¿Nkʼatzin komä chë ronojel mul le Biblia nbʼin achkë kʼo chë nqaʼän?

TAQ XOJKÏY PÄ, qateʼ qatat xkiʼij chqä achkë kʼo chë nqaʼän ronojel mul. Taq xqʼax ri tiempo, xqʼax chqawäch achkë rma ryeʼ ke ri xkiʼij chqä, rma xkajoʼ ri ütz pa qa wiʼ. Y tapeʼ ya kʼo chik qajnaʼ y ma yoj kʼo ta chik kikʼë, kʼa nqasmajij na ri naʼoj ri xkiyaʼ chqä.

Ri Qatataʼ ri kʼo chkaj, Jehová, nuʼij chpan le Biblia achkë kʼo chë nqaʼän. Ya reʼ ma nqä ta chwäch, ma ütz ta nqayaʼ kiqʼij tyox, ma ütz ta yawär rkʼë jun winäq ri ma yït kʼlan ta rkʼë, y ma ütz ta yawär rkʼë jun winäq ri ma akʼlaj ta, chqä ma ütz ta naʼän eläqʼ (Éxodo 20:​1-​17; Hechos 15:​28, 29). Taq más nqatamaj chrij rchʼaʼäl Dios, nqʼax chqawäch chë Jehová xa yë ri ütz nrajoʼ pä qawiʼ y ri nkʼutuj ryä chqä ma kʼayewal ta nqaʼän (Efesios 4:​15; Isaías 48:​17, 18; 54:13).

Kʼo kʼïy ri achkë ri ye qaqän, majun ta jun pixaʼ chpan le Biblia ri nuʼij chë kan ke riʼ kʼo chë nqaʼän. Ye kʼa, ye kʼo yebʼin chë we majun ta jun pixaʼ chpan le Biblia, chrij ri nkajoʼ nkiʼän, nkiquʼ chë ütz nkiʼän ri nkirayij; ye kʼa xa ta Dios ma nrajoʼ ta chë ke riʼ nqaʼän, nqïl ta chpan le Biblia jun pixaʼ ri ntzjon chrij ri nqajoʼ nqaʼän.

Ye kʼa ri winäq nkiquʼ ke riʼ y nkiʼän ri nkajoʼ ryeʼ taq nqʼax ri tiempo npë kʼayewal chkij. Ma nkitzʼët ta chë chpan le Biblia ma xa xuʼ ta pixaʼ ye kʼo. Chqä ye kʼo naʼoj chë nqä chwäch Dios chë yeqasmajij. Ri nqatjoj qiʼ chrij le Biblia, nkʼut chqawäch achkë nqä chwäch Dios y ntjoj qa conciencia, y taq nkʼatzin nqachaʼ achkë kʼo chë nqaʼän xtqachaʼ ri nqä chwäch Dios. Taq nqaʼän riʼ Dios kan kiʼ rkʼuʼx nuʼän qkʼë chqä nyaʼ utzil pa qawiʼ rkʼë ri xqachaʼ xqaʼän (Efesios 5:1).

Tzʼetbʼäl ri yeqïl chpan le Biblia

Taq nqatamaj chkij rsamajelaʼ Jehová ri xejeʼ ojer, nqatzʼët chë taq kʼo nkʼatzin xkichaʼ xkiʼän pa kikʼaslemal, xkiʼän ri nqä chwäch Jehová tapeʼ majun ta jun pixaʼ ri nuʼij we ütz o ma ütz ta nkiʼän. Jun tzʼetbʼäl ya riʼ José. Taq rxjayil Potifar xtzuj ri chwäch, tapeʼ majajün ta jun pixaʼ ri ntzjon chrij chë ma ütz ta yawär rkʼë jun winäq ri ma yït kʼlan ta rkʼë. Ye kʼa chwäch José, xqʼax chwäch chë ri mak riʼ ma nqä ta «chwäch Dios» chqä rtaman chë we nuʼän riʼ kan ntzʼilbʼisaj rconciencia (Génesis 39:9). José kan ryaʼon wä chwäch ran, chë ma njeʼ ta qa kʼa jun ixöq ri ya kʼlan chik, rma rtaman ri xuʼij Jehová chkë ri naʼäy taq winäq ri yejeʼ pa jardín de Edén, Adán y Eva (Génesis 2:​24).

