Okụk Emi Ẹwetde Enyịn̄ Abasi

TỊM se okụk silver ẹmi ẹwụtde mi. Wilhelm V edidem Germany okodom mmọ ke ini ukara esie tọn̄ọde ke 1627 osịm 1637. Ke ini oro, ufọt ufọt Europe okodu ke Ekọn̄ Isua Edịp ye Duop, en̄wan ke ufọt mbon Catholic ye Protestant. Wilhelm V akada ye mbon Protestant. Man ọnọ akpakịp ibatokụk oro en̄wan emi okoyomde, enye ama ada kpukpru silver emi enye ekenyenede odom okụk.

Nte enemde, mme n̄kpọ oro ẹkewetde ke ediwak okụk ẹmi ẹwụt nte utịn akanarede enyịn̄ Abasi, Jehovah, ke orụk eke Tetragrammaton usem Hebrew. Eyop odu n̄ko, emi adade ọnọ odudu. Se ọwọrọde edi nte ke eto oro, okposụkedi ofụm onụkde enye, ibụn̄ọke ke ntak ukpeme Abasi. Uwetn̄kpọ Latin emi odude ke okụk oro esịne enyịn̄ oro Jehovah onyụn̄ owụt mbuọtidem ke ukpeme ukpeme edikere mban̄a esie.

Utu ke ndinyene ukpeme Abasi, utọ edida enyịn̄ Abasi oro nnam n̄kpọ ekenen̄ede edi ikpîkpu, koro Jehovah mînọhọ afai afai ekọn̄ ubonowo ibetedem. Ke akpanikọ, Ekọn̄ Isua Edịp ye Duop oro ikpekenyeneke unyịme Abasi. “Nte ekemde ye ukeuke ibat oro ẹkenamde,” ntre ke Funk & Wagnalls New Encyclopedia ọdọhọ, “se mîsụhọkede ikan mbahade iba ke otu mbon Germany ẹma ẹkpan̄a ke ini ekọn̄ oro. Ẹma ẹsobo anana-ibat ikpọ obio, n̄kpri obio, obio in̄wan̄, ye mme in̄wan̄ mbon Germany ofụri ofụri. Se ikperede mbahade iba ke itie ita ke otu mme okụre usiakifia, utọin̄wan̄, ye eke ufọkurua ẹma ẹwụre.”

Ediwet enyịn̄ Jehovah ke mme okụk ẹmi eti owo aban̄a ibet emi ẹkenọde Israel: “Kûmen enyịn̄ Jehovah Abasi fo utomo ke se mîdịghe akpanikọ.” (Exodus 20:7) Edi, okụk ẹmi ẹtie ntiense nte ke mbon Germany ẹma ẹmehe ye enyịn̄ Abasi, Jehovah, ke anyanini. Afo ọdiọn̄ọ Abasi emi ekerede enyịn̄ oro ọfọn adan̄a didie?