Ibuot 14

Ndituak Ibuot Nnọ Odu-Uwem Abasi

1. (a) Nso orụk utuakibuot ke Abasi onyịme? (b) Ntak emi mîfọnke nditiene isio n̄ka ekededi-e? (Matthew 15:14) (c) Ke nso usụn̄ ke ido ukpono akpanikọ edida fi usụn̄? (Philippi 4:8)

UTUAKIBUOT akpanikọ edi se ibọpde-bọp. Enye owụt ima oro ẹnyenede ẹnọ Abasi ye mbọhọidụn̄, enye onyụn̄ ọbọhọ ndek ererimbot. James eyeneka Jesus anam enye an̄wan̄a ke usụn̄ emi ete:

“Ido Abasi eke asanade, mînyụn̄ ideheke ke iso Abasi Ete nnyịn edi, ndisan̄a nse nditọakpa ye mme ebeakpa ke ukụt mmọ, ndinyụn̄ n̄kpeme idem ke idiọkn̄kpọ emi odude ke ererimbot.” (James 1:27)

Enye idịghe n̄kpọ emi afo akam etienede isio n̄ka ido ukpono ekededi, nte edisan̄a ke kiet ke otu ediwak usụn̄ n̄kosịm enyọn̄ obot. Utọ usụn̄ ẹmi ẹkeme ndiyọhọ ye n̄kpọndịk ẹnyụn̄ ẹnam fi otụn usụn̄, koro idahaemi ekese ntuaha ntuaha isio n̄ka ẹdu, ye mme adaiso oro mîfiọkke se ẹnamde m̀mê oro ẹnyenede ibụk ibụk uduakesịt. Ke okpụhọrede ye oro, utuakibuot akpanikọ eyeda fi usụn̄ nte ekemde ye “eti ibuot emi otode ke enyọn̄,” emi edide “edisana ke mbemiso, onyụn̄ etie emem emem, onyụn̄ eme ime, awara ndikop n̄kpeubọk, onyụn̄ ọyọhọ ye mbọm ye nti mfri; edi se itode ofụri esịt, ye se mînyeneke mbubịk.”—James 3:17.

2. (a) Ntak emi ndusụk eteete nnyịn ẹkekpụhọrede ido ukpono mmọ? (b) Ntre nso idi n̄kpọ oro owụtde eti ibuot ọnọ nnyịn mfịn ndinam? (1 Thessalonica 5:20, 21)

² Ndusụk owo ẹkụt unen ẹnọ edibuana oro mmọ ẹbuanade ke orụk ido ukpono kiet, ẹdọhọde ẹte, ‘Nnyịn ye mme eteete nnyịn imatuak ibuot ke usụn̄ emi ke ediwak emana.’ Edi mbụk owụt ete ke ediwak mme eteete oro ẹma ẹnyịme ndikpụhọde, edieke mmọ ẹkekerede ke enye eyenọ mmimọ ufọn. Ke uwụtn̄kpọ, ke Japan kpukpru owo ẹketiene utuakibuot Shinto tutu ke ọyọhọ isua ikie usụkkiet. Ekem ediwak owo ẹma ẹdima Ido Ukpono Buddha ẹnyụn̄ ẹnyịme ido ukpono oro. Mfịn, ata ediwak mbon Japan ẹyedọhọ fi ẹte ke mmimọ idi mbon Buddha. Ntak edi koro mme eteete mmọ ikenyeneke edu edidọhọ, ‘Ido ukpono ete ye eka mi ọfọn etieti ye ami.’ Mmọ ẹma ẹnyịme ndikpan̄ utọn̄ nnọ owo efen. Idahaemi, ediwak owo ke ẹbiọn̄ utọn̄ ẹnọ Bible.