Tqatzʼetaʼ ri nuʼij, Hechos 16:3 ri ntzjon chrij jun chik tzʼetbʼäl, taq Timoteo majanä wä nbʼä ta rkʼë Pablo rchë yerbʼechʼaʼej ri congregaciones, Pablo xkʼwaj al Timoteo rchë nbʼan circuncidar. Ye kʼa chpan ri versículo 4, nqatamaj chë taq xeʼapon pa taq tinamït xkijäch «ri decretos chrij ri xkichʼöbʼ ri apóstoles y ancianos, ri ye kʼo Jerusalén». Chpan ri decretos riʼ, nuʼij chqä chë yë ri cristianos yechaʼö we nkiʼän o ma nkiʼän ta circuncidar kiʼ (Hechos 15:​5, 6, 28, 29). Ye kʼa ¿achkë rma Pablo, xuʼij chë kan nkʼatzin nuʼän circuncidar riʼ Timoteo? «Rma ri judíos ri ye kʼo wä pa taq tinamït riʼ, chqä rma kitaman chë rtat Timoteo griego». Pablo xuʼij chë ma nrajoʼ ta yersök o yertzäq ri nkʼaj chik. Chqä, Pablo xrajoʼ chë ri cristianos ma tkisök ta kiconciencia nkʼaj chik (2 Corintios 4:2; 1 Corintios 9:​19-​23).

Pablo y Timoteo kan xtamatäj kiwäch, chë ryeʼ kan kiʼ riʼ wä kinaʼoj. Ri ntzjoj chpan Romanos 14:​15, 20, 21 y 1 Corintios 8:​9-​13; 10:​23-​33, chpan ri textos Pablo xkʼüt chë ryä kan nchpü wä chkij ri cristianos chë ütz wä yetzʼet rma Dios, chqä más xtzjon chkij ri majanä kuw ta kiʼ conciencia. Pablo xuʼij ya riʼ chrij Timoteo: «Rma majun ta chik jun kʼo wkʼë achiʼel rnaʼoj ryä, rma ryä kan nchʼpü chiwij rïx. Rma ri nkʼaj chik xa yë ri nkajoʼ ryeʼ nkikanuj y ma yë ta ri nrajoʼ Jesucristo. Ye kʼa rïx itaman chë ryä kan ütz yetzjon chrij, rma ryä kan rkʼë ronojel ran xirtoʼ rchë xqatzjoj ri ütz taq rtzjol, achiʼel nuʼän jun kʼajol rkʼë rtat» (Filipenses 2:​20-​22). ¡Re kaʼiʼ cristianos reʼ, kan jaʼäl ejemplos nkiyaʼ qa chqawäch! Ma xkikanuj ta ri nkajoʼ ryeʼ, tapeʼ ma jun ta jun pixaʼ ri ntzjon chrij riʼ, ryeʼ xkikʼän kinaʼoj chrij Jehová,y chqä chrij Jesucristo, taq kʼo xkichaʼ xkiʼän pa kikʼaslemal, ronojel mul xkiquʼ kij nkʼaj chik.

Komä tqaquʼ rij Jesucristo, ryä xyaʼ qa jun ütz ejemplo chqawäch, chrij ri ütz rnaʼoj xuʼän kikʼë nkʼaj chik. Pa Sermón del Monte, Jesús xernataj jojun mak ri kʼo chë ma yeqaʼän ta, rma riʼ tqaquʼ na ri nqanaʼ chqä ri nqarayij (Mateo 5:​21, 22, 27, 28). Achiʼel ri ejemplos xkiyaʼ qa—José, Pablo, Timoteo chqä Jesús—tapeʼ majun ta jun pixaʼ, chrij ri xkajoʼ xkiʼän ryeʼ ronojel mul xkajoʼ xkiʼän ri nqä chwäch Dios, ryeʼ xkinmaj ri pixaʼ xuʼij Jesús ri kʼo más rqʼij: «Tawajoʼ Jehová ri aDios rkʼë ronojel awan, chqä Keʼawajoʼ ri winäq achiʼel nawajoʼ qa awiʼ rït» (Mateo 22:​36-​40).

