Granadang Setro Gikan sa Balay ni Jehova?

ANG mga arkeologo nakakalot sa Israel ug daghang setro, mga barras nga ginadala sa mga tawong may awtoridad. (Genesis 49:10; Ester 8:4; Ezekiel 19:14) Ang ubang mga setro nga nakaplagan sa Lachish may ulo nga pormag granada. Ang katawhan sa Diyos sinati kaayo niining prutasa.—Deuteronomio 8:8; Awit ni Solomon 4:13.

Ang granadang garing nga mobuswakay, sa wala, nadiskobrehan sa dili pa dugay. Kini maoy 43 milimetros ang gitas-on, ug ang lungag sa punoan niini nagsugyot nga kini maoy bahin sa usa ka setro. Matikdi ang mga letra nga gisulat sa unang Hebreohanong estilo nga pinetsahan sa ikawalong siglo W.K.P.

Ang bahin sa garing nabuak sa una pa nga panahon, busa nawala ang ubang letra o kaha bahin lamang ang nabilin. Bisan pa, ang mga espesyalista sa karaang mga sinulat nagsugyot sa pagpasig-uli nga gidibuho sa ubos. (Gipasukad sa Biblical Archaeologist) Ang dili parehong gintang tali sa mga letra mihatag ug duha ka pangunang mga pagbasa. Ang Pranses nga eskolar si André Lemaire misugyot ug pagbasa nga “Iya sa Tem[plo sa Gino]o [Yahweh], balaan sa mga saserdote.” Si Nahman Avigad nagsugyot ug “Sagradong donasyon alang sa mga saserdote (sa) Balay ni Yahweh.”

Sila ug ang ubang mga eskolar mihinapos nga ang setro sa orihinal may upat ka Hebreohanong karakter sa personal nga ngalan sa Diyos​—si Jehova. Busa kini hayan naghisgot “sa balay ni Jehova,” usa ka pamulong nga komon diha sa Bibliya.​—Exodo 23:19; 1 Hari 8:10, 11.

Daghan gihapon ang nagtuo nga kining ulo sa setro tingali gipanag-iya sa usa ka saserdote diha sa templo nga gitukod ni Solomon o nga kini gidonar diha sa maong templo. Makaiikag, ang desinyong granada kasagarang makita diha sa templo sa Diyos.​—Exodo 28:31-35; 1 Hari 7:15-20.

[Picture Credit Line sa panid 32]

Israel Museum, Jerusalem