3. Nso ukwan̄ ekikere ke Jesus ekenen̄ede ke ini eketịn̄de aban̄a utuakibuot? (Isaiah 46:5-7)

³ Nso orụk utuakibuot ke Bible otoro? Ke ini Jesus okodude mi ke isọn̄, ediwak owo ẹkekere ke usọrọ ye ido edinam ẹkedi akpan n̄kpọ ke utuakibuot. Ndusụk owo ẹkesituak ibuot ke akpan obot kiet, ndien mmọ eken ke temple ke Jerusalem. Jesus eketịn̄ aban̄a mmọ ete:

“Ini ke edi, eke mbufo ẹdituakde ibuot ẹnọ Ete, idịghe ke obot emi inyụn̄ idịghe ke Jerusalem. Mbufo ẹtuak ibuot ẹnọ se mbufo mîfiọkke . . . Ini ke edi, omonyụn̄ ededi ama, eke ata mme andituak ibuot ẹdituakde ibuot ẹnọ Ete ke spirit ye ke akpanikọ: koro edi mmọ eke ẹtiede ntem ke Ete oyom ete ẹtuak ibuot ẹnọ Imọ. Abasi edi Spirit: ndien mme andituak ibuot nnọ Enye ẹnyene ndituak ibuot ke spirit ye ke akpanikọ.”—John 4:21-24.

4. Ndituak ibuot nnọ Abasi “ke spirit ye ke akpanikọ” ọwọrọ nso? (Luke 10:27)

⁴ Nso ke ikọ Jesus emi ọkọwọrọ? Enye ọkọdọhọ ete ke ido edinam utuakibuot ke itieuwa m̀mê ke ufọkederi, ebe ke mme edinam n̄wụtidem, idịghe se Jehovah oyomde. Jehovah Abasi edi “Spirit.” (2 Corinth 3:18) Utuakibuot nnyịn oro enyenede uwem, emi ẹwụtde ẹto esịt oro ọyọhọde ye esịtekọm, ke enye nte ededi abat ke n̄kpọ. Ukem nte Abasi amade nnyịn, onyụn̄ owụtde emi ke kpukpru utịbe enọ oro enye ọnọde nnyịn, ntre nnyịn imekeme ndituak ibuot nnọ enye “ke spirit” ebe ke ndiwụt ima oro nnyịn inyenede inọ enye, ye mbọhọidụn̄ nnyịn nde. Nnyịn imekeme ndituak ibuot nnọ enye “ke akpanikọ” ke ndikpep ke Ikọ esie, kpa Bible, se uduak esie edide kaban̄a nnyịn, ndien ekem inamde uduak Abasi oro. Nnyịn ndituak ibuot “ke akpanikọ” n̄ko oyom ete nnyịn isọn̄ọ isịn kpukpru nsunsu ukpepn̄kpọ ido ukpono.

“MBUFO IKỌT MI, ẸWỌN̄Ọ KE ESỊT”

5. (a) Nso orụk utuakibuot ke Bible owụt nte nnyịn ikpefepde? (Jeremiah 10:3-5) (b) Didie ke Ediyarade etịn̄ aban̄a ukara ererimbot eke nsunsu ido ukpono, ndien ntak-a? (James 4:4)

⁵ Man utuakibuot nnyịn eke spirit edi se Jehovah onyịmede, ana nnyịn ikpọn̄ kpukpru nsunsu utuakibuot ofụri ofụri. Bible anam emi enen̄ede an̄wan̄a ke ediwak itien̄wed:

“Ndima mme ufan mi, ẹfehe ẹkpọn̄ ido ndem.” “Mbufo ikemeke nditiene ndia n̄kpọ ke okpokoro Ọbọn̄, nnyụn̄ ndia ke okpokoro mme demon.” “N̄kpri nditọ mi, ẹkpeme idem ke ndem.” (1 Corinth 10:14, 21; 1 John 5:21)

