Ntak Emi Enye Akadade N̄kponn̄kan Enyịn̄
“Ami mmanam idiọkn̄kpọ, nte kiet ke otu mme okụt ndudue nnọ mi ọkọdọhọde, ke ndikesịn ikọ oro ‘Jehovah’ utu ke ‘Ọbọn̄,’ emi ke ediwak isua ikie edide ukem n̄kpọ oro ẹmehede.”
Emi ekedi utịn̄ikọ J. J. Stewart Perowne ke ebemiso ikọ nnọ udiana nsiondi edikabade esie eke n̄wed Mme Psalm, oro ẹkebemde iso ẹmịn̄ ke 1864. Okụt ndudue nnọ oro, ke ewetde n̄kpọ ke Saturday Review eke July 2, 1864, ama afan̄a aban̄a edida oro ẹdade enyịn̄ Abasi ke edikabade oro, sia owo mîkadaha aba enye ke mme ufọkabasi mme Jew m̀mê eke Christian. Enye ọkọdọhọ ke enyịn̄ oro Jehovah enen̄ede enyene n̄kpọ ndinam ye mme Jew ye nte ke ẹkpenyene ndida ikọ efen, utọ nte “Ọbọn̄” m̀mê “Abasi,” “emi mînyeneke ebuana ndomokiet ye n̄kann̄kụk m̀mê idụt.”
Perowne ikenyịmeke ye eneni ẹmi, sia enye “mîkoyomke ndisọhi abisi ndomokiet” aban̄ade ediyarade oro Abasi ayararede ọnọ owo. Enye nte enende ama afan̄a ete ke mme akabade n̄wed ẹmi ẹwetde enyịn̄ Abasi eke usem Hebrew nte “Ọbọn̄” ẹkpu ndiwụt ukpụhọde oro odude ke ufọt ikọ Hebrew iba.
Ke adianade do, Perowne ama ọdọhọ ete ke mme owo ẹmi ẹkenen̄erede ẹdot ẹma ẹdu ẹmi ẹkeyomde ẹfiak ẹda enyịn̄ Abasi ẹdisịn ke itie. Enye ama okot oto Samuel Taylor Coleridge, ewet uto owo England oro ẹtịmde ẹdiọn̄ọ, ete:
“Ntak ẹkade iso ẹkabade Hebrew ẹsịn ke Ikọmbakara ke ndibe ke esịne-ufọt, ebe ke ndikama Septuagint? Nte nnyịn ikadaha ikọ Hebrew oro Jehovah? Nte Κύριος, m̀mê Ọbọn̄, eke Septuagint, ke anana-ibat itie oro enye odude idịghe ukpụhọ ikọ Greek emi adade itie ikọ Hebrew oro, Jehovah? Ntak, ndien, owo mîfiakke imen akpasarade ikọ oro isịn ke itie; ndien ke Akani Testament ke edinam akpanikọ ẹwet Jehovah, ke itie Jehovah; ndien ke kpukpru itien̄wed ke Obufa Testament, oro etịn̄de n̄kpọ otụk Akani, ẹda ikọ Hebrew oro odude ke itien̄wed oro ẹtịn̄de ẹtụk?”
Perowne ama onyịme ete ke nnennen usụn̄ oro ẹkotde abisi Hebrew inan̄ ẹdade ẹnọ enyịn̄ Abasi ama osop, edi enye ọkọdọhọ ete: “Edieke edide ntak ikpîkpu nsunsu ekikere akanam ẹtre ndikot enyịn̄ oro ke Ufọkabasi mme Jew, onyụn̄ edieke edide ntak edinen̄ede nsion̄o nto mme Edikabade eke Greek ye Latin ke Edikabade eke [Ikọmbakara] nnyịn akataba ikọ oro, mmọemi idịghe okopodudu ntak ndomokiet nditre ndifiak mbịne akpasarade ikọ oro.” Perowne ama ama uduot oro “Jehovah” koro ẹketịmde ẹmehe. Toto ke ini oro ediwak edikabade efen efen eke eyomfịn ẹmeda enyịn̄ Abasi oro. New World Translation of the Holy Scriptures amada enyịn̄ oro Jehovah ke se iwakde ikan utịm ike 7,200 ke N̄wed Abasi Usem Hebrew ye eke Christian Usem Greek.
Ke edikabade oro enye akakabarede Mme Psalm, Perowne ama odomo ndisọn̄ọ nyịre “ketket ke uduot eke Hebrew, ke ebetọ ikọ esie ye ke nte ẹbonde ikọ ke usem.” Ke ini akakabarede Psalm 69, ufan̄ikọ 5 ye 6, enye ama okụt ufọn ndiwụt ukpụhọde oro odude ke ufọt mme ikọ Hebrew ẹmi ẹdade ẹnọ “Abasi” (ʼElo·himʹ), “Ọbọn̄” (ʼAdho·naiʹ), ye “Jehovah”: “O Abasi [ʼElo·himʹ], Afo ọmọfiọk ndisịme ido mi, ndien mme ukwan̄n̄kpọ mi idịbeke Fi. Kûyak mmọ eke ẹbetde Fi ẹkụt bụt ẹban̄a mi, O Ọbọn̄ [ʼAdho·naiʹ], Jehovah (Abasi) mme udịm. Kûyak mmọ eke ẹyomde Fi ẹdi n̄kpọ esuene ẹban̄a mi, O Abasi Israel.”