Kahigwaos—“Ang Way-Timik nga Mamumuno”

“Ang unang simtoma nga akong namatikdan mao ang sobrang panghugot sa unod. Nagsugod kadto duol sa bukog sa akong dughan; misulbong paingon sa akong mga abaga, liog, ug mga apapangig; ug mikanaog na usab agi sa duha nako ka bukton. Nahisama kadtog usa ka elepante ang midat-og sa akong dughan. Halos dili ako makaginhawa. Nagsugod ako sa pagpaningot. Misugod ako pagbati nga daw gikumot ang akong tinai ug unya sa grabeng kaluod nga daw makasuka. . . . Sa ulahi, samtang ako gitabangan sa mga nars nga makahigda sa katre sa usa ka ospital, ako makahinumdom nga misulting nahibulong, ‘May atake ako sa kasingkasing.’ Kuwarentay-kuwatro anyos ako niadto.”

DIHA sa iyang librong From Stress to Strength, gibatbat sa ingon nga paagi ni Dr. Robert S. Eliot ang pagkahapit niyang mamatay kapig 20 ka tuig kanhi. Sayo niadtong buntaga mitambong siyag usa ka komperensiya ug naglektyur pa​—nga kataw-anan, sa ulohan nga mga atake sa kasingkasing. Sa kalit, si Dr. Eliot, nga usa ka kardiologo, nabutang sa gitawag niyag “sayop nga bahin sa habol sulod sa usa ka yunit nga tigtambal sa sakit sa kasingkasing.” Unsay iyang gipasanginlan sa iyang wala-damhang krisis? “Sa kahiladman,” matod ni Dr. Eliot, “ang ako mismong pisikal nga mga reaksiyon sa kahigwaos maoy nagdaot kanako.”a

Sumala sa giilustrar sa kasinatian ni Dr. Eliot, ang kahigwaos mahimong dunay makapameligro-sa-kinabuhi nga mga sangpotanan. Sa pagkatinuod, sa Tinipong Bansa, kini gilambigit sa pipila sa pangunang mga hinungdan sa kamatayon. Ang mga epekto sa kahigwaos basin hilom nga matigom sa lakat sa panahon ug dayon motumaw nga walay pasidaan. Busa maoy hinungdan nga ang kahigwaos gitawag ug “ang way-timik nga mamumuno.”

Katingad-anan, kadtong may tipo-A nga mga personalidad​—nga gipaila sa pagkadili-makapailob, pagkaagresibo, ug pagkamaindigon​—dili kay mao lamang ang daling maapektahan sa nalangkit-sa-kahigwaos nga mga katalagman. Kadtong dunay maorag kalmadong mga personalidad mahimong nameligro usab, ilabina kon ang ilang pagkakalmado usa lang ka pagpakaaron-ingnon, nga samag di-hugot nga taklob ibabaw sa daling-makaluto nga kaldero. Gibati ni Dr. Eliot nga kini matuod sa iyang kaso. Siya nagpasidaan karon sa uban: “Karong adlawa ikaw mahimong mamatay sa kalit​—nga wala masayod sulod sa daghang katuigan nga ikaw may bomba nga tinagalan nga nataod sa imong kasingkasing.”

Apan ang atake sa kasingkasing ug kalit nga kamatayon dili kay mao lamang ang mga suliran nga nalambigit sa kahigwaos, sumala sa ipakita sa sunod artikulo.

[Footnote]