Xötrëne Jë Së La Gojenyi Ka Nualai Trootro
“Ame la jëne la itre ka meköti, te, tune la lai ka hadehadeu, kola lai trootro uti hë e hnaipajö.”—ITE EDOMË 4:18.
1, 2. Nemene hë la thangane la lai ka kökötre qa koho hna kapa hnene la nöje i Iehova?
Drei la ka atreine qeje pengöne la thangane la fetra i jö kowe la melöhlemi ne la jidr ; nga Iehova Akötresieti hmekuje hi; hapeu, thaa Nyidrëti kö lo qeqene la lai? (Salamo 36:9) ‘Hna musinëne la hmakanyi me köjane kowe la kaqa ne lai la hnen’ej mate tro ej’a xöle huje la itre cane la fene hnengödai, öni Iehova, hna ujën’ej tune la dro ka fede hnene la nyine pele haten, ame hna mama la nöjei ewekë kösë ixet.’ (Iobu 38:12-14) Jëne la lai ne la jö, tre, mama tootro pi hi la itre ifego ne la ihnadro uti hë la mama hnyawa ej, tune la drohnu hna thea troa mama ka hape nyine u, e ase jë tith; behno, treng, wapuisewen maine watangai pena.
2 Iehova mina fe la Qeqe ne la lai ngöne la götrane la ua. (Salamo 43:3) Ngacama kola lapa pala hi la fen ngöne la jidr, loi pe, hna hamëne hnene la nyipi Akötresie la lai kowe la nöje i Nyidrë. Nemenë hë la thangan? Drei la hna sa hnei Tusi Hmitrötr: “Ngo ame la jëne la ite ka meköti, te, tune la lai ka hadehadeu, kola lai trotro uti hë e hnaipajö.” (Ite Edomë 4:18) Ame la lai qaa thei Iehova, tre, ej a kökötre trootro me thinane la gojenyi ne la itre hlue i Nyidrë; nge ej a awiëwiëne me tupathi angatr ngöne la ca lapa ka hmitrötre i angatr, me amekötine la itre trepene ini me aqane mele fe.
Kola Thinane Ngöne La Götrane La Ua, Nge Kola Maca Hnyawa La Aqane Wai Ewekë Ngöne La Organizasio
3. Nemene la hna thingehnaean ngöne Isaia 60:17?
3 Hnei Iehova hna thingehnaean jëne Isaia perofeta, ka hape: “Tro ni a hamë gole hnane la kopa, nge tro ni a hamë sileva hnane la fao, nge kopa hnane la sinö, nge fao hnane la etë.” (Isaia 60:17) Tune la kola nyihnane la ketre ewekë thaa ka tru alamekene kö hnene la ketre ka sisitria catre hune lai, ketre tune mina fe, kola melën hnene la Itretre Anyipici Iehova la itre ewekë ka loi hna saze hnine la organizasio ngöne la “puatine la fewatine,” maine ngöne la ite dai hnapin.”—Mataio 24:3; 2 Timoteo 3:1.
4. Nemene la hnëqa hna acilengöne lo macatre 1919, nge nemene la itre manathithi hna kapa qa ngöne ej?
4 Ame lo ijine kola xötrei xejë la itre drai hnapin, hnene lo itre ekalesia ne la Itretre Ini Tusi Hmitrötr, (pane aqane hëne lo itre temoë i Iehova), hna pune majemine troa vote göi troa acile la itre qatre thupe me itre dikona i angatr. Ngo, eje hi laka, ame itre xaa qatre thup, tre, patre kö thei angatr la aja ka nyipici troa cainöje trootro. Thaa angatre hmekuje kö a sixele troa cainöjëne la maca ka loi, ngo angatre fe a sewe itre xan troa hane thawa la Evangelia. Celë hi kepine matre ame lo macatre 1919, hna acile la ketre hnëqa ka hnyipixe ngöne la nöjei ekalesia, hnëqa lai nyine troa elemekene la huliwa ne cainöj hna hape directeur de service. Nge ame la hnëqa cili, tre, thaa hna vote hmaca kö hnene la ekalesia tun e cili lo; ngo hna iëne la ka cilën, thaa hnei atr hmaca kö, ngo hnei Akötresieti pë hë jëne la biero ne la filial, ene lo wapicine la Sasaiatri. Ame la hnëqane lai ka cilëne la huliwa ne cainöj, tre, ene la troa hnëkëne la huliwa ne cainöje trootro, me thawa la itre teritoar nyine huliwaan me thue catrene la itretre cainöj troa tro fë la evangelia. Ame hë ngöne lo itre macatre thupene lai, kola kökötre catr la huliwa ne cainöjëne la Baselaia.