Kaban̄a emi, Ediyarade adian okopodudu ewụhọ do ete: “Mbufo ikọt Mi, ẹwọn̄ọ ke esịt.” Ẹwọn̄ọ ke esịt nso? Ẹwọn̄ọ ke esịt “Akwa Babylon! eka mme akpara ye mbubiam ido eke ẹdude ke isọn̄”—kpa ukara ererimbot eke nsunsu ido ukpono, Catholic, Protestant ye mbon oro mîdịghe Christian, ẹmi kpukpru ẹsịnde akpanikọ Bible! Nte nnyịn iketịn̄de ke mbemiso, use eke spirit esie esịne ndọn̄esịt ye ibetedem oro enye ọnọde mme andikara ye mbon mbre ukara ererimbot. Enye amakam otịm n̄ka ukaraidem esiemmọ oro mbon ido ukpono ẹyọhọde ke esịt. Ke adianade ye “eyeneka an̄wan” esie, kpa nsio nsio n̄ka ido ukpono, enye omonịm mbụk aban̄ade edinọ mbon ukara-ufịk ye mme akara ukaraidem eken ibetedem ke mme ekọn̄ ye mme ediomi afai m̀mê ufịk mmọ. Enye emeye ke enyọn̄ enyọn̄ idem, ke enye ndidọhọ ke iyom ndinam mbre ukara “asana,” ke ndinọ mme andikara abian̄a abian̄a ukpono ye ke ndidiọn̄ mme n̄kpọekọn̄ mmọ. Edi uyo otode enyọn̄ ọdọhọ nnyịn usọp usọp ete: ‘Ẹdianade ẹkpọn̄ enye!’ Koro mme odudu ukaraidem—kpa n̄kani “mbonima” esie—ẹmọn̄ ẹsobo enye ẹfep!—Ediyarade 17:3-5, 16; 18:4.

6. Nte afo emekeme ndisiak ndusụk edinam ido ukpono oro ọkọtọn̄ọde oto Babylon eset?

⁶ Ntre, oyom nnyịn idianade ikpọn̄ kpukpru ndutịm, ukpepn̄kpọ, ye edinam nsunsu ido ukpono. Nso idi ndusụk edinam ẹmi? Kadinal Newman eke Britain asiak ediwak mmọ ke n̄wed esie oro Essay on the Development of Christian Doctrine, oro ẹkemịn̄de ke 1878 ete:

“Edida mme temple nnam n̄kpọ, nnyụn̄ nnyak mmọemi nnọ mme akpan ndisana owo, nnyụn̄ nda mme n̄kọk eto mbana ke mme ini usọrọ; incense, mme utuenikan̄, ye mme tiande; mme enọ usio-akan̄a ubọhọ udọn̄ọ; edisana mmọn̄; mme itieuwa; ndisana usen ye ini, edikama mme n̄wed usenọfiọn̄ [ido ukpono], mme edinam uwọrọ an̄wa, edidiọn̄ mme owo ke an̄wa, mme nduọ-nduọ ọfọn̄idem mme oku, edikporode idet ke ibuot, . . . edikama ndisọi mbiet ke ukperedem ini, iso-ọfọn editan̄a ikwọ ufọkederi.”

Ke uwetn̄kpọ esie, kadinal emi etịn̄ aban̄a Ufọkederi Catholic nte ‘ọdiọn̄de’ mme edinam ẹmi ke ndida mmọ nto mme ido ukpono oro mîdịghe eke Christian, idem okposụkedi, nte enye etịn̄de, mmọemi ẹdide “ata ata n̄kpọutom ye mbak n̄kpọ utuakibuot mme demon.”

7. (a) Mme usọrọ ido ukpono ewe ke Abasi mînyịmeke? (b) Nte ẹsinịm usọrọ Christmas ke usen emana Jesus? (c) Nte ekemde ye Encyclopedia Americana, mme ido edidia usọrọ Christmas ọkọtọn̄ọ oto m̀mọ̀n̄? (d) Nso ekikere ke mme ata andituak ibuot ẹnyene ẹban̄a Christmas, ndien ntak-a? (2 Corinth 6:17) (e) Ewe edinam kiet ke Christ okowụk mme anditiene enye ndinịm? (Luke 22:19, 20)

