Aw minnu ye denmisɛnw ani kretiɛnw ye— aw bɛ tutigɛbaga basigilenya filɛ ni ɲɛ jumɛn ye?
1 “I ka kamalenw bɛ na i yɔrɔ la...i ko kɛnɛbonda la ngomi.” (Zab.110:3) Nin kirayakuma b’a jira ko denmisɛn dɔw bɛna a bɔ u yɛrɛ la ka baara kɛ Jehowa ye. Jehowa bɛna o denmisɛn kɛlɛbolo bila ka baara kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ kɛ ale ye waati ɲɛnatɔmɔnen dɔ kɔnɔ. Bibulu tɛmɛsira in daminɛ b’a faranfaasi ko o waati ye sisan de ye ni Jehowa bɛna a ka “Kɛlɛbolo” jira kɛnɛ kan. Ɲati jumɛn bɛ “ngomi” la dɛ? Jehowa ye ngomi sɛbɛ-sɛbɛ da walisa binw ni jiriw ka ɲɛnamaya ani u ka nɛɛma sɔrɔ cogo min na, a ye ngomi kɔrɔma fana di walisa o ka ɲɛnamaya ani nɛɛma di mɔgɔw ma tilenneya kɔngɔ ni minɔgɔ bɛ minnu na. An hadamaden ɲɔgɔnw magoba bɛ Alako la. Yala o b’aw bila ka fɛɛrɛw ɲini walisa ka tutigɛbagaya baara ta ka dɔ fara aw ka Masaya waajulibaaara kan wa?
2 Tutigɛbagaya baara ni a filɛcogo don: Tutigɛbagaya hakilila bɛ bɔ dusukun cogoya de la, wa a bɛ sɛnɛ de. Misali la, tutigɛbagaya hakilila sinsin ka di du kɔnɔ min bɛ Masaya kunkankow bila jɔyɔrɔ fɔlɔ la ani bangebagaw bɛ dusu don u denw kɔnɔ walisa olu ka don waati-dafalen cidenyabaara la. Balimamuso dɔ y’a fɔ ko: “Bangebaga caman b’a latigɛ u denw bɛna baara min kɛ ni u kɔrɔbayara, a kɛra dɔnkilida ye wo walima balɛ dɔn, u bɛ sɔrɔ ka wuli ka denw dege o la kabini olu fitini. Ne bamuso ye o de kɛ ni ne ye tigitigi. Ka ne si to dɔgɔkun fila la, a tun bɛ taa ni ne ye kretiɛn lajɛw bɛɛ la ani forobaara la. Ka ne si to san naani na, ne ba y’a fɔ ko ne sera waajulikɛ ye n kelen na . . . San 1946, tilema waati la, ne batise la jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ jamalajɛba la min kɛra Klewelandi, Ohio (Lamɛriki jamana na). Hali ni ne si tun ye san wɔɔrɔ dɔrɔn de ye, ne ye n yɛrɛbakun dili min kɛ Jehowa ma, ne tun y’a ŋaniya k’o matarafa. O tilema la, ne ye tutigɛbagaya baara kɛ, o tun ye ne siɲɛ fɔlɔ ye. Bangebagaw, yala aw bɛ se ka balimamuso bamuso ladege wa? An k’a filɛ fana Dawuda min bɛ waati-dafalen cidenyabaara la san caman filɛ nin ye, ale ye min fɔ a bangebagaw ko la minnu tun ye tutigɛbagaw ye: “U ma deli ka ne diyagoya ka kɛ tutigɛbaga ye, nka an ka denbaya kɔnɔmɔgɔw tun bɛ tutigɛbagaya baara kɛ ɲɔgɔn fɛ, o jɛɲɔgɔnya ni kow cogoya tun ka di anw ye kosɛbɛ, o ye dusu don ne kɔnɔ k’o ɲɔgɔn kɛ. Bangebagaw yala aw bɛ kow sigi senkan walisa o ɲɔgɔnna ka ye aw ka sow kɔnɔ wa?