5. Hna anualaine trongëne tune kaa ngöne lo itre macatre 1920?
5 Hna aegöcatrene mina fe la itre atrene la ekalesia hnene la ithuecatre celë hna hamëne ngöne lo macatre 1922 ngöne la Kovasio ne lo Itretre Inine la Tusi Hmitrötr e Cedar Point, Ohio; kola hape, “Ithue macanyine jë, ithue macanyine jë, ithue macanyine jë, la Joxu me Baselaia i Nyidrë”. Ngöne lo macatre 1927, hna acile la huliwa ne cainöje trootro hmekune la Sabath, drai hna iën thatraqane la huliwa ne cainöje ngöne itre hnalapa trootro. Pine nemene matre kola amë ngöne la drai sabath? Pine laka ame ngöne la itre ijine cili, tre, alanyimu la itre atr ka thaa huliwa kö ngöne la drai cili. Uti hë enehila, caasi pala hi la aqane wai ewekë ne la Itretre Anyipici Iehova. Ketre tune mina fe la Itre Temoë Iehova enehila, laka, angatr a thele la itre atr ngöne la itre ijine nyudreni ngöne la itre hnalapa i nyudren.
6. Nemene la ketre mekune troa axeciën hna ce kapa ngöne lo macatre 1931, nge nemene la thangan’ej kowe la huliwa ne cainöje ne la Baselaia?
6 Hna acatrene la huliwa ne cainöjëne la Baselaia ngöne la hnaipajöheji ne sabath, 26 julai, macatre 1931. E cili hi, ngöne la kovasio e Columbus, Ohio, la hna ce pane axecië mekun qëmekene troa trongëne ej e cailo fen asë. Hanawang la hna qaja göne la mekune cili: “Eahun, itre hlue i Iehova la hna upe troa kuca la huliwa ngöne la ëje i Nyidrë, nge eahuni a drenge thenge la hna athip, ene la troa anyipici Iesu Keriso, me troa amamane fe kowe la nöjei atr asë laka Iehova la nyipi Akötresie, nge ka kapucatinasë. Celë hi matre madrine huni troa kapa la hnei Akötresie hna ati ëje hun, nge eahuni a ajane troa atre hun me troa hë hun la ëje cili, hna hape, Itete Anyipici Iehova.” (Isaia 43:10) Mama cile pi hi jëne la ëje ka hnyipixe celë, la huliwa hna pane troa kuca hnene la itre ka kapa la ëje cili! Nyipici, hetre huliwa hnei Iehova hna hnëkëne kowe la itre hlue i Nyidrë, nge tro asë hi angatr a ce kuca la huliwa cili. Alanyimu catre la itre Keresiano ka kapa madrine la aqane axecië mekune cili!
7. Nemene la ewekë hna saze ngöne lo macatre 1932, nge pine nemen?
7 Nyimutre la itre qatre thup ka hmalahnine troa xome la huliwa ne cainöje cememine la ipië. Ngazo pe, ame ngöne itre xaa götran, tre, nyimutre pala kö lo itre qatre thup hna acile jëne vot ka thaa kapa kö lo hna amekötine ka hape, hnëqa ne asë hi la itre atren la ekalesia troa cainöje ngöne la itre götrane gaa tru atr. Loi pe, calemi hë la itre xaa jën ka troa ahmaloeëne la aqane huliwa. Celë hi matre ame lo macatre 1932, hna kapa hnene la itre ekalesia la itre trepene mekun hnine la Ita ne Thup, nge kola hape thaa tro hmaca kö a acilën la itre qatre thup me itre drikona hnei hna vot. Ngo tro pë hë a votëne la ketre komite ne huliwa, ene lo itre trahmanyi ka macaje ngöne la götrane la ua nge ka sine pala hi lo huliwa ne cainöje trootro. Ame göi troa elemekene la itre ekalesia, tre, hna nuë hë kowe lo itre ka catre majemine tro fë la huliwa ne cainöje trootro; ene pe kökötre nyimenyime jë hi la huliwa.