⁷ Nte ededi, Abasi akpanikọ inyịmeke mme utọ edinam oro. Enye inyụn̄ inyịmeke mme usọrọ oro ẹkọn̄ọde ke ido ukpono Babylon. Nte uwụtn̄kpọ, usọrọ Christmas eke isua ke isua odu, oro ke abian̄a etiede nte usọrọ usen emana Jesus, okposụkedi enye enyenede ntọn̄ọ ke Babylon eset. Bible owụt ke Jesus akamana ke n̄kpọ nte October 1, 2 M.E.N. Edi usọrọ Christmas, ke December 25, ọkọtọn̄ọ n̄kukụre ke ọyọhọ isua ikie ition E.N., ke ini ọsọn̄ ibuot Christendom ekemende enyịn̄ “Christ” adian ye uyom uyom oburobụt usọrọ utịt-isua eke mme idụt. Encyclopedia Americana, nsiondi eke 1959, Eboho 6, page 622, ọdọhọ ete:

“Ekese ido edinam oro ẹmende idahaemi ẹbuan ye Christmas ke ntọn̄ọ ntọn̄ọ ikedịghe ido edinam Christmas edi utu ke oro ẹkedi ido edinam mbon oro ẹkedude mbemiso eyo Christian ye mbon oro mîkedịghe Christian ẹmi ufọkederi Christian ọkọbọde enyene. Saturnalia, kpa usọrọ mbon Rome oro ẹkesidiade ke ufọt ufọt December, ama ọnọ uwụtn̄kpọ ke ediwak ido edinam ukop inemesịt Christmas. Ke uwụtn̄kpọ, ẹma ẹbọ ọkpọmiọk ọkpọmiọk udia usọrọ, edinọ mme enọ, ye edifọp tiande ẹto usọrọ emi.”

Ke ndusụk ikpehe isọn̄, mbon Buddha, mme Jew ye mbon eken oro mîdịghe Christian ẹsidia usọrọ “Christmas” ye ọkpọsọn̄ udọn̄ ukem nte mbon Catholic ye Protestant. Ẹsiwak ndiyịri enye ye mbubehe unyamurua ye idiọkitọn̄. Enye idịghe usọrọ Christian. Idụhe ebiet ndomokiet emi Bible ọsọn̄ọde edidia usọrọ usen emana Jesus m̀mê eke owo en̄wen ekededi, edi se Jesus okowụkde ete ẹnịm ekedi yak mme mbet imọ ẹsinịm usọrọ n̄kpa imọ inikiet ke isua nte n̄kpọ ‘editi.’ Emi ekedi koro n̄kpa esie ekedide akpan n̄kpọ ọnọ edinyan̄a ofụri ubonowo.—1 Corinth 11:23-26.

8. Ntak emi edide usọp usọp n̄kpọ nte nnyịn idianade ikpọn̄ nsunsu ido ukpono? (Jeremiah 51:6)

⁸ Odu-uwem Abasi akpanikọ inyịmeke mme edinam ukpono ndem ye “uyom ima” ukaraidem eke ukara ererimbot eke nsunsu ido ukpono. Ke akpanikọ, mmọemi ẹnam ẹdiọn̄ọ enye nte “Akwa Babylon,” emi Ediyarade 18:21 etịn̄de aban̄a ete:

“Ekem ọkpọsọn̄ angel emen itiat emi etiede nte akwa itiat n̄kọk ibokpot, ọduọk ke inyan̄, onyụn̄ ọdọhọ ete, Ntem ke ẹdisio akwa obio Babylon ẹduọk ke ọkpọsọn̄ iduọ.”

Edieke nnyịn iyomde ndifep ‘edibuana ke idiọkn̄kpọ esie,’ ye ke nsobo esie, edi usọp usọp n̄kpọ nte nnyịn idianade ofụri ofụri ikpọn̄ nsunsu ido ukpono!—Ediyarade 18:2-4.