3 Kafo lakɔlɔsibaga kumana denbaya dɔ ka cɛsiriw kan walisa du kɔnɔ mɔgɔw ka tutigɛbagaya baara kɛ. A y’a fɔ ko: “Balimamuso min si ye san tan ni duuru ye, o y’a fɔ Itire dugu kafo ka jamalajɛ la k’ale bangebagaw bɛ ale ka tutigɛbagaya filɛ ale ka jɔyɔrɔ ye denbaya kɔnɔ. Ni denbaya ka kow boloda waati sera, bangebagaw b’a ka tutigɛbagaya baara jate o kɔnɔ.” Ni balimamuso dɛsɛra a ka tutigɛbagaya baara la, a b’o filɛ i ko a dɛsɛra ka du ko dɔ kɛ. A y’a fɔ ko “ o kosɔn, dusu bɛ don ne kɔnɔ tuma bɛɛ walisa ne ka tutigɛbagaya baara matarafa.” Yala aw ka denbaya bɛ se ka o fana kɛ wa?
4 Ko damadɔ minnu bɛ se ka mɔgɔ bali ka kɛ tutigɛbaga basigilen ye: Tutigɛbagaya tɛ taa dusu min kɔ, laala aw y’o don aw yɛrɛ la, nka degun dɔw bɛ aw kan ɲɛnamaya kɔnɔ, a bɛ i ko olu ni tutigɛbagaya baara tɛ taa ɲɔgɔn fɛ. Misali la, mɔgɔ dɔw ye du den fɔlɔ ye ani u ka kan ka jɔ ni du musakaw ye ni u fa tɛ yen walima ni a tɛ baara la. Dɔ wɛrɛw b’a miiri ko wajibi don olu ka denw sɔrɔ walisa du tɔgɔ kana tunu, i ko u somɔgɔw b’a fɛ a ka kɛ cogo min na. Dɔ wɛrɛw fana bɛ u yɛrɛ ɲininka olu bɛna se ka jɔ ni u yɛrɛ ye cogo min na ni u kɛra tutigɛbaga basigilenw ye. An ka o kow kele-kelen jateminɛ ani k’a lajɛ an bɛ se ka u filɛ ni ɲɛ min ye.
5 “Ne ye an ka du den fɔlɔ ye ani sigi kɛlen bɛ ni a ye ko ne ka jɔ ne fa jɔyɔrɔ la.” Tiɲɛ don ko:“ farafina, . . ni mɔgɔ kɔrɔla, i denw de bɛ jɔ ni i ye. Kun jɔnjɔn min bɛ den-caman-sɔrɔ la fantan jamanaw la, o ye ko denw bɛna jɔ ni bangebagaw ye ni u kɔrɔla. Hali fɛn tɛ mɔgɔ minnu bolo, olu bɛ den caman sɔrɔ, bawo u b’a fɔ u yɛrɛ kɔnɔ ko ni denw cayara, u bɛɛ tɛna sa, dɔw na se ka kɔrɔbaya ka jɔ ni olu ye.”(Orobɛr Landisi ka kuma don; ale ye misiyɔnɛri ye farafinna jamana dɔ la) Yesu tun ye den fɔlɔ ye. Laala a ye dɛmɛ don a ka somɔgɔw ye, bawo a bɛ i ko Yusufu sara Yesu ɲɛ. Nka, yala tutigɛbagaya nege min bɛ aw la, aw y’o kɛ denbaya kunkanko ye sanni aw ka o kɛ aw tɔgɔlako ye wa? Ko kɛlen caman b’a jira ko ni denbaya bɛɛ lajɛlen y’i cɛsiri ka denbaya kɔnɔ mɔgɔ kelen walima mɔgɔ caman dɛmɛ u ka tutigɛbagaya baara kɛ, o ko bɛ ɲɛ sɔrɔ, ani o bɛ hɛrɛ lase denbayaw ma fana.
