Pagkaylap sa Makamatayng mga Mikrobyo
Si Eloise ug ang iyang mga isigkapasahero gitunolan ug Health Alert Notice nga kard human nakasakay sa ayroplano gikan sa London ngadto sa New York. Mayo 1995 kadto. Sa atubangang kilid sa kard mabasa:
“ALANG Sa Lumalakbay: Itago kining maong kard sa imong kartera o pitaka sulod sa 6 ka semana. Kon magkasakit ka niining panahona, ihatag kining maong kard sa imong doktor ug sultihi siya bahin sa imong pagbiyahe sa gawas sa Tinipong Bansa di pa dugay.
“Tingalig naladlad ka sa usa ka mananakod nga sakit sa wala pa moabot sa Tinipong Bansa, ug ang pagkasayod bahin niini basin makatabang sa imong doktor sa pag-apas sa sakit.”
Ang mga atendant sa ayroplano nanghatag usab ug mga mantalaan nga nag-asoy bahin sa usa ka pagbutho sa Ebola, usa ka sakit nga gipahinabo sa virus nga nakapatay ug daghang tawo sa Zaire.
Gibasa ni Eloise ang bahin sa Ebola—usa ka mapintas ug makamatay nga sakit. Ang mga pasyenteng natakdan makaagi una ug hilanat, sakit nga tutunlan, ug labad sa ulo, nga sundan dayon sa pagsuka, sakit sa tiyan, ug kalibang. Sunod mao ang kusog, dili-mapugngang pagdugo, sa sulod ug sa gawas sa lawas. Sa 9 gikan sa 10 ka kaso, midangat dayon ang kamatayon.
Sa sayosayo nga mga bulan, may mga taho bahin sa ubang katingalahan ug makamatayng mga sakit: ang hampak sa India, pananglitan. Sa laing dapit ang mga tawo nangamatay sulod sa usa ka oras gumikan nianang gitawag sa media nga “kagaw nga mokaon ug unod.”
Gitan-aw ni Eloise and likod sa kard. Ang likod mabasa:
“Alang Sa Doktor: Ang pasyente nga nagpresentar niini nga kard di pa dugay nga gikan sa gawas sa nasod, ug tingalig naladlad sa usa ka mananakod nga sakit nga dili sagad makita sa Tinipong Bansa. Kon magduda ka ug usa ka talagsaong sakit nga mananakod niining matanga (kolera, pagdugo sa ginhawaan nga inubanag hilanat, malarya, yellow fever, ubp.), palihog ireport dayon kini sa imong siyudad, lungsod, o sa State Health Officer ug usab (sa telepono—collect) sa Division of Quarantine, Centers for Disease Control, Atlanta, Georgia . . . ”
Gipabanaag sa kard ang nagdakong internasyonal nga kabalaka bahin sa pagkaylap sa makamatayng mga mikrobyo—mga parasito, mga bakterya, ug mga virus—diin, human nakasugnib ug usa ka epidemiya sa usa ka dapit sa yuta, mahimong mokaylap ug kalit samag sunog sa kabugangan ngadto sa uban. Dili sama kang Eloise ug sa iyang mga isigkapasahero, ang mga mikrobyo walay daladalang mga pasaporte ni nagatahod sa mga utlanan sa nasod. Sulod sa usa ka tawong natakdan, kini mobiyahe nga dili mamatikdan uban sa tumang kasayon.
Samtang mainampingon niyang gisuksok ang Health Alert Notice nga kard diha sa iyang pitaka, si Eloise nahibulong, ‘Diin gikan kining makamatayng mga sakit? Nganong ang modernong medikal nga siyensiya daw dili man makapildi kanila?’ Tingali nahibulong ka usab bahin niini.