Udọn̄ Kaban̄a Ifụre

IFỤRE. Mme adaiso ererimbot ẹdụk ediomi ẹyom enye. Mme adaiso ido ukpono ẹbọn̄ akam ẹyom enye. Edi, ye usụhọde owo ke efak, ifụre etie nte ndap eke ayan̄de owo. Da ke uwụtn̄kpọ, Ron, emi ekesisan̄ade-san̄a aka utom ke n̄kpon n̄kan obio South Africa, Johannesburg.

“Irenowo ition ẹma ẹkan mi ẹkụk, kiet ye ikwa ke itọn̄ mi enye eken ye kiet ke edem mi. Mmọ ẹma ẹdụhọde ekpatọfọn̄ mi ke ata ekpri ini. Ami n̄ketie nte unen oro ẹwụbede ntan̄ ke idem ẹfep. Mme owo oro ẹkesan̄ade ẹbe ẹma ẹfụmi mi.” Ron ikọbiọn̄ọke owo ikonyụn̄ inọhọ enye unan.

Ye ediwak owo, edisan̄a ke efak akwa obio ekededi edi ọkpọsọn̄ n̄kpọ. Se isidude mmọ ke ekikere edi, ‘N̄keme didie ndibọhọ mbon n̄wo?’ Mmọ ẹsiwara ẹkụre udep mmọ man ẹkeme ndinyọn̄ ufọk mmọ oro ifụre odude. Edi ufọk enyene ifụre didie? “Ndiọi n̄kpọntịbe oro afo okụtde nte owo obụn̄de ediye ufọk fo odụk, oyịpde ubak m̀mê ofụri inyene fo onyụn̄ osopde ye unana edikụt nde-ikpat ke ẹkọri etieti ke isua kiet kiet,” ntre ke n̄wed oro Total Home Security ọdọhọ.

Nte utịp, mme enyeneufọk ẹsidian ntọt oro ẹdụride owo utọn̄ ẹte ke idat idat ebua ẹdu ke okụre m̀mê nte ke owo oro akamade ikan̄ ke ekpeme mme okụre ẹmi. Ke ediwak mbọhọidụn̄, mme enyeneufọk ẹdiana ye n̄ka ukpeme obio ke ukeme ẹsịnde nditre ubiatibet. N̄wedmbụk n̄kpọntịbe oro Security Focus, ọdọhọ ete, “Ke Britain ikpọn̄, mme edinam ẹwakde ẹbe 60,000 ẹdu oro ẹbuanade ufọk 750,000.” Anamutom insurance kiet ke Africa ọkọdọhọ ete, “Ye emi ubiatibet ọkọride, mme mbọhọidụn̄ ndisịn nditie ufan ufan ye kiet eken edi n̄kpọ eset.”

Mbon edinam n̄ka ukpeme obio ẹkpeme ẹyom mfọnọ-n̄kpọ kiet eken ẹsinyụn̄ ẹtọt eyịghe eyịghe n̄kpọntịbe ekededi ẹnọ mme borisi.a Edi n̄wedmbụk kiet ama anam an̄wan̄a owo kiet ke otu n̄ka emi, oro ẹkebụn̄de ufọk esie ẹdụk, ete: “Ke ndiọkiso edinam emi inọhọ ubiọn̄ nte ke tutu amama owo idibụn̄ke ufọk fo idụk aba. Edinam ukpeme obio baba kiet ikemeke ndinam utọ en̄wọn̄ọ oro. . . . Ana afo osụk okụt ete ke imọ imọkọbi usụn̄ ufọk imọ, nte ke imọ imenyene ukwak oro ọtọtde inọ imonyụn̄ inyene n̄kpọ n̄kpemeidem oro owụtde ifiọk.”

Okposụkedi mme edinam n̄ka ukpeme obio enyenede ndusụk utịp, ke ẹneni m̀mê mmọ ẹsosụhọde ofụri ofụri ibat ubiatibet. “Edidọhọ oro ẹdọhọde ke imosụhọde ibat ubiatibet ke ekpri obio kiet ‘okụt unen’ n̄kukụre edieke owo ‘mîbịnke-bịn’ mme abiatibet idọn̄ ke mme mbọhọ obio efen,” ntre ke Shapland ye Vagg ẹnam an̄wan̄a ke Policing by the Public. Ntem, ke ndusụk obio ẹmi mme n̄ka ukpeme obio ẹketọtde n̄wọrọnda ukụt-unen, akamba n̄kọri ke ubiatibet ẹsidu ke mme ebiet eken ke kpasụk obio oro, ẹmi edide ọkpọsọn̄ n̄kpọ nditịm mme utọ edinam ntre.