6 Balimakɛ Kozo sato min bɛ Zapɔn jamana na, muso kelen ni den fila b’ale bolo. Denw bɛ lakɔlisobaw la. A ka baro senfɛ ni u ye, a y’a jira u la ko ale ye maakɔrɔ ye minkɛ jɛkulu kɔnɔ, ale b’a fɛ kosɛbɛ ka kɛ misali ɲuman ye. Mun latigɛra? A tun bɛ baara min na barada dɔ la, a ye o jɔ. O barada la a tun bɛ lɛrɛ segin baara de kɛ tile kɔnɔ. O kɔ a ye a yɛrɛ ka baara daminɛ. A bɛ mun kɛ? Tile naani dɔgɔkun kɔnɔ, lɛrɛ damadɔ kɔnɔ a bɛ yaala ka zurunali kɔrɔw ɲini, ani papiye suguya wɛrɛw , a bɛna minnu feere mɔgɔw ma minnu bɛ fɛn wɛrɛw dilan ni papiye kɔrɔw ye. Ani sɔgɔma o sɔgɔma, u ka denbaya mɔgɔ naani bɛ lɛrɛ kelen walima o ɲɔgɔnna kɛ zurunali kɔrɔw tali la ka taa u fere. O kɛli ani dɔbɔli u ka musakaw la, o kɛra sababu ye balimakɛ Sato bɛ se ka tutigɛbaga basigilen baara kɛ ani a den fila fana ye tutigɛbagaya kɛ u ka kutilenna ye.
7 “Ne bangebagaw b’a fɛ ne ka denw sɔrɔ walisa du tɔgɔ kana tunu.” Siga kɔni t’a la ko densɔrɔ ye Ala ka dugawu ye. (Zab. 127:3) Bonya don filannan tɛ min na, mɛlɛkɛw ma min sɔrɔ. Mat. 22:30) Nka bi, densɔrɔ tɛ baara kɛrɛnkɛrɛnnen ye Jehowa ye min di cikan ye a ka jamakulu ma. O bɛɛ n’a ta, a ye densɔrɔ bonya di mɔgɔ furulenw ma ni denko ka di u ye. O la sa, kretiɛn furulen minnu b’a fɛ ka den sɔrɔ, mɔgɔ man kan ka olu kɔrɔfɔ; kɔrɔfɔ mankan ka kɛ fana kretiɛnw na minnu ye u yɛrɛ minɛ den sɔrɔli la. Nka, taabolo min tun bɛ Nuhu denw ni u musow la sanni jiba ka na [Yesu ye o waati min sanga ni an ka bi donw ye], o bɛ an hakilijakabɔ kun bɔ.
8 Baara kɛrɛnkɛrɛnnen tun bɛ Nuhu ni a denkɛ saba bolo ka kɛ sanni jiba ka na. Dakabana kurunba dilanni ani waajuli baara sen bɛ u ka baara la. (Gen. 6:13-16; 2 Piɛ. 2:5) Tuma min na Jehowa ye cikan di u ma kurunba dilanni na, a bɔlen bɛ a fɛ ko Nuhu denw tun ye muso furu kaban. (Gen. 6:18) An t’a dɔn tigitigi kurunba dilanni ye waati hakɛ min ta, nka a bɔlen b’a fɛ ko u ye san tan caman kɛ a la. An bɛ se k’a ye ko sanni jiba ka na, Nuhu denkɛw ma den sɔrɔ. Ciden Piɛrɛ y’a fɔ ko ‘mɔgɔ segin ye ji cɛtigɛ ka kisi,’ o kɔrɔ ye cɛ ni muso furulen naani, den tun tɛ u cɛ la. (1 Piɛ. 3:20) Nuhu denkɛw ka densɔrɔbaliya bɛ se ka kɛ kun fila de ye. A fɔlɔ ye ko: k’a masɔrɔ jiba ka halakili surunyara, Ala ye baara di u ma min ni baara wɛrɛ tɛ taa ɲɔgɔn fɛ. A filannan ye ko a ka ca a la u tun t’a fɛ ka denw sɔrɔ diɲɛ kɔnɔ k’a sɔrɔ “mɔgɔw kɔnɔna juguya tun ka bon dugukolo kan, ko u kɔnɔ miirili si tun tɛ foyi ye ko jugu dama kɔ, don o don,” diɲɛ min “falen bɛ ... farinya kow la.” (Gen. 6:5, 13) An t’a fɛ ka fɔ ko Nuhu denw n’u musow ye sira min ta sanni jiba ka na k’o kɛra walisa ka sira jira mɔgɔ furulenw na bi dɛ, nka daliluw don, jatɛminɛ bɛ se ka kɛ minnu kan an ka densɔrɔ ni an ka densɔrɔbaliya la.