Kola Lai Trootro Nge Nyimu Ewekë Ka Mama Hnyawa
8. Nemene la ewekë hna saze ngöne lo macatre 1938?
8 Hna ‘hudrume trootro la lai.’ Ame ngöne lo macatre 1938, celë hi ijine kola apëne lo ketre ewekë hna majemine kuca, ene la troa voot. Amë hë lo itre trene hnëqa hnine la ekalesia, tre, hna acile hmekuji angatre pë hë thenge la aqane amekötine hnei Akötresie, nge hna jëne “la hlue ka nyipici me ka inamacan.” (Mataio 24:45-47) Ngacama nango hetrenyi pë hë la itre ka uthi he, ngo ame pe nyimutre catre la itre ekalesia ne la Itretre Anyipici Iehova ka kapa la ewekë hna amekötine nyipixene cili, ene pe kola wawene trootro pala hi la huliwa ne anyipicin.
9. Nemene la ketre hna amekötin hna acile ngöne lo macatre 1972, nge pine nemene matre, kola qaja ka hape hatrene nyine tro hi lai a amamane la aqane kökötr la nyipici?
9 Ame lo 1 Okotropa, macatre 1972, tre, hna saze la ketre aqane troa elemekene la ekalesia. Hna kapa hnene la itre ekalesia ne la Itretre Anyipici Iehova e cailo fen la ketre hna amekötin hmaca, ene laka, thaa tro hmaca kö a elemeken hnene la caa hlue maine caa qathe thup ne la ekalesia, ngo tro pë hë a ce cilëne la götrane qa cili hnene la itre qatre thupe matre ce thue ehnefëne la ekalesia. Hnene la aqane wai ewekë cili hna thuecatrene la itre trahmanyi ka macaje ngöne la ua, troa eëne la itre thiina ka meköti ka troa aijijë angatre fe troa hane xomiujine la ekalesia. (1 Timoteo 3:1-7) Ame la thangan, tre, atreinë hë la itre trejine trahmanyi ka alanyim, cilëne la itre hnëqa ka nyimutre e hnine la ekalesia. Nyipi ewekë catr la huliwa ne la itre trejine cili, pine laka, angatr a thupë mamoeëne la itre ka xötrei kapa la nyipici ne la Tusi Hmitrötr ngöne la itre macatre thupen!
10. Nemene la hna amekötin nge hna xötrethenge ngöne lo macatre 1976?
10 Hna thawa la itre atrene ka cilëne la musi Sasaiatri hna hape Collège central koi sikisi lao komite, nge qaane lo 1 januare 1976, ame la nöjei huliwa ne la itre Bethela me itre ekalesia ngöne la fen’asë, tre, hna xomiujine hnene la itre komite cili. Drei la ketre manathithi ka tru ngöne la kola xomiujine la nöjei pengöne huliwa ne la Baselaia, hnene la “itete ithanata ka ala nyimu”!—Ite Edomë 15:22; 24:6.
11. Nemene la ketre ewekë ka lolo hna kuca ngöne lo macatre 1992, nge pine nemen?
11 Ketre, hetrenyi mina fe la ketre ewekë hna saze ngöne la macatre 1992, kola ceitune memine lo ewekë ka traqa ngöne la kola bëeke hmaca la itre xaa atre ne Isaraela memine lo itre xaa ka po e Babulona. Ame ngöne la ijine cili, thaa alanyimu hmaca kö la itretre Levi, matre kösë nango jole koi angatr troa eatrëne la huliwa hnine la ēnēti hmitrötr. Celë hi matre hna hamëne kowe la itre Nethinim, ngacama thaa itretre Isaraela kö angatr, ngo tro pe angatr a nyixane la itretre Levi ngöne la itre xaa huliwa i angatr. Ketre, hna thele mina fe troa sajuëne la hlue ka nyipici me ka inamacan matre ixatua troa kuca la huliwa ka kökötre trootro e cailo fen; celë hi matre ame lo macatre 1992, hna kapa hnei itre xan ka sine lo hna hape “itre xa mamoe kö”, la itre xaa hnëqa ngöne la huliwa. Hna ami angatre nyine ixatua kowe la itre komite ne la itre ka cilëne la musi Sasaiatri—Ioane 10:16.
