“Itie Mbon N̄wo” Eyomfịn
KE MAGAZINE Natural History, ekpepn̄kpọ mban̄a ekpụk ubonowo, prọfesọ Colin Turnbull ama obụk ifiọk n̄kpọntịbe esie nte akaisan̄ ke Jerusalem. Enye ama etịn̄ ete ke ẹma ẹnam “edu Christmas” oro imọ ikọtọn̄ọde ndikọri “ebịt usọp usọp” ke ini imọ ikokụtde nte mme ufọkurua obio oro “ẹyọhọde ye mbiara n̄kpọ ẹmi ẹnyamde ke mbubru mbubru ekọmurua ẹnọ mbon-udep n̄kpọ Christmas (mbonisan̄) oro eketiede nte ẹnyenyịk ndidep.”
Turnbull ama etịn̄ aban̄a “edu Christmas” esie ete: “[Ẹma ẹnam enye] akaiso osop ke ebiet kiet oro n̄kakam n̄kerede nte ke nyekeme ndifiak ndemede [enye]—kpa itie Edisana Udi.” (Esịt esịt ke ẹkụt ke enyọn̄ emi.) Do, edu ekemmọ mbonisan̄ “oro ẹketiede nte ẹwụt ata unana ukpono ẹnọ edisana n̄kpọ” ama ebịt udọn̄ esie nte mmọ “ẹkenụkde ẹnyụn̄ ẹberide owo ke ata usụn̄ oro mîdịghe eke Christian, ẹdade afara ye ekụn̄ubọk ndifet ufan̄ ndụk mfafaha inuaotop emi adade osịm udi oro ke idemesie. Ke ini ke ini, n̄kpri en̄wan ẹma ẹsiaha, adianade ye isụn̄i ye edinam oro mîdịghe edisana ndomokiet.”
Turnbull ọkọdọhọ ete, utu ke “ndinam edisana idaha ọtọn̄ọ ntak odu,” mme ọkwọrọ ederi ke idemmọ ẹma “ẹbịn edisana ido ekededi oro okodude abian̄a abian̄a ẹfep ke mmọ ke idemmọ ndinịm uwụtn̄kpọ edu nyomikọ.” Enye ama etịn̄ aban̄a “owo oro ekesịnede akwa nsan̄nsan̄, nduọ nduọ ọfọn̄idem oro ebietde Rasputin” emi “ke n̄kanubọk ọkọkpọride mme usụhọde mbonisan̄ afiak edem ọkpọn̄ inuaotop udi ini kiet kiet oro mbonisan̄ ẹmi ẹkamade tiande, ẹmi ẹsikpede ikpọ okụk (oro ẹkotde mme akaisan̄ ido ukpono) ẹkebiọn̄ọrede, oro Rasputin efen akadade usụn̄.” Nte utịp, andikpep emi ọdọhọ ke “usua ama odu ke ufọt mbon ẹmi mîkamake tiande ye mbon ẹmi ẹkamade tiande, ọkọrọ ye ke ufọt nsio nsio mme ọkwọrọ ederi, nte eketiede nte udịm mbon ndomoidem oro utịt mîdụhe oro ẹmiade mbuba ke ntak ini ye ufan.”
Ufan Prọfesọ Turnbull okodu “ikpat ifan̄ ọkpọn̄ itieuwa oro, ubọk ye edọn̄ esie mbiba ke isọn̄, odudu ke ibibene odịpde ubak.” Turnbull obụk ete: “Nte n̄kosụk nsede, ubọk nnasia esie ama ọwọrọ onyụn̄ ọfiọn̄ọ nnannan oyom okụk ke ekpat esie, edi ubọk esie eken odu ke esịt, anyande-nyan nte n̄kpọ eke ẹmụmde. Ndondo oro enye okosiode okụk esịn ke esịt odudu oro, nte ededi, ẹma ẹsana ubọk ufien esie ẹyak ndien ufan mi ama adaha ada . . . Ke ubọk ufien esie enye ama akama ata ekpri cross eto, emi mọnk ekesịmide mmọn̄ ẹkedọhọde ke edi edisana mmọn̄, kpa oku emi akakamade enọ oro ọsọrọ ndịbe ndịbe ke esịt ekpri aba-itiat oro ebet n̄kpọ udia esie.”
Jesus Christ ama okụt mbiet edu ntre oto ikpọ owo ke temple, ndien enye ama ọdọhọ mmọ ete ke mmọ ẹkenam temple akabade edi “itie mbon n̄wo.” (Luke 19:45, 46) Ke akpanikọ, ke usen nnyịn mme utọ “itie mbon n̄wo” oro ke usụn̄ ndomokiet idụhe ke Jerusalem kpọt.
[Ebiet Ẹdade Ndise Ẹto ke page page 25]
Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.