wan ukpụhọ ukara ọkọrọ ye ndutịme mbio obio ẹmi owo mîkemeke ndibat ke ntak udọn̄ mme owo ndinyene ifụre. Ke akpanikọ, The Encyclopedia Americana ọdọhọ ete: ‘Ke n̄kọri ntatenyịn, idụhe n̄kpọ oro enyenede ata akpan udeme akan ubọhọ.’
2 Edi, owo ifan̄ ẹnen̄ede ẹbọhọ ufụn? Owo ifan̄ ẹkam ẹfiọk se ubọhọ-ufụn edide? The World Book Encyclopedia ọdọhọ ete: “Man mme owo ẹnyene ọyọhọ ubọhọ-ufụn, inaha ukpan ẹdu ke nte mmọ ẹkerede n̄kpọ, ẹtịn̄de ikọ, m̀mê ẹnamde n̄kpọ. Ana mmọ ẹfiọk ẹban̄a n̄kpọ oro mmọ ẹmekde, ndien ana mmọ ẹnyene odudu ndinam edimek ke otu ẹmi.” Ke ikerede iban̄a emi, nte afo ọmọfiọk owo ekededi emi ke akpanikọ ọbọhọde ufụn? Mmanie ẹkeme ndidọhọ ke ‘ukpan idụhe ke nte mmimọ ikerede n̄kpọ, itịn̄de ikọ, m̀mê inamde n̄kpọ’? Ke akpanikọ, owo kiet kpọt ke ofụri ekondo odot se ẹtịn̄de oro—Jehovah Abasi. Enye ikpọn̄ enyene ọyọhọ ọyọhọ ubọhọ-ufụn. Enye ikpọn̄ ekeme ndimek n̄kpọ ekededi oro enye amade ndien ekem anam enye kpa ye kpukpru ubiọn̄ọ. Enye edi “Andikara kpukpru n̄kpọ.”—Ediyarade 1:8; Isaiah 55:11.
3. Ke nso idaha ke mme owo ẹsiwak ndidara ubọhọ-ufụn?
3 Ye mme usụhọde owo, ubọhọ-ufụn ekeme n̄kukụre ndidi ukeuke. Ndusụk ukara ẹsiwak ndinọ enye m̀mê ndinọ ubiọn̄ mban̄a onyụn̄ abuana nte nnyịn isụkde ibuot inọ ukara oro. Ke akpanikọ, ke ekperede ndidi ke kpukpru idaha, owo ekeme ndinyene ifụre n̄kukụre edieke enye owụtde ukpono ọnọ owo emi ọnọde enye ifụre oro. Ke uwụtn̄kpọ, mbon oro ẹdụn̄de ke “idụt oro enyenede ifụre” ẹbọ ediwak ufọn, utọ nte ifụre ukaisan̄, ifụre utịn̄ikọ, ye ifụre ido ukpono. Nso inan ẹnyene ifụre ẹmi? Edi ibet idụt oro. Owo n̄kukụre ekeme ndidara mmọ adan̄a nte enye onịmde ibet. Edieke enye adade ifụre esie anam n̄kpọ ke ukwan̄ usụn̄ onyụn̄ abiatde ibet, enye enyene ndinam ibat nnọ mme enyene-odudu, ndien ẹkeme ndibọ ifụre esie inikiet inikiet ebe ke edisịn ke n̄kpọkọbi.—Rome 13:1-4.
Ubọhọ-Ufụn Abasi —Ye Edinam Ibat
4, 5. Nso ifụre ke mme andituak ibuot nnọ Jehovah ẹdara, ndien kaban̄a nso ke enye ediyom mmọ ẹnam ibat?
4 Ke akpa isua ikie, Jesus ama etịn̄ aban̄a ubọhọ-ufụn. Enye ọkọdọhọ mme Jew oro ete: “Edieke mbufo ẹsọn̄ọde ẹda ke ikọ Mi, mbufo ẹdi mbet Mi ke akpanikọ: ndien mbufo ẹyefiọk akpanikọ, akpanikọ eyenyụn̄ anam mbufo ẹwọrọ ufụn.” (John 8:31, 32) Enye iketịn̄ke iban̄a ifụre utịn̄ikọ m̀mê ifụre ido ukpono. Enye ke akpanikọ iketịn̄ke iban̄a edibọhọ ufịk mbon Rome, emi ediwak mme Jew ẹkeyomde. Baba, emi ekedi n̄kpọ oro enen̄erede ọsọn̄ urua akan, kpa ubọhọ-ufụn oro ẹnọde, itoho ke mme ibet ye ekikere ndusụk mme andikara ẹdide owo, edi oto akakan Andikara ekondo, kpa Jehovah. Enye ekedi ubọhọ-ufụn nsunsu ekikere, ubọhọ-ufụn unana ifiọk ido ukpono, ye ata ekese eken. Ubọhọ-ufụn oro Jehovah ọnọde edi ata ubọhọ-ufụn, ndien enye eyebịghi ke nsinsi.