12. Nemene la aqane celohmëne la itretre thupe matre hetrenyi la thingeting?
12 Nemenë hë la pune la nöjei hna amekötine ka hnyipixe cili? Öni Iehova ka hape: “Tro ni a celohmëne la itete thupe i ‘ö mate tingeting, memine fe la itete musi thei ‘ö mate meköt”. (Isaia 60:17) Eje enehila la “tingeting” thene la itre hlue i Iehova, nge ame la ihnimi kowe la ka “meköt” tre, celë hi ‘musi thei angatr’, ene la trengecatre ka uku angatre troa nyi hlue i Akötresie. Hna hnëkë angatre hnyawa troa xome la hnëqa i angatr, ene la troa cainöjëne la Baselaia, memine fe la troa inine la itre atr.—Mataio 24:14; 28:19, 20.
Iehovah a Qejepengöne Hnyawa La Itre Trepene Ini
13. Tune kaa la aqane thinane Iehova ngöne lo itre macatre ka tretrengekeu me 1920, la jë ne la itre hlue i Nyidrë matre troa trotrohnine hnyawa la itre trepene ini?
13 Iehova fe a qejepengöne hnyawa la itre ini kowe la nöje i Nyidrë. Hna Amaman 12:1-9 a hamë së la ketre ceitun. Kola qaja la köni ewekë hna nyi hatren: ene “la föe” ka upune nge ka hnaho, nge caa “drakona,” me “ca nekönatre trahmany.” Atre kö nyipunieti la hna nyi isa hatrene hnene itre ej? Hna amamane hë ngöne la ketre ini hnine la Ita ne Thup ne 1 Maac 1925 (treu Juun qene Faras). Ame la taane la ini cili tre, “Hna hnahone la nöj.” Jëne la ini cili, kola trotrohnine hnyawa hnene la nöje i Iehova la itre hna perofetan göne lo kola hnahone la Baselaia, me amamane hnyawa laka, hetrenyi la lue organizasio ka icilekeu—Organizasio i Iehova me Organizasio i Satana. Thupene jë hi ngöne lo itre macatre 1927 koi macatre 28, kola atrehmekune hnene la nöje i Akötresie, laka, ame la Noël me itre aqane atrune la drai ne hnahon, tre, thaa itre ini kö hna xome qa hnine la Tusi Hmitrötr; ene pe, hmaca ju angatre hna hane fetëne itre ej.
14. Nemene la nyipici göne la itre ini hna qejepengöne hnyawa ngöne lo itre macatre 1930?
14 Ngöne lo itre macatre 1930, tre, kolo fe a alaine hnyawa la trotrohnine ngöne la köni trepene ini ne la Tusi Hmitrötr. Nyimutre hë la itre macatre ne trotrohnine la Itretre Inine la Tusi Hmitrötr, laka, ame la ka alanyimu, maine “ka alanyimu atraqat ”, hna qaja hnei Hna Amaman 7:9-17, tre isa pengöne kö memine lo ala 144,000, ene lo itre ka troa ce musi me Iesu me hane huuje fe. (Hna Amaman 5:9, 10; 14:1-5) Ngo, eje hi laka, sihngödri pala kö la aliene la hna hape, lapa ka ala nyim. Matre, tune la kaqa ne lai kola wiëwië me alaine pi e cailo, ngo thaa ijije pala kö troa amamane hnyawa la itre ifego memine la han la itre ewekë, ketre tune fe, ame hë lo macatre 1935, kola atre pengöne lo ka alanyimu, laka, angatre hi lo itre ka tro pi “qa ngöne la aköte atraqat” me ka troa mele epine palua e celë fen. Thupene jë hi, ngöne pala hi lai macatre cili, hna amamane hnyawa la ketre ithuemacanyi göne la itre neköne la Itretre Anyipici Iehova ka ini ngöne la itre xaa nöj. Ngacama ase hë haöth la fen enehila hnene la isa pi mama fë nöjen, hna atrehmekune hnyawa hnene la Itretre Anyipici Iehova ka hape, ame la troa sali kowe la darapo, tre, thaa ka loi kö. Ngöne la macatre thupen, hna qeje pengöne la meci Iesu, kola hape, hna athipi nyidrë hune la sinöe ngo thaa hune kuluse kö.—Itre huliwa 10:39.
