ÑAÑ NLAM INOÑNAGA NI MATÉÔ

1 Kaat ñañ u niñ* i Yésu Kristô,* man David, man Abraham:

17 Tjai tjodisôna ibôdôl yak Abraham letee ni yak David di yé jôm ni dina; ibôdôl yak David letee ni ngéda maké i minkôm i Babilôn, tjai di yé jôm ni dina; ibôdôl i ngéda maké i minkôm i Babilôn letee ni yak Kristô, tjai di yé jôm ni dina.

18 Haana nyen ligwéé li Yésu Kristô li bi tagbe. I ngéda nyañ le Maria a bi yegna libii ni Yôsep, a yoñ jém ni njel mbuu mpubi,* bo ngi adba. 19 Ndi kiki nlôm* le Yôsep a bé mut telepsép, a gwés bé wéha nye nyuu i mbamba, a hek pék le a mbos* ni nye bisôsôli. 20 Ndi ngéda a bi mal hoñol i mam mana momasôna, nuna-ki! Añgel Yéhôva* i pémél nye i eem, i kal nye le: “A Yôsep, man David, u kon bañ woñi i yoñ nwaa woñ Maria i weeni, inyule i jém a nyoñ* li nlôl ni mbuu mpubi. 21 A’ gwal man munlôm, u nlama o nye jôl le Yésu* inyule a’ tohol bôt ni bibéba gwap.” 22 I mam mana momasôna ma bé tagbe inyu yônôs mam Yéhôva* a pot ni njel mpôdôl wé nu a kal le: 23 “Nuna-ki, ngond ngi yi munlôm* y’a nembee, i gwal man munlôm, b’a o nye jôl le Émanuel,” hala a nkobla le: “Nyambe a yé ni bés.”

24 Ha nyen Yôsep a bi tôde ’ilo, a boñ kiki añgel Yéhôva* i kal nye, a yoñ nwaa i nyeni. 25 Ndi a bi nañlana* bé nye letee a gwal man munlôm, Yôsep a o man nu jôl le Yésu.

2 I mbus ligwéé li Yésu i Bétléhém i Yudéa, i dilo di Kiñe Hérôdé,* nuna-ki, bayitjôdôt* ba bi lôl i pes likôl, ba pam i Yérusalem, 2 ba bat le: “Nu a ngwéé kiñe Lôk Yuda a yé hee? Inyule di ntehe hiôdôt hié ngéda di bak i likôl, jon di nlo le di ti nye lipém.”* 3 I ngéda ba bi nok hala, Kiñe Hérôdé ni bôt ba Yérusalem bobasôna ba kon woñi. 4 Ha nyen Kiñe Hérôdé a kot baéga biprisi bobasôna ni bayimbén ba litén bobasôna, a bat bo hee Kristô* a nlama gwééne. 5 Ba kal nye le: “I Bétléhém i Yudéa, inyule haana nyen mpôdôl a tila: 6 ‘We, a Bétléhém i nkoñ u Yudéa, bangomin bakeñi bape ba Yudéa ba nlama bé yoñ we kiki tison i nlôôha ntitigi, inyule i weeni nyen ñane a’ pémél, nu a’ ba ntééda litén jem Israel.’”

7 Ha nyen Hérôdé a sébél bayitjôdôt bisôsôli, a tibil yaga bat bo imbe ngéda ba bi tehe hiôdôt. 8 I ngéda a bé ep bo i Bétléhém, a kal bo le: “Kena, ni tibil yaga yéñ hisiina mañge, ngéda ni ntehe nye, ni lo ni kal me inyu boñ le yak me, me ke me ti nye lipém.” 9 I ngéda ba bi mal emble kiñe, ba yoñ njel, ndi nuna-ki, hiôdôt ba bi tehe ngéda ba bé i likôl, hi bôk bo i bisu letee hi ke hi telep i ngii homa hisiina mañge hi bé. 10 Kiki ba ntehe hiôdôt, ba kon maséé iloo hihéga. 11 I ngéda ba bi jôp ikété ndap, ba tehe hisiina mañge bo nyañ le Maria, ha nyen ba ôm maboñ ’isi, ba ti nye lipém.* Ba yoñ ki gôl ni binunumba, ôlibañ ni mire, ikété nkus wap, ba ti nye gwo kiki likébla. 12 Ndi kiki ba bi kôhna mabéhna ma Nyambe ikété eem le ba témb ha bañ yak Hérôdé, ba yoñ njel ipe inyu témb i loñ yap.

13 Kiki ba ntémb, nuna-ki, añgel Yéhôva* i pémél Yôsep ikété eem, i kal nye le: “Telep, yoñ hisiina mañge bo nyañ, ke ngwéé i Égiptô, yén ki nyoo letee me kal we le u nyodi inyule ndék ngéda, Hérôdé a’ yéñ hisiina mañge inyu nol nye.” 14 Ha nyen Yôsep a telep i nlélém u, a yoñ hisiina mañge bo nyañ, a ke i Égiptô. 15 A yén ki nyoo letee ni nyemb Hérôdé. Hala a bi yônôs i jam Yéhôva* a pot ni njel mpôdôl wé ngéda a kal le: “Me bi sébél man wem le a nyodi i Égiptô.”

16 I ngéda Hérôdé a bi tehe le bayitjôdôt ba nlôk nye, a jôp ikété hiun hikeñi, a ep bôt le ba nol bon bôlôm bobasôna ba Bétléhém ni pes mbok yé yosôna, ibôdôl i nwii ima i sôhôk isi, inoñnaga ni ngéda bayitjôdôt ba yigye nye le ba bi tehe hiôdôt. 17 Hala a yônôs i jam li bi pôda ni njel mpôdôl Yérémia nu a kal le: 18 “Kiñ i bi nôga i Rama, maéya ni ngandak minlénd. Rahel nyen a bé ee bon bé, a ngwés bé to le ba mômôs nye, inyule ba ta ha bé.”

19 I ngéda Hérôdé a bi wo, nuna-ki, añgel Yéhôva* i pémél Yôsep i eem nyoo i Égiptô, 20 i kal nye le: “Telep, yoñ hisiina mañge bo nyañ, u kena bo i loñ Israel inyule i bet ba yéñék nol* hisiina mañge ba nwo.” 21 Ha nyen a telep, a yoñ hisiina mañge bo nyañ, a jôp i loñ Israel. 22 Ndi ngéda a bi nok le Arkélaô a nyoñ tel i isañ, a yila kiñe Yudéa, a kon woñi i ke nyoo. Ndi a ke i nkoñ u Galiléa, inyule a bi kôhna mabéhna ma Nyambe ikété eem. 23 A yééne i tison ba nsébél le Nasaret, inyu yônôs bini bibuk bi bapôdôl: “B’a sébél nye le mut Nasaret.”

3 I mbus ngéda, Yôhanes Nsôble a bôdôl añal i ñoñ u Yudéa, 2 a kalak le: “Tama bibéba binan inyule Ane ngii i nkôôge bebee.” 3 Nye yaga nyen mpôdôl Yésaya a bé pôdôl ni bini bibañga le: “Mut a nlond i ñoñ le: ‘Kôôbana njel i Yéhôva,* sañlana ki minloñ nwé!’” 4 Yôhanes a bé haba mbot mahuu ma kamél, a ban-ga ngôli i kôgôô nuga i bôbôk. Bijek gwé bi bé bitandi ni wéi bikai. 5 Ha ngéda i, bôt ba Yérusalem ni ba Yudéa yosôna ni ba nkoñ wonsôna u u nkéña Yordan ba bé ke i boma nye. 6 A bé sôble* bo ikété lom Yordan, ba pahlak bibéba gwap.

7 I ngéda a bi tehe ngandak Farisai ni Sadukai i nlo i homa sôble, a kal bo le: “A bé bon ba péé, njee a mbéhe bé le ni ke hiun hi nlo ngwéé? 8 Jon, numa matam ma ma ñunda le ni ntam bibéba binan. 9 Ni hoñol bañ ikété miñem minan le: ‘Abraham a yé isañ wés.’ Inyule me nkal bé le Nyambe a nla pémhene Abraham bon munu ngok ini. 10 Ngo nkuleñ nunu a niñi i tén bie. Jon hiki e i i num bé matam malam, ba nlama kit yo, ba leñ yo ikété hié. 11 Me, me nsôble bé ni malép inyule ni ntam bibéba binan, ndi nu a nlo me i mbus a nloo me ngui, me kôli bé to tiñil minkai mi bitamb gwé. Nyen a’ sôble bé ni mbuu mpubi, yak ni hié. 12 A gwé sople ba mpébél* i woo wé, a’ tibil yaga pubus homa wé litidil, a tééda blé* yé ikété ndugi, ndi a’ ligis bikôgôô ikété hié hi hi nlém bé.”

13 Ha nyen Yésu a lôl i Galiléa, a ke i boma Yôhanes i Yordan le Yôhanes a sôble nye. 14 Ndi Yôhanes a yéñ tjél, a kal le: “Wen u kôli sôble me, ndi wen u nlo i meeni?” 15 Yésu a timbhe nye le: “Neebe hala inyu lini lisañ, inyule hala nyen i yé loñge inyu yés le di yônôs mam momasôna ma téé sép.” Ha nyen Yôhanes a neebe. 16 Kiki a mal kôhna sôble, i nlélém ngéda Yésu a pam ikété malép; nuna-ki, ngii i yibla, a tehe ki mbuu Nyambe u nsôs kiki hibeñ, u lo i ngii yé. 17 Nuna-ki, yak kiñ i lôl i ngii, i kal le: “Man wem nunu, Man wem nu gwéha, a nlémél me.”

4 I mbus hala, mbuu u kena Yésu i ñoñ le Nsohop a noode nye. 2 Kiki a nsôga je môm ma-na ma dilo,* njal i gwel nye. 3 Ni Nnoodebôt a tiige nye bebee, a kal nye le: “Ibale u yé man Nyambe, kal ngok ini le i yila bikoga.” 4 Ndi Yésu a timbhe le: “I yé ntilga le: ‘Mut binam a nlama ndik bé niñil i je koga, ndi i nôgôl hiki bañga i mpémél i nyo u Yéhôva.’”*

5 I mbus ha, Nsohop a kena nye i tison mpubhaga, a téé nye i homa témpel nu a nlôôha ba i ngii, 6 a kal nye le: “Ibale u yé man Nyambe, leñba nyoo ’isi, inyule i yé ntilga le: ‘A ga ti biañgel gwé oda inyu yoñ,’ ni le: ‘Bi ga begee we i moo map, kayéle kôô woñ u bômda bañ ngok.’” 7 Yésu a kal nye le: “I yé ki ntilga le: ‘U nlama bé noode Yéhôva* Nyambe woñ.’”

8 Nsohop a kena ki nye i hikôa hi yé i ngii iloo hihéga, a unda nye biane bi nkoñ ’isi gwobisôna ni lipém jap. 9 A kal nye le: “M’a ti we mam mana momasôna ibale u ñôm maboñ ’isi, ndi u bégés me to ngélé yada.” 10 Ha nyen Yésu a kal nye le: “Nyodi me ha, a Satan! Inyule i yé ntilga le: ‘Yéhôva* Nyambe woñ nyen u nlama bégés, nyetama ki nyen u nlama gwélél.’”11 Ha nyen Nsohop a yék nye, ndi nuna-ki, biañgel bi lo, bi bôdôl sélél nye.

12 Kiki Yésu a nok le Yôhanes a ngwéla, a témb i Galiléa.13 I mbus, a nyodi i Nasaret, a ke i yééne i Kapernaum, bebee ni tuye nu a yé i nkoñ u Sébulôn ni u Naftali, 14 inyu yônôs jam li bi pôda ni mpôdôl Yésaya nu a kal le: 15 “A loñ Sébulôn ni loñ Naftali, bé ba ni yé i njel i nke i tuye, uu nwii u Yordan, Galiléa nu biloñ! 16 I bôt ba nyééne i jiibe ba bi tehe mapubi makeñi, Yak i bet ba nyééne i pes mbok i yiye i nyemb, mapubi ma bi pémél bo.” 17 Ibôdôl ha ngéda i, Yésu a bôdôl téé likalô, a kalak le: “Tama bibéba binan, inyule Ane ngii i nkôôge bebee.”

18 Kiki a bé hiôm ipañ tuye Galiléa, a tehe linyañ liba, Simôn nu ba nsébél le Pétrô ni manyañ le Andréa, ba leñek mbunja i tuye* inyule ba bé balop tjobi. 19 A kal bo le: “Noña me, m’a yilha bé balop bôt.” 20 I nlélém ngéda, ba tjôô mbunja yap, ba noñ nye. 21 Kiki a nyodi ha, a tehe linyañ li bôt liba lipe, Yakôbô man Sébédéô bo manyañ le Yôhanes. Ba bé ikété môñgô ni Sébédéô isañ wap, ba tiblak mbunja yap, a sébél bo. 22 I nlélém ngéda, ba yék môñgô ni isañ wap, ba noñ nye.

23 I mbus ha, a kiiña ni Galiléa yosôna, a niigaga i mandap map ma bibégés,* a añlak ñañ nlam u Ane, a mélhak mintén mi makon nwominsôna ni bibôk bi bôt gwobisôna ikété limut. 24 Jôl jé li ke ni Siria yosôna, kayéle ba lona nye bôt bobasôna ba bééna makon ni njôghe nya ndi nya, i bet ba bééna mimbuu mimbe, bakwo ti, miñambge* mi bôt, a mélés makon map. 25 Inyu hala nyen mamut makeñi ma noñ nye, ma lôlak i Galiléa, i Dékapôli,* i Yérusalem, i Yudéa, ni uu nwii u Yordan.

5 I ngéda a bi tehe mamut ma bôt, a bet i ngii hikôa. Kiki a nyén ’isi, banigil bé ba lo ipañ yé. 2 Ha nyen a yibil nyo, a bôdôl niiga bo, a kalak le:

3 “Maséé ni bôt ba nyi le mam ma mbuu ma yé bo nseñ,* inyule Ane ngii i yé yap.

4 “Maséé ni bôt ba modop, inyule b’a kôhna hogbe.

5 “Maséé ni bôt ba gwé ñem nwee,* inyule b’a kôdôl ’isi.

6 “Maséé ni bôt njal ni nyus bi gwé inyu telepsép, inyule ngôñ yap y’a yon.*

7 “Maséé ni bôt ba konangoo, inyule b’a kon bo ngoo.

8 “Maséé ni bôt kété ñem i mpôp, inyule b’a tehe Nyambe.

9 “Maséé ni bôt ba nkôp nsañ,* inyule b’a sébél bo le bon ba Nyambe.

10 “Maséé ni bôt ba bi kôhna ndééñga inyu telepsép, inyule Ane ngii i yé yap.

11 “Maséé ni bé ngéda bôt ba nsol bé ni tééñga bé, ba temblak ngéda ba mpot mintén mi mam mabe nwominsôna ikolba bé inyule ni yé banigil bem. 12 Kona maséé, ni hak ki iloo hihéga inyule bibom binan bi yé bikeñi i ngii, inyule hala nyen ba bi tééñga bapôdôl ba bi bôk bé bisu.

13 “Ni yé bas i nkoñ ’isi, ndi ibale bas i nimis ngui yé,* lelaa ba nla timbis line jé? I nhôla ha bé to jam, ndik le ba lep yo i mbégdé le bôt ba tidbe yo.

14 “Ni yé mapubi ma nkoñ ’isi. Tison i nla bé ba i sôli ngéda i yéne i ngii hikôa. 15 Ba nkuye lambe inyu bii yo, ha isi sel* bé, ndi i kéhne lambe, le i bai inyu ba bobasôna ba yé ikété ndap. 16 Jon yak bé boña le mapubi manan ma bai i bisu bi bôt, kayéle ba tehe minson minan minlam, ni le ba ti Isoñ nan nu a yé i ngii lipém.

17 “Ni hoñol bañ le me bi lo inyu tjé mbén Môsi tole Bapôdôl. Me bi lo, ha bé inyu tjé, ndi inyu yônôs. 18 Me nkal bé maliga le, ngii ni ’isi bi nla tagbe, ndi to hisiina hi liton mu mbén Môsi hi nla bé set, letee mam mana momasôna ma yon. 19 Jon nu ni nu a mbôk mbén to yada munu mambén ma nlôôha matitigi mana, a niigaga ki bôt bape i boñ nlélém, b’a sébél nye le nu a nlôôha ntitigi inyu* Ane ngii. Ndi nu ni nu a mboñ mam mana, a niigaga ki mo, b’a sébél nye le nunkeñi inyu* Ane ngii. 20 Inyule me nkal bé le ibale telepsép nan i nlel bé i bayimbén ni Farisai, kekikel n’a jôp bé i Ane ngii.

21 “Ni bi nok kiki i kéla bôt ba ngéda kôba le: ‘U nlama bé nol mut, ndi nu ni nu a nol mut a’ timbhe i ndap bikééhene.’ 22 Ndi me me nkal bé le, nu ni nu a nke ni bisu i unbene maasañ, a’ timbhe i ndap bikééhene; ndi nu ni nu a nleñ maasañ bôô sol, a’ timbhe i Ndap bikééhene bikeñi; yak nu ni nu a nkal le: ‘A we, jôñ yoma mut!’ A kôli ke i Géhéna* i hié.

23 “Jon ibale u yé lona likébla joñ i juu li bisesema, ndi ha, u hoñol le maasoñ a gwé jam ikolba we, 24 nwas likébla joñ ha i bisu bi juu li bisesema. Ke kôp ndugi nsañ ni maasoñ, ndi u témb, u ti likébla joñ.

25 “Pala sañgal mindañ ni mut nu a nsoman we ngéda we ni nye ni ngi yii i njel, kayéle i mut we ni nye ni gwééna a ti bañ we i moo ma nkéés, tiga le nkéés a ti we i moo ma ntééda ndap mok, ni le ba leñ we i mok. 26 Me nkal we maliga le, w’a pam yaga bé nyoo letee u mal saa moni nwominsôna.*

27 “Ni bi nok kiki i kéla le: ‘U nlama bé ke i ndéñg.’ 28 Ndi me me nkal bé le nu ni nu a nke ni bisu i nun muda kayéle a bana ngôñ i lalna nye, wee a mal ke i ndéñg ni nye mu ñem wé. 29 Jon ibale jis joñ li walôm li mboñ we le u baage, sodol jo, u lep jo haa ni we. Inyule i yé we nseñ le u nimis jô yoñ yada iloole nyuu yoñ yosôna i léña ikété Géhéna.* 30 Nlélém jam ki, ibale woo woñ walôm u mboñ we le u baage, kit wo, u leñ wo haa ni we. Inyule i yé we nseñ le u nimis jô yoñ yada iloole nyuu yoñ yosôna i léña ikété Géhéna.*

31 “I bi kéla ki le: ‘Nu ni nu a mbos ni nwaa wé, wee a ti nye kaat maboha.’ 32 Ndi me me nkal bé le, nu ni nu a mbos ni nwaa wé, handugi inyu malal ma nyega* motama, wee a ntinde nwaa i ke i ndéñg; yak nu ni nu a mbii mbohok muda, wee a nke i ndéñg.

33 “Ni bi nok le ba bé kal ki bôt ba ngéda kôba le: ‘U nlama bé kum soñ ibabé yônôs, ndi u nlama yônôs makak moñ u bi bôn Yéhôva.’* 34 Ndi me me nkal bé le, kekikel ni kumuk bañ soñ, to ni ngii, inyule yééne ane Nyambe i; 35 to ni hisi, inyule kéhne yé makôô i; to ni Yérusalem, inyule tison i Kiñe keñi i. 36 U kum bañ soñ to ni ño woñ, inyule u ta bé le u yilha hiôñ hiada puba tole hinda. 37 ‘Ñ’ woñ a ba ndik ñ, yak ‘To’ woñ a ba ndik to, inyule i yom i nkôndba mu i nlôl yak mut mbe.

38 “Ni bi nok kiki i kéla le: ‘Jis inyu jis, yak lisoñ inyu lisoñ.’ 39 Ndi me me nkal bé le, ni kolba bañ béba mut, ndi nu ni nu a mbép we libai i limañ li walôm, unda yak nye lii limañ lipe. 40 Ibale mut a nsômbôl kena we i bikééhene ni yoñ mbot yoñ kété, yigle yak nye mbot yoñ ngii; 41 Ibale mut nu a gwé kunde a nyégsa we i ke ni nye kilôméta* yada, ke ni nye kilôméta iba. 42 I mut a nyagal we yom, ti nye yo; to mut a nyéñ poo* we yom, u kôm bañ nye mbus.

43 “Ni bi nok kiki i kéla le: ‘U nlama gwés mut woñ libôk ndi u oo ñoo woñ.’ 44 Ndi me me nkal bé le, kena ni bisu i gwés baoo banan, ni i soohe inyu ba ba ntééñga bé, 45 inyu unda le ni yé bon ba Isoñ nan nu a yé i ngii, inyule a mboñ le hiañgaa hié hi pam i ngii bibéba bi bôt ni biloñge bi bôt, a boñok ki le nop a no i ngii bôt ba téé sép ni ba ba téé bé sép. 46 Inyule ibale ni ngwés i bôt ba ngwés bé, bimbe bibom ni gwé? Baa yak bakottas ba mboñ bé nlélém jam? 47 Ibale ni nyéga ndigi lôkisoñ nan, limbe jam li tôbôtôbô ni mboñ? Baa yak bôt ba matén ba mboñ bé nlélém jam? 48 Jon ni nlama ba peles,* nlélém kiki Isoñ nan nu ngii a yé peles.