Ri cristianos ri ye kʼo pa qaqʼij komä

Kantzij na wä chë le Biblia, ma tqatzʼët ta chë achiʼel jun wuj ri xa kipixaʼ ri winäq kʼo chpan, ma tqayoʼej ta chë nuʼij chqä jontir ri kʼo chë nqaʼän chqä ri ma ütz ta nqaʼän. Tapeʼ majun ta jun pixaʼ ri kan chöj nuʼij chrij ri nqajoʼ nqaʼän, ri nqä chwäch Jehová ya riʼ nqaʼän ri ütz ntzʼët ryä, reʼ ntel chë tzij chë nqʼax chqawäch achkë nqä chwäch Jehová chë nqaʼän, pa rkʼexel chë ronojel mul nuʼij chqä ri kʼo chë nqaʼän (Efesios 5:​17; Romanos 12:2). ¿Achkë rma Jehová kan nqä chwäch we ke riʼ nqaʼän? Rma nqajoʼ chë ryä kiʼ rkʼuʼx nuʼän ma nqayaʼ ta rqʼij ri nqajoʼ röj, kan janiʼ na nqatyoxij rajowabʼäl y nqajoʼ nqakʼän qanaʼoj chrij, we nqaʼän riʼ nqakʼüt chë kʼo qa naʼoj (Proverbios 23:15; 27:11). Chqä ma tqamestaj ta jontir ri achkë yeqaʼän, we nqakʼän qanaʼoj chpan le Biblia xtqrtoʼ chë más jnan nuʼän qawäch rkʼë Dios chqä ma chaq bʼa ta xtqïl qayabʼil.

Tqatzʼetaʼ achkë rbʼanik nqasmajij re naʼoj reʼ pa qakʼaslemal.

Taq nqachaʼ achoq chij nqkʼastan wä

Tqanaʼ che rä chë jun kʼajol, najin nuquʼ chë nlaq jun álbum chë música. Ri rkʼoxan chrij ri álbum kan nqä chwäch, ye kʼa ri ma ütz ta ntzʼët ya riʼ ri nuʼij chrij riʼ álbum, ntzjon tzʼil taq tzij chrij ri sexo. Chqä rma chë taq ri artista nuʼän grabar ri canciones riʼ kan rkʼë ryowal y rkʼë chʼaʼoj nuʼän wä riʼ. Rma ri kʼajol riʼ kan nrajoʼ Jehová, kan kʼo rqʼij chwäch ri nquʼ chqä ri nunaʼ Jehová. Ye kʼa ¿achkë rbʼanik nutzʼët ryä ri achkë ri qäs nqä chwäch Jehová, chrij ri nuchaʼ ri achkë nrajoʼ nkʼoxaj?

Ri xtzʼibʼaj ri apóstol Pablo chpan ri wuj Gálatas, ntzjoj ri kʼïy bʼanobʼäl ri nrayij ri chʼakulaj chqä ri naʼoj ri yewachin rkʼë ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios. Rkʼë jbʼaʼ qataman achkë naʼoj ri ye kʼo rkʼë ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios: Ya riʼ ri yajowan, kiʼ akʼuʼx naʼän, njeʼ uxlanen awkʼë, yakochʼon, ütz anaʼoj naʼän kikʼë ri nkʼaj chik, naʼän utzil chkë, nakʼüt chë akʼuqbʼan akʼuʼx chrij Dios, chë ma qʼaqʼ ta ajolon chqä chë naqʼïl awiʼ.Ye kʼa ¿Achkë bʼanobʼäl yeqaʼän ri nqakʼüt chë xa yë ri nrayij qachʼakul ya riʼ nqajoʼ nqaʼän? Pablo xuʼij: «Ye kʼa, ri rbʼanobʼal ri chʼakulaj kan yeqʼalajin, y ya riʼ ri tzʼil taq bʼanobʼäl, ri nakʼwaj jun kʼaslemal ri ma chʼajchʼöj ta, ri majun chik akʼixbʼal ta rchë yeʼaʼän itzel taq bʼanobʼäl, ri nayaʼ kiqʼij tyox, ri naʼän itzinïk, ri naʼän akʼulel chkë ri winäq, ri naʼän chʼaʼoj kikʼë, ri itzel nanaʼ chkë xa rma ri najin nkïl, ri kan chanin nkatäj ayowal, ri chaq chʼaʼoj nawajoʼ, ri naʼän chë ri winäq ma jnan ta nuʼän kiwäch, ri yeʼamöl winäq rchë nichʼër äl iwiʼ rkʼë ri kantzij, ri itzel nanaʼ che rä jun winäq xa rma ri achkë kʼo rkʼë, ri qʼabʼarïk, ri nmaqʼij ri akuchï ma nkiqʼïl ta kiʼ ri winäq y bʼanobʼäl achiʼel riʼ Nyaʼ rtzjol chiwä, achiʼel ya nbʼin wä pä chik chiwä, chë ri yebʼanö re bʼanobʼäl reʼ ma xkeʼok ta chpan Rqʼatbʼäl Tzij Dios» (Gálatas 5:​19-​23).