15. Eu nge hna tune kaa la aqane mama la ehmitrötrene la madra?
15 Ngöne la kola nyipune la Hnaaluene Isi ka Tru, hna majemine troa hamë madra maine athipi madrane la itre sooc ka tru eatren. E cili mina fe la kola kökötre la lai, ene pe mama jë la ehmitrötrene la madra. Hna ithuecatre hnene la Ita Ne thup , ne 1 Julai 1945, “kowe la nöjei ka thili koi Iehova nge ka mejiune kowe la mele ka thaa ase palua kö ngöne la fene i Nyidrëti ka meköt, troa ahmitrötrëne la madra me troa drengethenge la itre hna amekötine hnei Akötresie göne la wathebo cili.
16. Hna afenesine eu la Traduction du Monde Nouveau des Saintes Ecritures, nge nemene la lue pengönen ej ka sisitria?
16 Ame lo macatre 1946, mama ha la enyipiewekën troa ujëne la Tusi Hmitrötr, aqane ujën ka troa sisitria catre kö hune la aqane trotrohnine ka hekö, nge thaa hna löthe kö hnene la itre ini ka thoi ne la itre hmi ka tru. Hna nyiqaane ujëne ngöne la treu Diseba 1947. Ame lo macatre 1950, kola umuthe la qene papale ne la traduction du Monde Nouveau ne la itre hna cinyihan qene heleni (hna hëne ka hape: isisinyikeu ka hnyipixe). Hna traqa wengë pë hë la faifi lao itus ne lo qene heberu (hna hëne ka hape: isisinyikeu hnapan); hna ujën qene papalene qane lo macatre 1953. Hna umuthe la itus tixenuë ngöne la macatre 196O, kösë 12 lao macatre qaane lo kola nyiqane eköthe la mekun troa ujën’ej. Hna acasine ngöne la caa itusi hi, la Traduction du monde nouveau des Saintes Ecritures, ngöne lo macatre 1961. Enehila, hetrenyi hë ej ngöne la itre qene hlapa ka nyimutre, nge sisitria catre ej ngöne la nyimu götran. Ej’a acile hmaca la ëje i Akötresie, Iehova. Ketre, ame la aqane ujëne amekötine hnene ej la itre hna cinyihane hnapan, tre, kola eköthe the së la trepen ka catr matre kökötre hnyawa la aqane trotrohnine së la nyipici qa koho.
17. Kola kökötre catre tune kaa la lai ngöne lo macatre 1962?
17 Hna amacane hnyawa ngöne lo macatre 1962 la aqane trotrohnine lo xötrehnëewekë hna hape, “angete musi atraqat “ hna qaja ngöne Roma 13:1, memine la itre ifego ne la aqane troa drengethenge hnene la itre keresiano la itretre musi cili. Kola mama jëne la hna inine hnyawa la mekene 13 ne la tusi Roma, memine fe la itre xaa xötr tune la tusi Tito 3:1, 2 me tusi 1 Peteru 2:13, 17; laka, ame la xötrehnëewekë hna hape, “angete musi atraqat”, tre, thaa kolo kö a qeje Iehova Akötresieti me Iesu Keriso, ngo itretre musi pe ka cilëne la itre baselaia i atr.
18. Nemene la itre xaa nyipici hna amamane ngöne lo itre macatre 1980?
18 Ngöne la itre macatre thupen, kolo pala hi a lai trootro la jë ne la itre ka meköt. Ngöne lo macatre1985, kola alaine pena la aqane trotrohnine ngöne lo hna hape, tro ha jele mekötine “uti hë la mel” me jele mekötine matre enehmu i Akötresie. (Roma 5:18; Iakobo 2:23) Hna qeje pengöne hnyawa fe la aliene la Iubeli ne la itre Keresiano lo macatre 1987.
19. Tune kaa la aqane hamëne trongëne Iehova la lai kowe la nöje i Nyidrë ngöne la itre macatre ka ase hë?
19 Ngöne lo macatre 1995, tre, kola trotrohnine hnyawa la aliene lo thewe mamoe me gootr. Ame lo macatre 1998, tre, kola amamane la itre pengöne ka nyimutre ne lo Eneti Hmitrötr hna meköle goeëne hnei Ezekiela, itre hna perofetan ka eatre trootro hë. Ame lo macatre 1999, kolo pena ha a mama la ijin me aqane tro ‘la ewekë ka sis, atre angazon; kola cile ngöne la gaa hmitrötr.’ (Mataio 24:15, 16) Nge ame lo 2002 kola trotrohnine hnyawa la aliene lo hna hape, troa hmi koi Akötresie “ngöne la u me nyipici.”—Ioane 4:24.