5 Apostle Paul ọkọdọhọ ete: “Ọbọn̄ [“Jehovah,” New World Translation] edi Spirit; ndien ọtọ nte spirit Ọbọn̄ [“Jehovah,” NW] odude, ubọhọ-ufụn etiene odu do n̄ko.” (2 Corinth 3:17) Ke ediwak isua ikie ẹmi ẹbede Jehovah ke akanam n̄kpọ ye ubonowo man mbon oro ẹnamde akpanikọ ke ekpatre ẹkpenyene mfọnn̄kan ye n̄kponn̄kan orụk ubọhọ-ufụn eke owo, “emi enyenede ubọn̄ eke nditọ Abasi.” (Rome 8:21) Kan̄a kemi, Jehovah ọmọnọ nnyịn ndusụk udomo ubọhọ-ufụn ebe ke akpanikọ Bible, ndien enye eyekot nnyịn idinam ibat edieke nnyịn idade ubọhọ-ufụn oro inam n̄kpọ ke ukwan̄ usụn̄. Apostle Paul ekewet ete: “Baba n̄kpọ kiet eke odịbede Enye ke enyịn inyụn̄ idụhe; edi kpukpru n̄kpọ ẹna iferi ye ata in̄wan̄în̄wan̄ ke enyịn Abasi, emi nnyịn isan̄ade n̄kpọ ye Enye [“inyenede ndinam ibat nnọ,” NW].”—Mme Hebrew 4:13.
6-8. (a) Nso ubọhọ-ufụn ke Adam ye Eve ẹkenyene, ndien ke nso idaha ke mmọ ẹkpekekaiso ndinyene ubọhọ-ufụn oro? (b) Nso ke Adam ye Eve ẹkebọ idemmọ ye nditọ mmọ ẹtop ẹduọk?
6 Ndinam ibat nnọ Jehovah ama ana in̄wan̄în̄wan̄ ke ini akpa ete ye eka nnyịn, Adam ye Eve, ẹkedude ke uwem. Jehovah okobot mmọ ye ọsọn̄urua enọ ifụre uduakesịt. Adan̄a nte mmọ ẹkedade ifụre uduakesịt oro ẹnam n̄kpọ ke nnennen usụn̄, mmọ ẹma ẹdara mme edidiọn̄ en̄wen, utọ nte ubọhọ-ufụn ndịk, ubọhọ-ufụn udọn̄ọ, ubọhọ-ufụn n̄kpa, ye ifụre edisan̄a n̄kpere Ete mmọ eke heaven ye edisana esịt. Edi ke ini mmọ ẹkedade ifụre uduakesịt mmọ ẹnam n̄kpọ ke ukwan̄ usụn̄, kpukpru oro ẹma ẹkpụhọde.
7 Jehovah ekesịn Adam ye Eve ke in̄wan̄ Eden, ndien man mmọ ẹkop idatesịt enye ama ọnọ mmọ kpukpru mfri eto ke in̄wan̄ oro—ke mîbọhọke kiet. Enye okonịm kiet oro ọnọ idemesie; enye ekedi “eto ifiọk, eti ye idiọk.” (Genesis 2:16, 17) Ke nditre ndidia mfri eto oro, Adam ye Eve ẹkpekewụt ẹte ke Jehovah ikpọn̄ enyene unen ndinịm idaha kaban̄a eti ye idiọk. Edieke mmọ ẹkpekenamde n̄kpọ ke nnennen usụn̄ ẹnyụn̄ ẹtrede ndidia mfri oro ẹkekpande, Jehovah akpakakaiso ndinọ mmọ ifụre efen efen.
