Mme N̄kpọntịbe Ẹtode Isọn̄ Un̄wọn̄ọ

To ke Tabor Sịm Edikan!

KERE nte odorode ke tọwa osụk iso ke isọn̄ ese ebiet emi mme usụn̄ eset ẹsan̄ade ẹbe! Afo ekpenen̄ede ada enyịn okụt nte mbụk odụkde edinam.

Itie oro Megiddo eke Bible okodude ekeme ndinen̄ede ndot ye se ẹtịn̄de oro, koro enye ekedi n̄wọrọnda akpan itie unyamurua ye usụn̄ un̄wanaekọn̄. Edi, ke ebede Itịghede Jezreel, Obot Tabor adaha ọdọk, emi odude n̄ko ke n̄kan̄ usụhọde usụhọde Via Maris, kpa ọwọrọetop usụn̄ ẹsan̄ade ẹka ikpọ obio Fertile Crescent.a

Edieke afo adade ke ekperede ndidi ebiet ekededi ke n̄kann̄kụk oro ese Tabor, afo ukemeke ndinyan̄a ibọhọke ndidu ke n̄kpaidem. (Men Jeremiah 46:18 domo.) Tabor ọwọrọ ada ediye ediye okon̄ akan ikpehe n̄kann̄kụk esie, ẹda ke kpukpru ebiet ẹkụt ekara ekara etịn̄e esie. Enye ọmọwọrọ owụhọ ke unaisọn̄ oro anade osụhọde ke n̄kan̄ edem usụk, kpa eduek eduek Itịghede Jezreel, emi eyịride mbenesụk ye Itịghede Jordan.

Ke adade ke ekara ekara etịn̄e Tabor ese, afo emekeme ndida nse edem usụk n̄kan̄ obio Jezreel, emi ekemede ndinam owo eti idat idat uwat oro Jehu akawatde ọdọk aka ufọkubọn̄ Ahab ye esuene esuene n̄kpa Jezebel. (1 Ndidem 21:1; 2 Ndidem 9:16-33) Megiddo odu ekpere. Ke n̄kan̄ Edem Usoputịn afo emekeme ndikụt Obot Carmel, emi Elijah akanamde ikan̄ asak ke itieuwa. (1 Ndidem, ibuot 18) Ke adade ke Tabor, afo n̄ko emekeme ndikụt ebiet emi akpa Kishon ewetde osụhọde ke inyan̄ibom, ndien Nazareth odu n̄kpọ nte itiat ition ke n̄kan̄ edem edere edere usoputịn ke n̄kan̄ n̄kpri obot ke usụhọde usụhọde Galilee.

Edi ewe mbụk Bible ke edisasiak Tabor anam fi eti? Eyedi eke Deborah ye Barak. Ke eyo mmọ, mbon Canaan ẹmi ẹkedude ke idak Edidem Jabin eke Hazor ẹma ẹfịk Israel ke isua 20. Ndien prọfet an̄wan oro, Deborah, ama edemede Barak esịt ndinam n̄kpọ. Barak, ndien, ama ada nditọ Israel tọsịn duop, ẹmi ẹketode esien Naphtali ye Zebulun ke Galilee ọdọk, onyụn̄ anam mmọ ẹsop idem ke Tabor. N̄kpọekọn̄ mmọ ikọwọrọke usiene, koro otuekọn̄ m̀mê eduat mîkodụhe ke Israel.—Judges 5:7-17.

Enyene-ndịk udịmekọn̄ ama edi en̄wan ye mmọ. Sisera emi ekedide etubom ekọn̄ ọnọ Jabin ama ada mbonekọn̄ Canaan oro ẹkebọbọde ikpọ n̄kpọekọn̄ ẹdi Itịghede Jezreel. Anaedi mmọ ẹkebiet mbonekọn̄ oro ẹwụtde ke ndise ẹkapde-kap ke ibibene otode Egypt oro ẹwụtde ke udiana page, ke enyọn̄ enyọn̄ ubọk nnasia. N̄kpọekọn̄ eke Egypt ama akan enye oro ẹkekamade ke Canaan, ẹsịnede ata enyene-ndịk ubak n̄kpọ-ekọn̄ Sisera—kpa chariot ekọn̄ 900!