Tqatzʼetaʼ ri xuʼij pa rkʼisbʼäl: «bʼanobʼäl achiʼel riʼ». Pablo ma xuʼij ta jontir ri nkowin nbʼix che rä, ri nrayij qachʼakul. Ma rma ta ya riʼ nqkowin nqaʼij: «Le Biblia nuyaʼ qʼij chwä chë yikowin nbʼan ri nrayij nchʼakul, xa xuʼ ma nbʼan ta ri tzʼibʼatäl qa. Kantzij na wä, jontir ri nqskʼin rwäch le Biblia, nkʼatzin nqatamaj achkë bʼanobʼäl ütz y achkë bʼanobʼäl manä, tapeʼ ri bʼanobʼäl riʼ majun ta chpan ri xtzʼibʼaj Pablo». Ri nkajoʼ nkiʼän ri bʼanobʼäl ri majun ta xbʼix chrij riʼ, ye kʼa ri bʼanobʼäl ri «xa ye jnan rkʼë nkʼaj chik», ma xtkikʼül ta ri utzil ri xtyaʼ Rqʼatbʼäl Tzij Dios.

Rma riʼ nkʼatzin nqatzʼët chqä nqatamaj achkë riʼ ri nqä chwäch y ri ma nqä ta chwäch Jehová. ¿Kan kʼayewal nqaʼän riʼ? Tqabʼanaʼ che rä chë a Doctor nuʼij chawä chë nkʼatzin natäj más fruta y verdura, ye kʼa ma ütz ta natäj pasteles, helados y nkʼaj chik achiʼel riʼ. ¿Kan kʼayewal naʼij chë ma jnan ta natäj jun pan rkʼë jun helado? Tqanataj jmul chik ri naʼoj ri yewachin rkʼë ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios chqä ri bʼanobʼäl ri chʼakulaj kan yeqʼalajin: ¿y achkë nqaʼij chrij ri música ri xqatzjoj pa naʼäy? Kantzij na wä chë ri música riʼ ma nukʼüt ta chë yajowan, ütz anaʼoj naʼän, chqä chë naqʼïl awiʼ, y ri nkʼaj chik naʼoj ri yewachin rkʼë ri loqʼoläj rchqʼaʼ Dios. Ma nkʼatzin ta chë kan njeʼ na jun pixaʼ chë nuʼij chë ri música nqakʼoxaj, nqä o ma nqä ta chwäch Jehová. Kan ke riʼ chqä nqkowin nqaʼij chkij ri yeqaskʼij, ri yeqatzʼët chpan ri películas, ri videojuegos, ri páginas pa Internet y ri programas rchë televisión, etc.

RI RBʼANIK NAWAQ AWIʼ

Le Biblia nuyaʼ naʼoj chrij ri rbʼanik nawäq awiʼ. Ri naʼoj riʼ nkʼatzin che rä jun cristiano, taq nquʼ rchë ütz nqʼalajin y ütz nunaʼ ri rbʼanik rweqon riʼ. Taq jun winäq kan tzij nrajoʼ Jehová, ntzʼët chë taq nkʼatzin nuwäq riʼ, ma nuʼän ta ri nqä chwäch ryä y nuʼän ri nqä chwäch Jehová. Achiʼel qatzʼeton pä, Jehová ma ryaʼon ta jun pixaʼ chrij ri xa bʼa chkë nqä chqawäch nqaʼän, ya riʼ ma ntel ta chë tzij chë ryä ütz nutzʼët xa bʼa chkë ri nqajoʼ nqaʼän. Ri tzyäq yejalatäj xa bʼa achkë lugar yït kʼo wä, ya riʼ nbʼanatäj chqä chpan ri tinamït akuchï yat kʼo wä. Ye kʼa Jehová nuyaʼ naʼoj che rä rtinamit ajän y xa bʼa akuchï kʼo wä.

Achiʼel nuʼij chpan, 1 Timoteo 2:​9, 10: «Ke riʼ chqä ri ixoqiʼ, ryeʼ kʼo chë ütz kitzyaq nkiksaj, nkʼatzin nkitzʼët na achkë rbʼanik nkiwäq kiʼ, ye kʼa ma tqʼax ta rwiʼ nkiʼän che rä, y ma tkiksaj ta oro taq nkipachʼuj kiwiʼ o perlas o tzyäq ri kan nüm kajäl, xa más ütz nqʼalajin chkij chë yekiʼän ütz taq bʼanobʼäl, achiʼel nkiʼän ri ixoqiʼ ri nkiʼij chë nkiyaʼ rqʼij Dios». Ke riʼ chqä chkë jontir ri cristianos, ryeʼ nkʼatzin nkitzʼët achkë nkiquʼ ri winäq chkij ri rbʼanik nkiwäq kiʼ rma ryeʼ nkiyaʼ rqʼij Dios. Kan kowan rejqalen chë jun cristianos nuquʼ rij ri rbʼanik nuwäq riʼ, taq ntzjon kikʼë ri winäq chrij ri ütz taq rtzjol chrij Dios (2 Corintios 6:3). Ri kantzij cristiano ma xa xuʼ ta nquʼ qa rij ryä, taq nrajoʼ nuʼän o nuksaj ri nqä chwäch, pa rkʼexel riʼ xa nuquʼ achkë rbʼanik ma yertzäq ta ri nkʼaj chik (Mateo 18:6; Filipenses 1:​10).