6 “Yoña yihe le ni bana bañ lem i boñ mam ma téé sép i bisu bi bôt le ndi ba yimbe bé; ibale hala, n’a kôhna bé bibom gwo ki gwo Yak isoñ nan nu a yé i ngii. 2 Jon ngéda u nti makébla ma konangoo,* u bôk ndugi bañ hem sép kiki bôt ba bihéñba ba mboñ ikété mandap ma bibégés ni i minloñ, inyu boñ le ba kôhna lipém li bôt ba binam. Me nkal bé maliga le, ba mal kôhna bibom gwap gwobisôna. 3 Ndi we, ngéda u nti makébla ma konangoo, u nwas bañ le woo woñ waé u yi jam woo woñ walôm u yé boñ, 4 inyu boñ le makébla moñ ma konangoo ma tina bañ i mbamba.* Ha nyen, Isoñ nu a ntehe mam ma sôli* a’ sayap we.

5 “Nlélém jam ki, ngéda ni nsoohe, ni boñ bañ kiki bôt ba bihéñba, inyule ba ngwés ba nsoohe bitétéé i mandap ma bibégés ni i makanda ma minloñ minkeñi le bôt ba tehe bo. Me nkal bé maliga le, ba mal kôhna bibom gwap gwobisôna. 6 Ndi we ibale u nsoohe, jôp ikété tuñ yoñ. I ngéda u mal kwés likôga joñ, soohe Isoñ nu u ntehe bé.* Ha nyen, Isoñ nu a ntehe mam ma sôli a’ sayap we. 7 I ngéda ni nsoohe, ni tiimba bañ pot minlélém mi mam, tiimba ni tiimba, kiki bôt ba matén ba mboñ, inyule ba nhoñol le b’a emble bo mu kiki ba mbulus bibuk. 8 Jon ni ba bañ kiki bo, inyule Isoñ nan a nyi mam ma yé bé nseñ iloo yaga le ni mbat nye mo.

9 “Jon haana nyen ni nlama soohe:

“‘A Tata wés nu a yé i ngii, jôl joñ li tééba lipubi.* 10 Ane yoñ i lo. Sômbôl yoñ i bôña, kiki i ngii, yak hana ’isi. 11 Ti bés koga yés len inyu hilo hini; 12 nwéhél ki bés mapil* més, kiki yak bés di nwéhél bôt di mbédél mapil. 13 U nwas bañ le di kwo ikété manoodana,* ndi tohol* bés i moo ma mut mbe.’

14 “Inyule ibale ni nwéhél bôt mahôha map, Yak isoñ nan nu ngii a’ nwéhél bé; 15 ndi ibale ni nwéhél bé bôt mahôha map, to Isoñ nan a’ nwéhél bé bé mahôha manan.

16 “I ngéda ni nsôga je,* ni waa bana masu ma bôt ba modop kiki bôt ba bihéñba, inyule ba njum masu* map inyu boñ le bôt ba tehe le ba nsôga je. Me nkal bé maliga le, ba mal kôhna bibom gwap gwobisôna. 17 Ndi we, ngéda u nsôga je, hoo môô mu ño woñ, u jôwa ki su woñ, 18 inyu boñ le sôga yoñ je i ba bañ le bôt ba tehe we, ndi ndik inyu Isoñ nu u ntehe bé.* Ha nyen, Isoñ nu a ntehe mam ma sôli a’ sayap we.

19 “Ni waa téédana bébomede nkus hana ’isi, i homa masek* ni mañglét bi nje, yak homa bôt ba wip ba mbôk inyu nip. 20 Ndi téédana bébomede nkus i ngii, i homa masek to mañglét bi nje bé, i homa to bôt ba wip ba mbôk bé inyu nip. 21 Inyule i homa nkus woñ u yé, nyoo nyen yak ñem woñ w’a ba.

22 “Jis li yé lambe i nyuu. Jon ibale jis joñ li mbéñge ndigi loñge jam,* nyuu yoñ yosôna y’a bai.* 23 Ndi ibale jis joñ li mbéñge béba jam,* nyuu yoñ yosôna y’a ba jiibe. Ibale mapubi ma yé ikété yoñ ma yé toi jiibe, é kinje jiibe likeñi li!

24 “Mut nye ki nye a nla bé ba nkol u bet iba; inyule a’ oo ndigi wada, a gwés nuu numpe; tole a’ adbe wada, a yan nuu numpe. Ni nla bé ba minkol mi Nyambe ni mi Lingwañ.

25 “Inyu hala nyen me nkal bé le: Ni waa tôñ inyu biniñ* binan, inyu yom n’a je tole inyu yom n’a nyo, tole inyu manyuu manan le kii n’a haba. Baa niñ* i gwé bé mahee iloo bijek, yak nyuu iloo mambot? 26 Tiblana béñge dinuni di ngii, di nwes bé mbôô to bumbul, to kot bijek ikété mandugi,* ndi Isoñ nan nu ngii a njés tjo. Baa ni gwé bé mahee iloo tjo? 27 Njee ikété nan a nla kônde to linut* jada mu niñ yé inyule a ntôñ? 28 Inyuki ni ntôñ inyu mambot? Ni ôt biniigana mu mbônji i bikai, ni béñge kiki i nañ; i ntumbba bé ni nson, i mbañ bé to bôñgô;* 29 ndi me nkal bé le, to Salômô ikété lipém jé jolisôna, a bi haba bé loñge kiki mbônji yada mu. 30 Jon, ibale hala nyen Nyambe a nlémés mbônji i bikai, i i yé ha len, ndi yani i léña ikété juu, baa a ga eñg bé bé iloo hala, a bé bôt ba hémle titigi? 31 Jon kekikel ni tôñ bañ, to kal le: ‘D’a je kii?’ tole: ‘D’a nyo kii?’ tole: ‘D’a haba kii?’ 32 Inyule i mam mana momasôna mon bôt ba matén ba nyéñ ni nwai. Ngo Isoñ nan nu ngii a nyi le ni gwé ngôñ ni mam mana momasôna.

33 “Jon kena ni bisu i yéñ ndugi Ane lôñni telepsép i Nyambe, ndi b’a kônde bé mana mam mape momasôna. 34 Jon kekikel ni tôñ bañ inyu yani, inyule yani a’ bana yé nduña. Hiki kel i gwé yé yé nduña.

7 “Ni waa kéés bape inyu boñ le ba kéés bañ bé; 2 inyule kiki ni nkéés bape, hala nyen b’a kéés yak bé; kiki ni nhégél bape, hala nyen b’a hégél yak bé. 3 Inyuki ni u mbéñge hikaha hi yé i jis li maasoñ, ndi u ntehe bé mbiñ i yé mu jis joñ wemede? 4 Tole lelaa u nla kal maasoñ le: ‘Nwas le me héya hikaha hi yé we i jis,’ ndi nun-ki, mbiñ i yé wemede i jis? 5 A mut bihéñba! Bôk ndugi héya mbiñ i yé we i jis, ndi w’a tehna loñge inyu héya hikaha hi yé i jis li maasoñ.

6 “Ni ti bañ ngwo yom ipubi, to tik ngok nan ni leñ bañ yo ngôi, i tiga le i tidbe yo ni makôô map, ni le i hielba inyu babaa bé bañga bañga.

7 “Ni bat ibabé waa, ndi n’a kôhna; ni yéñ ibabé waa, ndi n’a léba; ni koode ibabé waa, ndi b’a yible bé; 8 inyule hiki mut a mbat, a nkôhna; hiki mut a nyéñ, a nléba; hiki mut a nkoode, b’a yible nye. 9 Ni maliga, njee ikété nan, ibale man wé munlôm a mbat nye bret, a’ ti nye ngok? 10 Tole ibale a mbat hiobi, a’ ti bé nye nyoo, hala bé? 11 Jon, ibale bé ni nyi ti bon banan makébla malam to hala kiki ni yé baboñbéba, bôô ni ngélé yañen ni Isoñ nan nu a yé i ngii? Ngo i bôt ba mbat nye mam malam, yak nye a’ ti bo mo!

12 “Jon, i mam momasôna ni ngwés le bôt ba bôñôl bé, yak bé ni nlama boñ nlélém inyu yap. Hala yaga nyen mbén Môsi i niiga, yak Bapôdôl.

13 “Ni jubul i nwemel ntitigi, inyule nwemel u nkena i tjiba u yé nkeñi, njel yé ki i néhi, yak ngandak bôt i ntagbene mu;14 ndi nwemel u nkena i niñ u yé ntitigi, njel yé ki i yé hipogdo, ndék bôt yon i nléba yo.

15 “Yoña yihe ni bapôdôl ba bitembee, ba ba nlo i bééni ba nen-ge kiki mintômba, ki le ikété ba yé ngwo-njéé i i nyéñ je bé. 16 N’a yil bo i matam map. Baa bôt ba nket matam ma nkôô wai i biloo, tole matam ma faigé i mbônji biloo? 17 Hala ki nyen hiki e ilam i num matam malam, ndi hiki e ibe i num matam mabe. 18 E ilam i nla bé num matam mabe, to e ibe i nla bé num matam malam. 19 Hiki e i i num bé matam malam, ba nkit yo, ba leñ yo i hié. 20 Jon, n’a yil yaga i bôt ba mu matam map.

21 “Ha hiki mut bé nu a nsébél me le: ‘A Nwet, a Nwet,’ nyen a’ jôp i Ane ngii, ndi ndik nu a mboñ sômbôl i Tata wem nu a yé i ngii. 22 Ngandak y’a kal me i kel i le: ‘A Nwet, a Nwet, baa di ba bé bapôdôl i jôl joñ, di pémhak mimbuu mimbe i jôl joñ, di boñok ki ngandak bihélha bi mam i jôl joñ?’ 23 Ha nyen m’a timbhe bo le: ‘Me ma yi bé me bé! Nyodna me ha, a bé bagwelnson ba liyanmbén!’

24 “Jon nu ni nu a ñemble bibuk gwem bini, ndi a nôglak ki gwo, a yé kiki mut pék nu a bi oñ ndap yé i ngii liaa. 25 Ndi nop a no ni ngui, malép ma bet, yak mbuk mbebi a hôñôk; bi kumul ndap i, ndi i kwo bé inyule i bi ôña i ngii liaa. 26 Ndi nu ni nu a ñemble bibuk gwem bini, ndi a nôgôl bé gwo, a yé kiki jôñ mut i i bi oñ ndap yé i ngii lisege. 27 Ndi nop a no ni ngui, malép ma bet, yak mbuk mbebi a hôñôk; bi kumul ndap i, ndi i kwo, i ôbi yaga yosôna.”

28 I ngéda Yésu a bi mal pot bibuk bini, limut li bôt li bé nhelek kiyaga inyu likeñge jé i niiga, 29 inyule a bé niiga bo kiki mut nu a gwé kunde,* ha kiki bayimbén bap bé.

8 I ngéda a bi sôs hikôa, mamut makeñi ma noñ nye. 2 Ndi nuna-ki, mut lô wada a lo, a ti nye lipém,* a kal le: “A Nwet, ibale ngôñ yoñ i, u nla mélés kon wem.”* 3 Jon a sambal woo wé, a tihba nye, a kal le: “Ngôñ yem i! Kon woñ u mal.” I nlélém ngéda, lô yé i mal. 4 Ha nyen Yésu a kal nye le: “Yoñ yihe le u kal bañ mut nye ki nye, ndi ke undba yak prisi, u ti ki likébla Môsi a bi téé kayéle ba ba we mbôgi.”*

5 I ngéda a bi jôp i Kapernaum, ñane* bisônda wada a lo i boma nye, a soohe nye, 6 a kal ki le: “A Nwet, ngwélél wem a niñi i ndap, a nla bé telep, a nkon iloo hihéga.” 7 Yésu a kal nye le: “I ngéda m’a pam nyoo, m’a mélés kon wé.” 8 Ñane bisônda a timbhe nye le: “A Nwet, me kôli bé leege we i ndap yem, ndi we pot ndik buk, nkol wem w’a témbna mbôô wé. 9 Inyule yak me me gwé ngim bôt i i ñénél me, me ban-ga ki bisônda isi yem. I ngéda me nkal ini sônda le: ‘Ke nyoo!’ I nke; me kal sônda ipe le: ‘Lo!’ I nlo; me kal yak nkol wem le: ‘Boñ lana!’ U mboñ hala.” 10 I ngéda Yésu a bi nok hala, a hel, a kal bôt ba bé noñ nye le: “Me nkal bé maliga le, me ma tehe bé i nya soso hémle ini yak mut to wada i Israel. 11 Ndi me nkal bé le, ngandak y’a lôl i pes likôl ni i hiôñg inyu lo i je* ni Abraham ni Isak ni Yakôb i Ane ngii; 12 ndi b’a leñ bon ba Ane i jiibe li mbégdé. Nyoo nyen b’a ee, ba jek masoñ.” 13 Ha nyen Yésu a kal ñane bisônda le: “Kenek. Hala kiki u ñéba hémle, i bôña ni we kiki u mbat.” Yak kon u ngwélél wé u mal ha ngeñ i.

14 I ngéda Yésu a bi jôp i ndap Pétrô, a tehe nyôgôl Pétrô a niñi, a konok lihep. 15 Ha nyen a tihba woo wé, lihep jé li mal, a telep, a bôdôl sélél nye. 16 Ndi ngéda kôkôa i bi kwo, ba lona nye ngandak bôt i i bééna mimbuu mimbe; a pémés mimbuu mimbe ni buk yada, a mélés ki makon ma bôt bobasôna ba bé kon, 17 inyu yônôs jam li pôda ni njel mpôdôl Yésaya le: “Nyemede a bi yoñ makon més, a begee ki mandutu més.”

18 I ngéda Yésu a bi tehe limut li nkéña nye, a ti oda le ba yap uu nwii u tuye. 19 Ha nyen nyimbén wada a lo, a kal nye le: “A Lét, m’a noñ we to hee homa u nke.” 20 Ndi Yésu a kal nye le: “Ndon i gwé bihôk, yak dinuni di ngii di gwé mumbul, ndi Man mut a gwé bé homa a nkéhne ño wé.” 21 Nnigil numpe a kal nye le: “A Nwet, bôk ndugi ti me kunde le me ke me jô pua yem.” 22 Yésu a kal nye le: “U waa bañ noñ me, nwas mim mi jô mim nwap.”

23 I mbus, Yésu ni banigil bé ba jôp i môñgô. 24 Ndi nuna-ki, mbuk mbebi a bôdôl hôñ i tuye, kayéle mangudga ma kahal hô môñgô; ndi nye a bé ke ’ilo. 25 Ha nyen ba bi lo, ba tôdôl nye, ba kal le: “A Nwet, tohol bés, ngo di yé bebee ni wo!” 26 Ndi a kal bo le: “Inyuki ni nkon woñi* hala, a bé bôt ba hémle titigi?” I mbus, a telep, a bam mbuk mbebi ni tuye, homa nyensôna a mom yaga nwee. 27 Ha nyen banigil bé ba hel, ba kal le: “Umbe ntén mut unu? Ngo yak mbebi ni tuye bi nôgôl nye.”

28 I ngéda a bi pam uu ngwañ tuye, i nkoñ u bôt ba Gadara, bôt iba ba ba bééna mimbuu mimbe ba lo i boma nye, ba pémlak i kotoo soñ.* Ba bé bôt ba bisañ kiyaga, jon mut to wada a bééna bé makénd i lôô mu njel i. 29 Ndi nuna-ki, ba lond, ba kal le: “Di gwééna kii ni we, a Man Nyambe? Baa u nlo hana inyu kép bés mbai ngéda yo ngi kola?” 30 Liuñ li ngôi likeñi li bé jél haa ni bo. 31 Mimbuu mimbe mi bôdôl soohe nye, mi kalak le: “Ibale u mpémés bés, ep bés mu liuñ li ngôi.” 32 Jon a bi kal nwo le: “Kena!” Ha nyen mi bi pam, mi jôp ikété ngôi; ndi nuna-ki, liuñ jolisôna li ke li kwo i nsôsôgô,* li beha i tuye, li wo ikété malép. 33 Ndi batééda ngôi ba ke ngwéé, ba jôp ikété tison, ba añal mam momasôna, yak mam ma bi pémél bôt ba bééna mimbuu mimbe. 34 Ndi nuna-ki, tison yosôna i pam inyu boma Yésu; i ngéda ba bi tehe nye, ba soohe nye le a nyodi i loñ yap.

9 Kiki a njôp i môñgô, a yap uu nwii, a ke i tison yé. 2 Ndi nuna-ki, ba lona nye ñambge* mut u u bé i ngii nañi. I ngéda a bi tehe hémle yap, Yésu a kal ñambge mut le: “Bana ñem ngui, a man! Bibéba gwoñ bi nwéhlana.” 3 Ha nyen bayimbén bahogi ba bôdôl hoñol le: “Nunu mut a ñôbôs Nyambe jôl.” 4 Kiki Yésu a bé yi mahoñol map, a kal le: “Inyuki ni nhoñol i nya mam mabe i mu miñem minan? 5 Kiki hihéga, kii i ntomb, i kal le: ‘Bibéba gwoñ bi nwéhlana,’ tole i kal le: ‘Telep, kenek’? 6 Ndi inyu boñ le ni yi le Man mut a gwé kunde hana ’isi i nwéhél bibéba​—” Jon a kal ñambge mut le: “Telep, begee nañi yoñ, kenek i ndap yoñ.” 7 Ha nyen a telep, a ke i ndap yé. 8 I ngéda limut li bi tehe hala, li kon woñi ngandak, li ti ki Nyambe lipém, nu a nti bôt ba binam i nya ngui i.

9 I mbus, i ngéda a bi nyodi ha, Yésu a tehe mut wada ba nsébél le Matéô a yii i homa ba nsaane tas, a kal nye le: “Noñ me.” Ha nyen a telep, a noñ nye. 10 I mbus ngéda, kiki a bé je* i ndap Matéô, nuna-ki, ngandak bakottas ni baboñbéba i lo, i bôdôl je* ni Yésu lôñni banigil bé.11 Ndi kiki ba ntehe hala, Farisai i kal banigil bé le: “Inyuki malét nan a nje lôñni bakottas yak ni baboñbéba?” 12 Kiki Yésu a nok bo, a kal le: “I bôt ba yé mbôô ba gwé bé ngôñ ni dokta, ndik bôt ba nkon. 13 Jon, kena, ni nigil yak kii bini bibuk bi nkobla: ‘Me ngwés konangoo, ha bisesema bé.’ Inyule me bi lo bé me i sébél bôt ba téé sép, ndi baboñbéba.”

14 Ndi banigil ba Yôhanes ba lo i boma nye, ba bat le: “Inyuki bés ni Farisai di gwé lem i sôga je, ndi banigil boñ ba nsôga bé je?” 15 Ha nyen Yésu a kal bo le: “Mawanda ma mbiimuda ma gwé bé njom yo ki yo i modop ngéda yosôna mbiimuda a yé lôñni bo, hala bé? Ndi dilo d’a lo, ngéda mbiimuda a’ yôña, a ba ha bé ni bo, ha nyen b’a sôga je. 16 Mut nye ki nye a nkôñôl bé pes libadô i mondo mu nlômbi mbot, inyule libadô li mondo li nimbil mbot ni ngui, kayéle lituba li nkônde ndik keñep. 17 Bôt ba nha bé to wai yondo ikété minlômbi mi dibôi* di wai. Ibale ba mboñ hala, ki dibôi di mbôô, wai i sôbi, yak dibôi di wai di ôbi. Ndi bôt ba nha wai yondo ikété dibôi di wai di yondo, kayéle yom to yada i ñôbi bé.”

18 Kiki a bé kal bo mam mana, nuna-ki, ñane wada a kôôge nye bebee, a ti nye lipém,* a kal le: “Ngond yem i nlama ba nwok hanano, ndi lo, kéhi woo woñ i ngii yé, le a témb i niñ.”

19 Ha nyen Yésu a telep, nye ni banigil bé ba noñ i mut nu. 20 Ndi nuna-ki, muda wada nu matjél ma bi bôdôl pam nye hala a yé jôm li nwii ni ima, a lôl nye i mbus, a kôôge nye bebee, a tihba linjek li mbot yé ngii, 21 inyule a bé waa bé kal mu ñem wé le: “Ibale me ntihba ndik to linjek li mbot yé ngii, ki m’a mbôôp.” 22 Kiki Yésu a nhielba, a tehe nye, a kal le: “U kon bañ woñi, a ngond yem! Hémle yoñ i mélés kon woñ.” Ibôdôl ha ngeñ i, kon u muda u mal.

23 Ndi ngéda a bi jôp ikété ndap i ñane nu, a tehe bahem dioñ, yak bôt ba bé ee makeñi, 24 Yésu a kal le: “Ni nyodi hana homa nunu, inyule hingonda hi nwo bé, ndi hi yé ke ’ilo.” Ha nyen ba bôdôl nol nye hiol hi diyana. 25 Kiki ba mal ndik pémés bôt, a jôp i homa hingonda hi bééne, a gwel woo wé, ha nyen hingonda hi telep. 26 Hala nyen ngan i jam li i bi tjama ni mbok i yosôna.

27 I ngéda Yésu a bi nyodi ha, bôt ba ndim iba ba noñ nye, ba londok, ba kalak le: “Kon bés ngoo, a Man David.” 28 Kiki a njôp i ndap, bôt ba ndim ba lo i boma nye, ndi Yésu a bat bo le: “Baa ni nhémle le me nla mélés kon nan?” Ba timbhe nye le: “Ñ, a Nwet.” 29 Ha nyen a tihba mis map, a kal le: “Hala kii ni ñunda hémle, i bôña ni bé kiki ni mbat.” 30 Ha nyen mis map ma yibla. I mbus, Yésu a béhe bo, a kal le: “Yoña yihe le mut to wada a yi bañ jam li.” 31 Ndi ngéda ba bi pam, ba kena ngan yé ni mbok i yosôna.

