“Njel to yada i nlôôha bé ba ibe to nténdéé yaga”

HILO 26 hi sôñ Matumb u ñwii 1937, mintombok mi bôlôm iba ba ba bé lôl liké, ba bé jôbôp i tison i Sydney (i Ôstrélia) mbeñel ni matôa map ma mahindi. Hala a yé ñwii wada le ba bi nyodi mu i tison i, ba bi ke mbôñgô liké li nloo 19 300 km, ba bi kil mi nonok minkoñ mimbe mi loñ. Ba bé bé bôt ba njôôñ yi ba nyéñ disi, to bôt ba minhiômôk mi yañga. Arthur Willis bo Bill Newlands ba bé ndigi njéé basañal ba ba bi yoñ makidik i kena ñañ nlam mukété kété loñ Ôstrélia.

Letee ni mamélél ma ñwii 1920, i ndék banigil Bibela i loñ Ôstrélia, i bééna lem i tééne minkoñ ni bitison bi mbaa tuye likalô. Bôt ba kété loñ ba bé ntjamak minleñ minleñ, mu i numuk mbok u u yé nkeñi kiki pes loñ Amérika yada. Ndi bilôk bikéé bi bé yi toi le banigil ba Yésu ba bé lama bok mbôgi “letee ni masuk ma ’isi,” hala wee yak kété kété loñ Ôstrélia. (Minson mi baôma 1:8) Ndi lelaa ba bé le ba yônôs i nya njok bôlô i? Ni hémle yosôna le Yéhôva a bé lama sayap biliya gwap, ba bi kit le ba ga boñ kii yosôna ba bé la.

BASAÑAL BA ÉÉ NJEL

I ñwii 1929, makoda ma Queensland ni ma hiôñk i loñ Ôstrélia ma bi bañ ngim matôa ni kak i mbus inyu sal ikété loñ. Basañal ba mban, bon ba bé luk matôa ma mu minloñ mimbe, ba tiblak matôa ngéda ma ñôbi. Basañal ba ba bi ke i ngandak bahoma het likalô li bé ngi bol yôha.

Basañal ba bé la bé bana matôa, ba bé ke ni baskô. Kiki héga, i ñwii 1932, mankéé Bennett Brickell nu a bééna 23 ñwii, a bi nyodi i tison i Rockhampton, i mbok i Queensland, a ke i hônd likalô inyu sôñ itan bahoma ba yé nonok ba ñombok i loñ. A bé a bééga bilañgat, mambot, bijek, ni ngandak bikaat i mbus baskô yé. Ngéda makôô ma baskô yé ma bé un, a bé ke ni bisu, a yik le Yéhôva a bé le a éga nye. A bi yuge baskô yé mu liké li 320 km het bôt ba bi bôk ba wo nyus malép. Mu 30 ñwii ma bi noñ ha, mankéé Brickell a ke liké li dikôô di kilô ni Ôstrélia nyensô i ngii baskô, tutus, ni matôa. Nyen a bi bôk a tééne bôt ba bisu ba bé yééne nyoo likalô, a hôla ki i téé makoda ma mondo, a yibga ni kété loñ yosô, ba tinak ki nye lipém.

YÉMBÉL MANDUTU

Ikété nkoñ isi, loñ Ôstrélia i yé i nsoñgi biloñ bi bi gwé ndik ndék bôt, téntén mukété kété yé i het ba yé ntjamak minleñ minleñ. Ndi, litén li Yéhôva li bi kit le li ga pam i tééne yak bôt ba yé haa likalô.

Basañal kiki bo Stuart Keltie ni William Torrington ba bi unda le ba bééna i nya makidik i. I ñwii 1933, ba bi yap Simpson, soso ñoñ u lisege, inyu tééne tison i Alis Springs (nu a yé ngembe loñ) likalô. Ngéda man wap litôa a bi ôbi, ni le ba bé nyégsaga i tjôô nye, mankéé Keltie​—nu a bééna kôô mbañak ni kék​—a bi kena hônd yé likalô ni bisu i ngii kamél. Biliya bi basañal bi bi num matam ngéda ba bi boma ngim nwet ndap bakén i tison i William Krik, i het minkoñ mi nsugul. I mut nu le Charles Bernardt, a bi sôk a legee maliga, a nuñul ndap yé bakén, a sal kii nsañal 15 ñwii nyetama ikété bahoma banumga ba ba bé haa ngandak ba loñ i Ôstrélia.

Basañal ba bisu ba, ba bééna ngôñ ni makénd ni mban inyu yémbél mandutu ba bé boma. Lisañ jada, mu i hônd yap ikété kété loñ i Ôstrélia, mankéé Arthur Willis bo Bill Newlands (ba di nsima i bibôdle bi ñañ unu), ba bi son njonok sonde iba inyu ke liké li 32 km, inyule banop bakeñi ba bi yilis ñoñ soso homa liboo. Ngim mangéda, ba bé yoo biibe ngandak mu kii ba bé tinde matôa map i si hiañgaa, mu kii ma bé ma sôôbe ikété lisege, ikété minsôsôgô mi ma’a, ni lisege li nsak lép. Ngéda matôa ma bé ôbi, kii lem, ba bé ke ni makôô tole ni baskô ngandak dilo inyu téé likalô i tison i bé bebee. Hok ngéda, ba bé bem bisonde inyu kôs mahôla inyu tibil matôa map. To ikété nya mandutu ini, ba bi tééda mahoñol malam. Arthur Willis a kal ngéda a bé sima bibuk bi mbamble L’Âge d’Or le: “Njel to yada i nlôôha bé ba ibe to nténdéé yaga inyu bôt Bé ba Mbôgi.”

Nlômbi nsañal wada le Charles Harris a ntoñol le mandutu a bi boma, ni i ke bahoma ba yé haa ikété loñ, ba bi boñ le a kôôge Yéhôva bebee. A kônde le: “Niñ i yé ilam kiyaga ngéda u gwé bé ngandak mambegee. Ibale Yésu nyemede a bé bebee i lal i mbédgé ngim mangéda, yak bés di nlama ba maséé i boñ nlélém ibale nson wés i mbat hala.” Hala ki nyen ngandak basañal i bi boñ. Biliya gwap gwon bi bi boñ le ñañ nlam u bol makas momasôna ma loñ, kayéle ba hôla ngandak bôt i yila batéé likalô.