8 Ke mfụhọ, Eve ama akpan̄ utọn̄ ọnọ n̄kari n̄kari ekikere Urụkikọt nte ke enye ekpenyene ‘ndifiọk eti ye idiọk’ ke idemesie. (Genesis 3:1-5) Akpa enye, ndien ekem Adam, ama adia mfri oro ẹkekpande. Nte utịp, ke ini Jehovah Abasi ekedide nditịn̄ ikọ ye mmọ ke in̄wan̄ Eden, mmọ ẹma ẹkop bụt ẹnyụn̄ ẹdịbe. (Genesis 3:8, 9) Mmọ kemi ẹkedi mme anamidiọk oro ẹma ẹkeduọk ifụre edisan̄a n̄kpere Abasi oro otode edisana esịt. Ke ntak emi, mmọ n̄ko ẹma ẹduọk ubọhọ-ufụn udọn̄ọ ye n̄kpa, eke idemmọ ye eke nditọ mmọ. Paul ọkọdọhọ ete: “Idiọkn̄kpọ [okoto] owo kiet [Adam] odụk ke ererimbot, n̄kpa onyụn̄ [oto] ke idiọkn̄kpọ oro odụk; n̄kpa onyụn̄ ebe osịm kpukpru owo, koro kpukpru owo ẹma ẹnam idiọkn̄kpọ.”—Rome 5:12; Genesis 3:16, 19.
9. Mmanie ke ẹdiọn̄ọ ke mbụk nte ẹkedade ukeuke ifụre oro mmọ ẹkenyenede ẹnam n̄kpọ nte ọfọnde?
9 Nte ededi, ubonowo okosụk enyenyene ifụre uduakesịt, ndien nte ini akakade, ndusụk anana-mfọnmma owo ẹma ẹda emi ẹnam n̄kpọ ke eti usụn̄ ke ndinam n̄kpọ Jehovah. Ẹma ẹwet enyịn̄ ndusụk mmọ ẹnịm ẹnọ nnyịn toto ke eset. Utọ irenowo nte Abel, Enoch, Noah, Abraham, Isaac, ye Jacob (emi n̄ko ẹkekotde Israel) ẹdi uwụtn̄kpọ mmọ oro ẹkedade ukeuke ifụre oro mmọ ẹkesụk ẹnyenede ẹnam uduak Abasi. Ndien nte utịp n̄kpọ ama ọfọn ye mmọ.—Mme Hebrew 11:4-21.
Ubọhọ-Ufụn Mbon Oro Abasi Emekde
10. Mme idaha ewe ẹkedu ke ediomi oro Jehovah akanamde ye san̄asan̄a ikọt esie?
10 Ke eyo Moses, Jehovah ama afak nditọ Israel—oro ẹkedide ediwak miliọn ini oro—osio ke ufụn Egypt onyụn̄ anam ediomi ye mmọ ndikabade ndi san̄asan̄a ikọt esie. Ke idak ediomi emi, nditọ Israel ẹma ẹnyene itie oku ye ndutịm ediwa uwa unam oro okofụkde idiọkn̄kpọ mmọ ke ndamban̄a usụn̄. Ntem, mmọ ẹma ẹnyene ifụre ndisan̄a n̄kpere Abasi ke utuakibuot. Mmọ n̄ko ẹma ẹnyene mme ndutịm ibet ye ewụhọ man ẹkpeme mmọ ẹbiọn̄ọ mme edinam nsunsu ekikere ye nsunsu utuakibuot. Ke ukperedem, mmọ ẹyebọ Isọn̄ Un̄wọn̄ọ nte udeme, ye un̄wọn̄ọ edinyene ukpeme Abasi mbiọn̄ọ mme asua mmọ. Udeme mmọ ke ediomi emi okoyom nditọ Israel ẹnịm Ibet Jehovah. Nditọ Israel ke unyịmesịt ẹma ẹnyịme ye idaha emi, ẹdọhọde ẹte: “Iyenam kpukpru se Jehovah ọdọhọde.”—Exodus 19:3-8; Deuteronomy 11:22-25.
