Gipanghimatarong ang Kalisang sa Gubat

ANG gubat gihubit sa JAMA (Journal of the American Medical Association) niadtong 1988 ingon nga “ang labing makalilisang nga hampak sa ika-20ng siglo.” Gibanabana nga 90 ka milyong mga tawo ang namatay sa mga gubat sa ika-20ng siglo. Sa makasaysayanhon, duolan sa 50 porsiento sa mga kamatayong nalangkit sa gubat maoy mga sibilyan, apan ang porsiento kusog nga misaka. Sa katuigan sa 1970, ang mga sibilyan ginaingong naglangkob sa 73 porsiento sa mga nangamatay, ug 85 porsiento kanila sa mga tuig 1980.

Sa unsang paagi ang mga tawo makapanghimatarong nianang pinakyawng pagpatay sa mga sibilyan? Sa susamang paagi gipanghimatarong sa unang mga Amerikano ang pagpangulipon. Sila midumili sa paglantaw sa mga biktima ingong mga tawo. Ang tun-anang libro nga The Sociology of Social Problems miingon: “Ang ‘tanang tawo gilalang nga pareho’ ang panultihon dili aplikado sa mga Negro, sanglit sila maoy ‘kabtangan,’ dili mga tawo.” Sa susama, ang artikulo sa JAMA nag-ingon nga ang mga nasod nanghimakak “sa bug-os nga pagkatawhanon sa mga biktima, kinaiyanhong naglimiti sa ilang pagkatawo sa usa-ka-hiyas nga panawag nga ginaingong nagapameligro sa paggahom sa nasod: siya dili na usa ka tawo, usa ka amahan, usa ka magkukulit, usa ka mag-uuma, kondili usa ka kapitalista; siya dili na usa ka babaye, usa ka estudyante, usa ka anak nga babaye, usa ka mahigugmaon sa balak, kondili usa ka Marxista.”

Ang gipaluyohan sa klero nga nasyonalismo sa katibuk-an maoy responsable sa makalilisang nga pagpatay, ingon sa gidawat sa Katolikong mananalaysay nga si E. I. Watkin: “Bisan unsa pay opisyal nga teoriya, ang batasan ‘akong nasod kanunayng husto’ mao ang lagda nga gisunod sa panahon sa gubat sa Katolikong mga Obispo. Kon bahin sa mabingkilong nasyonalismo sila gihisgotan ingong mga tigpamaba ni Cesar.”

[Picture Credit Line sa panid 31]

U.S. Army