Ewetn̄wed nnọ n̄ka ukpeme ofụri idụt kiet emi mme andibuana ẹwakde ẹbe owo 20,000 onyịme ete, “Odu ndusụk itie oro ukpeme obio mînamke ufọn.” N̄wan emi eketịn̄ otụk ikpọ itie oro “ẹwọrọde ẹkpọn̄ esịt obio ẹmi mme mbọhọidụn̄ mîkemeke ndida n̄kụt kiet eken ye emi isan̄ ukpeme obio mînọhọ ufọn.” Ke uwụtn̄kpọ, n̄wan ye ebe ẹma ẹwọrọ ẹkpọn̄ obio America kiet ẹka ebiet okponde ke acre 50 emi ekperede ekpri obio-in̄wan̄. Ke ufan̄ isua ifan̄, ẹma ẹbụn̄ ufọk mmọ ẹdụk utịm ikaba. N̄wan esie etịn̄ ekikere ediwak mbon oro ẹdụn̄de ke obio-in̄wan̄, ete: “Ami mmodomo ndidu uwem nte ido edide, edi ndịk amanam mi. . . . Akananam ami nnyeneke ifụre.” Ke mme idụt oro en̄wan ukaraidem ọnọmọde, mbio obio-in̄wan̄ ẹsisobo afai efen efen, ẹsinyụn̄ ẹdi se ẹwakde ndinyịk mmọ ẹtiene ẹbuana ke en̄wan.

Eyịghe idụhe ọdọn̄de ediwak owo ndikụt ‘eyo eset oro n̄kpọ ọkọfọnde.’ N̄wed oro The Growth of Crime ọdọhọ ete, “Ke n̄kpọ nte ntọn̄ọ ntọn̄ọ isua ikie emi, kpukpru owo ẹma ẹnịm ẹte ke [ubiatibet] eyekabade emem ubọk ke uduot.” Edi nso ikotịbe utu ke oro? Sir Leon Radzinowicz ye Joan King, ẹdide mme ewetn̄wed ẹma ẹnam an̄wan̄a ẹte: “Ke akpa isua edịp eke isua ikie emi, idem ke ini akpa ekọn̄ ererimbot, ibat ubiatibet ama enen̄ede osụhọde ubọk, ikasan̄ake ikpat kiet ye ibat mbio obio. Ke mfụhọ mfụhọ ini ukụre ekọn̄ ke se ikakade iso akakabade edi se ẹfiọkde. Ke ofụri isua afanikọn̄ ndutịm uforo oro, mbon unana utom ye akwa ekọn̄ en̄wen, [ubiatibet] ẹma ẹdọk ọkpọsọn̄ ọkpọsọn̄ . . . N̄kpọ kiet oro edikpade fi idem ke ini ekerede aban̄a ubiatibet ke udomo eke ofụri ererimbot edi n̄kọri oro okponde onyụn̄ akade iso ke kpukpru ebiet.”

Ẹma ẹbemiso ẹtịn̄ ẹban̄a ‘editọt ukwan̄ido’ emi, okposụkedi edide esen esen n̄kpọ ọnọ ediwak owo. Ke Bible ẹma ẹbemiso ẹwụt ikpọ afanikọn̄ oro ẹnọmọde ubonowo toto ke ntọn̄ọ akpa ekọn̄ ererimbot ke 1914. Jesus ama ebemiso etịn̄ ete ke idiọk editịm n̄kpọ owo ke ekpere utịt: “Idụt eyedaha an̄wana ye idụt, obio edidem kiet eyenyụn̄ adaha an̄wana ye obio edidem efen: akan̄ ye unyekisọn̄ ẹyenyụn̄ ẹdu ke nsio nsio ebiet. Ndien sia mme ukwan̄ido ẹditọtde, ima ediwak owo eyesụhọ.”​—Matthew 24:3, 7, 12; se n̄ko Luke 21:10, 11.

“Edi ke ini mme n̄kpọ ẹmi ẹtọn̄ọde ndiwọrọ,” Jesus ama adian do ete, “ẹmenede enyịn ke enyọn̄, ẹnyụn̄ ẹmenede ibuot mbufo ke enyọn̄, koro edifak mbufo ke asan̄a ekpere.” Ntem, ntak odu ọnọ fi ndinyene idotenyịn mfọnọ-n̄kpọ. Ẹmọn̄ ẹyụhọ udọn̄ owo kaban̄a ifụre ofụri ererimbot.​—Luke 21: 28-32.

[Mme Ikọ Idakisọn̄]