11. Nso ikedi utịp ke ini Israel okokpude ndinịm udeme eke esie ke ediomi oro ye Jehovah?
11 Ke se iwakde ikan isua 1,500, nditọ Israel ẹkedu ke san̄asan̄a itie ebuana oro ye Jehovah. Edi ke ini ke ini mmọ ẹma ẹsikpu ndinịm ediomi oro. Ediwak ini ẹma ẹsida nsunsu utuakibuot ẹtap mmọ ndien mmọ ẹma ẹsidụk ufụn ẹnọ ukpono ndem ye nsunsu ekikere, ntre Abasi ama esiyak mmọ ke ataata usụn̄ ẹdụk ufụn ẹnọ mme asua mmọ. (Judges 2:11-19) Utu ke ndidara mme edidiọn̄ eke ubọhọ oro okotode edinịm ediomi oro, ẹma ẹnọ mmọ ufen ke ntak ekebiatde enye. (Deuteronomy 28:1, 2, 15) Ke akpatre, ke 607 M.E.N., Jehovah ama ayak idụt oro akabade odu ke ufụn ke Babylon.—2 Chronicles 36:15-21.
12. Nso ikọwọrọ iwụt idem ke akpatre ke se iban̄ade Ibet ediomi Moses?
12 Emi ekedi ọkpọsọn̄ ukpepn̄kpọ. Mmọ ẹkpekekpep nte edide akpan n̄kpọ ndinịm Ibet oro. Edi, ke ini, ke isua 70 ẹma ẹkebe, ke nditọ Israel ẹma ẹkefiak ẹnyọn̄ isọn̄ mmọ, mmọ ẹkesụk ẹkpokpu ndinịm Ibet ediomi oro nnennen nnennen. Ke se ikperede ndisịm isua ikie ke mmọ ẹma ẹkefiak ẹnyọn̄, Jehovah ama ọdọhọ mme oku Israel ete: “Mbufo ẹmekpọn̄ usụn̄; ẹmenam ediwak owo ẹduọn̄ọ ke mbet; ẹmebiat ediomi Levi.” (Malachi 2:8) Ke akpanikọ, idem mbon oro ẹnyenede esịt akpanikọ ẹkan ke otu nditọ Israel ikekemeke ndida ekekem ye mfọnmma Ibet oro. Utu ke ndidi edidiọn̄, enye ama akabade edi, nte mme ikọ apostle Paul ẹwụtde, “isụn̄i.” (Galatia 3:13) Nte an̄wan̄ade, ama oyom n̄kpọ okponde akan Ibet ediomi Moses man ẹda mme anana-mfọnmma, mbon oro ẹnamde akpanikọ ẹdisịn ke ubọn̄ ubọn̄ ubọhọ-ufụn eke nditọ Abasi.
Orụk Ubọhọ-Ufụn Christian
13. Nso mfọnn̄kan isọn̄ kaban̄a ubọhọ-ufụn ke ẹkedinọ ke akpatre?
13 N̄kpọ okponde akan do ekedi uwa ufak Jesus Christ. Ke n̄kpọ nte isua 50 E.N., Paul ama ewet n̄wed ọnọ ẹsọk esop mme Christian oro ẹyetde aran ke Galatia. Enye ama etịn̄ aban̄a nte Jehovah okosiode mmọ ke ufụn Ibet ediomi ndien ekem ọdọhọ ete: “Christ okosio nnyịn ke itie ufụn, ete idi nditọisọn̄; ẹsọn̄ọ ẹda ndien, ẹkûyak ẹtọn̄ọ ntak ẹkọmọ mbufo ke ọkpọnọ itie ufụn.” (Galatia 5:1) Ke mme usụn̄ ewe ke Jesus okosio mme owo ke ufụn?
14, 15. Ke nso utịbe utịbe usụn̄ ke Jesus okosio mme andinịm ke akpanikọ ekedide Jew ye mbon oro mîkedịghe mme Jew ke ufụn?
14 Ke Jesus ama akakpa, mme Jew oro ẹkenyịmede enye nte Messiah ẹnyụn̄ ẹkabarede ẹdi mme mbet esie ẹma ẹdidu ke idak obufa ediomi, emi akadade itie akani Ibet ediomi. (Jeremiah 31:31-34; Mme Hebrew 8:7-13) Ke idak obufa ediomi emi, mmọ—ye mme andinịm ke akpanikọ ẹmi mîkedịghe mme Jew ẹmi ẹkedidianade ye mmọ ke ukperedem—ẹma ẹkabade ẹdi ubak obufa, idụt eke spirit oro akadade itie Israel eke obụk nte san̄asan̄a ikọt Abasi. (Rome 9:25, 26; Galatia 6:16) Ke ntre, mmọ ẹma ẹdara ubọhọ-ufụn oro Jesus ọkọn̄wọn̄ọde ke ini enye ọkọdọhọde ete: “Akpanikọ eyenyụn̄ anam mbufo ẹwọrọ ufụn.” Ke ẹsiode edinam mmọ ẹbọhọ ufụn isụn̄i Ibet Moses ẹfep, akpanikọ ama anam mme Jew oro ẹdide Christian ẹbọhọ ndodobi mbiomo oro item mme adaiso ido ukpono ẹkedoride mmọ. Enye ama onyụn̄ osio mme Christian oro mîkedịghe mme Jew ke ukpono ndem ye mme nsunsu ekikere eke akani utuakibuot mmọ. (Matthew 15:3, 6; 23:4; Utom 14:11-13; 17:16) Ndien ama odu se ikande oro.