32 I ngéda ba bé ke, nuna-ki, bôt ba lona nye mut mbuk nu a bééna mbuu mbe; 33 kiki Yésu a mal pémés mbuu mbe, mut mbuk a pot. Ha nyen mamut ma bi hel, ma kal le: “Di ma tehe bé i nya jam ini hana Israel.” 34 Ndi Farisai i bé kal le: “Ni ngui i ñane* mimbuu mimbe nyen a mpémés mimbuu mimbe.”

35 Ndi Yésu a bé ke i bitison gwobisôna ni mambai momasôna, a niigaga i mandap ma bibégés, a añlak ñañ nlam u Ane, a mélhak ki mintén mi makon nwominsôna ni bibôk bi bôt gwobisôna. 36 I ngéda a bi tehe mamut, a kon mo ngoo, inyule ba bé tét mo, ba bé yôi ki mo, kiki mintômba mi mi gwé bé ntééda bémba. 37 Ha nyen a kal banigil bé le: “Ñ, libumbul li yé likeñi, ndi basal bôlô ba yé ndék. 38 Jon, soohana Nwet libumbul le a ep basal bôlô mu libumbul jé.”

10 A sébél banigil bé jôm ni iba, a ti bo ngui i pémés mimbuu mimbe* ni mélés mintén mi makon nwominsôna ni bibôk bi bôt gwobisôna.

2 Môl ma jôm li baôma ni iba mana: Nu bisu le Simôn, nu ba nsébél ki le Pétrô, ni manyañ le Andréa; Yakôbô ni manyañ le Yôhanes, bon ba Sébédéô; 3 Filipô ni Bartôlôméô; Tômas ni Matéô, nu a bé nkottas; Yakôbô man Alféô; Tadéô; 4 Simôn mut makénd;* ni Yuda iskariôt, nu a bi sôk liibana nye.

5 Yésu a bi ep ini jôm ni iba, a ti bo bini biniigana le: “Ni yoñ bañ njel i nke yak bôt ba matén mape, ni jôp bañ to ikété tison i bôt ba Samaria yo ki yo; 6 Ndi kena ibabé waa yak minimlak mi mintômba mi ndap Israel. 7 Mu kiki ni nke, ni téé likalô, ni kalak le: ‘Ane ngii i nkôôge bebee.’ 8 Ni mélés bakokon, ni tugul bawoga, ni mélés bakon lô,* ni pémés mimbuu mimbe. Ni bi kôs yañga, tina yañga. 9 Ni ha bañ gôl, to silba, to mamuna mu bibot binan bi moni,* 10 to bot bijek inyu liké, to mambot ima,* to bitamb,* inyule nsal bôlô a kôli ni bijek gwé.

11 “To imbe tison to mbai ni njôp, yéña mut nu a kôli, yéna ki ha letee ni nyodi. 12 I ngéda ni njôp i ndap, ni yéga bôt ba ndap. 13 Ibale ndap i kôli, wee nsañ nan u lo i ngii yé; ndi ibale i kôli bé, wee nsañ nan u témb i bééni. 14 To numbe homa mut a nleege bé bé to emble bibuk binan, i ngéda ni mba ni nyodi mu ndap i tole mu tison i, ni kumb lipum li biték li li yé mu makôô manan. 15 Me nkal bé maliga le, i kogse y’a kwél nkoñ u Sôdôm ni Gômôra i Hilo hi Mbagi y’a hoi iloo i kogse y’a kwél i tison i.

16 “Nuna-ki, me yé i ep bé, n’a ba kiki mintômba ipôla ngwo-njéé; jon, yoña yihe kiki nyoo, ndi ni bak ngi nsohi kiki dibeñ. 17 Jon yoña yihe ni bôt ba binam, inyule b’a kena bé i bikééhene, ba bép ki bé disôô i mandap map ma bibégés. 18 B’a kena ki bé i bisu bi bangomin ni bikiñe inyule ni yé banigil bem, ni inyu ti bo ni matén mape mbôgi. 19 Ndi ngéda ba nkena bé i bisu bi ngomin, ni tôñ bañ inyu jam n’a pot ni lelaa n’a pot jo, inyule jam n’a pot l’a tina bé i ngeñ i; 20 inyule bé ndik bé bon n’a pot, ndi n’a pot ni njel mbuu mpubi u Isoñ nan. 21 Handugi hala, mut a’ boñ le manyañ a wo, isañ a boñ man wé nlélém jam, yak bon b’a kolba bagwal bap, ba boñ ki le ba wo. 22 Bôt bobasôna b’a oo ki bé inyule ni yé banigil bem, ndi nu a nhônba* letee ni lisuk nyen a’ tohlana. 23 I ngéda ba ntééñga bé i tison ini, ni ôt ngwéé i tison ipe; inyule me nkal bé maliga le, n’a mal yaga bé kiiña mu bitison bi Israel gwobisôna, Man mut nye ngi lo.

24 “Nnigil a nloo bé malét wé, to nkol u nloo bé nwet wé. 25 Nnigil a nlama yi le b’a boñ nye kiki malét wé, yak nkol kiki nwet wé.* Ibale bôt ba bi sébél nwet ndap le Belsébub,* bôô ni ngélé yañen ni bôt bé ba ndap? 26 Jon, ni kon bañ bo woñi, inyule yom yo ki yo ba nhô y’a yégle bé le ba hulul bé yo, to yom yo ki yo ba nsôô y’a yégle bé le i yiba bé. 27 Mam me nkal bé i jiibe, ni pot mo i mapubi; yak mam ni nok bôt ba nsooga, ni telep i ngii mandap, ni legel mo. 28 I bôt ba nla nol nyuu ndi ba nla bé boñ le ni nimis niñ,* ni kon bañ bo woñi; ndi nu a nla mélés niñ ni nol nyuu ikété Géhéna,* nyen kona woñi. 29 Bôt ba nuñul diuuna diba inyu tjañtjañ nu a gwé ndik ndék nseñ,* hala bé? Ndi to hiada hi nkwo bé ’isi ibabé le Isoñ nan a yi hala. 30 Ndi yak tjôñ dinan tjodisôna di nyiba nsoñgi. 31 Jon ni kon bañ woñi; ni gwé mahee iloo ngandak diuuna.

32 “Jon nu ni nu a neebe i bisu bi bôt le a yé i pes yem, yak me m’a neebe le me yé i pes yé i bisu bi Tata wem nu a yé i ngii. 33 Ndi nu ni nu a ntañba me i bisu bi bôt, yak me m’a tañba nye i bisu bi Tata wem nu a yé i ngii. 34 Ni hoñol bañ le me bi lo hana ’isi i lona nsañ; me bi lo, ha inyu lona nsañ bé, ndi pansoñ. 35 Inyule me bi lo inyu bagal bôt ba lihaa, kayéle man munlôm a kolba isañ; man muda ki a kolba nyañ; yak nkiya a kolba nyôgôl wé. 36 Ibabé nkaa, baoo ba mut b’a ba yaga bôt ba ndap yé lihaa. 37 Nu ni nu a ngwés isañ tole nyañ iloo me a kôli bé ba nnigil wem; yak nu ni nu a ngwés man wé munlôm tole man wé muda iloo me a kôli bé ba nnigil wem. 38 Yak nu ni nu a ngwés bé begee kék* yé njiiha le a noñ me, a kôli bé ba nnigil wem. 39 Nu ni nu a noode sôñ niñ* yé a’ nimis yo; yak nu ni nu a nimis niñ* yé inyu yem, a’ léba yo.

40 “Nu ni nu a nleege bé, wee a nleege yak me; yak nu ni nu a nleege me, wee a nleege yak Nu a bi om me. 41 Nu ni nu a nleege mpôdôl inyule mpôdôl nu, a’ kôhna bibom bi mpôdôl; yak nu ni nu a nleege mut a téé sép inyule mut a téé sép nu, a’ kôhna bibom bi mut a téé sép. 42 Yak nu ni nu a nti wada mu gwañga bi bôt bini to libôndô li malép ma nsune inyule a yé nnigil, me nkal bé maliga le, kekikel, a’ nimis bé bibom gwé.”

11 I ngéda Yésu a bi mal ti jôm jé li banigil ni iba biniigana, a nyodi ha, a ke i téé likalô ni niiga i bitison bipe.

2 Ndi ngéda Yôhanes a bi nok ngan i minson mi Kristô, a bak ikété ndap mok, a ep banigil bé 3 i bat nye le: “Baa wen u yé Nu a nlama lo, tole di nlama bem numpe?” 4 Yésu a timbhe, a kal bo le: “Kena, ni añle Yôhanes i mam ni yé nok, ni tehge ki: 5 Nano bôt ba ndim ba ntehna, yak bibôk bi bôt bi nke, bakon lô ba mbôôp,* yak bôt ba ndok ba noga, bawoga ba ntémb i niñ, yak diyeyeba di ñemble ñañ nlam. 6 Maséé ni nu a mpééna bé njee me yé.”*

7 I ngéda bana ba bé ke, Yésu a bôdôl pôdôs mamut inyu Yôhanes: “Kii ni bi ke i béñge i ñoñ? Baa likai* mbebi i mpôgôs? 8 Ndi kii yaga ni bi ke i béñge? Mut a hééba mambot malam?* Ngo i bôt ba nhaba mambot malam ba yé i mandap ma bikiñe. 9 Ni maliga, ni bi pam ni inyuki? I béñge mpôdôl? Ñ, me nkal bé le a nloo yaga mpôdôl. 10 Inyu yé nyen i yé ntilga le: ‘Nuna-ki, me yé ep nlegelnwin wem i bisu gwoñ,* nyen a’ bôk we i bisu inyu kôôba njel yoñ!’ 11 Me nkal bé maliga le, ikété bôt bôda ba ma gwal, to wada a yé ngi pam mu le a nloo Yôhanes Nsôble, ndi nuntitigi ikété Ane ngii a nloo nye. 12 Ibôdôl i dilo di Yôhanes Nsôble letee ni nano, bôt ba binam ba mboñ biliya bi ngui inyu jôp i Ane ngii, i bôt ba mboñ biliya bi ngui hala, bon ba njôp mu. 13 Inyule mbén Môsi ni bapôdôl bobasôna ba bi pot ikepam i dilo di Yôhanes; 14 ndi to ni ngwés, to ni ngwés bé neebe hala, nyen a yé ‘Éliya nu a nlama lo.’ 15 Nu a gwé maôô, a emble.

16 “Ni njee m’a hégha i hiai hini? Hi yé kiki boñge batitigi ba ba yii i bôm, ba séblak mawanda map ma mintuk, 17 ba kalak le: ‘Di bi kôt nsik* inyu nan, ndi ni bi sak bé; di bi bégél, ndi ni bi tééñga bé manyuu.’* 18 Nlélém jam, Yôhanes a bi lo, a bé je bé, a bé nyo bé, ndi bôt ba nkal le: ‘A gwé mbuu mbe.’ 19 Man mut nye a bi lo, a jek, a nyok, ndi bôt ba nkal le: ‘Nuna-ki, mut mbéna je ni mut nyôba wai, liwanda li bakottas ni li baboñbéba.’ Ndi, pék i nene ikété minson nwé.”*

20 I mbus, a bôdôl yahal bitison het libim li mimpémba nwé mi mam li bi bôña, inyule bi bi hiel bé miñem: 21 “Ngoo ni we, a Kôrasin! Ngoo ni we a Bétsaida! Inyule i mimpémba mi mam mi mbôña i bééni, ibale mi bôña i Tir ni i Sidôn, ki ba bi hiel miñem kôba, ba haba minsugut, ba yén ki ikété libu.* 22 Ndi me nkal bé le, i kogse y’a kwél Tir ni Sidôn i Hilo hi Mbagi y’a hoi iloo i kogse y’a kwél bé. 23 Yak we, a Kapernaum, baa w’a bet letee ni ngii? To! W’a sôs letee ni Soñ;* inyule i mimpémba mi mam mi mbôña i weeni, ibale mi bôña i Sôdôm, ki i tison i i ngi yii letee ni len. 24 Ndi me nkal we le, i kogse y’a kwél Sôdôm i Hilo hi Mbagi y’a hoi iloo i kogse y’a kwél we.”

25 Ha ngéda i nyen Yésu a bi timbhe, a kal le: “Me mbégés we i mbamba, a Ta, Nwet ngii ni hisi, inyule u bi sôô bôt ba pék ni bayikaat mam mana, ndi u yeelene mo boñge batitigi. 26 Ñ, a Ta, inyule i bi lémél we i boñ hala. 27 Tata a bi ti me mam momasôna, mut nye ki nye a ntibil bé yi Man handugi Isañ; nlélém jam, mut nye ki nye a ntibil bé yi Isañ handugi Man ni hiki mut Man a ngwés yeelene njee Isañ a yé. 28 Lona i meeni, a bébobasôna ba ni ntumbba ni nson, ni bak ki ni bééga mbegee i ñét, m’a ti bé hogbe. 29 Yoña kop yem nson, ni niglene ki i meeni inyule me gwé ñem nwee ni suhulnyuu, le ndi ni kôs hogbe.* 30 Inyule kop yem nson i ntomb i begee, yak mbegee yem i nhoi.”

12 Lisañ jada, Yésu a bé tagbe i nwom mi blé,* i kel Sabat.* Njal i gwel banigil bé, ba bôdôl ket mis ma blé, ba jek. 2 Kiki Farisai i ntehe hala, i kal nye le: “Nun-ki! Banigil boñ ba yé i boñ jam li ta bé kunde i kel Sabat.” 3 A kal bo le: “Baa ni bi añ bé i jam David a bi boñ ngéda njal i bi gwel nye ni bôt ba bé lôñni nye? 4 Lelaa a bi jôp ikété ndap Nyambe, nye ni bo ba je bret bi makébla,* jam le to nye, to i bôt ba bé ni nye, ba bééna bé kunde i boñ, handugi biprisi gwotama? 5 Tole ni bi añ bé ikété mbén Môsi le i dilo di Sabat, biprisi bi mbôk bikila bi Sabat ikété témpel, ndi bi nyégle ngi nsohi? 6 Ndi me nkal bé le nu a nloo témpel a yé hana. 7 Jon ibale ni nok ndoñi i bini bibuk le: ‘Me ngwés konangoo he sesema bé,’ ki bôt ba gwé bé nsohi, ni mpémhene bé bo mbagi nôgôs. 8 Inyule Man mut a yé Nwet Sabat.”

9 I ngéda a bi nyodi ha i homa nu, a jôp i ndap yap bibégés, 10 ndi nuna-ki, mut wada a bé ha, woo u bi wo* nye! Jon inyu ôm Yésu nsohi, ba bat nye le: “Baa i yé kunde i mélés makon i kel Sabat?” 11 A kal bo le: “Njee ikété nan, ibale a gwé ntômba wada, ndi u kwo ikété bee i kel Sabat, a’ ke bé le a pémés wo? 12 Bôô ni ngélé yañen ni mut binam, ngo a gwé mahee iloo ntômba! Jon i yé kunde i boñ loñge i kel Sabat.” 13 Ha nyen a kal i mut nu le: “Sambal woo woñ.” Kiki a nsambal ndik wo, u témb mbôô kiki uu umpe. 14 Ndi Farisai i pam i mbégdé, i ôô jimb le ba nol nye. 15 Kiki a nyi hala, Yésu a nyodi ha, yak ngandak bôt i noñ nye, a mélés ki makon ma bôt bobasôna, 16 ndi a tibil yaga ti bo oda le ba kal bañ bôt njee a yé, 17 inyu yônôs jam li pôda ni njel mpôdôl Yésaya nu a kal le:

18 “Nuna-ki, ngwélél wem nu me mpohol, ngwélél wem nu gwéha, nyen a nlémél me!* M’a ha mbuu wem i ngii yé, a’ toñle ki matén kii i yé telepsép. 19 A’ nomol bé to lond makeñi, mut to wada a’ nok bé to kiñ yé i minloñ minkeñi. 20 A’ bôk bé kai i sédi, a’ lém bé to nsiñga u lambe u u ntu hiida, letee a boñ le telepsép i yémbél. 21 Ñ, matén m’a bôdôl jôl jé ñem.”

22 I mbus, ba lona nye mut nu a bé ndim ni mbuk inyule a bééna mbuu mbe, a mélés nye kayéle mut mbuk a bôdôl pot, a bôdôl ki tehna. 23 Ha nyen, mamut momasôna ma hel, ma bôdôl kal le: “Baa Man David bé nunu?” 24 I ngéda ba bi nok hala, Farisai i kal le: “I mut nunu a mpémés ndik mimbuu mimbe ni ngui i Belsébub,* ñane mimbuu mimbe.” 25 Kiki a bé yi mahoñol map, a kal bo le: “Hiki ane i mbagla inyu kolba yomede i ntjiba, yak hiki tison tole ndap lihaa i mbagla inyu kolba yomede y’a nom* bé. 26 Nlélém jam, ibale Satan a mpémés Satan, ngo wee a yé i bagla inyu kolba nyemede; lelaa ni ane yé i nla nom? 27 Handugi hala, ibale me mpémés mimbuu mimbe ni ngui i Belsébub, njee a nti bon banan ngui i pémés nwo? Inyu hala nyen b’a ba bakéés banan. 28 Ndi ibale me mpémés mimbuu mimbe ni njel mbuu u Nyambe, wee yina ni le Ane Nyambe i mpam i bééni ndi ni nyi bé hala.* 29 Tole lelaa mut a nla jôp i ndap i mpémba mut, a kadal gwom gwé ibale a mbôk ndugi bé a kañ mpémba mut u? Hala ndik nyen a nla yoñ gwom gwobisôna bi ndap yé. 30 Nu ni nu a ta bé i pes yem a nkolba me, yak nu ni nu a nkot bé bôt ni me a nsand bo.

31 “Inyu hala nyen me nkal bé le, b’a nwéhél bôt to imbe béba tole sol, ndi nu a nsol mbuu u Nyambe, b’a nwéhél bé nye. 32 Kiki hihéga, nu ni nu a mpot buk ibe inyu kolba Man mut, b’a nwéhél nye; ndi nu ni nu a mpot jam inyu kolba mbuu mpubi, b’a nwéhél bé nye, heni, to munu hisi hini, to hii hi nlo.*

33 “Ibale ni mbôñgôl e, y’a num matam malam, ndi ibale ni mbôñgôl bé e, matam mé m’a ba bé malam, inyule matam mon ma nyelel le e i yé ilam tole i yé ibe. 34 A bon ba péé, lelaa ni nla pot mam malam ki le ni yé bibéba bi bôt? Inyule i mam ma yôni mut ikété ñem mon nyo u mpot. 35 Loñge mut i mpémhene mam malam mu loñge yé nkus, ndi béba mut i mpémhene mam mabe mu béba yé nkus. 36 Me nkal bé le, bôt b’a timbhe i Hilo hi Mbagi inyu hiki bañga ba mpot i i gwé bé nseñ; 37 inyule inyu bipôdôl gwoñ nyen w’a kéla le u téé sép, inyu bipôdôl gwoñ ki nyen w’a kôhna mbagi nôgôs.”

38 Ndi inyu timbhe nye, bahogi ipôla bayimbén ni Farisai ba kal nye le: “A Lét, di ngwés le u unda bés yimbne.”* 39 A timbhe bo, a kal le: “Hiai hibe ni hi ndéñg* hi nwaa bé yéñ yimbne, ndi hi’a kôhna bé yimbne yo ki yo, handugi yimbne i mpôdôl Yôna. 40 Inyule ndik kiki Yôna a bi tégbaha dilo daa* ikété libum li njok hiobi, hala nyen Man mut a’ tégbaha dilo daa ikété soñ.* 41 Bôt ba Ninivé b’a telep i bikééhene ni hiai hini, ba pémhene hio mbagi nôgôs inyule bo ba bi tam bibéba gwap ngéda Yôna a bi tééne bo likalô. Ndi nuna-ki, nu a nloo Yôna a yé hana. 42 Kiñemuda i nwelmbok y’a telep i bikééhene ni hiai hini, i pémhene hio mbagi nôgôs, inyule i bi lôl haa* inyu emble pék i Salômô. Ndi nuna-ki, nu a nloo Salômô a yé hana.

43 “I ngéda mbuu mbe* u mal nyodi ikété mut, u ntagbe i ñoñ inyu yéñ homa noi, ndi u ntehe bé i nya homa i. 44 I mbus, u nkal le: ‘M’a témb i ndap yem, i het me nyodne.’ I ngéda u ntémb u lo, u nkoba le mut a ta bé mu ndap i, ndi ba nsas yo, ba nlémés ki yo. 45 Ha nyen u nke, u yoñ mimbuu minsaambok mimpe mi mi yé béba iloo womede. I ngéda mi njôp mukété, mi nyééne mu; ha nyen libak li nsôk li mut nu li nyila béba iloo libak jé li bisu. Hala ki nyen y’a ba inyu hiai hibe hini.”

46 I ngéda a bé a ngi pôdhak mamut, nyañ ni lôknyañ ba bé ba téé i mbégdé, ba yéñék pôdôs nye. 47 Ha nyen mut wada a bi kal nye le: “Nun-ki, nyuñ ni lôknyuñ ba téé i mbégdé, ba nyéñ pôdôs we.” 48 A timbhe i mut a bi pôdôs nye, a kal nye le: “Njee a yé ini?* Bonjee ba yé lôk kéé?” 49 Ha nyen a sambal woo i pes i banigil bé, a kal le: “Nun-ki, bana bon ba yé ini* ni lôk kéé! 50 Inyule nu ni nu a mboñ sômbôl i Tata nu a yé i ngii, nyen a yé mankéé nu munlôm, ni nu muda, ni ini.”

