Mga Pangutana Gikan sa mga Magbabasa

Ang Bibliya nagpaluyo ba sa paglungtad sa mga unicorn, nga gihisgotan diha sa pila ka bersiyon?

Ang King James, Douay, ug ubang mga bersiyon, naghisgot ug mga unicorn. Apan wala kana hisgoti sa modernong mga bersiyon nga sa tukma nagahubad sa Hebreohanon.​—Salmo 22:21; 29:6; 92:10 (21:22; 28:6; 91:11, Douay).

Latas sa kasiglohan daghan nga kasugiran naugmad mahitungod sa usa ka hayop nga may lawas ug ulo sa kabayo apan may mga batiis sa lagsaw ug ikog sa leyon. Tingali labing inilang kinaiya ning linalang sa sugilambong mao ang bugtong naglukot nga sungay diha sa iyang agtang.a

“Ang mga tawo sa nangagi nagtuo nga ang sungay sa unicorn may sulod nga pangontra sa hilo, ug sa panahon sa Edad Media, ang polbos nga ginama kono gikan nianang mga sungaya mahalin ug mahal kaayo. Kadaghanang eskolar nagtuo nga ang dagway sa unicorn naggikan sa tinumotumo Uropanhong mga asoy sa rhinoceros.” (The World Book Encyclopedia) Ang pipila ka Asiryanhon ug Babilonyanhong monyumento nagpakitag tagsag-sungay nga mga hayop. Kini sila karon giila ingong mga osa nga laki, ihalas nga kanding, mga baka, ug mga toro, nga gihulagway gikan sa kilid, usa ka hulagway nga wala magpadayag sa duha ka sungay.

Makapaikag kini sa mga estudyante sa Bibliya kay sa siyam ka beses ang Kasulatan nagahisgot ug usa ka hayop pinaagi sa Hebreohanong pulong reʼemʹ. (Numeros 23:22; 24:8; Deuteronomio 33:17; Job 39:9, 10; Salmo 22:21; 29:6; 92:10; Isaias 34:7) Ang mga maghuhubad dugay nang wala makatino kon unsang hayopa ang gipasabot. Ang Gregong Septuagint naghubad sa reʼemʹ uban sa diwang ‘may usa ka sungay,’ o unicorn. Ang Latin Vulgate sagad nagahubad niini nga “rhinoceros.” Ang ubang mga bersiyon nagagamit ug ‘ihalas nga baka,’ ‘ihalas nga mga mananap,’ o ‘bupalo.’ Si Robert Young sa yano nagabalhin sa Hebreohanon ngadto sa Ingles ingong “Reem,” nga nagbilin lamang sa magbabasa nga way-kabangkaagan.

Ang modernong mga eskolar, hinuon, nagwagtang sa dakong kalibog mahitungod sa reʼemʹ. Ang mga lexicograpo nga si Ludwig Koehler ug Walter Baumgartner nagpakita nga kini nagkahulogan nga “ihalas nga baka,” nga ang siyentipikanhong ngalan maoy Bos primigenius. Kini usa ka “ubos-pamilya sa dako may-sungay nga pamilyang ungulata.” Ang The New Encyclopædia Britannica nagsaysay:

“Ang pipila ka balaknong bahin sa Daang Testamento naghisgot sa usa ka kusgan ug halangdon may-sungay nga hayop gitawag reʼemʹ. Kining pulonga gihubad nga ‘unicorn’ o ‘rhinoceros’ diha sa daghang bersiyon, apan daghang modernong hubad mopalabi sa ‘ihalas nga baka’ (aurochs), nga mao ang tukmang kahulogan sa Hebreohanong reʼemʹ.”

Sanglit sa Ingles karon ang “ox” nagbaton sa diwa nga usa ka kinapon baka nga laki, ang The New World Translation of the Holy Scriptures sa kanunay ug tukma nagahubad sa reʼemʹ nga “ihalas nga toro.” Ang mga auroch (ihalas nga baka, o toro) daw napuo sa ika-17ng siglo, pero gisabot sa mga siyentipiko nga kadto lahi kay sa unicorn sa sugilambong. Ang karaang mga auroch may gihabogon sa lawas nga mga 1.8 metros, ug gitas-on nga mga tres metros. Kini basin motimbang ug 900 kilos, ug matag usa sa duha niya ka sungay mahimong kapin ug 75 sentimetros sa gitas-on.

Kini tinuod nga nahiuyon sa paghisgot sa Bibliya sa reʼemʹ, o ihalas nga toro. Kadto nabantog tungod sa kusog ug sa di-mapanton nga kinaiya (Job 39:10, 11) ingon man sa katulin niadto. (Numeros 23:22; 24:8) Dayag kini duhag sungay, dili usag sungay sama sa unicorn sa sugilambong. Gihisgotan ni Moises ang mga sungay niini sa naghulagway sa duha ka gamhanang tribo nga motungha gikan sa duha ka anak lalaki ni Jose.​—Deuteronomio 33:17.

Busa ang Bibliya wala magpaluyo sa ideya bahin sa mga unicorn sumala sa nailado diha sa sugilambong. Kini nagapadayag ug tukma, bisan tuod limitado, nga hulagway sa dako kaayo ug makalilisang nga mga auroch, o ihalas nga toro, nga naglungtad sa kapanahonan sa Bibliya ug hangtod sa dili-kaayo-layo nga kagahapon.

[Footnote]

[Picture Credit Line sa panid 31]

Treasury of Fantastic and Mythological Creatures: 1,087 Renderings from Historic Sources, ni Richard Huber/Dover Publications, Inc.