15 Jesus, ke ini eketịn̄de aban̄a akpanikọ oro anamde owo ọwọrọ ufụn, ama ọdọhọ ete: “Ke akpanikọ ke ndọhọ mbufo, kpukpru owo eke anamde idiọkn̄kpọ edi ofụn idiọkn̄kpọ.” (John 8:34) Sia Adam ye Eve ẹma ẹkenam idiọkn̄kpọ, kpukpru owo oro akanam odude uwem edi anamidiọk ndien ke ntre edi ofụn idiọkn̄kpọ. Ibọhọke Jesus ke idemesie, ndien uwa Jesus ama osio mme andinịm ke akpanikọ ke ufụn oro. Edi akpanikọ, mmọ ẹkesụk ẹdi mme anana-mfọnmma ye mme anamidiọk ke uduot. Idahaemi, nte ededi, mmọ ẹkeme ndikabade esịt n̄kpọn̄ idiọkn̄kpọ mmọ nnyụn̄ mben̄e edifen nnọ ke isọn̄ uwa Jesus, ẹnyenede mbuọtidem ẹte ke ẹyekop eben̄e mmimọ. (1 John 2:1, 2) Ke isọn̄ uwa ufak Jesus, Abasi abat mmọ ke edinen, ndien mmọ ẹkeme ndisan̄a n̄kpere enye ye edisana esịt. (Rome 8:33) Akande oro, sia ufak oro ebederede usụn̄ ọnọ idotenyịn ediset ndụk anana-utịt uwem, akpanikọ akam osio mmọ ke ufụn ndịk n̄kpa.—Matthew 10:28; Mme Hebrew 2:15.
16. Didie ke ubọhọ-ufụn Christian ekesịne n̄kpọ akan ubọhọ-ufụn ekededi oro ererimbot ọkọnọde?
16 Ke utịbe utịbe usụn̄, ẹnam ubọhọ-ufụn Christian odu ọnọ iren ye iban inamke n̄kpọ m̀mê nso idi idaha mmọ, nte mme owo. Ubuene, mbon n̄kpọkọbi, idem ifụn, ẹkeme ndibọhọ ufụn. Ke n̄kan̄ eken, mme ọwọrọiso owo eke mme idụt oro ẹkesịnde etop aban̄ade Christ ke ẹkesụk ẹdụk ufụn ẹnọ nsunsu ekikere, idiọkn̄kpọ, ye ndịk n̄kpa. Nnyịn ikpedehede itre ndikọm Jehovah mban̄a ubọhọ-ufụn oro nnyịn inyenede. Idụhe n̄kpọ oro ererimbot ọnọde oro ekperede ndidi ukem ye enye.
Ẹbọhọ Ufụn edi Ẹnam Ibat
17. (a) Didie ke ndusụk owo ke akpa isua ikie ẹkesan̄a ẹtaba ubọhọ-ufụn Christian? (b) Ntak emi nnyịn mîkpayakke se itiede nte ubọhọ-ufụn ke ererimbot Satan abian̄a nnyịn?