9 “Ne na se k’an ka warikomago ɲɛnabɔ cogo di ka ne to waati dafalen cidenyabaara la?” Nin ko la, a ka ɲi an k’a lajɛ min fɔlen bɛ barokun kɔnɔ, n’a tɔgɔ ye ko “tutigɛbaga ka baara: a kɛra e kama wa?” O barokun bɛ san 1998 Zuluyekalo An ka Masaya ka Cidenyabara kɔnɔ. A ɲɛ 3nan na an b’a kalan ko: “Tiɲɛ don ko jamana caman na, waati hakɛ min bɛ kɛ baara la dɔgɔkun o dɔgɔkun walisa ka magoɲɛ wari sɔrɔ, dɔ de bɛ fara o kan san o san. O bɛɛ la, balima yirika ye tutigɛbagaw ye kabini san tan-tan caman na, wa Jehowa b’u kɔkɔrɔdɔn ka taa’ fɛ. Taɲɛ sɔrɔli tutigɛbaga ka baara la, o tɛ ɲɛ limaniya ni yɛrɛ di hakilina kɔ (Mat. 17:20). Zaburu 34:11 b’an hakili jɛya a la ko:“ Jehowa ɲinibagaw tɛna dɛsɛ koɲuman si la”. Mɔgɔ o mɔgɔ bɛ don tutigɛbaga ka baara la, o tigi ka d’a la ko Jehowa na a magow ɲɛ. A b’o de kɛ kabini kelen tutigɛbaga kantigiw ye diɲɛ yɔrɔ bɛɛ la! (Zaburu 37:25).”
10 Misali la, Azi gun woroduguyanfan jamana dɔ la, balimamuso dɔ bɛ yen denmisɛn don. A ye masaya kunkankow bila kow bɛɛ ɲɛ a hakili la. A ye waatidafalen cidenyabaara kanu. O jamana na, baaraw fanba bɛ tile wɔɔrɔ walima wolonwula de ta dɔgɔkun o dɔgɔkun, wa i bɛ baara kɛ tile kuuru. A tilalen kalan na uniwɛrsite la, a fa, o min tun tɛ Jehowa seere ye, o tun sigilen bɛ n’a ye a ka wari caman sɔrɔ ka na denbaya kɔnɔ. Nka k’a masɔrɔ a ka di a ye kosɛbɛ ka tutigɛbagaya baara kɛ, a donna baara la min tɛ a ka tile bɛɛ ta, ka tutigɛbagaya baara daminɛ. A fa dimina, k’a bagabaga k’ale bɛna balimamuso ka minɛnw cɛ k’u fili kɛnɛma. Sobon ye juru kari fa kan na kosɛbɛ minkɛ , o tun sigilen bɛ n’a ye ko ale denmuso bɛn’a ka juruw bɛɛ sara ka ban. An balimamuso dɔgɔkɛ tun bɛ ka kalankɛ uniwɛrsite la, fa ka juruw kɛra sababu ye o ka uniwɛrsite sara ma sɔrɔ. A dɔgɔkɛ ye layidu ta a ye ko ni a y’ale dɛmɛ, ale bɛna jɔ ni denbaya ye n’a nana baara sɔrɔ. Balimamuso dusukun tilara a balimakɛ ni a ka tutigɛbagaya baara kanuya cɛ. A kɛlen ka jateminɛ sɛbɛ kɛ kow kan minkɛ, balimamuso y’a latigɛ ka tɛmɛ ni a ka tutigɛbagaya baara ye, ka to ka baara wɛrɛ ɲini. A ka delili jaabira, a ye baara ɲumanba sɔrɔ, min b’a to a bɛ se k’a ka sokɔnɔmɔgɔw dɛmɛ ani a balimakɛ wariko ta fan fɛ, ani a bɛ se ka tɛmɛ ni a diyanyeko fɔlɔ ye, tutigɛbagaya baara.