13 I kel i, Yésu a bé a yii ipañ tuye, a ma nyodi i ndap. 2 Mamut makeñi ma kodba ipañ yé kayéle a bet i môñgô, a yén, mamut momasôna ma bé ma téé i ngwañ. 3 Ha nyen a bi gwélél dihéga inyu niiga bo ngandak mam, a kal le: “Nuna-ki, mut wada a bi pam inyu nwes mbôô. 4 Mu kiki a bé nwes mbôô, ihogi i kwo i nloñ, ndi dinuni di lo di je yosôna. 5 Ipe i kwo i bahoma ba ngok het biték bi bé bé ngandak, i pala ki o inyule biték bi bé bé ndip.* 6 Ndi ngéda hiañgaa hi bi pam, hi ligis yo inyule i bééna bé minkañ. 7 Ipe ki i kwo ipôla biloo, ndi biloo bi o, bi hô yo. 8 Ndi ipe i bi kwo i hisi hilam, i bôdôl num matam, ihogi i num matam mbôgôl ngélé, ipe môm masamal ma ngélé, ipe ki môm maa. 9 Nu a gwé maôô, a emble.”

10 Ha nyen banigil ba bi lo, ba bat nye le: “Inyuki u ngwélél dihéga inyu pôdôs bo?” 11 A timbhe, a kal le: “Bé bon i bi tina le ni nok mimb mimpubi mi Ane ngii, ndi hala a bi tina bé bo.12 Inyule nu a gwé, b’a kônde ki nye le a bana ngandak; ndi nu a gwé bé, yak ndék a gwé, b’a yoñ yo. 13 Inyu hala nyen me ngwélél dihéga inyu pôdôs bo; inyule ba mbéñge, ndi i yé wengoñle ba mbéñge bé, ba ñemble, ndi i yé wengoñle ba ñemble bé, to nok ba ntibil bé nok. 14 Yak lipôdôl li Yésaya li yé yônôl bo, li li nkal le: ‘N’a emble yaga, ndi ni yé mbén i tibil nok; yak béñge n’a béñge yaga, ndi ni yé mbén i tehe.15 Inyule miñem mi bôt bana mi nyila nledek, ba nloñ ki maôô map, ba nyip yak mis map kayéle ba yé mbén i tehe ni mis map, to nok ni maôô map, to tibil nok ndoñi ni miñem nwap, tiga le ba hielba le ndi me mélés makon map.’

16 “Ndi maséé ma yé ni bé inyule mis manan ma ntehna, yak maôô manan ma noga. 17 Inyule me nkal bé maliga le, ngandak bapôdôl ni bôt ba telepsép ba bi bana ngôñ i tehe mam ni yé tehe, ndi ba bi tehe bé mo, yak emble mam ni yé emble, ndi ba bi emble bé mo.

18 “Nano emblana kii hihéga hi mut a bi nwes mbôô hi nkobla. 19 I ngéda mut a ñemble nwin u Ane, ndi a tibil bé nok kii u nkobla, mut mbe a nlo, a nup yom ba mbel ikété ñem wé; nyen a yé mbôô i bi kwo i nloñ. 20 Inyu mbôô i bi kwo i bahoma ba ngok, i yé mut nu a ñemble bañga, a neebe ki yo ngélé yada ni maséé. 21 Ndi kiki bañga i yé ngi o minkañ ikété ñem wé, a nom ndigi inyu ndék ngéda; ndi i ngeñ njiiha tole ndééñga bi nlo inyule a ñemble bañga, a mpala baage. 22 Inyu mbôô i bi kwo ipôla biloo, i yé mut a ñemble bañga, ndi mandutu ma niñ munu nkoñ ’isi* ni ngui malôga i lingwañ bi nhô bañga kayéle i num bé matam. 23 Inyu mbôô i bi kwo i hisi hilam, i yé mut nu a ñemble bañga, a tibil ki nok yo, a num yaga ki matam, wada mbôgôl ngélé, nuu numpe môm masamal, nuu ki môm maa.”

24 A yoñ ki hihéga hipe, a kal bo le: “Ane ngii i yé kiki mut nu a bi nwes loñge mbôô i wom wé. 25 I ngéda bôt ba bé ke ’ilo, ñoo wé a lo, a nwes mbôô i béba kai ipôla blé, a ke. 26 I ngéda blé i bi o, i num matam, ha nyen yak béba kai i bi nene. 27 Jon minkol mi nwet ndap mi bi lo, mi kal nye le: ‘A Nwet, baa loñge mbôô bé yon u bi nwes i wom woñ? Ndi béba kai i nlôl ni hee?’ 28 A kal bo le: ‘Mut nu a yé ñoo wem nyen a mboñ hala.’ Minkol mi kal nye le: ‘Baa u nsômbôl ni le di ke, di nup yo?’ 29 A timbhe le: ‘To, tiga le ngéda ni mba ni nup béba kai, ni nup yak blé ngi kôôba. 30 Nwaha gwo biba bi nañ letee ni i libumbul. I ngéda libumbul, m’a kal babumbul le: Ni bôk ndugi ni kot béba kai, ni kañ yo mimbom mimbom, ni ligis yo; i mbus, ni kot blé ikété ndugi yem.’”

31 A yoñ ki hihéga hipe, a kal bo le: “Ane ngii i yé kiki hisiina hi mbôô* le mut a bi yoñ, a bel i wom wé. 32 I nloo mbôô yosôna bititigi, ndi ngéda i nañ, i nloo mbônji* yosôna bikeñi, i yila e kayéle dinuni di ngii di nlo, di léba liyééne mu mintjep nwé.”

33 A yôñôl ki bo hihéga hipe: “Ane ngii i yé kiki muda nu a bi yoñ séñha, a pôdna yo ikété dihéga dikeñi di flawa daa letee flawa yosôna i hôl.”

34 Yésu a bi añle mamut i mam mana momasôna ni njel dihéga. Ni maliga, a bé pôdôs bé bo ibabé i yoñ hihéga, 35 inyu yônôs jam li pôda ni njel mpôdôl nu a kal le: “M’a yibil nyo wem ni dihéga; m’a añal mam ma sôli ibôdôl i bibôdle.”*

36 I mbus ha, i ngéda a bi huuha mamut, a jôp ikété ndap. Banigil bé ba lo ipañ yé, ba kal le: “Toñle bés hihéga hi béba kai i wom.” 37 A timbhe, a kal bo le: “Mut a nwes loñge mbôô a yé Man mut; 38 wom u yé nkoñ ’isi. Loñge mbôô i yé bon ba Ane, ndi béba kai i yé bon ba mut mbe, 39 yak ñoo nu a bi bel yo a yé Nsohop. Libumbul li yé mamélél ma ngim nkoñ ’isi,* babumbul ba yé biañgel. 40 Jon, kiki ba nkot béba kai, ba ligis yo i hié, hala nyen y’a ba i mamélél ma nkoñ ’isi.* 41 Man mut a’ om biañgel gwé, bi pémés ikété Ane yé mam momasôna ma ntinde bape i boñ bibéba bi mam, ni bôt ba gwé lem i yan mbén, 42 bi leñ bo ikété juu li hié hikeñi. Nyoo nyen b’a ee, ba jek masoñ. 43 Ha ngéda i, bôt ba telepsép b’a bai ni ngui kiki hiañgaa mu Ane i Tata wap. Nu a gwé maôô, a emble.

44 “Ane ngii i yé kiki nkus u bak u sôli i wom, ndi mut a léba wo, a témb a sôô wo; inyu maséé mé, a nke, a nuñul gwom gwobisôna a gwé, a somb i wom u.

45 “Ane ngii i yé yak kiki mut nyuñga* nu a nyéñ tik ngok ilam.* 46 I ngéda a bi léba tik ngok yada i i nhee diye, a bi ke, a pala nuñul gwom gwobisôna a bééna, a somb yo.

47 “Ane ngii i yé yak kiki pése le ba nleñ ikété tuye, i nkot mintén mi tjobi nwominsôna. 48 I ngéda i nyon, ba ñôt yo i ngwañ tuye; i mbus, balop tjobi ba yén, ba ha tjobi dilam ikété bisel, ndi ba lep tjobi dibe. 49 Hala nyen y’a ba i mamélél ma nkoñ ’isi.* Biañgel gw’a lo, bi héya bibéba bi bôt ipôla bôt ba téé sép, 50 bi leñ bo ikété juu li hié hikeñi. Nyoo nyen b’a ee, ba jek masoñ.

51 “Baa ni ntibil nok kii mam mana ma nkobla?” Ba kal nye le: “Ñ.” 52 Ha nyen a bi kal bo le: “Ibale hala, hiki malét,* i ngéda ba mal niiga nye mam inyu Ane ngii, a yé kiki nwet mbai, nu a mpémés ikété lisôô jé li nkus gwom bi mondo ni minlômbi mi gwom.”

53 I ngéda Yésu a bi mal yoñ dihéga dini, a nyodi ha homa nu. 54 I mbus, a ke i loñ yé,* a bôdôl niiga bôt i ndap yap bibégés, kayéle ba hel, ba kal le: “Hee i mut nunu a bi yôñôl pék ni mimpémba mi mam mini? 55 Baa nye bé nyen a yé man kapinda? Nyañ bé le Maria, ni lôknyañ bé le Yakôbô, Yôsep, Simôn ni Yuda? 56 Yak lôknyañ i bôda, yosôna i yé ni bés, hala bé? Hee ni a nyôñôl mam mana momasôna?” 57 Jon ba bi tjél hémle nye.* Ndi Yésu a kal bo le: “Mpôdôl a gwé lipém homa nyensôna, ndi a gwé bé lipém i loñ yé to i ndap yé.” 58 A bi boñ bé ngandak mimpémba mi mam nyoo inyu ngitophémle yap.

14 Ha ngéda i, kiki ñane nkoñ* le Hérôdé a bi nok mam Yésu a bé boñ, 2 a kal bagwélél bé le: “Yôhanes Nsôble nu. A ntuge, inyu hala nyen a mboñ mini mimpémba mi mam.” 3 Hérôdé* a bi gwel Yôhanes, a kañ nye, a ha nye i mok inyu Hérôdia, nwaa maasañ le Filipô. 4 Inyule Yôhanes a bé kal nye le: “I ta bé we kunde i bana muda nu.” 5 Ndi to hala kiki a bé yéñ nol nye, a bé kon limut woñi inyule li bé yoñ Yôhanes kiki mpôdôl. 6 Ndi ngéda ngand ligwéé li Hérôdé i bé tagbe, ngond i Hérôdia i sak i bisu bi bakén, hala a lémél Hérôdé ngandak 7 kayéle a bôn, a kum soñ le a nti nye kii yosôna a mbat. 8 Ha nyen nyañ a bi tinde nye i kal le: “Ti me ño u Yôhanes Nsôble hana i nleha pan.” 9 Hala a bi tééñga kiñe. Ndi to hala, a bat le ba ti nye wo inyule a bi kum soñ i bisu bi bakén ba bé je* ni nye. 10 Jon a bi om le ba kit Yôhanes ño i ndap mok. 11 Ba lona ño wé i nleha pan, ba ti wo hingonda, hi kena wo yak nyañ. 12 I mbus ngéda, banigil bé ba lo, ba yoñ mim wé, ba jô wo; i mbus, ba ke ba añle Yésu hala. 13 Kiki a nok hala, Yésu a jôp i môñgô, a nyodi ha, a ke i homa a yé nwee inyu ba nyetama. Ndi kiki mamut ma nok hala, ma noñ nye ni makôô, ma lôlak i bitison.

14 I ngéda a bi pam i ngwañ, a tehe limut li bôt likeñi, a kônôl bo ngoo, a mélés ki makon ma bakokon bap. 15 Ndi ngéda kôkôa i bi kwo, banigil bé ba lo nye ipañ, ba kal le: “I homa nunu a yé ñoñ, yak kel i yé nkenek; huuha mamut kayéle ma ke i mambai le ba sômbôl bomede bijek.” 16 Ndi Yésu a kal bo le: “Ba nlama bé ke; tina bo bijek bébomede.” 17 Ba kal nye le: “Di gwé bé to yom hana, handugi bret bitan ni tjobi diba.” 18 A kal le: “Ni lona me gwo hana.” 19 A bat ki mamut le ma yén i ngii bikai. Ha nyen a yoñ bret bitan ni tjobi diba, a pa mis i ngii, a sayap gwo; i mbus, a bek bret, a ti gwo banigil bé, yak banigil bé ba ti gwo mamut. 20 Hala nyen bôt bobasôna ba bi je, ba nuu, ba yoñ yak bikét bi bi yégle, bi yon ikété jôm li bisel ni biba. 21 Ndi i bet ba bi je ba bé jam kiki bo dikôô di bôlôm ditan, handugi bôda ni boñge batitigi. 22 Kunda yada i mbus ha, Yésu a kal banigil bé le ba jôp i môñgô, ba bôk nye bisu nyoo uu ngwañ, ndi nye a yégle inyu huuha mamut.

23 Kiki a bi mal huuha mamut, a bet hikôa nyetama inyu soohe. I ngéda kôkôa i bi kwo, a bé a ngi yii nyoo nyetama. 24 Môñgô u bé u ma ke mbôgôl ni mbôgôl méta* haa ni ngwañ tuye, mangudga ma bé ndéñgés wo inyule mbebi i bé lôl bo bisu. 25 Ndi bebee ni maye ma kel,* a lo i koba bo, a kenek ni makôô i ngii tuye. 26 Kiki ba ntehe nye a nkil i ngii tuye, banigil bé ba kon woñi, ba kal le: “Yiinda i!” Ba lond ni ngui inyu ngandak woñi. 27 Ndi kunda yada, Yésu a kal bo le: “Ni bana makénd! Me nu! Ni kon bañ woñi.” 28 Pétrô a timbhe nye le: “A Nwet, ibale we nu, ti oda le yak me me kil i ngii malép, me lo me koba we.” 29 A kal le: “Lok!” Ha nyen Pétrô a bi nyodi i môñgô, a ke ni makôô i ngii malép inyu boma Yésu. 30 Ndi ngéda a bi béñge mbuk mbebi, a kon woñi. Kiki a mbôdôl yin, a lond makeñi le: “A Nwet, tohol me!” 31 I nlélém ngéda, Yésu a sambal woo, a gwel nye, a kal nye le: “A mut hémle titigi, inyuki u nwas le pééna i je we ñem?” 32 Kiki ba njôp i môñgô, mbuk mbebi a mal. 33 Ha nyen i bet ba bé ikété môñgô ba ti nye lipém,* ba kal le: “U yé toi Man Nyambe.” 34 I mbus, ba yap tuye, ba pam i ngwañ u tuye, i Génésarét.

35 Kiki bôt ba homa nu ba nyi nye, ba ep nwin mu nkoñ u wonsôna, ha nyen ba bi lona nye bôt bobasôna ba bé kon. 36 Ba yemhe ki nye le ba tihba ndigi to linjek li mbot yé ngii; ba bobasôna ba bé tihba jo, makon map ma bé mal, mal yosôna.

15 Ha nyen Farisai ni bayimbén ba lo yak Yésu, ba lôlak i Yérusalem, ba kal le: 2 “Inyuki banigil boñ ba noñ bé bilem bi bôt ba ngéda kôba? Kiki hihéga, ba njôwa* bé moo map ngéda ba nsômbôl je.”

3 A timbhe bo, a kal le: “Inyuki yak bé ni mbôk mbén Nyambe inyu bilem bi loñ nan? 4 Kiki hihéga, Nyambe a bi kal le: ‘Ti isoñ bo nyuñ lipém,’ ni le: ‘I mut a nleñ isañ tole nyañ bibuk bibe,* a nlama nôla.’ 5 Ndi bé ni nkal le: ‘Nu ni nu a nkal isañ tole nyañ le: “I gwom gwobisôna me gwé, bi me bak le me gwélél inyu hôla we, me nkébél gwo Nyambe,” 6 a gwé bé le a ti isañ lipém to ndék.’ Hala nyen ni bi yilha bañga i Nyambe yañga inyu bilem bi loñ nan. 7 A bé bôt ba bihéñba, maliga mon Yésaya a bi bôk pot inyu nan ngéda a kal le: 8 ‘I litén lini li nti me lipém ni bibép, ndi miñem nwap mi yé yaga haa ni me. 9 Yañga yaga nyen ba nke ni bisu i bégés me, inyule ba niiga mambén ma bôt ba binam wengoñle ma yé mambén ma Nyambe.’” 10 Ha nyen a sébél limut ipañ yé, a kal jo le: “Emblana, ni tibil ki nok: 11 I yom i njôp mut i nyo, yo bé yon i nhindis nye, ndi i yom i mpémél mut i nyo, yon i nhindis nye.”

12 I mbus, banigil ba lo, ba kal nye le: “Baa u nyi le Farisai i ñunup* ngéda i nok i yom u mpot?” 13 A timbhe, a kal le: “Hiki bebela Tata wem nu ngii a mbel bé, b’a nup yo. 14 Nwaha bo. Ba yé baéga ba ba yé ndim. Ndi, ibale mut ndim a ñéga mut ndim, ngo bo iba ba ga kwo ikété bee.” 15 Pétrô a kal le: “Toñle le bés hihéga u bak u yoñ.” 16 Ha nyen a kal le: “Baa to bé ni yé ngi tibil nok? 17 Baa ni nyi bé le hiki yom i njôp mut i nyo, i ntagbe i minla, ndi i sôk i luk? 18 Ndi hiki yom i mpam mut i nyo i nlôl i ñem; i mam ma mon ma nhindis mut. 19 Kiki hihéga, mu ñem nyen bipék bibe bi nlôl, yak manola, ndéñg, malal ma nyega,* wip, mbôgi bitembee, liôbôs Nyambe jôl. 20 I mam mana mon ma nhindis mut; ndi i je ngi jôwa* moo i nhindis bé mut.”

21 Ndi ngéda a bi nyodi ha, Yésu a ke i nkoñ u Tir ni Sidôn. 22 Ndi nuna-ki, muda Fénikia wada nu a bé lôl mu nkoñ u, a lond le: “Kon me ngoo, a Nwet, a Man David. Ngond yem i nok njôghe iloo hihéga inyule mbuu mbe u ntééñga nye ngandak.” 23 Ndi a bi pot bé to buk inyu timbhe nye. Jon banigil bé ba bi lo, ba bôdôl soohe nye, ba kalak le: “Kal nye le a kenek, inyule a nwaa bé lond i mbus yés.” 24 A timbhe le: “Ba ñom bé me inyu hôla matén momasôna, ndik minimlak mi mintômba mi ndap Israel.” 25 Ndi muda a lo, a ti nye lipém,* a kal le: “A Nwet, hôla me!” 26 A timbhe, a kal le: “I ta bé loñge i yoñ bret bi boñge inyu leñ gwo bon ba ngwo.” 27 Muda a kal le: “Ndi yak bon ba ngwo ba nje yaa minluñ mi nkwo isi téblé i bet bap.” 28 Ha nyen Yésu a kal nye le: “Éé, a muda, hémle yoñ i yé keñi; i bôña we kiki u nsômbôl.” Ibôdôl ha ngéda i, ngond yé i mbôôp.

29 I ngéda a bi nyodi ha, Yésu a ke bebee ni tuye Galiléa, kiki a mbet hikôa, a yén ’isi. 30 Ha nyen mamut makeñi ma tiige nye bebee, ma lona bibôk bi bôt, bôt ba nlem, bôt ba ndim, bôt ba mbuk ni ngandak bôt ipe; ba niñi bo i makôô mé, a mélés makon map. 31 Jon limut li bi hel ngéda li bi tehe bôt ba mbuk ba mpot, yak bôt ba nlem ba témbék mbôô, bibôk bi bôt bi kenek, yak bôt ba ndim ba tehnaga, ha nyen ba bégés Nyambe nu Israel.

32  Ndi Yésu a sébél banigil bé ipañ yé, a kal le: “Me nkon limut lini ngoo, inyule, nano a yé dilo daa le li yé ni me, ndi li gwé bé yom i je yo ki yo. Me ngwés bé le ba témb njal,* tiga le ba kwo i njel.” 33 Ndi banigil ba kal nye le: “Hee d’a yôñôl bret bi nkola munu ñoñ inyu boñ le i nya limut li bôt likeñi ini i nuu?” 34 Ha nyen Yésu a bat bo le: “Ni gwé bret gwañen?” Ba timbhe le: “Bisaambok, ni ndék bon ba tjobi.” 35 I mbus, a kal limut le li yén ’isi, 36 a yoñ bret bisaambok ni tjobi; kiki a nti mayéga, a bek gwo, a bôdôl ti gwo banigil, yak banigil bé ba ti gwo mamut. 37 Bôt bobasôna ba je, ba nuu, ba bada ki bikét bi bi yégle, bi yon ikété bisel bikeñi* bisaambok. 38 Ndi ba ba bi je ba bé dikôô dina di bôlôm, handugi bôda ni boñge batitigi. 39 Sôk i nsôk, i ngéda a bi mal huuha mamut, a jôp i môñgô, a ke i nkoñ u Magadan.

16 Ha nyen Farisai ni Sadukai ba bi tiige nye bebee; ndi inyu noode nye, ba bat nye le a unda bo yimbne i nlôl i ngii. 2 A timbhe, a kal bo le: “I ngéda kôkôa i nkwo, ni nkal le: ‘Kel y’a ba lam yani inyule ngii i nkôyôp,’ 3 ndi kegla, ni nkal le: ‘Lihep ni nop bi mba len inyule ngii i nkôyôp ndi i nkôp ond.’ Ni nyi kobol ngéda inoñnaga ni kiki ngii i nene, ndi ni nla bé kobol biyimbne bi ngéda. 4 Hiai hibe ni hi ndéñg* hi nwaa bé yéñ yimbne, ndi hi’a kôhna bé yimbne yo ki yo handugi yimbne i Yôna.” I mbus, a ke, a yék bo ha.