We jun cristiano nutzʼët chë xa rma rbʼanik nuwäq riʼ nutzäq jun chik, ütz nukʼon rnaʼoj chrij ri apóstol Pablo y naʼäy nuquʼ kij nkʼaj chik, chwäch ri nqä chwäch ryä. Pablo xuʼij: «Tikʼamaʼ inaʼoj chwij, kan achiʼel nbʼän rïn ri nkʼän nnaʼoj chrij Cristo» (1 Corintios 11:1). Y taq xtzjon chrij Jesús, xuʼij reʼ: «Rma nixta ri Cristo xuʼän ri nqä chwäch ryä». Kan xqʼalajin ri achkë xrajoʼ nkʼut chkiwäch ri cristianos: «Ye kʼa röj, ri kuw rbʼanon ri qakʼuqbʼäl kʼuʼx, kʼo chë nqaköchʼ ri ma ütz ta yekiʼän ri ma kuw ta rbʼanon ri kikʼuqbʼäl kʼuʼx, y kʼo chë ma yë ta ri nqä chqawäch röj nqaʼän. Rma riʼ, chqajujnal röj tqabʼanaʼ ri nqä chkiwäch ri nkʼaj chik rchë kʼo utzil nkïl chqä rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx» (Romanos 15:​1-3).

Tqatamaj nqayaʼ qawäch chkij ri yebʼanatäj

¿Achkë rbʼanik nqatamaj achkë nqä chwäch Jehová taq ryä majun ta rbʼin chrij ri nqajoʼ nqaʼän? Taq röj nqaskʼij le Biblia ronojel qʼij chqä nqanukʼuj y nqaquʼ rij ri xqaskʼij nqatamaj achkë kʼo chë nqaʼän. Ya riʼ kan ütz najin nqaʼän tapeʼ ma chanin ta xtqatzʼët. Achiʼel nbʼanatäj rkʼë jun ti akʼal taq najin nkʼïy, ke riʼ chqä nbʼanatäj rkʼë ri etamabʼäl chrij Dios eqal eqal xtkʼiyär tapeʼ ma nqatzʼët ta. Rma riʼ ma tikʼo ta qakʼuʼx y ma itzel ta tqanaʼ, taq nqatzʼët chë ma kʼïy ta nkanaj qa pa qajolon, tapeʼ nqatäj qaqʼij nqaʼän riʼ. We xa xuʼ nqayaʼ qʼij chë nqʼax ri tiempo, ma yojurtoʼ ta rchë nqatamaj achkë nqä chwäch Dios chë nqaʼän. Achiʼel qatzʼeton pä nkʼatzin nqaksaj ri tiempo rchë nqanukʼuj le Biblia chqä nqatamaj nqasmajij chpan qa kʼaslemal achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta (Hebreos 5:​14).

Rkʼë rpixaʼ Dios nqakʼüt we nqanmaj rtzij, rkʼë rnaʼoj Dios nqakʼüt chë kʼo qakʼuqbʼäl kʼuʼx chqä nqarayij nqaʼän ri nqä chwäch ryä. Taq más nkʼiyär qatamabʼal chrij Jehová chqä chrij ri rkʼajol, más nqajoʼ nqakʼän qanaʼoj chkij y taq kʼo nkʼatzin nqachaʼ nqaʼän pa qa kʼaslemal xtqatzʼët achkë nuʼij le Biblia y achkë rbʼanik nchʼobʼon Dios.Taq nqatzʼët chë Jehová kan kiʼ rkʼuʼx rkʼë ri ye qaqän, röj chqä kan kiʼ qakʼuʼx tqanaʼ.

[Achbʼäl]

Tapeʼ ri tzyäq njalatäj xa bʼa akuchï lugar yoj kʼo wä, nkʼatzin nqakʼän qanaʼoj chrij ri nuʼij le Biblia taq nqajoʼ nqawäq qiʼ.