Ndi Idotenyịn Ekeme Ndin̄wam Fi?
DANIEL ekedi isua usụkkiet kpọt ini enye ọtọn̄ọde ndidọn̄ọ kansa, ndien enye ama ọdọn̄ọ kansa ofụri isua kiet. Mme dọkta ye mbon en̄wen emi ẹdiọn̄ọde enye ẹma ẹduọk idotenyịn sia mmọ ẹkekere ke enye ididụhe uwem. Edi Daniel ikọduọkke idotenyịn. Enye ama enịm ke imọ iyodu uwem ikpon owo tutu idikpep n̄kpọ iban̄a nte ẹkpesọbọde owo emi ọdọn̄ọde kansa. Se ikanamde enye enen̄ede enyene idotenyịn edi ke ẹkedọhọ ke dọkta emi enen̄erede ọdiọn̄ọ ndisọbọ utọ kansa emi enye ọdọn̄ọde ọmọn̄ edi. Edi usen oro ekekem, n̄kpọ ama etịbe emi akanamde dọkta oro okûdi aba. Emi ama anam idotenyịn Daniel akpa mfụhọ. Ini oro ke uwem ọkọtọn̄ọ ndidorode enye. Enye ama akpa ke usen iba kpọt ama ekebe.
Owo emi eketịn̄de mbụk Daniel emi ekekpep n̄kpọ aban̄a nte idotenyịn ekemede ndinam idem ọsọn̄ owo, ye nte unana idotenyịn ekemede ndinam idem okûsọn̄ owo. Anaedi emesikop utọ n̄kpọ ntre. Ke uwụtn̄kpọ, akani eren emi okụtde n̄kpa ke enyịn ekeme ndisụk n̄ka iso ndu uwem edieke edide enyene akpan usen emi enye etiede ebet, utọ nte usen emi owo esie oyomde ndidi m̀mê usen akpan edinam en̄wen. Usen oro ama ebebe, enye akpa. Nso isinam edi ntre? Ndi idotenyịn ekeme ndin̄wam owo nte ndusụk owo ẹdọhọde?
Ediwak mbon emi ẹsinamde ndụn̄ọde ẹban̄a nsọn̄idem ẹdọhọ ke owo ndinyene idotenyịn nnyụn̄ n̄kere nti n̄kpọ ekeme ndinam idem ọsọn̄ owo onyụn̄ anam esịt enem owo. Edi idịghe kpukpru owo ẹnyịme ye se mmọ ẹtịn̄de emi. Ndusụk mbon emi ẹsinamde ndụn̄ọde ẹban̄a nsọn̄idem ẹdọhọ ke utọ ikọ emi etie nte ekọn̄-n̄ke sia ikemke ye se ntaifiọk ẹkpepde. Mmọ ẹdọhọ ke idịghe se owo ekerede ẹsinam idem okûsọn̄ owo, ke utọ n̄kpọ nte n̄kpri-unam-udọn̄ọ esinam.
Imọdiọn̄ọ ke ebịghi mme owo ẹketọn̄ọ ndidọhọ ke idotenyịn inyeneke ufọn. Ke uwụtn̄kpọ, ini ẹkebụpde Aristotle, ataifiọk eyen Greece emi okodude uwem ediwak tọsịn isua emi ekebede, m̀mê nso idi idotenyịn, enye ọkọdọhọ ke idotenyịn etie nte owo ndidaba ndap enyịn in̄wan̄. Ndien Benjamin Franklin, akwa owo ukara America emi okodude uwem ke n̄kpọ nte isua 300 emi ekebede, ọkọdọhọ ke owo ekededi emi enyenede idotenyịn edikpa biọn̄.
Nso ndien ke idotenyịn edi? Ndi owo ndinyene idotenyịn onyụn̄ etie nte owo ndidaba ndap m̀mê nditie n̄kere n̄kpọ emi mîditịbeke? Mîdịghe ndi idotenyịn enen̄ede enyene ufọn? Ndi enye ekeme ndinam idem ọsọn̄ owo onyụn̄ anam esịt enem owo?