5 Banigil ba yap, ba ke uu ngwañ, ba hôya yoñ bret. 6 Yésu a kal bo le: “Yiblana mis, ni yoñ ki yihe ni séñha i Farisai ni Sadukai.” 7 Ha nyen ba bi bôdôl hek pék bo ni bo, ba kalak le: “Ngo di nyoñ bé bret yo ki yo.” 8 Kiki a nyi hala, Yésu a kal le: “Inyuki ni yé kwel bé ni bé, ni kalak le ni nyoñ bé bret, a bé bôt ba hémle titigi? 9 Baa ni yé ngi nok i jam me nyéñ kal bé? Baa ni nhôya lelaa me bi gwélél bret bitan inyu jés dikôô ditan di bôlôm, ni bisel gwañen ni bi bada? 10 Tole ni nhôya lelaa me bi gwélél bret bisaambok inyu jés dikôô di bôlôm dina, ni bisel bikeñi* gwañen ni bi bada? 11 Lelaa ni nok bé le me pôdhak bé bé inyu bret? Ndi yoña yihe ni séñha i Farisai ni Sadukai.” 12 Ha nyen ba bi tibil nok le a kalak le ba yoñ yihe, ha ni séñha i bret bé, ndi ni biniigana bi Farisai ni Sadukai.

13 I ngéda a bi pam i nkoñ u Kaisaréa Filipi, Yésu a bat banigil bé le: “Bôt ba nkal le Man mut a yé njee?” 14 Ba kal le: “Bahogi ba nkal le Yôhanes Nsôble, bape Éliya, bape ki Yérémia tole wada ikété bapôdôl.” 15 A kal bo le: “Ndi bé ni nkal le me yé njee?” 16 Simôn Pétrô a timbhe le: “U yé Kristô, Man Nyambe nu a niñ.” 17 Yésu a timbhe, a kal nye le: “U yé kimasoda, a Simôn, man Yôna, inyule minsôn ni matjél* bé gwon bi nyeelene we jam li, ndi Tata nu a yé i ngii nyen a mboñ hala. 18 Me nkal ki we le: U yé Pétrô; munu liaa lini nyen m’a ôñôl likoda jem, to manwemel ma Soñ* m’a yémbél bé jo.* 19 M’a ti we diliba di Ane ngii; hiki jam u yé le u téñ hana ’isi l’a ba jam ba mal téñ i ngii, hiki jam u yé le u tiñil hana ’isi l’a ba jam ba mal tiñil i ngii.” 20 I mbus, a béhe banigil le ba kalak bañ mut nye ki nye le nyen a yé Kristô.

21 Ibôdôl ha ngéda i, Yésu a bôdôl toñle banigil bé le a nlama ke i Yérusalem, a nok ki ndutu ngandak i moo ma mimañ mi litén ni baéga biprisi ni bayimbén; ba nol ki nye, ndi a’ tuglana i hilo hi nyônôs aa. 22 Ha nyen Pétrô a kena nye ipañ, a bôdôl nyéyéi nye, a kalak le: “Kônôl wemede ngoo, a Nwet; i mam mana ma yé mbén i pémél we.” 23 Ndi a hielba, a kal Pétrô le: “Témb me i mbus, a Satan! U yéne me ngok baagene inyule u nhoñol bé mahoñol ma Nyambe, ndi ma bôt ba binam.”

24 I mbus, Yésu a kal banigil bé le: “Ibale mut a nsômbôl noñ me, a nlama ha bé niñ inyu yé nyemede,* ndi a begee kék yé njiiha,* a noñ me ibabé waa. 25 Inyule nu ni nu a nsômbôl tohol niñ* yé, a’ nimis yo; ndi nu ni nu a nimis niñ* yé inyu yem, a’ léba yo. 26 Ni maliga, umbe nseñ mut a’ bana ibale a nkôhna nkoñ ’isi wonsôna ndi a nimis niñ* yé? Tole kii mut a’ ti* inyu niñ* yé? 27 Inyule Man mut a nlama lo ikété lipém li Isañ ni biañgel gwé, ha nyen a ga timbhe hiki mut inoñnaga ni maboñok mé. 28 Me nkal bé maliga le, bahogi ipôla bôt ba téé hana b’a wo yaga bé ibale ba mbôk bé ba tehe Man mut a nlo ikété Ane yé.”

17 Dilo disamal i mbus ha, Yésu a yoñ Pétrô ni Yakôbô bo manyañ le Yôhanes, a kena botama i hikôa hi nyôgi. 2 A heñla i bisu gwap; su wé u bai kiki hiañgaa, yak mambot mé ma pôp* kiki mapubi. 3 Ndi nuna-ki, Môsi bo Éliya ba pémél bo, ba kwelek ni Yésu. 4 Ha nyen Pétrô a kal Yésu le: “A Nwet, hala a yé loñge jam kiki di yé hana. Ibale u ngwés, m’a téé mandap ma mabadô maa hana, yada inyu yoñ, yada inyu Môsi, yada inyu Éliya.” 5 Kiki a bé a ngi podok, nuna-ki! Ond i mbai i hô bo, ndi nuna-ki, kiñ i pémél mu ond, i kal le: “Man wem nunu, man wem nu gwéha, nyen a nlémél me. Emblana nye.” 6 Kiki ba nok hala, banigil ba kwo, ba ôm mbom ’isi, ba kon ki woñi ngandak. 7 Ha nyen Yésu a kôôge bo bebee, a tihba bo, a kal le: “Telbana. Ni kon bañ woñi.” 8 I ngéda ba bi pa mis, ba tehe bé mut nye ki nye, ndik Yésu nyetama. 9 Kiki ba bé sôs hikôa, Yésu a ti bo oda le: “Ni añle bañ mut nye ki nye yiinda ini letee Man mut a tuge ikété bawoga.”

10 Ndi banigil ba bat nye mbadga le: “Inyuki bayimbén ba nkal ni le Éliya a nlama ndugi lo?” 11 A timbhe, a kal le: “Ni maliga, Éliya a yé i lo, a’ tibil ki mam momasôna. 12 Ndi me nkal bé le Éliya a bi lo, ndi ba bi yi bé le nye nu, ba boñ ki nye kii yosôna ba bé gwés. Nlélém jam, yak Man mut a’ ke i nok ndutu i moo map.” 13 Ha nyen banigil ba tibil nok le a pôdhak bo inyu Yôhanes Nsôble.

14 I ngéda ba bi pam bebee ni limut li bôt, mut wada a lo nye ipañ, a umul nye maboñ, a kal le: 15 “A Nwet, kônôl man wem nu munlôm ngoo inyule a nkwo ti, a nok ki njôghe ngandak. A mbéna kwo ikété hié, a bén-ga ki kwo ikété malép. 16 Me bak me kena nye yak banigil boñ, ndi ba nla bé mélés kon wé.” 17 Yésu a timbhe, a kal le: “A hiai hibe hini, hi hi gwé bé hémle, m’a ba ni bé letee ni ngéda imbe? M’a hônba ki bé letee ni ngéda imbe? Ni lona me nye hana.” 18 I mbus, Yésu a nyéyéi mbuu mbe, u nyodi mañge i nyuu; ibôdôl ha ngeñ i, hiloga hi mbôôp. 19 Ha nyen banigil ba bi lo yak Yésu botama, ba kal le: “Inyuki di nla bé pémés wo?” 20 A kal bo le: “Inyu hémle nan titigi. Inyule me nkal bé maliga le, ibale hémle nan i yé keñi kiki hisiina hi mbôô,* ki n’a kal hikôa hini le: ‘Nyodi hana, ke nyoo,’ hi boñ ki hala; to jam jo ki jo l’a loo bé bé ngui.” 21 *——

22 I ngéda ba bi kodba i Galiléa nyen Yésu a bi kal bo le: “B’a liibana Man mut, ba ti nye i moo ma bôt ba binam, 23 b’a nol ki nye, ndi i hilo hi nyônôs aa, a’ tuglana.” I jam li, li tééñga banigil bé ngandak.

24 Kiki ba bi pam i Kapernaum, i bôt ba nkot tas i drakma iba* ba kôôge Pétrô bebee, ba kal le: “Baa malét nan a nsaa bé tas i drakma iba?” 25 A timbhe le: “Ñ, a nsaa.” Ndi ngéda Pétrô a bi jôp i ndap, Yésu a bôk a pôdôs nye, a kal le: “U nhoñol lelaa, a Simôn? Bonjee bikiñe bi nkoñ ’isi bi mbat tas tole nsul u ngomin? Baa bon bap tole bôt bape?” 26 I ngéda a bi kal le: “Bôt bape,” Yésu a kal nye le: “Ni maliga, bon ba kiñe ba nsaa bé tas. 27 Ndi inyu boñ le di yilna bañ bo ngok baagene, ke i tuye, u leñ nlop, hiobi hi bisu u ngwel, yoñ hio, i ngéda u nyibil hio nyo, w’a léba moni silba wada.* Yoñ nwo, u ti bo nwo inyu me ni we.”

18 Ha ngéda i nyen banigil ba bi tiige Yésu bebee, ba kal le: “Njee yaga a yé nunkeñi ikété Ane ngii?” 2 Jon a bi sébél mañge ntitigi, a téé nye i ñemkété wap, 3 a kal le: “Me nkal bé maliga le, handugi le ni hielba,* ni yila kiki boñge batitigi, ni yé mbén i jôp ikété Ane ngii. 4 Jon nu ni nu a’ suhus nyemede kiki mañge ntitigi nunu, nyen a’ ba nunkeñi ikété Ane ngii; 5 nu ni nu ki a nleege mañge ntitigi kiki nunu i jôl jem, wee a nleege yak me. 6 Ndi nu ni nu a mboñ le mut wada a baage ikété bôt batitigi* bana ba ba nhémle me, i yé nseñ inyu yé le ba yoñ ngok kôgôl* jakas li nkiiñaha, ba kañ nye yo i joo, ba boñ le a yin i ñem tuye.

7 “Ngoo ni nkoñ ’isi inyule u gwé ngandak ngok baagene! Ni maliga, ngandak ngok baagene y’a lo ndigi, ndi ngoo ni mut a nlona ngok baagene! 8 Jon ibale woo woñ tole kôô woñ u mboñ le u baage, kit wo, u lep wo. I yé we nseñ le u kôhna niñ, u ban-ga woo wada tole kôô wada, iloole u bana moo mo ima tole makôô mo ima, ndi ba leñ we ikété hié hi boga. 9 Jam lipe ki, ibale jis joñ li mboñ le u baage, sodol jo, u lep jo. I yé we nseñ le u kôhna niñ ni jis jada iloole ba leñ we ni mis mo ima ikété hié hi Géhéna.* 10 Yoña yihe le ni yan bañ to mut wada ikété bôt batitigi bana, inyule me nkal bé le biañgel gwap nyoo i ngii bi ntehe su* u Tata wem nu a yé i ngii hiki ngéda. 11 *——

12 “Bé ni nhoñol lelaa? Ibale mut a gwé mbôgôl mintômba ndi wada u nimil, baa a’ yék bé mini môm bôô ni bôô nyoo i dikôa, a ke i yéñ u u nimil? 13 Ibale a nléba ki wo, me nkal bé maliga le a nkon maséé iloo hihéga inyu u a nléba iloo inyu mini môm bôô ni bôô mi mi nimil bé. 14 Nlélém jam, Tata wem* nu a yé i ngii a ngwés bé le mut to wada ikété bana bôt batitigi a tjiba.

15 “Jam lipe ki, ibale manyuñ a mboñ we béba, ke yeelene nye béba* yé bé bo iba ndigi. Ibale a ñemble we, wee u ntémbna nye i loñge njel.* 16 Ndi ibale a ñemble bé we, yoñ mut wada tole bôt iba ni we inyu boñ le ni njel mbôgi* i bôt iba tole baa, pééna yo ki yo i ba bañ inyu ngim hop. 17 Ibale a ñemble bé bo, kal likoda. Ibale a ñemble bé to likoda, wee yoñ nye kiki mut matén ni kiki nkottas.

18 “Me nkal bé maliga le, mam momasôna ni yé le ni téñ hana ’isi m’a ba mam ba mal téñ i ngii, yak mam momasôna ni yé le ni tiñil hana ’isi m’a ba mam ba mal tiñil i ngii. 19 Me nkal ki bé maliga le, ibale bôt iba ikété nan ba nôgla hana ’isi i soohe inyu to limbe jam li gwé mahee, Tata wem nu ngii a’ yônôs jo inyu yap. 20 Inyule i homa bôt iba tole baa ba nkodba i jôl jem, me yé ipôla yap.”

21 Ha nyen Pétrô a bi lo, a bat nye le: “A Nwet, ngélé yañen me nlama nwéhél mankéé ngéda a mboñ me béba? Baa letee ni ngélé isaambok?” 22 Yésu a kal nye le: “Me nkal we le, ha letee ni ngélé isaambok bé, ndi letee ni môm masaambok ma ngélé ni isaambok.*

23 “Inyu hala nyen Ane ngii i nla ba kiki kiñe i i bé yéñ le minkol nwé mi saa mapil map. 24 I ngéda a bi bôdôl yoñ moni a bé bat bo, ba lona nye nkol u a bé bat jôm li dikôô di talént.* 25 Ndi kiki a bééna bé moni i saa, kiñe* yé i ti oda le ba nuñul nye ni nwaa ni bon ni gwom gwobisôna a bééna inyu boñ le kiñe i kôhna moni nwé. 26 Ha nyen nkol u kwo ’isi, u ti nye lipém,* u kal le: ‘Hônba me, m’a saa pil wem wonsôna.’ 27 Hala a kônha kiñe ngoo kayéle a nwas nkol u le u ke, a nwéhél ki wo pil wé. 28 Ndi nkol u u pam, u yéñ so nkol wé wada u a bé bat mbôgôl dinariô,* a gwel nye ni ngui, a ha nye moo i joo kayéle nhébék u kahal kidi nye, a kalak le: ‘Saa pil wonsôna me mbat we.’ 29 Ha nyen so nkol wé a bi kwo ’isi, a bôdôl soohe nye, a kalak le: ‘Hônba me, m’a saa pil wem.’ 30 Ndi a tjél, kayéle a ke, a boñ le ba ha nye mok letee ni ngéda a’ mal saa pil wé. 31 Ngéda mini minkol mimpe mi bi tehe i jam li bi tagbe, hala a tééñga bo ngandak kayéle ba ke, ba añle kiñe mam momasôna ma bi tagbe. 32 Ha nyen kiñe i bi om le ba sébél nye, i kal nye le: ‘A béba nkol unu, me bi nwéhél we pil woñ wonsôna ngéda u bi soohe me. 33 Baa yak we u bak bé le u kon so nkol woñ ngoo kiki me bi kon we ngoo?’ 34 Ha nyen kiñe i bi unup, i leñ nye i mok* letee ni ngéda a’ saa pil wé wonsôna. 35 Hala yaga nyen Tata wem nu ngii a’ boñ hiki wada nan nu a nwéhél bé maasañ ni ñem wé wonsôna.”

19 I ngéda Yésu a bi mal pot mam mana, a nyodi i Galiléa, a ke bebee ni minwaa mi nkoñ u Yudéa, nyoo uu nwii u Yordan. 2 Yak mamut makeñi ma noñ nye, nyoo nyen a mélés ki makon map.

3 Yak Farisai i lo i nyeni inyu noode nye, i bat le: “Baa i yé mut kunde i bos ni nwaa wé to inyu imbe njom?” 4 A timbhe, a kal le: “Baa ni bi añ bé le nu a bi hek bo i bibôdle, a hek bo munlôm ni muda, 5 a kal ki le: ‘Inyu hala nyen munlôm a’ yék isañ bo nyañ, a adbe ni nwaa wé kayéle bo iba b’a ba nsôn wada’? 6 Kayéle ba ta ha bé iba ndi nsôn wada. Jon, jam Nyambe a ñat,* mut nye ki nye a bagal bañ jo.” 7 Farisai i kal nye le: “Inyuki ni Môsi a bi bat le mut a ti nwaa kaat inyu mélés libii ngéda a mbos ni nye?” 8 A kal bo le: “Inyu minledek minan mi miñem nyen Môsi a bi nwas le ni bos ni baa banan, ndi hala bé nyen mam ma bé i bibôdle. 9 Me nkal bé le nu ni nu a mbos ni nwaa wé, handugi inyu malal ma nyega,* ndi a bii muda numpe, wee a nke i ndéñg.”

10 Banigil ba kal nye le: “Ibale hala nyen munlôm a nlama niñ ni nwaa wé, wee nseñ u ta bé i biiba.” 11 A kal bo le: “Bôt bobasôna bé bon ba neebe lipôdôl lini, ndi ndik i bet ba gwé likébla.* 12 Inyule bôt ba yé nwak* le ba bi gwéé hala, bape ba yé nwak le bôt bon ba bi yilha bo nwak, bape ki ba yé nwak inyule ba bi yilha bomede nwak inyu Ane ngii. I mut a nla neebe jam li, a neebe jo.”

13 I mbus, ba lona nye boñge batitigi inyu boñ le a kéhi moo i ngii yap, a soohe ki inyu yap, ndi banigil bé ba nyéyéi bo. 14 Ndi Yésu a kal le: “Nwaha boñge batitigi nwee, ni noode bañ to kéñ bo njel i lo i meeni inyule Ane ngii i yé inyu bôt ba yé kiki bo.” 15 Ha nyen a bi kéhi moo i ngii yap; i mbus, a nyodi ha.

16 Ndi nuna-ki, mut wada a lo i nyeni, a kal le: “A Lét, imbe loñge me nlama boñ inyu kôhna niñ boga?” 17 A kal nye le: “Inyuki u mbat me kii i yé loñge? Wada ndik nyen a yé loñge.* Ndi ibale u nsômbôl kôhna niñ, nôgôl mambén ibabé waa.” 18 I mut nu a kal nye le: “Mambe?” Yésu a kal le: “U nlama bé nol mut, u nlama bé ke i ndéñg, u nlama bé nip, u nlama bé bok mbôgi bitembee, 19 ti isoñ bo nyuñ lipém, u nlama ki gwés mut woñ libôk kiki wemede.” 20 Mañge wanda a kal nye le: “Me bi tééda momasôna; kii ipe me nlama boñ?” 21 Yésu a kal nye le: “Ibale u nsômbôl ba peles,* ke nuñul gwom gwoñ gwobisôna, u ti diyeyeba, ha nyen w’a bana nkus i ngii; i mbus, lo, u noñ me.” 22 I ngéda mañge wanda a bi nok hala, a ke a modop inyule a bééna ngandak lingwañ. 23 Ha nyen Yésu a kal banigil bé le: “Me nkal bé maliga le, y’a ba ndutu le ngwañ mut u jôp ikété Ane ngii. 24 Me nkal ki bé le, hala a yé jam li ntomb le kamél i sooma i lituba li ndondok, iloole ngwañ mut u jôp i Ane Nyambe.”

25 I ngéda banigil ba bi nok hala, ba hel ngandak, ba kal le: “Njee ni a nla toi kôhna tohi?” 26 Kiki a nun bo siim, Yésu a kal bo le: “Bôt ba binam ba nla yaga bé boñ hala, ndi Nyambe a nla boñ mam momasôna.”

27 Ha nyen Pétrô a bi timbhe, a kal le: “Nun-ki, di bi yék mam momasôna, di noñ we; bés d’a bana ni kii?” 28 Yésu a kal bo le: “Me nkal bé maliga le, i ngéda mam momasôna ma ntémb yondo, kiki Man mut a’ yén ikété lipém i yééne yé Ane, bé ba ni bi noñ me n’a yén i jôm li biyééne bi Ane ni biba, ni kéés ki jôm li matén ma Israel ni ima. 29 Ni le hiki mut nu a bi yék mandap, to lôkisañ i bôlôm tole i bôda, to isañ, to nyañ, to bon, to disi i jôl jem a’ kôhna hala mbôgôl ngélé, a kôdôl ki niñ boga.

30 “Ndi ngandak i i yé bôt ba bisu y’a ba bôt ba nsôk, yak ba ba nsôk b’a ba bôt ba bisu.

20 “Inyule Ane ngii i yé kiki nwet ndap wada, nu a bi pule pam bikegla i yéñ bôt ba bôlô inyu sal i wom wé u minkôô mi wai. 2 Kiki a bi mal nôgla ni bôt ba bôlô le a nsaa bo dinariô* yada inyu kel bôlô yada, a ep bo i wom wé u minkôô mi wai. 3 I ngéda a bi témb a pam i mam ma ngeñ bôô i bikegla,* a tehe bape ba ba gwé bé bôlô, ba téé ha i bôm; 4 ha nyen a kal bo le: ‘Yak bé ni ke i wom u minkôô mi wai, m’a ti bé nsaa u kôli.’ 5 Jon ba bi ke. A témb ki a pam i mam ma kosi* yak ni i mam ma ngeñ aa i kôkôa,* a boñ nlélém jam. 6 Sôk i nsôk, i mam ma ngeñ itan i kôkôa,* a pam, a léba bape ba téé ha, a kal bo le: ‘Inyuki ni téé hana ngim kel yosôna ibabé sal bôlô yo ki yo?’ 7 Ba timbhe le: ‘Inyule mut nye ki nye a nyoñ bé bés i bôlô.’ A kal bo le: ‘Yak bé kena i wom u minkôô mi wai.’