17 Ke akpa isua ikie, anaedi ata ediwak ke otu mme Christian oro ẹyetde aran ẹma ẹdat esịt ẹban̄a ubọhọ-ufụn mmọ ẹnyụn̄ ẹmụm nsọn̄ọnda mmọ ẹkama inamke n̄kpọ m̀mê nso ikatak. Nte ekedi, ke mfụhọ, ndusụk owo ẹma ẹtabi ubọhọ-ufụn Christian ye akpakịp edidiọn̄ esie ẹse ndien ekem ẹsịn enye, ẹfiakde ẹkedụk ufụn ke ererimbot. Ntak oro eketịbede-e? Mbuọtidem ediwak mmọ nte eyịghe mîdụhe ama emem, ndien mmọ ẹma ‘ẹfiọrọ ẹkpọn̄ usụn̄.’ (Mme Hebrew 2:1) Mmọ eken ‘ẹma ẹtop mbuọtidem ye eti esịt ẹduọk ẹnyụn̄ ẹwụre ke uwem mbuọtidem.’ (1 Timothy 1:19) Ekeme ndidi mmọ ẹma ẹduọ ẹdụk uyom inyene obụkidem mîdịghe obukpo usụn̄uwem. Edi akpan n̄kpọ didie ntem ete nnyịn ikpeme mbuọtidem nnyịn inyụn̄ inam enye ọkọri, isịnde ifịk ke ukpepn̄kpọ idemowo, ebuana ọtọkiet, akam, ye utom Christian! (2 Peter 1:5-8) Ẹyak nnyịn ikûdede itre ndiwụt esịtekọm ke ubọhọ-ufụn Christian! Edi akpanikọ, uwem nnam-se-mmade oro mmọ ẹkụtde ke ọwọrọde ọkpọn̄ esop ekeme nditap ndusụk owo, ẹkerede ẹte ke mbon oro ẹdude ke ererimbot ẹnyene ifụre ẹkan nnyịn. Nte ededi, se inen̄erede itie nte ifụre ke ererimbot nte ido edide esidi sụk unana mbiomo. Edieke nnyịn mîdịghe ifụn Abasi, nnyịn idi ifụn idiọkn̄kpọ, ndien utọ ufụn oro ọnọ ndotndot utịp.—Rome 6:23; Galatia 6:7, 8.
18-20. (a) Didie ke ndusụk owo ẹkekabade ẹdi “mme asua eto ndutụhọ”? (b) Didie ke ndusụk owo ‘ẹkekama ubọhọ-ufụn mmọ nte nnan ke se idiọkde’?
18 N̄ko-n̄ko, ke n̄wed esie oro ekewetde ọnọ ẹsọk mbon Philippi, Paul ekewet ete: “Ediwak owo ẹdu, mma nsisiak mmọ ediwak ini edi idahaemi ndisiak mmọ n̄ko ye mmọn̄eyet, ẹmi ẹsan̄ade nte mme asua eto ndutụhọ Christ.” (Philippi 3:18, NW) Ih, odu ndusụk owo oro ẹkedide mme Christian inikiet ko oro ẹkekabarede ẹdi mme asua mbuọtidem, eyedi ẹkabarede ẹdi mbon nsọn̄ibuot. Edi akpan n̄kpọ didie ntem ete nnyịn ikûtiene usụn̄ edinam mmọ! Adianade do, Peter ekewet ete: “Ẹdu uwem nte mbon oro ẹbọhọde ufụn, edi kpa ye oro ẹmụm ubọhọ-ufụn mbufo ẹkama, idịghe nte nnan ke se idiọkde, edi nte ifụn Abasi.” (1 Peter 2:16, NW) Didie ke owo ekeme ndikama ubọhọ-ufụn esie nte nnan ke se idiọkde? Ke ndinam akwa idiọkn̄kpọ—ekeme ndidi ke ndịbe—ke adan̄aemi osụk abuanade ye esop.
19 Ti Diotrephes. John eketịn̄ aban̄a enye ete: “Diotrephes, emi amade ndidi ebeiso [ke esop], inyịmeke ndidara nnyịn. . . . Enye . . . esịn ndidara nditọete, onyụn̄ ọbiọn̄ọ mmọemi ẹyomde ndidara mmọ, ebịn mmọ osio ke ufọk Abasi.” (3 John 9, 10) Diotrephes ama ada ubọhọ-ufụn esie anam n̄kpọ nte nnan kaban̄a ibụk ibụk udọn̄ ikpọ n̄kpọ esie.