Anaedi mme chariot mbon Canaan oro ẹkedi ata ata mbot utop ikan̄ oro asan̄ade-san̄a. Ekeme ndidi andiwat ekesitebe n̄kpaha-inua enan̄-mbakara ke isịn esie man ubọk esie efụre ndikama mme n̄kpọekọn̄. Mîdịghe, ekeme ndidi enye ekesinọ ntịn̄enyịn ke mme ekọn̄ ekọn̄ enan̄-mbakara esie ke adan̄aemi nsan̄a esie akamade mme n̄kpọekọn̄ oro. Mme chariot oro ẹma ẹnyene ukwak. Ye ikọt Barak ẹdade ke Tabor ẹsụk enyịn ese isọn̄, anaedi uwak udịm chariot oro ẹketie nte n̄kpọndịk oro owo mîkemeke ndikpan, ye se owo mîkemeke ndikan.

Edi, Jehovah ama ọn̄wọn̄ọ ọnọ Barak ete: “Ami nyenam Sisera . . . ye chariot esie, ye mbonekọn̄ esie, ẹsana udịm udịm ẹtiene fi ke edem akpa mmọn̄ Kishon.” Ke edikem ini, mme enyene-odudu nditọ Israel ẹma ẹbụn̄ọ ẹsụhọde ke Tabor—Judges 4:1-14.

Se ikenyenede ufọn ikan ikpîkpu edidu ke n̄kpaidem ekedi un̄wam oro Israel ọkọbọde oto okopodudu Abasi mmọ ke heaven. Ke akpatre Deborah ama ọkwọ ete: “Mmọ ẹtie ke enyọn̄ ẹn̄wana ekọn̄; mme ntantaọfiọn̄ ke ọkpọusụn̄ mmọ ẹn̄wana ye Sisera. Akpa mmọn̄ Kishon emen mmọ efep. . . . Ukpọn̄ mi, dọdiọn̄, sọn̄ọ, kaiso.” (Judges 5:20, 21) Ih, okposụkedi oro uko uko nditọ Israel ẹmi ẹkekamade uke uke n̄kpọ-ekọn̄ mi ẹkenamde mbonekọn̄ Canaan ẹfen̄e, Abasi ekebiere se ikedide ata utịp. Enye ama anam mbabuat ọkpọsọn̄ usọp mmọn̄ asiaha ke nsasat isọn̄inyan̄ oro, akpande mme chariot oro ẹkenyenede ndịk mi ndibe.

Ke isọn isọn̄ afo omokụt ubak akpa Kishon. Ke ini ukwọ edịm, enye ekeme nditọ mbe mben akpa oro onyụn̄ anam n̄kann̄kụk oro akabade etie okpụk okpụk. Kere nte okụtde chariot ekọn̄ mbon Canaan nte ẹn̄wanade ndifehe n̄wọrọ ke utọ okpụk ntre. Ibụmede ibụmede mmọn̄ oro emen ndusụk mbonekọn̄ m̀mê mme chariot, m̀mê emen mmọ mbiba. Edikan oro Israel akakande ama akam osịm Etubom Sisera, emi ọkọkpọnọrede chariot esie onịm n̄kan̄ kiet, efehe ke ukot ọkpọn̄ an̄waekọn̄ oro. Ke enye ama okodịbe ke tent Jael, n̄wan oro ama osio eti ini onịm onyụn̄ owot owo usua emi.—Judges 4:17-22.

Ntem, idara idara ikpehe ini ke mbọk Israel ama ana Deborah in̄wan̄în̄wan̄ ke iso ye ke iso mbon en̄wen ekededi ẹmi ẹkedade ke n̄kokon̄ Obot Tabor ẹse.

[Mme Ikọ Idakisọn̄]

[Ebiet Ẹdade Ndise Ẹto ke page 16]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

[Mme Ebiet Ẹdade Ndise Ẹto ke page 17]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.