8 “I ngéda kôkôa i bi kwo, nwet wom u minkôô mi wai a kal kindak wé le: ‘Sébél bôt ba bôlô, u ti bo nsaa wap, bôdôl ni bôt ba nsôk yôña i bôlô, u mal ni bôt ba mbôk yôña i bôlô.’ 9 I ngéda bôt ba ngeñ itan i kôkôa ba bi lo, hiki wada wap a kôhna dinariô yada.* 10 Jon ngéda bôt a bi bôk yoñ i bôlô ba bi lo, ba bé hoñol le ba nkôhna iloo ha, ndi yak bo, hiki wada wap a kôhna dinariô yada.* 11 Kiki ba nkôhna nsaa wap, ba bôdôl tjelel ikolba nwet ndap, 12 ba kalak le: ‘I bôt bana ba nsôk lo, ba nsal ndigi ngeñ yada; ndi u nti bo nlélém nsaa kiki bés ba di ntumbba ni nson kel yosôna isi hiañgaa!’ 13 Ndi a timbhe wada wap, a kal nye le: ‘A mut wem, me mboñ bé we béba yo ki yo. Me ni we di nôgla inyu dinariô yada,* hala bé? 14 Yoñ nsaa woñ, kenek. Me ngwés ti bana bôt ba nsôk lo i bôlô nlélém nsaa kiki bé. 15 Baa me gwé bé kunde i gwélél moni nwem kiki i nlémél me? Tole u yé njôñ* inyule me yé loñge?’* 16 Hala nyen bôt ba nsôk b’a ba bôt ba bisu, yak ba bisu ba ba bôt ba nsôk.”

17 I ngéda a bé bet i Yérusalem, Yésu a sébél jôm li banigil ni iba botama ipañ, a kal bo mu njel le: 18 “Nuna-ki, di yé i bet i Yérusalem, b’a ti Man mut i moo ma baéga biprisi ni bayimbén. B’a pémhene nye mbagi nyemb, 19 b’a ti ki nye i moo ma bôt ba matén inyu boñ le ba nol nye hiol, ba bép nye disôô, ba nol ki nye i kék; ndi i hilo hi nyônôs aa, a’ tuglana.”

20 I mbus, nyañ bon ba Sébédéô a kôôge nye bebee ni bon bé bôlôm, a ti nye lipém,* a yéñék bat nye ngim jam. 21 A bat muda le: “Kii u nyéñ?” Muda a timbhe le: “Ti oda le bana bon bem bôlôm bo iba, ba yén i Ane yoñ, wada i woo woñ walôm, wada ki i woo woñ waé.” 22 Yésu a timbhe le: “Ni nyi bé yom ni yé i bat. Baa ni nla nyo libôndô me yé bebee i nyo?” Ba timbhe nye le: “Ñ, di nla.” 23 A kal bo le: “N’a nyo yaga libôndô jem, ndi inyu yén i woo wem walôm ni i woo wem waé, me bé nyen me gwé kunde i boñ hala, ndi i biyééne bi, bi yé inyu bôt Tata a nkôôbana gwo.”

24 Ndi ngéda lini jôm li banigil lipe li bi nok hala, li unbene linyañ liba. 25 Ndi Yésu a sébél bo ipañ yé, a kal le: “Ni nyi le baane ba biloñ ba ñénél bôt bap kiki i nlémél bo, yak mintôô mi bôt mi ngwélél ngui yap inyu tét bôt bape. 26 Hala bé nyen i nlama ba ipôla nan; ndi nu ni nu a nyéñ ba nunkeñi ipôla nan, a nlama ba ngwélél nan, 27 yak nu ni nu a nyéñ ba nu bisu ipôla nan, a nlama ba nkol nan. 28 Ndik kiki Man mut a bi lo bé le ba gwélél nye, ndi le a gwélél bôt bape, a ti ki niñ* yé kiki binoñ inyu* ngandak bôt.”

29 I ngéda ba bé nyodi i Yérikô, limut li bôt likeñi li noñ nye. 30 Ndi nuna-ki, bôt ba ndim iba ba bé ba yii ipañ nloñ, i ngéda ba bi nok le Yésu a yé tagbe, ba lond le: “A Nwet, kon bés ngoo, a Man David!” 31 Ndi limut li nyéyéi bo, li kalak bo le ba yén nwee; ha nyen ba bi kônde bédés makiñ, ba lond le: “A Nwet, kon bés ngoo, a Man David!” 32 Jon Yésu a bi telep, a sébél bo, a kal le: “Kii ni ngwés le me bôñôl bé?” 33 Ba kal nye le: “A Nwet, boñ le mis més ma yibla.” 34 Yésu a kon bo ngoo, a tihba mis map; i nlélém ngéda, ba kahal tehna, ba noñ ki nye.

21 I ngéda ba bi kôôge bebee ni Yérusalem, ba pam i Bétfagé, i Hikôa Ôlivé, Yésu a ep banigil iba, 2 a kal bo le: “Kena i mbai ni ntehe nyoo bisu, i ngéda ni njôp mu, n’a koba le ba ntéñ jakas ni man wé ipañ yé. Ni tiñil mo, ni lona me mo. 3 Ibale mut a mbat bé jam, ni nlama kal le: ‘Nwet a gwé ngôñ ni mo.’ I nlélém ngéda, a’ ep magas.”

4 Hala a bi bôña yaga inyu yônôs jam li pôda ni njel mpôdôl, nu a kal le: 5 “Kala ngond Siôn le: ‘Nun-ki, kiñe yoñ i yé lo i weeni, i gwé ñem nwee, i yii i ngii jakas, ñ, man jakas yaga, mbôda i lém ba ngwélél inyu nson.’”

6 Ha nyen banigil ba bi ke, ba boñ ndik kiki Yésu a bi kal bo. 7 Ba lona jakas ni man wé, ba kéhi mambot map i ngii magas, a yééne mo.* 8 Ngandak bôt ikété limut i tek mambot map i njel, bape ba kidik mintjep mi bie, ba leñek nwo i nloñ. 9 I mamut ma bé bôk nye bisu, yak bôt ba bé noñ nye, ba bé waa bé lond le: “Tohol Man David, di nsoohe!* Nu a nlôl i jôl li Yéhôva* a yé nsaibak! Tohol nye, di nsoohe, a we nu u yé nyoo i ngingii!”

10 I ngéda a bi jôp i Yérusalem, bôt ba tison yosôna ba bé ikété liyôgbe, ba kalak le: “Njee nu?” 11 Hiki ngéda, mamut ma bé timbhe le: “Mpôdôl Yésu nu, nyen a nlôl i Nasaret nu Galiléa!”

12 I ngéda Yésu a bi jôp i témpel, a buñga bôt bobasôna ba bé nuñul, ba sombok ikété témpel, a kwés ki bitéblé bi bahéñha moni ’isi, yak bibeñgi bi banuñul dibeñ. 13 A kal bo le: “I yé ntilga le: ‘Ndap yem y’a séblana le ndap masoohe,’ ndi bé ni nyilha yo hôk* i mintonba.” 14 Yak bibôk bi bôt ni bôt ba ndim ba lo i nyeni i témpel, a mélés makon map.

15 I ngéda baéga biprisi ni bayimbén ba bi tehe bihélha bi mam a bi boñ ni kiki boñge ba bé lond i témpel le: “Tohol Man David, di nsoohe!” Ñem u hénd bo, 16 ba kal nye le: “Baa u nok yom ba yé pot?” Yésu a kal bo le: “Ñ. Baa ni ma bé añ haana le: ‘U bi boñ le bibégés bi pémél i manyo ma boñge ni ma minkéñéé mi bon’?” 17 Kiki a nyék bo, a nyodi i tison Yérusalem, a ke i Bétania, a tégbaha u nyoo.

18 I ngéda a bé témp i Yérusalem bikegla tutu, njal i gwel nye. 19 A tehe e faigé mu njel, a tiige yo bebee, ndi a koba bé matam mu, ndik tjai; ha nyen a bi kal yo le: “Ibôdôl nano, w’a num ha bé matam kekikel.” I nlélém ngéda, e faigé i kôt. 20 Kiki banigil ba ntehe hala, ba hel, ba kal le: “Lelaa e faigé i nkôt hala ngélé yada?” 21 Yésu a timbhe, a kal bo le: “Me nkal bé maliga le, ibale ni gwé hémle, ndi ni bana bé pééna, n’a boñ ndik bé i jam me mboñ e faigé, ndi to ni nkal yak hikôa hini le: ‘Nyodi hana, kwo nyoo i tuye,’ hala a’ bôña. 22 Mam momasôna ni mbat ikété masoohe, ni ban-ga hémle, n’a kôhna mo.”

23 I ngéda a bi jôp i témpel, baéga biprisi ni mimañ mi litén mi lo i nyeni ngéda a bé niiga, ba kal le: “Hee kunde i nlôl we i boñ mam mana? Njee a bi ti we kunde ini?” 24 Yésu a timbhe, a kal bo le: “Yak me me mbat bé jam jada. Ibale ni ntimbhe me, ha nyen m’a kal bé hee me nyôñôl kunde i boñ mam mana: 25 Hee Yôhanes a bi yôñôl kunde i sôble bôt? I ngii tole yak bôt ba binam?”* Ndi ba bôdôl kalna bo ni bo le: “Ibale di nkal le: ‘I bi lôl i ngii,’ ki a’ kal bés le: ‘Inyuki ni bi hémle ni bé nye?’ 26 Ndi ibale di nkal le: ‘I bi lôl yak bôt ba binam,’ di nkon woñi le limut li ñunup inyule bobasôna ba nyoñ Yôhanes kiki mpôdôl.” 27 Jon ba bi timbhe Yésu le: “Di nyi bé.” Yak nye a kal bo le: “To me, me nkal bé me bé hee me nyôñôl kunde i boñ mam mana.

28 “Bé ni nhoñol lelaa? Mut wada a bééna bon iba. A ke yak nu bisu, a kal le: ‘A man, ke sal len i wom u minkôô mi wai.’ 29 Ndi nunu a timbhe, a kal le: ‘M’a ke bé.’ Ndi i mbus ngéda, a tam, a ke. 30 A kôôge nu yônôs iba bebee, a kal nye nlélém jam. Nunu a timbhe le: ‘Me nke, a pua,’ ndi a ke bé. 31 Njee ipôla bo iba a bi boñ sômbôl i isañ?” Ba kal le: “Nu bisu.” Yésu a kal bo le: “Me nkal bé maliga le, bakottas ni bôda ba libambe ba mbôk bé i bisu ikété Ane Nyambe. 32 Inyule Yôhanes a bi lo, a unda bé njel telepsép, ndi ni bi hémle bé nye. Ndi bakottas ni bôda ba libambe ba bi hémle nye; yak ngéda ni bi tehe hala, ni bi tam bé i mbus ngéda kayéle ni hémle nye.

33 “Emblana hihéga hipe: Mut wada a bééna disi, a bel wom u minkôô mi wai, a kéña wo ni lipénd, a tém waa wai,* a oñ nkum ndap; i mbus, a ti wo basalnwom, a ke i loñ ipe. 34 Kiki ngéda libumbul li matam i bi kola, a ep minkol nwé yak basalnwom le mi yôñôl nye mé matam. 35 Ndi basalnwom ba gwel minkol nwé, ba bép wada, ba nol umpe, umpe ki ba ôm wo ngok. 36 A témb a om ki minkol mimpe, nsoñgi wap u bé loo u bisu, ndi ba bi boñ bo nlélém jam. 37 Sôk i nsôk, a ep bo man wé munlôm, a kalak le: ‘B’a ti man wem lipém.’ 38 Kiki ba ntehe man, basalnwom ba kalna le: ‘Nkôdôlbum nunu. Loga, di nol nye, di yoñ bum yé!’ 39 Ha nyen ba gwel nye, ba leñ nye i mbus wom u minkôô mi wai, ba nol nye. 40 Jon, i ngéda nwet wom u minkôô mi wai a nlo, kii a’ boñ basalnwom bana?” 41 Ba kal nye le: “Kiki ba yé bibéba bi bôt, a’ lona béba tjiba i ngii yap, a ti wom wé u minkôô mi wai basalnwom bape, ba ba ga ti nye matam i ngéda libumbul li nkola.”

42 Yésu a kal bo le: “Baa ni ma bé añ ikété Bitilna le: ‘Ngok bôt ba maoñ ba bi tjél, yon i bi yila ngok likas i bisu.* Hala a nlôl yak Yéhôva,* hala a yé ki jam li hélha i mis més’? 43 Inyu hala nyen me nkal bé le, b’a héya Ane Nyambe i bééni, ba ti ki yo litén li l’a num matam. 44 Yak i mut a nkwo i ngii ngok i, a’ bugi ngéñ ngéñ. Ndi inyu mut ngok i nkwél, y’a nyugut yaga nye.”

45 I ngéda baéga biprisi ni Farisai ba bi nok dihéga dini, ba yi le bon a pôdlak. 46 Ba bééna ngôñ i gwel* nye, ndi ba bé kon mamut woñi inyule ma bé tehe nye kiki mpôdôl.

22 Yésu a bi témb a pôdôs bo ni njel dihéga, a kal le: 2 “Ane ngii i nla ki ba kiki kiñe i i nkôôba ngand libii inyu man wé munlôm. 3 I mbus, a ep minkol nwé le mi sébél bôt a bi naña i ngand libii, ndi ba tjél lo. 4 A témb a ep minkol mimpe, a kal le: ‘Ni kal i bôt me naña le: “Nuna-ki, me nkôôba bijek gwem, me nol nyaga yem ni binuga gwem bi mahoñ, yak mam momasôna ma yé nkôôbaga. Lona i ngand libii.”’ 5 Ndi hala a bi kal bé bo to jam, ba ke yap, wada i wom wé, numpe i nyuñga yé; 6 ndi ba ba bi yégle, ba gwel minkol nwé, ba wéha nwo nyuu, ba nol ki nwo.

7 “Kiñe i bi unup, i ep mintôñ nwé mi gwét i nol ba bôt ba manola, i ligis yak tison yap. 8 I mbus, a kal minkol nwé le: ‘Ngand libii i yé nkôôbaga ndi bôt me bi naña ba bak bé ba kôli lo i ngand. 9 Jon kena mu minloñ minkeñi mi tison, ni naña nu ni nu n’a koba, le a lo i ngand libii.’ 10 Ha nyen minkol mi bi ke i minloñ, mi naña bôt bobasôna ba bi koba, biloñge ni bibéba; yak ndap ngand libii i yon ni bakén ba ba bé je.*

11 “I ngéda kiñe i bi jôp inyu béñge bakén, i tehe mut wada nu a bé bé a héba mbot i ngand libii. 12 Ha nyen a bi bat nye le: ‘A mut wem, lelaa u mboñ ndi u jôp hana ngi mbot i ngand libii?’ Mut a kwo mbuk. 13 Ha nyen kiñe i bi kal bagwélél bé le: ‘Ni kañ nye moo ni makôô, ni leñ nye i jiibe li mbégdé. Nyoo nyen a’ ee, a jek masoñ.’

14 “Inyule ba naña ngandak, ndi ba mpohol ndik ndék.”

15 Ndi Farisai i ke, i ôô jimb inyu gwel nye mu bibañga gwé. 16 Jon ba bi ep banigil bap ni ntôñ u banit Hérôdé i nyeni, ba kal le: “A Lét, di nyi le u yé maliga ni le u niiga njel Nyambe ni maliga, u nyéñ bé to lémél mut binam nye ki nye inyule u mbéñge bé bôt inoñnaga ni yom i nene i mis. 17 Jon kal le bés, we u nhoñol lelaa? Baa i yé kunde* i saa Kaisa tas tole to?” 18 Ndi kiki Yésu a bé yi mahoñol map mabe, a kal le: “A bôt ba bihéñba, inyuki ni noode me? 19 Ni unda me moni ba nsaane tas.” Ba lona nye dinariô yada.* 20 A kal bo le: “Titii i njee ini? Jôl* li njee ki lini?” 21 Ba kal le: “Kaisa.” Ha nyen a kal bo le: “Jon timbhana ni Kaisa mam ma Kaisa, Nyambe ki mam ma Nyambe.” 22 Ngéda ba bi nok hala, ba hel, ba yék ki nye, ba ke.

23  I nlélém kel, Sadukai, i i nkal le bitugne bi ta bé, i lo, i bat nye le: 24 “A Lét, Môsi a bi kal le: ‘Ibale mut a nwo ndi a yék bé bon, manyañ a nlama bii yik yé, a bot mbôda inyu lôñ manyañ.’ 25 Nano ni, linyañ lisaambok li bé hana ni bés. Nu bisu a bii, a wo; kiki a bi yék bé man, manyañ a yégla yik yé. 26 Nlélém jam u pémél nu yônôs iba, yak nu yônôs aa letee ni nu yônôs isaambok. 27 Sôk i nsôk, yak muda a wo. 28 Jon i bitugne, a’ ba nwaa wen ikété bo basaambok? Inyule a bi ba nwaa wap bobasôna.”

29 Yésu a timbhe bo, a kal le: “Ni yé i yoba inyule ni nyi bé Bitilna, to ngui i Nyambe; 30 inyule i bitugne, bôlôm ba mbii bé, to bôda ba nke bé i mabii, ndi ba yé kiki biañgel i ngii. 31 Ndi inyu bitugne bi bawoga, baa ni bi añ bé jam Nyambe a pot inyu nan, a kal le: 32 ‘Me yé Nyambe nu Abraham, ni Nyambe nu Isak, ni Nyambe nu Yakôb’? A ta bé Nyambe nu bawoga, ndi nu bayômi.”* 33 Kiki mamut ma nok hala, ma hel inyu biniigana gwé.

34 I ngéda Farisai i bi nok le a nyip Sadukai manyo, bobasôna ba lo lôñ yada. 35 Ndi wada ikété yap nu a bé nyimbén nunkeñi, inyu noode nye, a bat le: 36 “A Lét, imbe mbén i nloo ikété mbén Môsi?” 37 A kal nye le: “‘U nlama gwés Yéhôva* Nyambe woñ ni ñem woñ wonsôna, ni niñ* yoñ yosôna, ni mahoñol moñ momasôna.’ 38 Ini mbén yon i nloo mambén momasôna, yo ki yon i yé mbén bisu. 39 Mbén i nyônôs iba, i i mpôna ini, yon i yé le: ‘U nlama gwés mut woñ libôk kiki wemede.’ 40 Mbén Môsi yosôna lôñni Bapôdôl bi nlôl munu mambén mana mo ima.”

41 Ndi kiki Farisai i bé i ngi kôdi ha, Yésu a bat bo le: 42 “Bé ni nhoñol kii inyu Kristô? A yé man njee?” Ba kal nye le: “Man David.” 43 A bat bo le: “Inyuki David a nsébél nye ni ngui i mbuu mpubi le Nwet, ngéda a nkal le: 44 ‘Yéhôva* a bi kal Nwet wem le: “Yén i woo wem walôm letee me ha baoo boñ isi makôô moñ”’? 45 Jon ibale David a nsébél nye le Nwet, lelaa ni a yé man wé?” 46 Ndi mut nye ki nye a bi la bé pot to buk inyu timbhe nye; ibôdôl i kel i, mut to wada a bi bana ha bé makénd i bat nye mbadga.

23 I mbus, Yésu a pôdôs mamut ni banigil bé, a kal le: 2 “Bayimbén ni Farisai ba nyoñ yééne i Môsi. 3 Jon, i mam momasôna ba nkal bé, boña mo, ni yônôs ki mo, ndi ni boñ bañ kiki bo inyule ba mpot ndi ba mboñ bé yom ba nkal. 4 Ba nkañ mambegee ma nyét, ba bédi mo i ngii bituu bi bôt, ndi bomede ba ngwés bé tihba mo to ni hinoo hiap. 5 I mam momasôna ba mboñ, ba mboñ mo inyu nene i mis ma bôt, inyule ba nkéñbaha ngobi* yap i i gwé minlôñ mi Bitilna, ba kañbaga yo inyu sôñ bomede, ba boñok le manjek ma mambot map ma ap. 6 Ba ngwés biyééne bi bañga bôt i mangand ni biyééne bi bisu* i mandap ma bibégés, 7 ba gwéhék yak mayéga ma tôbôtôbô i bibôm lôñni i ngéda bôt ba nsébél bo le Rabi.* 8 Ndi bé, mut a sébél bañ bé le Rabi inyule wada nyen a yé Malét nan, ndi bébobasôna ni yé lisañ li bôt. 9 Ni sébél bañ to mut nye ki nye hana ’isi le tata nan, inyule Nu a yé i ngii nyetama nyen a yé Tata nan. 10 Mut a sébél bañ to bé le baéga, inyule ni gwé ndigi Ñéga wada le Kristô. 11 Ndi nunkeñi ipôla nan a nlama ba ngwélél nan. 12 Nu ni nu a mbédés nyemede a’ suhlana; ndi nu ni nu a nsuhus nyemede a’ bédhana.

13 “Ngoo ni bé, a bayimbén ni Farisai, a bôt ba bihéñba! Inyule ni nyibne bôt lijubul li Ane ngii. Bébomede ni njôp bé mu, ndi ni nwas bé to le i bôt ba nsômbôl jôp mu ba boñ hala. 14 *——

15 “Ngoo ni bé, a bayimbén ni Farisai, a bôt ba bihéñba! Inyule ni nyap tuye ni nkoñ biték inyu jubus mut wada ikété base i Lôk Yuda, ndi ngéda a mal jôp mu, ni nyilha nye mut nu a kôli ke i Géhéna* ngélé iba iloo bé.

16 “Ngoo ni bé, a baéga ba ndim, bé ba ni nkal le: ‘Ibale mut a nkum soñ ni témpel, a ta bé nyégsaga i yônôs jam li; ndi ibale mut a nkum soñ ni gôl i témpel, a yé nyégsaga i yônôs jam li.’ 17 A bôt ba njék ni bôt ba ndim! Kii i nloo? Gôl tole témpel i i nyilha gôl yom ipubi? 18 Ni nkal ki le: ‘Ibale mut a nkum soñ ni juu li bisesema, a ta bé nyégsaga i yônôs jam li; ndi ibale a nkum soñ ni likébla li yé i ngii juu li bisesema, a yé nyégsaga i yônôs jam li.’ 19 A bôt ba ndim! Kii i nloo? Likébla tole juu li bisesema li li nyilha likébla yom ipubi? 20 Jon nu ni nu a nkum soñ ni juu li bisesema, wee a yé kum soñ ni juu li, yak ni mam momasôna ma yé i ngii juu; 21 yak nu ni nu a nkum soñ ni témpel, wee a yé kum soñ ni témpel, yak ni Nu a nyééne mukété; 22 nu ni nu ki a nkum soñ ni ngii, wee a yé kum soñ ni yééne ane i Nyambe, yak ni Nu a yii mu.