11 N’i y’a sugandi, i bɛ nafa minnu sɔrɔ: Mɔgɔ minnu bɛ kɛ tutigɛbaga basigilenw ye, olu bɛ nafa caman sɔrɔ. An k’an balimamuso san 32 musogana Kristiana ka ko lajɛ. A kɛra tutigɛbaga basigilen ye Nizeria jamana kan. San kɔnɔntɔn tɛmɛnen kɔ tutigɛbagaya la a y’a fɔ ko: “Ne ye n ka dannaya da Jehowa kan, ale min y’a fɔ ka jɛya an ye ko ale tɛna a ka baarakɛlaw fili abada. Ne dalen bɛ a ka layidu la. Jehowa jɔlen bɛ ni ne magomafɛnw ni ne ka alako ye. Fa ɲuman don min tɛ ban ka mɔgɔ sɔn. Misali la, ne taara tutigɛbagaya baara kɛ yɔrɔ la weleweledala dɛsɛba bɛ yɔrɔ min na. Hali ni yɔrɔ cogoyaw tun ma ɲi tuma dɔw la, ne ye n dege yen ɲɛnamaya kɛcogoya la. U ye ne lada dɔgɔtɔrɔso la ka bana to ne la min tɔgɔ ye ko typhus, ne tun bɛ jɛkulu min na fɔlɔ-fɔlɔ, o balimaw nana ne kɛrɛfɛ. Waati-dafalen cidenyabaara ye ne wasa kosɛbɛ. Ka baara kɛ ni fɛn bɛɛ Dabagaba ye ani balima caman ye diɲɛ mumɛ kɔnɔ, o ye ne bolo bonyaba de ye. Ne bɛ denmisɛn caman ye u dusu tiɲɛnen bɛ ani jigiya t’u la k’a sababu kɛ kow ye minnu bɛ ka kɛ u lamini na. Ne kɔni, kun bɛ ne ka ɲɛnamaya la; ne bɛ sini filɛ ni dannaya ye. Ne b’a dɔn ko ni mɔgɔ gɛrɛla Jehowa la, o de ye an ka gɛlɛyaw ɲɛnabɔcogo bɛɛ la ɲuman ye bi.”
12 Jehowa seere denmisɛn dɔ bamuso ye dusu don a kɔnɔ a ka to ka tutigɛbaga farankanya kɛ a ka san saba kalan kɔnɔna na k’a to lakɔlisoba la. Bamuso yɛrɛ ye tutigɛbaga ye. Siɲɛ caman a y’a fa deli o k’a to ale ka kɛ tutigɛbaga basigilen ye ni a ye a ka diplomu sɔrɔ. Fa tun tɛ Jehowa seere ye. Nka a fa y’a wajibiya ka taa lise la. A ka lakɔlikaramɔgɔ ye a kɔrɔfɔ ko a timinan ka di waajuli baara fɛ kɔnze waatiw la k’a sɔrɔ a bɛ se ka labɛnw kɛ o waati kɔnɔ walisa a ka ɛkizamɛn sɔrɔ ka don uniwɛrsite la. Nka k’a sɔrɔ a ma sigi n’a ye, u ka ɛkizamɛn kɔnɔ ɲininkali caman tun bɛ Bibulu kan. O la , a ye kalanden caman dan. O kɔ a ye kalan dɔ ɲɛnatɔmɔ uniwɛrsite la min bɛ a to a ka se ka waati sɔrɔ ka tutigɛbaga basigilen baara kɛ. A tun bɛ Bibulu-kalan caman kɛ. Bibulu-kalan naani tun bɛ kɛ wuladaw fɛ ni a ka jɛkulu kɔnɔ balimamuso dɔw cɛw ye. O cɛw fila ye batɛmu ta kɔfɛ.