20 Mbet oro Jude ekewet ete: “Ndusụk owo ẹma ẹdọn̄ ikpat ndịbe ndịbe ẹdụk ke otu mbufo, kpa mmọemi ẹkenịmde mmọ ẹnọ ubiomikpe emi toto ke eset; owo eke mîten̄eke Abasi, ẹnyụn̄ ẹwọn̄ọrede mfọn Abasi nnyịn ẹsịn ke obukpo uwem, ẹnyụn̄ ẹkan̄de Jesus Christ emi edide ukụre Eteufọk ye Ọbọn̄ nnyịn.” (Jude 4) Ke adan̄aemi ẹbuanade ye esop, mme owo ẹmi ẹkedi odudu mbiara. (Jude 8-10, 16) Ke Ediyarade nnyịn ikot ite ke edisiak isio n̄ka, ukpono ndem, ye oburobụt ido ẹma ẹdu ke esop Pergamum ye Thyatira. (Ediyarade 2:14, 15, 20-23) Nso edida ubọhọ-ufụn Christian nnam n̄kpọ ke ukwan̄ usụn̄ ke emi ekedi ntem!
21. Nso ina ibet mbon oro ẹdade ubọhọ-ufụn Christian mmọ ẹnam n̄kpọ ke ukwan̄ usụn̄?
21 Nso ina ibet mbon oro ẹdade ubọhọ-ufụn Christian mmọ ẹnam n̄kpọ ke ukwan̄ usụn̄ ntem? Ti se ikotịbede inọ Israel. Israel ekedi edimek idụt Abasi, edi Jehovah ama esịn enye ke akpatre. Ntak-a? Koro nditọ Israel ẹkedade itie ebuana mmọ ye Abasi ẹnam n̄kpọ nte nnan ke se idiọkde. Mmọ ẹma ẹnam inua ẹte ke idi nditọ Abraham edi ẹma ẹsịn Jesus, kpa Mfri Abraham ye Messiah emi Jehovah emekde. (Matthew 23:37-39; John 8:39-47; Utom 2:36; Galatia 3:16) “Israel Abasi” ke ofụri ofụri idiwụtke mbiet edu unana edinam akpanikọ oro. (Galatia 6:16) Edi Christian ekededi emi anamde ndedehe ido ke n̄kan̄ eke spirit m̀mê ke ido uwem eyebọ ntụnọ ke akpatre, idem ndotndot ubiereikpe. Kpukpru nnyịn inyene ndinam ibat mban̄a nte nnyịn idade ubọhọ-ufụn Christian nnyịn inam n̄kpọ.
22. Nso idatesịt ke mbon oro ẹdade ubọhọ-ufụn Christian mmọ ẹdụk ufụn ẹnọ Abasi ẹnyene?
22 Otịm ọfọn didie ntem ndidụk ufụn nnọ Abasi nnyụn̄ nnyene ata ubọhọ-ufụn. Jehovah ikpọn̄îkpọn̄ ọnọ ubọhọ-ufụn oro enen̄erede enyene ufọn. N̄ke ọdọhọ ete: “Eyen mi, nyene ibuot, nyụn̄ dat mi esịt, man n̄kụt se ndibọrọde owo eke osụn̄ide mi.” (Mme N̄ke 27:11) Ẹyak nnyịn ida ubọhọ-ufụn Christian nnyịn inam n̄kpọ ke ndiwụt unen Jehovah. Edieke nnyịn inamde ntre, uwem nnyịn ẹyenyene se ẹwọrọde, nnyịn iyeda inemesịt isọk Ete nnyịn eke heaven, ndien ke akpatre nnyịn iyesịne ke otu mbon oro ẹdarade ubọn̄ ubọn̄ ubọhọ-ufụn eke nditọ Abasi.
Nte Afo Emekeme Ndinam An̄wan̄a?
◻ Anie ikpọn̄îkpọn̄ enen̄erede ọbọhọ ufụn?
◻ Ubọhọ-ufụn ewe ke Adam ye Eve ẹkenyene, ndien ntak emi mmọ ẹkeduọkde mmọ-ọ?
◻ Ubọhọ-ufụn ewe ke nditọ Israel ẹkenyene ke ini mmọ ẹkenịmde ediomi mmọ ye Jehovah?
◻ Ubọhọ-ufụn ewe ke mbon oro ẹkenyịmede Jesus ẹkenyene?
◻ Didie ke ndusụk owo ke akpa isua ikie ẹkeduọk m̀mê ẹkeda ubọhọ-ufụn Christian mmọ ẹnam n̄kpọ ke ukwan̄ usụn̄?
[Ndise ke page 13]
Ubọhọ-ufụn oro Jesus ọkọnọde ama otịm ọfọn akan ubọhọ-ufụn ekededi oro owo ekemede ndinọ