23 “Ngoo ni bé, a bayimbén ni Farisai, a bôt ba bihéñba! Inyule ni nti jôga jada ikété jôm li kinjiñkembee, li hisiñ, ni li kumin;* ndi ni nyan mam ma nlôôha nseñ ikété mbén Môsi kiki bo telepsép, konangoo ni ndéñbe. Ni bé lama boñ mana mam, ndi ni bé lama bé yan maa mape. 24 A baéga ba ndim, ni mbaa hikala ndi ni mil kamél!

25 “Ngoo ni bé, a bayimbén ni Farisai, a bôt ba bihéñba! Inyule ni mpubus mbus libôndô ni mbus séya, ndi kété yap i yé nyonok ni huluk ñem,* yak ni ngôñ i yônôs minheña mimbe. 26 A Farisai, a we nu u yé ndim, pubus ndugi kété libôndô ni kété séya inyu boñ le yak mbus yap i yila mapubi.

27 “Ngoo ni bé, a bayimbén ni Farisai, a bôt ba bihéñba! Inyule ni yé kiki bisoñ le ba nhoo puba pén,* bi bi nene bilam i mbégdé ndi ikété bi yé nyonok ni bihés bi mim, yak ni mintén mi gwom bi nyega nwominsôna. 28 Hala nyen yak bé ni yé, i mbégdé ni nene bôt ba téé sép i mis ma bôt ba binam, ndi ikété ni yé nyonok ni bihéñba ni liyanmbén.

29 “Ngoo ni bé, a bayimbén ni Farisai, a bôt ba bihéñba! Inyule ni ñoñ bisoñ bi bapôdôl, ni mbôñgôl ki bisoñ* bi bôt ba telepsép, 30 ni kalak le: ‘Ibale di ba i dilo di basôgôlsôgôl bés, ki di bi yoñ bé ngaba ni bo i kôp matjél ma bapôdôl.’ 31 Hala nyen ni mbok mbôgi ikolba bébomede le ni yé bon ba bôt ba ba bi nol bapôdôl. 32 Jon mélhana ni bôlô basôgôlsôgôl banan ba bi bôdôl.

33 “A nyoo, a bon ba péé,* lelaa ni ga pei mbagi i Géhéna?* 34 Inyu hala nyen me ñômle bé bapôdôl, ni bôt ba pék, ni bôt ba niiga i mbamba. N’a nol bahogi ikété yap, ni péni bape i bikék, ni bép ki bape disôô i mandap manan ma bibégés, ni tééñga yak bape ikété bitison gwobisôna, 35 kayéle matjél momasôna ma bôt ba telepsép ma ma bi kuba hana ’isi ma ba i ngii nan, ibôdôl i matjél ma mut telepsép le Abel ikepam i matjél ma Sakaria, man Barakia, nu ni bi nol ipôla témpel ni juu li bisesema. 36 Me nkal bé maliga le, i hiai hini hi ga begee pil u wonsôna.

37 “A Yérusalem, a Yérusalem, we nu u nol bapôdôl, u ômôk ki ba ba ñôma i weeni ngok, ngélé yañen me bi yéñ kot bon boñ nlélém kiki ñin kôp u nkot bon bé isi bipapai gwé! Ndi u bi gwés bé hala. 38 Nuna-ki, ba mal tjiile bé ndap nan.* 39 Inyule me nkal bé le, ibôdôl nano n’a tehe ha bé ki me letee ni kal le: ‘Nu a nlôl i jôl li Yéhôva* a yé nsaibak!’”

24 Ndi kiki Yésu a bé nyodi i témpel, banigil bé ba kôôge nye bebee inyu unda nye maoñ ma témpel. 2 A timbhe, a kal bo le: “Baa ni ntehe maoñ mana momasôna? Me nkal bé maliga le, i ngok ini yosôna y’a léña yaga ’isi, to yada y’a yégle bé i kéhi i ngii ipe.”

3 I ngéda a bé a yii i ngii Hikôa Ôlivé, banigil ba lo nye bebee botama ndigi, ba kal le: “Kal le bés, i mam mana m’a tagbe imbe ngéda? Kii y’a ba ki yimbne le u yé ha* ni le i nkoñ ’isi unu* u yé i mamélél?”

4 Yésu a timbhe, a kal bo le: “Yoña yihe le mut to wada a yumus bañ bé, 5 inyule ngandak y’a lo, i gwéélak jôl jem, i kalak le: ‘Men me yé Kristô,’ y’a yumus ki ngandak bôt. 6 N’a nok mbimba i gwét ni manwin ma gwét. Hala a kônha bañ bé woñi inyule mam mana ma nlama bôña, ndi hala a yé ngi ba lisuk.

7 “Inyule loñ y’a telep ikolba loñ, yak ane i kolba ane; njal keñi y’a ba, yak nyeñg disi bahoma bahoma. 8 I mam mana momasôna ma yé bibôdle bi nkôôga.*

9 “Ha nyen bôt b’a boñ le ni kôhna njiiha, b’a nol ki bé, yak biloñ gwobisôna gw’a oo bé inyule ni yé banigil bem. 10 Hala nyen ngandak y’a nimis hémle yap,* ba liibanaga bo ni bo, ba oonaga ki bo ni bo. 11 Ngandak bapôdôl ba bitembee y’a telep, i yumus ki ngandak bôt; 12 inyule liyanmbén l’a bôl, gwéha i libim li bôt y’a sune. 13 Ndi nu a nhônba letee ni lisuk nyen a’ tohlana. 14 Yak unu ñañ nlam u Ane w’a añlana ni nkoñ ’isi wonsôna, i ba biloñ gwobisôna mbôgi, ndi to le lisuk li nlo.

15 “Jon ngéda n’a tehe yom nyega i i nlona tjiba i téé i homa mpubhaga, ndik kiki mpôdôl Daniel a kal (nu a ñañ* a tibil hek pék), 16 ha nyen ba ba yé i Yudéa ba bôdôl ke ngwéé i dikôa. 17 I mut a yé i ngii ndap, a sôs bañ inyu yoñ gwom bi yé ikété ndap yé, 18 Yak i mut a yé i wom, a témb bañ inyu bada mbot yé ngii. 19 Ngoo ni bôda ba mém, ni ba ba nyuñus bon mu dilo di! 20 Ni waa bañ soohe le ngwéé nan u ba bañ i ngéda mbéñ, to i kel Sabat; 21 inyule ha nyen njiiha keñi y’a ba, i nya i yé ngi ba ibôdôl bibôdle bi nkoñ ’isi letee ni nano, to, y’a ba ha bé ki. 22 Ni maliga, ibale ba nhubus bé dilo di, ki mut nye ki nye a nla bé kôhna tohi; ndi inyu mimpohlak mi bôt, b’a hubus dilo di.

23 “Ndi ibale mut a nkal bé le: ‘Nuna-ki, Kristô a yé hana,’ tole: ‘A yé nyoo!’ Ni hémle bañ jam li. 24 Inyule bikristô bi bitembee ni bapôdôl ba bitembee b’a telep, ba boñ biyimbne bikeñi ni bihélha bi mam inyu boñ le, ibale ba nla, ba yumus yak mimpohlak mi bôt. 25 Nuna-ki, me mal béhe bé. 26 Jon ibale bôt ba nkal bé le: ‘Nuna-ki, a yé i ñoñ,’ ni ke bañ nyoo; tole: ‘Nuna-ki, a yé ikété ndap,’* ni hémle bañ jam li. 27 Inyule ndik kiki nwegnwek a nwek i likôl ndi a bayak letee ni hiôñg, hala nyen y’a ba ngéda Man mut a’ ba ha.* 28 To numbe homa mim u yéne, ha nyen minyôgôl nw’a kodba.

29 “Ndék ngéda ndigi i mbus njiiha i dilo di, hiañgaa hi’a kôp jiibe, to sôñ y’a ti ha bé mapubi mé, tjôdôt ki d’a nyodi i ngii, di kwok; yak mimpémba mi mam mi ngii nw’a nyeñg. 30 Ha nyen yimbne i Man mut y’a nene i ngii, bôt ba matén momasôna ma nkoñ ’isi b’a bép manyuu map ikété ndutu, b’a tehe ki Man mut a yé lo ikété ond i ngii lôñni lipémba, ni lipém likeñi. 31 A’ ep biañgel gwé ni mbimba keñi i sép, bi kot mimpohlak nwé mi bôt mi mi yé i makas ma-na ma nkoñ ’isi,* ibôdôl lini likas li ngii letee ni lii lipe.

32 “Nano ni ôt biniigana munu hihéga hi e faigé: I ngéda ntjep wé u ntip too, u pémés ki tjai, ni nyi le sép i yé bebee. 33 Jon nlélém jam inyu nan, i ngéda ni ntehe i mam mana momasôna, ni yi le a yé bebee i manwemel. 34 Me nkal bé maliga le, i hiai hini hi’a tagbe bé kekikel letee mam mana momasôna ma yon. 35 Ngii ni ’isi b’a tagbe ndi bibañga gwem gw’a tagbe bé kekikel.

36 “Inyu kel i to ngeñ i, mut to wada a nyi bé yo, to biañgel bi ngii, to Man, ndik Isañ nyetama. 37 Inyule ndik kiki dilo di Nôa di bé, hala nyen y’a ba ngéda Man mut a mba ha.* 38 Inyule, kiki ba bé niñ mu dilo di ilole Ntida malép u mbôdôl, ba jek, ba nyok, bôlôm ba biiak, bôda ba kenek i mabii, letee ni kel Nôa a jôp ikété nkuu, 39 ndi ba bi yoñ bé yihe letee Ntida malép u lo, u sas bobasôna, hala nyen y’a ba ngéda Man mut a’ ba ha. 40 Ha nyen bôt iba b’a ba i wom, b’a yoñ wada, ba tjôô nuu numpe. 41 Bôda iba b’a ba ba nkok i ngok kôgôl, b’a yoñ wada, ba tjôô nuu numpe. 42 Jon yéna péé ibabé waa inyule ni nyi bé imbe kel Nwet nan a nlo.

43 “Ndi yina i jam lini le, ibale nwet ndap a yi imbe ngeñ* mut wip a nlo, ki a bi yén péé ibabé waa, a nwas bé le ba bôk ndap yé. 44 Jon yak bé ni ba nkôôbaga inyule Man mut a nlo i ngeñ ni nhoñol bé le a nlôl.

45 “Njee a yé toi nkol u maliga ni u pék,* u nwet wé a ntéé i ngii bôt bé ba ndap inyu ti bo bijek gwap i loñge ngéda? 46 Maséé ni nkol u ibale nwet wé a nlo, a koba nye a mboñ hala! 47 Me nkal bé maliga le, a’ téé nye i ngii nkus wé wonsôna.

48 “Ndi ibale i béba nkol unu u nhoñol mu ñem wé le: ‘Nwet wem a yé i tiñha,’ 49 ndi u bôdôl bép mini minkol mimpe, u jek, u nyok ni bôt ba ngwés ngandak nyôba, 50 nwet nkol unu a’ lo i kel nkol u mbem bé nye, ni i ngeñ u nyi bé, 51 a’ kogse nye ni kogse ikeñi, a leñ ki nye i homa bôt ba bihéñba ba yé. Nyoo nyen a’ ee, a jek masoñ.

25 “Ha nyen Ane ngii y’a ba kiki jôm li dingonda ngi yi bôlôm.* Di bi yoñ bilambe gwap, di pam inyu boma mbiimuda. 2 Ditan di bé bijôñ, ditan di ban-ga pék.* 3 Dingonda di bé bijôñ di yoñ bilambe gwap, ndi di yoñ bé môô mape, 4 ndi dingonda di bééna pék di yoñ bilambe gwap, di yoñ ki môô ikété bipôs. 5 Kiki mbiimuda a bé tiñha, hilo hi kahal tôñgôl bobasôna; i mbus, ba ke ’ilo. 6 Ndi i ñem mau, ba nok nlondok le: ‘Mbiimuda nunu! Pama inyu boma nye.’ 7 Ha nyen dingonda di tjodisôna di bi telep, di kôôba bilambe gwap. 8 Dingonda di bé bijôñ di kal dini di bééna pék le: ‘Tina bés ndék mu môô manan inyule bilambe gwés bi yé bebee ni lém.’ 9 Dingonda di bééna pék di timbhe, di kal le: ‘Ibale di nti môô, bebek le m’a kola ha bé inyu yés ni inyu nan. Ndi kena yak bôt ba nuñul môô, ni somb manan.’ 10 I ngéda ba bi ke i somb môô, mbiimuda a lo. Dingonda ngi yi bôlôm di di bé nkôôbaga di jôp lôñni nye i ngand libii. I mbus, ba yip likôga. 11 I mbus ngéda, dini dingonda ngi yi bôlôm dipe, yak tjo di lo, di kal le: ‘A Nwet, a Nwet, yible bés!’ 12 A timbhe, a kal bo le: ‘Me nkal bé maliga, me nyi bé bé.’

13 “Jon, yéna péé ibabé waa inyule ni nyi bé kel to ngeñ.

14 “Inyule Ane i yé kiki mut nu a nsômbôl ke i loñ ipe, a sébél minkol nwé, a yigle bo nkus wé. 15 A ti nkol wada talént* itan, a ti umpe iba, a ti ki umpe talént yada, hiki mut inoñnaga ni ngap yé; i mbus, a ke i loñ ipe. 16 Ibabé i lep ngéda, nu a bi kôs talént itan a ke, a boñ nyuñga ni talént yé, a kôs yéñe i talént itan ipe. 17 Nlélém jam inyu nu a bi kôs talént iba, yak nye a kôs yéñe i talént iba ipe. 18 Ndi i nkol u bi kôs ndik talént yada u ke, u tém ’isi, u sôô moni* mi nwet wé.

19 “I mbus jôga li ngéda, nwet nu minkol mini a lo inyu béñge kii mi mboñ ni moni a bi ti nwo. 20 Ha nyen nu a bi kôs talént itan a lo, a lona talént itan ipe, a kal le: ‘A nwet, u bi bôdôl me ñem, u ti me talént itan; béñge, me nkôs yéñe i talént itan ipe.’ 21 Nwet wé a kal nye le: ‘Bôlô ilam, a loñge nkol u maliga! U ñunda le u yé maliga inyu ndék mam. M’a téé we i ngii ngandak mam. Jôp ikété maséé ma nwet woñ.’ 22 I mbus, nu a bi kôs talént iba a lo, a kal le: ‘A nwet, u bi bôdôl me ñem, u ti me talént iba; béñge, me nkôs yéñe i talént iba ipe.’ 23 Nwet wé a kal nye le: ‘Bôlô ilam, a loñge nkol u maliga! U ñunda le u yé maliga inyu ndék mam. M’a téé we i ngii ngandak mam. Jôp ikété maséé ma nwet woñ.’

24 “Sôk i nsôk, nkol u bi kôs talént yada u lo, u kal le: ‘A nwet, me yik le u yé mut nledek ñem, u mbumbul i homa u nwes bé mbôô, u kodok ki libumbul u nsal bé. 25 Jon me bi kon woñi, me ke me tém ’isi, me sôô talént yoñ. Yo ini me yé i timbhe we.’ 26 Nwet wé a timbhe, a kal nye le: ‘A béba nkol ni nkol u nyeñgep, baa wee u yik le me mbumbul i homa me nwes bé mbôô, me kodok ki libumbul me nsal bé? 27 Inyuki ni u mbii bé moni nwem i ndap ba ntéédana moni* inyu boñ le ngéda me nlo, me kôs moni* nwem ni yéñe?

28 “‘Jon yoña i talént a gwé, ni ti yo nu a gwé jôm li talént. 29 Inyule nu a gwé, b’a kônde ki nye le a bana ngandak. Ndi nu a gwé bé, yak ndék a gwé, b’a yoñ nye yo. 30 Leña ki yoma nkol i nyoo i jiibe li mbégdé. Nyoo nyen a’ ee, a jek masoñ.’

31 “I ngéda Man mut a’ lo ikété lipém jé lôñni biañgel gwé gwobisôna, ha nyen a ga yén i yééne yé ane i lipém. 32 Biloñ gwobisôna bi ga kodba i bisu gwé, a’ bagal ki bôt bipes biba, ndik kiki ntééda bémba a mbagal mintômba ni minya mi kembee. 33 A’ téé mintômba i woo wé walôm, ndi minya mi kembee i woo wé waé.

34 “I mbus, Kiñe y’a kal bet ba yé nye i walôm le: ‘A bé ba Tata wem a nsayap, lona, ni kôdôl Ane i i yé nkôôbaga inyu nan ibôdôl i bibôdle* bi nkoñ ’isi. 35 Inyule njal i bi gwel me, ni ti me yom i je; nyus i bi gwel me, ni ti me yom i nyo. Me bé nkén, ni leege me loñge;36 me bé nso,* ni ha me mbot. Me bi kon, ni tééda me loñge. Me bé i mok, ni yuuga me.’ 37 Ha nyen bôt ba téé sép b’a timbhe nye ni bibañga bini le: ‘A Nwet, imbe ngéda di bi tehe we njal, ndi di ti we bijek; tole di bi tehe nyus i gwé we ndi di ti we yom i nyo? 38 Imbe ngéda di bi tehe we u yé nkén mut, ndi di leege we loñge; tole di tehe we nso ndi di ha we mbot? 39 Imbe ngéda di bi tehe we u nkon tole di tehe we i ndap mok, ndi di yuuga we?’ 40 Kiñe y’a timbhe bo, i kal le: ‘Me nkal bé maliga le, hiki ngéda ni bi boñ hala inyu nu a nlôôha ntitigi ipôla lôktata yem ini, wee me nyen ni bi bôñôl hala.’

41 “I mbus, a’ kal i bôt ba yé nye i waé le: ‘Nyodna me ha, a bé ba ni yé ntiihege i ke ikété hié hi boga hi hi yé nkôôbaga inyu Nsohop ni biañgel gwé. 42 Inyule njal i bi gwel me, ndi ni bi ti bé me yom i je; yak nyus i bi gwel me, ndi ni bi ti bé me yom i nyo. 43 Me bé nkén mut, ndi ni bi leege bé me loñge; me bé nso, ndi ni bi ha bé me mbot; me bi kon, me ke i ndap mok, ndi ni bi tééda bé me loñge.’ 44 Ha nyen yak bo b’a timbhe ni bibañga bini le: ‘A Nwet, imbe ngéda di bi tehe we njal, tole nyus i gwé we, tole u yé nkén mut, tole u yé nso, tole u nkon, tole u yé i ndap mok, ndi di hôla bé we?’ 45 Ndi a’ timbhe bo, a kal le: ‘Me nkal bé maliga le, hiki ngéda ni bi tjél boñ hala inyu nu a nlôôha ntitigi ipôla bôt bana, wee me nyen ni bi tjél bôñôl hala.’ 46 Bana ba ga ke i tjiba i boga,* ndi ba ba téé sép b’a ke i niñ boga.”

26 Ndi ngéda Yésu a bi mal pot i mam mana momasôna, a kal banigil bé le: 2 “Ni nyi le Pasa i yé noma, ni le b’a gwélha Man mut inyu nol nye i kék.”

3 I mbus, baéga biprisi ni mimañ mi litén ba kodba i kotoo i ndap prisi keñi, nu a gwé jôl le Kaifa, 4 ba ôô jimb inyu gwel* Yésu ni mandon* ni inyu nol nye. 5 Ndi ba bé kal le: “I ngéda ngand bé, inyu boñ le hala a lona bañ yubda ikété limut.”

6 I ngéda Yésu a bé i Bétania, ikété ndap Simôn nu a bi kon lô, 7 muda wada a kôôge nye bebee lôñni pôs alabasta* i i bééna labinda i i nhee diye, a bôdôl kôp yo i ngii ño wé mu kiki a bé je.* 8 Kiki banigil ba ntehe hala, ba unup, ba kal le: “Inyuki a ñôbôs labinda yañga? 9 Inyule ba bak le ba nuñul yo ngandak moni, ba ti nwo diyeyeba.” 10 Kiki a nyi jam ba bé pot, Yésu a kal bo le: “Inyuki ni nyéñ tééñga muda nu? Ngo a mbôñôl me loñge jam. 11 Inyule ni gwé diyeyeba ngéda yosôna, ndi n’a bana bé me ngéda yosôna. 12 Kiki muda nunu a nkôp nyuu yem labinda, a mboñ hala inyu kôôba me inyu majôna mem. 13 Me nkal bé maliga le, hiki homa ba ñañal ñañ nlam unu ni nkoñ ’isi wonsôna, b’a añal Yak i jam i muda nunu a mboñ inyu hoñlene nye mu.”

14 Ndi wada mukété jôm ni iba, nu ba nsébél le Yuda iskariôt, a ke yak baéga biprisi 15 a kal le: “Ibale me mboñ le ni gwel nye, n’a ti kii me?” Ba bôn nye môm maa ma batjañtjañ ba silba. 16 Jon ibôdôl ha ngéda i, a bi waa bé yéñ loñge njel inyu gwélha nye.

17 I kel bisu* i ngand i Bret bi ngi-séñha, banigil ba lo yak Yésu, ba bat le: “Numbe homa u nyéñ le di kôôbana we inyu boñ le u je Pasa?” 18 A kal le: “Kena ikété tison, yak mut hisém, ni kal nye le: ‘Malét a nkal le: “Ntéak ngéda inyu nyemb yem u nkôôge bebee, m’a lôôs Pasa lôñni banigil bem i ndap yoñ.”’” 19 Banigil ba bi boñ yaga kiki Yésu a bi kal bo, ba kôôba ki Pasa.