UTUAKIBUOT ORO ABASI ONYỊMEDE

9. Ntak emi mme ata andituak ibuot ẹkpesopde idem ọtọkiet-e? (Ephesus 4:15, 16)

⁹ Apostle Paul etịn̄ se mme ata andituak ibuot nnọ Abasi ẹkpenamde mfịn ke mme ikọ ẹmi:

“Ẹyak nnyịn isọn̄ọ imụm ikọ eke idade iyarade idotenyịn ikama, mbak edibọhọ nnyịn oyok; koro Enyeemi ọnọde nnyịn un̄wọn̄ọ edi Abasi akpanikọ: ẹyak nnyịn inyụn̄ ikere nte ikpedemerede kiet eken inọ ima ye nti utom; ikûnyụn̄ isịn ndisop idem ọtọkiet, nte edu ndusụk owo edide, edi inọ kiet eken item; ndien mbufo ẹkpedọdiọn̄ ẹnam ntem, adan̄a nte ẹkụtde ẹte usen oro ke asan̄a ekpere.” (Mme Hebrew 10:23-25)

Ntre, nte usen oro asan̄ade ekpere usọp usọp ọnọ Abasi ndisobo Akwa Babylon ye kpukpru ndiọi ndutịm eken, nnyụn̄ n̄wụk ubọn̄ ubọn̄ paradise ke isọn̄ emi, mbon oro ẹmade Enye ẹsisop idem ọtọkiet, man ẹkpep Ikọ Abasi ẹnyụn̄ ẹsịn udọn̄ ẹnọ kiet eken.

10. Didie ke edu nnyịn abuana ke utuakibuot akpanikọ? (Colossae 3:9, 10, 12-14)

¹⁰ Nte ededi, utuakibuot akpanikọ abuana se ikponde ikan edisop idem ye mbon efen oro ẹmade Abasi. Man idi se Abasi onyịmede, ikụreke ke nnyịn ndiwọn̄ọde n̄kpọn̄ nsunsu ido ukpono kpọt, edi ana nnyịn n̄ko iwọn̄ọde ikpọn̄ oburobụt usụn̄uwem ererimbot. Apostle Paul ọnọ nnyịn item ete isio “akani owo” iduọk, ye mbukpo ido, ndek ndek ido ye idiọkitọn̄ esie. Enye ọdọhọ n̄ko, ete:

“Ẹkabade ẹdi obufa ke spirit eke odude ke esịt mbufo, ẹnyụn̄ ẹmen obufa owo ẹsịne, emi ẹbotde ebiet Abasi ke edinen ido ye edisana ido akpanikọ.” (Ephesus 4:19-24)

Usụn̄uwem nnyịn ke ntre ekpenyene ndisana ke n̄kan̄ ido uwem onyụn̄ edi se ibọpde-bọp ke n̄kan̄ eke spirit ọnọ mmọemi ẹdude ẹkanade nnyịn ẹkụk. Ke ndinam akpanikọ nnọ Abasi, nnyịn ikpenyene ndinyịme enye nte Andikara ke uwem nnyịn.

11. Nso uwụtn̄kpọ utuakibuot akpanikọ en̄wen ke Jesus ọkọnọ? (Luke 8:1)

¹¹ Jesus ke idemesie ama onịm uwụtn̄kpọ kaban̄a utuakibuot akpanikọ ke akpan usụn̄ en̄wen. Ibio ini ke Devil ama okodomo enye ama, enye ama ọtọn̄ọ utom oro ẹtịn̄de ẹban̄a ke Matthew 4:17 ẹte:

“Toto ke ini oro Jesus ọtọn̄ọ ndikwọrọ, ndinyụn̄ ndọhọ, ete, Ẹkabade esịt; koro Ubọn̄ Heaven ke ekpere.”

