Nte Afo Amama Uwem?

“ẸYAK mi n̄kụt un̄wana.” Mmọ ẹmi ẹdi ikọ Giacomo Leopardi, ewet-uto owo Italy, ẹmi ẹdọhọde nte eketịn̄de ọnọ mbon oro ẹkesede ẹban̄a enye esisịt ini mbemiso n̄kpa esie. Mme ikọ oro ẹnọ ekikere ẹban̄a nte owo enen̄erede ama uwem, emi un̄wana adade aban̄a.

Ndima uwem edi ọkpọsọn̄ ntụk oro onụkde ata ediwak owo ndifep mme n̄kpọndịk nnyụn̄ nnam kpukpru se mmọ ẹkemede man ẹka iso ẹdu uwem. Ke enye emi, owo inen̄ekede ikpụhọde ye mme unam, ẹmi ẹnyenede ọkpọsọn̄ ntụk edibọhọ ndu.

Edi nso orụk uwem enen̄ede odot ẹdu ẹnyụn̄ ẹma? Enye idịghe sụk edidu ke ikpọkidem—sụk edikot ibifịk ye edisan̄a isan̄. Ofụri uyụhọ inyụn̄ itoho edu edinyene adan̄a se ẹkekeme nto uwem. Ukpepn̄kpọ akwaifiọk mbon Epicurus oro, “yak idia inyụn̄ in̄wọn̄, koro iyakpa n̄kpa n̄kpọn̄” isiwakke ndida uyụhọ nsọk mme owo. (1 Corinth 15:32) Ke adan̄aemi owo enen̄erede enyene ediwak akpan udọn̄ n̄kpọ eke obụkidem, enye n̄ko enyene udọn̄ ke mme n̄kpọ n̄kann̄kụk ye eke n̄kaowo, idịghe nditetịn̄ mme udọn̄ n̄kpọ eke spirit, ẹnyenede ebuana ye mbuọtidem ke Akakan Andidu. Ke mfụhọ, ke ntak ndiọi idaha n̄kaowo ye eke n̄kann̄kụk ke ediwak ikpehe ke isọn̄, ediwak miliọn, ke mîkam idịghe biliọn, owo ke mme itie ikie ẹdodu kpọt. Mme owo ekededi ẹmi ẹtrede ke ndiyụhọ mme udọn̄ obụkidem mmọ kpọt—edidia udia, edin̄wọn̄ n̄kpọ, edinyene inyene, m̀mê ediyụhọ udọn̄ idan̄—ẹkpere ndidu ukem nte unam, emi mmọ mînen̄ekede inyene uyụhọ. Ke nditịm ntịn̄, mmọ idaha mme n̄kpọ oro uwem ọnọde inam n̄kpọ ndiyụhọ ikike ye mme ntụk owo. Akan oro, mme owo ekededi oro ẹyomde ndiyụhọ sụk mme ibụk ibụk udọn̄ mmọ ikpụhu ndinyene se ifọnde ikan ke uwem kpọt edi n̄ko ẹbiat n̄kaowo emi mmọ ẹdụn̄de, mmọ inyụn̄ iyomke ufọn mbon en̄wen.

Ke ọsọn̄ọde emi, ebiereikpe emi esede aban̄a mme uyen ẹmi ẹdide mme abiatibet ọdọhọ ete ke etie nte “mme mfịna ido uwem, edikpono ndiọi mbon oro ẹsikpebede, ye edikụt unen ebe ke mme usụn̄ unyene okụk usọp usọp” “ẹsịn udọn̄ ẹnọ akwa edu umia mbuba.” Emi ada ekesịm edu uwem oro abiatde n̄kaowo onyụn̄ osobode mme uyen, akpan akpan ke ini mmọ ẹwọn̄ọrede ẹbịne n̄kpọsọn̄ ibọk.

Afo ọmọfiọk ete ke uwem ọnọ ekese inem inem n̄kpọ—nduọkodudu ke mme inem inem itie, inem inem ukotn̄wed m̀mê ndụn̄ọde, nti nsan̄a, ye inem inem ikwọ. Ndien odu mme edinam en̄wen ẹmi ẹnọde uyụhọ n̄kpri ye ikpọ. Mbon oro ẹnyenede ọkpọsọn̄ mbuọtidem ke Abasi, ndien akpan akpan Abasi eke Bible, Jehovah, ẹnyene mme ntak efen efen ndima uwem. Ata mbuọtidem edi ntak odudu ye ifụre oro ekemede ndin̄wam mme owo ndiyọ n̄kpọsọn̄ idaha. Mme andinịm ata Abasi ke akpanikọ ẹkeme nditịn̄ ye mbuọtidem ẹte: “Jehovah edi Andin̄wam mi, ndifeheke ndịk.” (Mme Hebrew 13:6) Mbon oro ẹmehede ye ima Abasi ẹkụt ke enye ama mmimọ. Mmọ ẹnam n̄kpọ ẹban̄a ima esie, ẹnyenede ntotụn̄ọ idatesịt ẹto oro. (1 John 4:7, 8, 16) Mmọ ẹkeme ndidu nnennen uwem oro ọyọhọde ye edinam onyụn̄ ọnọde uyụhọ. Edi kpa nte Jesus Christ ọkọdọhọde: “Ọfọn ndinọ akan ndibọ.”—Utom 20:35.

Ke mfụhọ, ikpehe efen odu ke uwem idahaemi. Ntatara ndutụhọ, ukwan̄ikpe, ubuene, udọn̄ọ, ye n̄kpa ẹdu—ke ndisiak ndusụk ke otu ubiak ubiak ikpehe oro ẹwakde ndinam uwem edi sụk se ẹyọde-yọ. Imọ, okopodudu, ye enyene-ọniọn̄ Edidem Solomon eke idụt Israel eset ikananake n̄kpọ ndomokiet oro ekemede ndinam mme owo ẹkop inemesịt. Kpa ye oro, ama odu n̄kpọ oro akafịnade enye—ifiọk oro nte ke imọ ima ikpa owo en̄wen edinyene kpukpru se ‘ọkpọsọn̄ utom imọ,’ emi ikanamde “ke eti ibuot, ye ke ifiọk, ye ke ikike” akanamde imọ inyene.—Ecclesiastes 2:17-21.

Ukem nte Solomon, ata ediwak owo ẹfiọk nte uwem edide ibio ibio, emi esibede efep ata usọp usọp. N̄wed Abasi ọdọhọ ete ke Abasi ‘ama esịn nsinsi ini ke esịt nnyịn.’ (Ecclesiastes 3:11, Byington) Ekikere nsinsi ini emi anam owo ekere aban̄a nte uwem edide ibio ibio. Ke akpatre, ye unana edikụt mme ibọrọ oro ẹnọde uyụhọ nnọ se uwem ye n̄kpa ẹwọrọde, mme ekikere idotenyịn ndiọhọn̄kpọ ye ikpîkpu n̄kpọ ẹkeme ndifịk owo. Emi ekeme ndinam uwem edi n̄kpọ mfụhọ.

Ndi mme ibọrọ ẹdu ẹnọ mme mbụme oro ẹfịnade owo? Ndi tutu amama mme idaha oro ẹnamde uwem enyene inem onyụn̄ ebịghi ẹyedu?