13 Denmisɛnw, Waajulikɛla ka kitabu b’a fɔ aw ye ko aw ka aw hakili to [sisan], aw Dabaga Ba la aw ka kamalenya waati la. (Ecl. 12:3) A bɛ se ka kɛ ko aw ma ɲinɛ aw Dabaga Ba kɔ, nka hakilitigiya don ni aw b’a fɛ ka min kɛ sini, aw bɛ kɔn k’o labɛn kabini sisan. O kɛli walima o kɛbaliya de bɛ aw ka sini ɲɛnamaya latigɛ. N’aw nana kɔrɔbaya, aw n’aw kɔfilɛ ani laala aw na a fɔ ko ni a y’a sɔrɔ ne tun ye caman wɛrɛ kɛ ne Dabaga Ba ka baara la. A bɛ kɛ ko ɲuman ye kabini sisan ni aw y’a miiri aw b’a fɛ ka min kɛ aw ka ɲɛnamaya kɔnɔ ani aw ka kuma o ko la Jehowa ye. O de bɛna nisɔndiya di aw ma Jehowa ka baara la aw ka denmisɛnya kɔnɔ. O cogo la aw na se ka Timote denmisɛnnama ladege ale min ye san kɛmɛ fɔlɔ mɔgɔ dɔ ye—ani fana denmisɛn waa caman alaɲɛsiran bɛ minnu na bi—aw kɛlen kretiɛn ye min bɛ baara kɛ waati-dafalen na Ala ye i ko tutigɛbaga!—Kɛw. 16:1-3; 1 Thes. 3:2
[Study Questions]
1. Denmisɛnw, bonya kɛrɛnkɛrɛnnen jumɛn de bilara bi aw ɲɛkɔrɔ cidenyabaara hukumu kɔnɔ?
2. Mun bɛ se ka kɛ walisa denmisɛn k’a kuntilenna kɛ waati- dafalen cidenyabaara kɛli ye?
3. Ka kɛɲɛ ni misali dilen ye nin dakun na, mun na a bɛ denmisɛn nafa ni a ka tutigɛbagaya baara jatera ka kɛ denbaya kɔnɔ baara dɔ ye?
4. Jɔyɔrɔ jumɛnw bɛ denbaya kɔnɔ ni olu bɛ se ka tutigɛbagaya baara kɛlɛ?
5, 6. Misali jumɛnw b’a jira an na ko mɔgɔ min bɛ denbaya dayirimɛ ɲini, o bɛ se ka tutigɛbagaya baara kɛ?
7, 8. Hali n’a tɛ kɛ sariya ye mɔgɔ furulenw ma bi walima minnu b’a fɛ ka furu kɛ, Nuhu denw ni u musow ye sira min ta, o bɛ se ka an bila ka hakilijakabɔ cogo di?
9, 10. Denmisɛn min bɛ tutigɛbagaya baara kɛ, mun na o mankan ka jɔɔrɔ ni a yɛrɛ ye walima ni a ka sokɔnɔmɔgɔw ye wariko ta fan fɛ?
11, 12. I ko a jiralen bɛ misali fɔlen ninnu kɔnɔ cogo min na, Jehowa bɛ se ka mun kɛ denmisɛn ye min bɛ tutigɛbagaya baara bila jɔyɔrɔ fɔlɔ la a ka ɲɛnamaya kɔnɔ?
13. Kretiɛnw ka kan ka miiri kuntilenna jumɛn na ka sɔrɔ u ye denmisɛn ye hali sa?