N̄kpọ nte isua ita ke ukperedem, ke ikpe esie ke iso Pilate, Jesus ama ọsọn̄ọ ete ke imọ ndinọ ikọ ntiense mban̄a akpanikọ oro aban̄ade Obio Ubọn̄ Abasi ekedi akpan ikpehe ke utuakibuot imọ ke adan̄aemi ikodude ke isọn̄. Enye ọkọdọhọ ete:

“[N̄kodụk] ke ererimbot kaban̄a n̄kpọ emi, man ndi ntiense nnọ akpanikọ. Kpukpru mmọ eke ẹdide eke akpanikọ ẹkop uyo Mi.” (John 18:37)

Nte afo omokop uyo esie? Do afo, n̄ko, emekeme ndidara ifet edinọ ikọ ntiense mban̄a akpanikọ Obio Ubọn̄ Abasi nte Jesus akanamde.

12. Nso uwụtn̄kpọ ubọn̄ akam ke Jesus okonịm ọnọ nnyịn? (John 14:13, 14; 15:16)

¹² Akpan ikpehe en̄wen ke utuakibuot akpanikọ edi akam, emi ẹkpenyenede ndibọn̄ nnọ Jehovah ebe ke enyịn̄ Jesus, emi uwa usio-isop esie ekeberede usụn̄ ọnọ nnyịn ndisan̄a n̄kpere Abasi. Bible asua ọnọ enyọn̄ enyọn̄ ido ubọn̄ akam oro ẹyịrede ke editịn̄ n̄kpọ kiet mfiak ntịn̄. Jesus ke idemesie ọkọdọhọ ete:

“Ke ini ẹbọn̄de akam, ẹkûyịre nditetịn̄ ikpîkpu ikọ, nte mme Gentile ẹnamde: koro etie mmọ nte edikop akam oto ke uwak ikọ eke ẹtịn̄de. Mmọdo ẹkûbiet mmọ: koro Ete mbufo ọmọfiọk n̄kpọ eke ẹnanade mbufo, ndien mbufo ẹdiben̄e Enye. Ẹbọn̄ akam ntem ndien, ẹte.”

Ekem Jesus ama ọnọ akam uwụtn̄kpọ, idịghe man ẹkama n̄kwa-akam m̀mê edisọi mbiet ẹtịn̄ ẹfiak ẹtịn̄ nte ido edinam ido ukpono, edi man edi uwụtn̄kpọ ọnọ nnyịn. Enye ọkọdọhọ ete ke nnyịn ke akpa ikpenyene ndibọn̄ akam nte odotde mban̄a enyịn̄ Ete nnyịn eke heaven, Jehovah, ndidi se ẹnamde asana, iben̄e obio ubọn̄ esie ndidi inyụn̄ iben̄e ite yak ẹnam uduak esie mi ke isọn̄ nte ẹnamde ke heaven. Ke udiana itie, nnyịn imekeme ndiben̄e Abasi ndinọ nnyịn se inanade nnyịn ke usen ke usen, ndifen idiọkn̄kpọ nnyịn, ndinyụn̄ n̄n̄wam nnyịn ndisọn̄ọ nda kpa ye idomo “andidiọk” oro, Satan. (Matthew 6:5-13) Ẹkpenyene ndibọn̄ kpukpru akam, edide ke ndịbe, ke otu ubon nnyịn m̀mê ke mbonoesop, idịghe nte ikọ ibuot oro ẹtịn̄de uten̄e uten̄e, edi nte akpanikọ oro otode esịt. Ana akam nnyịn ọbọhọ mme nsunsu edinam ido ukpono Babylon ofụri ofụri. Afo emekeme ndibụp, ‘Nte mme nsunsu ekikere ẹnọ unan?’ Ẹyak nnyịn ise.

[Ndise ke page 125]

Idịghe mme temple ye itieuwa, edi edi utuakibuot oro enyenede uwem edi se Abasi abatde ke n̄kpọ

[Ndise ke page 128]

Christmas idịghe usọrọ Christian

[Ndise ke page 131]

Mme andituak ibuot nnọ Jehovah ẹsisop idem man ẹkpep Ikọ Abasi ẹnyụn̄ ẹbuana eti mbụk ye mme mbọhọidụn̄ mmọ