20. Hna amacane mina fe ngöne nemene götrane la trotrohnine ne la nöje i Akötresie?
20 Hna nyixane la aqane awiëne la götrane organizasio me itre trepene ini, hnene laka, hna alaine fe la aqane ujë ne la keresiano. Drei la ketre ceitun: ame lo macatre1973, hna trotrohnine hë laka, ame la ufi sixa, tre, ketre ewekë “ka sisi ne la ngönetrei” nge hna xome ceitune me ketre aqane ujë ka ngazo catr. (2 Korinito 7:1) Lue pi lao macatre thupen, hnene la Ita Ne Thup ne 15 Julai 1983 (qene Faras tre, 15 Okotropa), hna amamane hnyawa la aqane trotrohnine ka meköt, göne lo itre kuqa. Itre hnepe ceitune hi lai ka amamane la aqane wië trootro la lai ngöne la itre hnedrai së enehila.
Catre Pi Së Xötrëne La Gojenyi Ka Nua Lai Trootro
21. Nemene la aqane ujë ka troa xatua së troa xötrethenge la gojenyi ka nua lai trootro?
21 Önine la ketre qatre thup ka hekö hë ngöne la nyipici, ka hape: “Thaa ewekë ka hmaloi kö la troa kapa la itre ewekë hna saze me troa trongëne itre ej.” Nemene la ka xatuane la trejine cili ka 48 hë lao macatre ne cainöj troa kapa la itre ewekë ka nyimutre hna saze ngöne hneijine i nyidrë? Öni angeic: “Ame la ka nyipi ewekë catr, tre, ene la troa hetrenyi la hni ka ajan la lolo. E thaa hmalahnine kö së me kapa la Iehova a nyidrawa së, tro pë hë së a hunyinyi trootro hutröne la organizasio i Nyidrë, organizasio ka tro qëmeke pala hi. Tu së fe laka, maine easë a drenge laka, hace koi së troa kapa la itre hna saze; haawe, mekune ju së lo itre trenge ewekë i Peteru koi Iesu, kola hape: ‘Joxu fe, ma tro kö hun ië? Thei cilieti la itre trengewekë ne mele ka epine palua.’ Matre öninge jë hi, ‘nga tro ni ië—e kuhu tröne hmaca ngöne gaa melöhlemine la fen?’ Celë hi la ka xatua ni troa lapa qale catr hnine la Organizasio i Iehova.”—Ioane 6:68.
22. Tro sa kepe manathithi tune kaa e tro sa tro ngöne la lai?
22 Nyipici laka jidri catre hë la fen xötreithi së. Nge pine laka Iehova a hamëne trongëne la lai kowe la nöje i Nyidrë, kolo pala hi i a nanyi trootro la itre hlue i Nyidrëti kowe la fen. Nemene la thangane la lai cili koi së? Atre hi së laka, maine easa nyenyape hune loto e jidr nge kola hmekë së ka hape, hetre hnaope ngöne la gojeny; eje hi lai laka, thaa hnene kö laka easa thinane lai hnaop, ke tro fe hë lai a keleme ej maine apaatrene pena. Ketre tune mina fe, thatreine kö la lai ne la Wesi Ula i Akötresie xometrije me apaatren la itre hnö. Ngo loi pe, kola xatua së hnene la lai qa koho troa neëne itr’ej, matre atreine së xötrëne pala hi la gojenyi hna thinane hnene la lai ka hudrume trootro. Haawe, loi e tro pala hi sa catre drenge me qatixenyëne la wesi ula i Iehova hna perofetan, tune “la lamepa kola hudume ngöne la ga jid.”—2 Peteru 1:19.
Itre Nyine Amekunën:
• Nemene la itre ewekë hna saze ka lolo ngöne la pengöne la organizasio, hna hamëne hnei Iehova kowe la nöje i Nyidrë?
• Nemene la itre aqane amacane la itre ini hnene la lai ka kökötre trootro?
• Nemene la itre ewekë hna saze hnei nyipunieti hna hane öhn, nge nemene la ka xatua epuni troa kapa hnyawa itre ej?
• Pine nemen matre thaa luelue kö nyipunie troa catre tro ngöne la gojenyi ne la lai ka kökötre trootro pala hi?