Nso Iketịbe Inọ Mmọ?
NOPH ye No ẹdi mme enyịn̄ Bible oro ẹkotde Memphis ye Thebes, kpa mme ibuot obio ukara Egypt oro ẹkewọrọde etop inikiet ko. Noph (Memphis) ama oyom usụn̄ ke n̄kpọ nte kilomita 23 ọkpọn̄ edem usụk Cairo, emi odude ke n̄kan̄ edem usoputịn Akpa Nile. Nte ededi, nte ini akakade, Memphis ama ọduọk idaha esie nte ibuot obio ukara Egypt. Ọtọn̄ọde ke ọyọhọ isua ikie 15 M.E.N., Egypt ama enyene obufa ibuot obio ukara, No (Thebes), emi okoyomde usụn̄ ke n̄kpọ nte kilomita 500 ọkpọn̄ edem usụk Memphis. Ke otu ediwak n̄wụre temple Thebes edi eke Karnak, emi ẹdade nte n̄kponn̄kan ufọk oro akanam ẹbọpde ye adaha. Ẹma ẹyak Thebes ye temple Karnak esie ẹnọ utuakibuot Amon, kpa n̄wọrọnda abasi mbon Egypt.
Nso ke ntịn̄nnịm ikọ Bible ekebem iso etịn̄ aban̄a Memphis ye Thebes? Ẹma ẹtan̄a ubiereikpe ẹdori Pharaoh Egypt ye mme abasi esie, akpan akpan n̄wọrọnda abasi oro, “Amon emi otode ke No.” (Jeremiah 46:25, 26) Ẹkenyene ‘ndisịbe’ akwa otu mme andituak ibuot oro ẹkebụn̄ọrede ẹka do mfep. (Ezekiel 30:14, 15) Ndien oro edi se iketịbede. Mme n̄wụre temple ẹdi n̄kukụre se isụhọde ke utuakibuot Amon. Obio Luxor eyomfịn odu ke ikpehe oro Thebes eset okodude, ndien n̄kpri obio en̄wen ẹdu ke ebiet n̄wụre esie.
Amaedi Memphis, mme itie ubụkowo esie kpọt ẹsụhọ. Eyen ukpepn̄kpọ Bible oro Louis Golding ọdọhọ ete: “Ke ediwak isua ikie mbon Arabia oro ẹkekande Egypt ẹkeda akwa n̄wụre Memphis nte itie udọk itiat ndida mbọp ibuot obio ukara mmọ [Cairo] ke nsakiso edem inyan̄ oro. Mme ọbọpufọk ẹtode Nile ye Arabia ẹma ẹnen̄ede ẹdọk itiat tutu owo ikekwe itiat n̄wụre ndomokiet ke ofụri ikpehe n̄kann̄kụk obio eset oro.” Ke akpanikọ, nte ẹkebemde iso ẹtịn̄ ke Bible, Memphis ama akabade edi ‘n̄kpọ nsobo, owo inyụn̄ idụn̄ke.’—Jeremiah 46:19.
Mmọ emi ẹdi sụk uwụtn̄kpọ iba ke otu ediwak uwụtn̄kpọ oro ẹwụtde nte mme ntịn̄nnịm ikọ Bible ẹnende. Nsobo Thebes ye Memphis ọnọ nnyịn eti ntak ndinyene mbuọtidem ke mme ntịn̄nnịm ikọ Bible oro mîsụho kan̄a.—Psalm 37:10, 11, 29; Luke 23:43; Ediyarade 21:3-5.
[Ebiet Ẹdade Ndise Ẹto ke page 32]
Ẹsio ndise ke unyịme Itie Ubon N̄kpọeset Britain