20 I ngéda kôkôa i bi kwo, a bé a yii i téblé ni jôm li banigil ni iba. 21 I ngéda ba bé je, a kal le: “Me nkal bé maliga le, wada ikété nan a’ liibana me.” 22 Kiki hala a ntééñga bo iloo hihéga, hiki wada wap a bôdôl kal nye le: “A Nwet, me bé nu, hala bé?” 23 A timbhe, a kal le: “Nu a nyube woo wé ikété séya lôñni me, nyen a’ liibana me. 24 I yé maliga le Man mut a yé ke i nyemb ndik kiki i yé ntilga inyu yé, ndi ngoo ni nu a nliibana Man mut! I bé le i ba loñge inyu yé le a gwéé bañ.” 25 Ndi Yuda, nu a bé kôôba i liibana nye, a kal le: “A Rabi, me bé nu, hala bé?” Yésu a kal nye le: “Wemede nyen u nkal hala.”

26 I ngéda ba bé ba ngi jek, Yésu a yoñ bret, kiki a nsoohe,* a bek yo, a ti yo banigil bé, a kal le: “Yoña, jena. Yimbne i nyuu yem ini.”* 27 A yoñ yak libôndô, a ti mayéga, a lôôs bo jo, ndi a kal le: “Bébobasôna, nyona mu, 28 inyule yimbne i ‘matjél mem ma malômbla’ ini, ma ma nlama kuba inyu nwéhél i bibéba bi ngandak bôt. 29 Ndi me nkal bé le, kekikel m’a nyo ha bé malép ma matam ma nkôô u wai, letee ni kel m’a témb me nyo wai yondo lôñni bé ikété Ane i Tata wem.” 30 Sôk i nsôk, kiki ba mal tôp tjémbi di bibégés, ba pam inyu ke i Hikôa Ôlivé.

31 I mbus, Yésu a kal bo le: “I u unu, bébobasôna n’a baage inyu jam l’a pémél me, inyule i yé ntilga le: ‘M’a kek ntééda mintômba, yak mintômba mi bémba mi tjama.’ 32 Ndi ngéda m’a tuglana, m’a bôk bé i bisu nyoo i Galiléa.” 33 Ndi Pétrô a timbhe, a kal nye le: “To ibale bana bape bobasôna ba mbaage inyu jam l’a pémél we, me me yé mbén i baage!” 34 Yésu a kal nye le: “Me nkal we maliga le, i u unu, ilole nlôm kôp a ñoñ, w’a tañba me ngélé aa.” 35 Pétrô a kal nye le: “To ibale me nlama wo ni we, me yé mbén i tañba we.” Yak bana banigil bape bobasôna ba kal nlélém jam.

36 I mbus, Yésu ni banigil bé ba pam i wom ba nsébél le Gétsémané, ha nyen a kal bo le: “Yéna hana, me me nke nyoo inyu soohe.” 37 Kiki a nyoñ Pétrô ni bon ba Sébédéô bo iba, a bôdôl nôgda nduña keñi, yak ñem u bôdôl siida nye. 38 Ha nyen a kal bo le: “Me nôgda nduña keñi wengoñle nduña i nyemb. Ni yégle hana, ni yén ki péé lôñni me ibabé waa.” 39 Kiki a nke i bisu ndék, a ôm mbom ’isi, a soohe le: “A Ta, ibale hala a nla bôña, boñ le libôndô lini li ke me haa. Ndi sômbôl yem bé yon i bôña, ndik sômbôl yoñ yon i bôña.”

40 A témb yak banigil, a koba le ba nke ’ilo, a kal Pétrô le: “Baa ni nla bé yén péé to ngeñ yada lôñni me? 41 Yéna péé ibabé waa, ni waa bañ to soohe inyu boñ le ni kwo bañ ikété manoodana. Mbuu u nyamnda yaga ni ngôñ, ndi minsôn mi mbomb.”* 42 Inyu ngélé i nyônôs iba, a ke, a soohe le: “A Ta, ibale hala a nla bé bôña le li ke me haa ibabé le me nyo jo, wee sômbôl yoñ yon i bôña.” 43 I mbus, a témb a lo, a koba bo ba yé i ke ’ilo, inyule mis map ma bé ét. 44 Ndi a yék bo, a témb a ke, a soohe ki inyu ngélé i nyônôs aa, a tiimba pot nlélém jam. 45 I mbus a témb yak banigil, a kal bo le: “I ntén ngéda unu, ni noi, ni kenek ’ilo? Nuna-ki, ngeñ i nkôôge bebee le ba ti Man mut i moo ma baboñbéba. 46 Telbana, di kenek. Nuna-ki, nu a nliibana me a nkôôge bebee.” 47 I ngéda a bé a ngi podok, nuna-ki, wada ikété jôm ni iba le Yuda, a lo lôñni limut likeñi li li bééna paminsoñ ni bikék. Baéga biprisi ni mimañ mi litén bon ba bi ep i bôt ba.

48 Ndi nu a bi liibana nye a bi ti bo yimbne, a kal le: “I mut me nsos limañ, wee nye nu; gwela nye.” 49 Ha nyen a tagbe ngélé yada yak Yésu, a kal le: “Me nyéga we, a Rabi!” I mbus, a sos nye limañ. 50 Ndi Yésu a bat nye le: “A mut wem, inyuki u yé hana?” Ha nyen ba bi lo, ba ha Yésu moo, ba gwel nye. 51 Ndi nuna-ki, wada ikété ba ba bé lôñni Yésu a sambal woo wé, a sodol pansoñ yé, a kek nkol u prisi keñi, a kit nye ôô. 52 Ha nyen Yésu a kal nye le: “Timbis pansoñ yoñ i homa wé, inyule ba bobasôna ba nyoñ pansoñ, b’a tjiba ni pansoñ. 53 Tole u nhoñol le me nla bé soohe Tata wem le a ômle me nano nano iloo jôm li mintôñ* mi biañgel ni ima? 54 Ndi ibale me mboñ hala, lelaa Bitilna bi ga yon bi bi kal le haana nyen mam ma nlama bôña?” 55 Ha nyen Yésu a kal mamut le: “Baa ni mpam i gwel me ni paminsoñ lôñni bikék wengoñle me yé ntonba? Hiki kel, me bé yén i témpel inyu niiga, ndi ni bi gwel bé me. 56 Ndi i mam mana momasôna ma mbôña inyu yônôs Bitilna bi bapôdôl.” Ha nyen banigil bobasôna ba bi tjôô nye, ba ke ngwéé.

57 I bôt ba bi gwel Yésu ba kena nye yak prisi keñi le Kaifa, i homa bayimbén ni mimañ mi litén ba bi kodba. 58 Ndi Pétrô a bi waa bé noñ nye, a bak haa, letee ni i kotoo i ndap i prisi keñi. I ngéda a bi jôp ikété kotoo, a yén ni bagwélél ba ndap inyu tehe lisuk li jam li.

59 Ndi baéga biprisi ni Ntôñ bakéés bakeñi* wonsôna ba bé yéñ mbôgi i bitembee inyu kolba Yésu kayéle ba nol nye. 60 Ndi ba bi kôhna bé mbôgi to yada, to hala kiki ngandak bôt ba mbôgi ba bitembee ba bi lo. I mbus, bôt ba mbôgi iba ba lo, 61 ba kal le: “I mut nunu a bi kal le: ‘Me nla bôk témpel i Nyambe, ndi me ntémb me oñ yo dilo daa.’” 62 Ha nyen prisi keñi i bi telep, i kal nye le: “U gwé bé yom i kal? U nok bé minsohi i bôt bana ba ñôm we?” 63 Ndi Yésu a yén nwee. Jon prisi keñi i kal nye le: “Me nti we oda le u kum soñ i bisu bi Nyambe, u kal bés too u yé Kristô, Man Nyambe!” 64 Yésu a kal nye le: “Kiki wemede u nkal, me yé nye. Ndi me nkal we le, ibôdôl nano, n’a tehe Man mut a yii i woo walôm u lipémba, a lôlak i ngii ond i ngii.” 65 Ha nyen prisi keñi i was mambot mé ma ngii, i kal le: “A ñôbôs jôl li Nyambe! Baa di ngi gwé ki ngôñ ni bôt ba mbôgi? Nuna-ki! Bébomede ni nok kiki a ñôbôs jôl li Nyambe. 66 Bé ni nhoñol lelaa?” Ba timbhe le: “A kôli ni nyemb.” 67 Ha nyen ba bi tjôle nye matai i su, ba ôm ki nye bikut. Bape ba bép nye mabai i su, 68 ba kalak le: “A Kristô, kal ni bés njee a mbép we ibale u yé mpôdôl?”

69 Ndi Pétrô a bé a yii i mbégdé ikété kotoo; ha nyen hingonda* hiada hi bi lo nye ipañ, hi kal nye le: “Yak we u bak ni Yésu, mut Galiléa!” 70 Ndi a tañ i bisu bi bôt bobasôna, a kal le: “Me nyi bé me yom u yé pot ha.” 71 I ngéda a bi ke i man ndap nu lijubul li lipénd, hingonda hipe hi yimbe nye, hi kal i bôt ba bé ha le: “I mut nunu a bak lôñni Yésu, mut Nasaret.” 72 Yak ha, a tañ, a kum soñ le: “Me nyi bé i mut nu!” 73 I mbus ndék ngéda, i bôt ba bé ba téé ha homa nu ba lo, ba kal Pétrô le: “Nkaa u ta bé, yak we u yé toi wada wap inyule tén yoñ hilémb* i nyelel we.” 74 Ha nyen a bi bôdôl kum soñ, a tiihege, a kalak le: “Me nyi bé i mut nu!” I nlélém ngéda, nlôm kôp a oñ. 75 Ha nyen Pétrô a bi hoñol jam Yésu a kal le: “Ilole nlôm kôp a ñoñ, w’a tañba me ngélé aa.” I mbus, a pam i mbégdé, a ee iloo hihéga.

27 I ngéda kel i bi ye, baéga biprisi bobasôna ni mimañ mi litén ba kodba, ba hek pék inyu nol Yésu. 2 Kiki ba nkañ nye, ba kena nye, ba ti nye Pilatô, ngomin keñi.

3 Ha nyen Yuda, nu a bi liibana nye, kiki a ntehe le ba mpémhene Yésu mbagi nyemb, kiññem i bôdôl kéés nye, a témbna môm maa ma batjañtjañ ba silba yak baéga biprisi ni mimañ mi litén, 4 a kal le: “Me bi boñ béba ngéda me bi liibana matjél ma ngi nsohi.” Ba kal le: “Hala a mbéñge bé bés! Jam joñ li!”* 5 Ha nyen a leñ batjañtjañ ba silba ikété témpel, a nyodi ha. I mbus, a ke, a nidba. 6 Ndi baéga biprisi ba yoñ batjañtjañ ba silba, ba kal le: “I ta bé kunde i ha moni mi i homa minkuu mi makébla mimpubhaga inyule mi yé moni mi matjél.” 7 Kiki ba nkodba, ba hek pék, ba gwélél i moni mi inyu somb wom u mma dibee* inyu boñ le u yila wom soñ inyu bakén ba bôt. 8 Jon ba nsébél wom u le: “Wom Matjél,” letee ni len. 9 Hala nyen jam mpôdôl Yérémia a pot li bi yon le: “Ba bi yoñ ki môm maa ma batjañtjañ ba silba, ndamba ba bi tamb inyu nuñul mut, ndamba bon ba Israel ba bi nôgla i saa inyu yé, 10 ba ti ki nwo inyu wom u mma dibee inoñnaga ni oda Yéhôva* a bi ti me.”

11 Nano, Yésu a bé a téé i bisu bi ngomin keñi; ha nyen ngomin keñi a bi bat nye mbadga le: “Baa u yé Kiñe Lôk Yuda?” Yésu a timbhe le: “Wemede nyen u nkal hala.”* 12 Ndi ngéda baéga biprisi ni mimañ mi litén ba bé ôm nye minsohi, a bi timbhe bé. 13 Ha nyen Pilatô a kal nye le: “U nok bé mam momasôna ba yé kal inyu ôm we nsohi?” 14 Ndi a bi timbhe bé nye to buk, kayéle hala a hélés ngomin keñi ngandak.

15 Ndi hiki ngand Pasa, ngomin keñi a bééna lem i pémés mut mok wada inyu limut, tonjee ba nsômbôl. 16 Ha ngéda i, ba bé ba gwé mut mok wada nu a bé yiba ngandak, jôl jé le Barabas. 17 Jon, i ngéda ba bi kodba, Pilatô a kal bo le: “Njee ni nsômbôl le me pémhene bé i mok, Barabas tole Yésu, nu ba nsébél le Kristô?” 18 Inyule Pilatô a bé yi le njôñ yon i bi tinde bo i ti nye Yésu. 19 Jam lipe li yé le, i ngéda a bé a yii i homa bikééhene, nwaa wé a ômle nye nwin u u nkal le: “Nwas i mut telepsép nunu nwee inyule len, me nok ndutu ngandak ikété eem inyu yé.” 20 Ndi baéga biprisi ni mimañ mi litén ba tinde mamut i bat le Barabas nyen ba pémés i mok, ndi ba nol Yésu. 21 Ngomin keñi a timbhe, a kal bo le: “Ipôla bôt bana bo iba, njee ni nsômbôl le me pémhene bé i mok?” Ba kal le: “Barabas.” 22 Pilatô a kal bo le: “Me boñok ni kii ni Yésu, nu ba nsébél le Kristô?” Bobasôna ba kal le: “Péni nye i kék!”* 23 A kal le: “Ndi inyuki? Imbe béba jam a mboñ?” Ndi to hala, ba kônde ki lond ni ngui le: “Péni nye i kék!”

24 Kiki a ntehe le biliya gwé bi yé yañga, le yubda yon hala a nlona, Pilatô a yoñ malép, a jôwa moo i bisu bi limut, a kal le: “Me gwé bé nsohi wo ki wo inyu matjél ma mut nunu. Bé bon n’a begee i pil matjél u.” 25 Ha nyen bôt bobasôna ba bi timbhe, ba kal le: “Matjél mé ma lo i ngii yés ni i ngii bon bés.” 26 I mbus, a pémhene bo Barabas, ndi a ti oda le ba bép Yésu, a ti ki bo nye le ba péni nye i kék.

27 I mbus, bisônda bi ngomin keñi bi jôbna Yésu ikété ndap i ngomin keñi, bisônda gwobisôna bi kodba, bi kéña nye. 28 Bi héya nye mambot mé, bi ha nye mbôñgô kôyôp libadô, 29 bi bañ ki ntut biloo, bi ha wo i ño wé, bi gwélha nye jai i woo walôm. Bi kahal ôm maboñ i bisu gwé, bi ndeglege nye, bi kalak le: “Di nyéga,* a Kiñe Lôk Yuda!” 30 Bi tjôle ki nye matai, bi kwahal jai, bi bôdôl bép nye i ño. 31 Sôk i nsôk, i ngéda bi bi mal ndegle nye, bi héya nye mbôñgô libadô, bi témb bi ha nye mambot mé ma ngii, bi kena nye inyu tômôl nye i kék.

32 Kiki bi bé pam, bi koba mut Kiréné ba nsébél le Simôn. Bi nyégsa mut nu i begee kék njiiha* i Yésu. 33 I ngéda bi bi pam i homa ba nsébél le Gôlgôta, hala wee Homa Kégéé ño, 34 bi ti nye wai mpôdnaga ni njôñlô* le a nyo; ndi kiki a noode yo, a tjél nyo yo. 35 I ngéda bi bi mal tômôl nye i kék, bi leñ mbam inyu kabna mambot mé, 36 bi yén ki ha inyu tat nye. 37 Bi bi ha ki libam i ngii ño wé, li li bééna nsohi ba bi ôm nye, ni matila le: “Yésu nunu, Kiñe Lôk Yuda.”

38 I mbus, bi péni mintonba ima i bikék ipañ yé, wada i pes yé walôm, wada i pes yé waé. 39 Yak i bôt ba bé tagbe ba kahal sol nye, ba pôghak miño, 40 ba kalak le: “A we nu u kalak le u mbôk témpel, u oñ ki yo dilo daa, tohol wemede! Ibale u yé man Nyambe, nyodi i kék njiiha,* u sôs!” 41 Nlélém jam ki, yak baéga biprisi ni bayimbén lôñni mimañ mi litén ba bôdôl ndegle nye, ba kalak le: 42 “A bi tohol bôt bape, ndi a nla bé tohol nyemede! Ibale a yé Kiñe Israel, a nyodi nano i kék njiiha,* a sôs, ndi d’a hémle nye. 43 Nye yak a mbôdôl Nyambe ñem, ibale Nyambe a ngwés toi nye, a tohlak ni nye, inyule a kalak le: ‘Me yé Man Nyambe.’” 44 Nlélém jam ki, yak mintonba mi bé i bikék ipañ yé mi bé sol nye.

45 Ibôdôl i kosi* ipam i ngeñ aa* i kôkôa, jiibe li bi kôp mu mbok i yosôna. 46 Jam kiki bo ngeñ aa i kôkôa, Yésu a lond makeñi, a kal le: “Éli, Éli, lama sabaktani?” Hala wee: “A Nyambe wem, a Nyambe wem, inyuki u ntjôô me?” 47 Kiki ba nok hala, bahogi ipôla bôt ba bé ba téé ha, ba bôdôl kal le: “I mut nunu a yé i sébél Éliya.” 48 I nlélém ngéda, wada wap a ke ngwéé, a yoñ sut, a yube yo ikété wai i mbai; i mbus, a yoñ sut i, a som yo i kék,* a ti nye le a nyo. 49 Ndi bana bape ba kal le: “Nwas nye nyoo! Di tehe too Éliya a nlo i tohol nye.” 50 Yésu a témb a lond ni kiñ keñi, a pémés nhébék wé u nsôk.*

51 Ndi nuna-ki, libadô li témpel li kéni bipes biba ibôdôl i ngii ikepam ’isi, yak hisi hi nyeñg, yak maaa ma bôô. 52 Yak bisoñ* bi yibla, ngandak mim mi bapubhaga* ba ba bi wo, i pam, 53 i nene i mis ma ngandak bôt. (I mbus bitugne bi Yésu, ngim bôt i i bé lôl nyoo i homa bisoñ bi bé, i jôp ikété tison* mpubhaga.)* 54 Ndi ngéda ñane mbôgôl bisônda ni bôt ba bé tat Yésu ba bi tehe hisi hi nyeñg ni mam ma bé tagbe, ba kon woñi ngandak, ba kal le: “Ibabé pééna, i mut nunu a bak Man Nyambe.”

55 Yak ngandak bôda i i bi kiha ni Yésu ibôdôl i Galiléa inyu gwélél nye, i bé i téé nonok, i béñgege; 56 mukété nsoñgi wap: Maria Magdaléna; Maria, nyañ Yakôbô ni Yôsé; yak nyañ bon ba Sébédéô.

57 I ngéda kôkôa i bi kwo, ngwañ mut wada u Arimatia u lo, jôl jé le Yôsep; yak nye a bi yila nnigil Yésu. 58 I mut nu a ke yak Pilatô, a bat nye mim u Yésu. Pilatô a ti oda le ba ti nye wo. 59 Yôsep a suhus mim, a lép* wo loñge mboñ u mpôp, 60 a niñi wo i soñ* i mondo a bi tém ikété liaa. Kiki a mbiiñgaha soso ngok i lijubul li soñ,* a ke. 61 Ndi Maria Magdaléna ni nunu Maria numpe ba yégle ba yii ha i bisu bi soñ.

62 I kel i bé noñ ha, hala wee i mbus kel Ngôôba,* baéga biprisi ni Farisai ba kodba i bisu bi Pilatô, 63 ba kal le: “A Nwet, di nhoñol jam i mut bikadba nu a bi kal ngéda a bé i niñ, le: ‘I mbus dilo daa, me nlama tuge.’ 64 Jon ti oda le ba tat soñ loñge letee ni i hilo hi nyônôs aa, inyu boñ le banigil bé ba lo bañ i nip mim wé, ndi ba kal bôt le: ‘A ntuge ikété bawoga!’ Ki malôga mana ma ga ba béba iloo ma bisu.” 65 Pilatô a kal bo le: “Bébomede ni gwé bisônda. Kena, ni tat soñ loñge loñge kiki ni nla.” 66 Ha nyen ba bi ke, ba tibil band soñ ni ngok, ba téé ki bisônda ha inyu tat yo.

28 I mbus Sabat, i maye ma kel, i hilo hi bisu hi sonde, Maria Magdaléna ni nunu Maria numpe ba lo i béñge soñ.

2 Ndi nun-ki, hisi hi bi nyeñg ngandak inyule añgel Yéhôva* i bi lôl i ngii, i ke, i biiñgaha ngok inyu yibil soñ; i mbus, i yén mu ngii. 3 Añgel i bé bai kiki nwegnwek, yak mbot yé i bé pôp kiki libu li lisuni. 4 Ñ, batat ba bé kon nye woñi ngandak, ba sehlaga, ba yila kiki minwok mi bôt.

5 Ndi añgel i kal bôda le: “Ni kon bañ woñi, inyule me nyi le ni nyéñ Yésu nu ba bi nol i kék. 6 A ta bé hana inyule a ntuge, ndik kiki a bi kal. Lona, béñgnana homa mim wé u bak u niñi. 7 Ndi ni pala ke, ni kal banigil bé le a ntuge ikété bawoga, ndi nuna-ki, a mbôk bé i bisu i Galiléa, nyoo nyen n’a tehe nye. Nuna-ki, ni hôya bañ jam me nkal bé.”

8 Jon ba bi pala nyodi i soñ, ba konok woñi ndi ba bak maséé, ba ke ngwéé inyu añle banigil jam li. 9 Ndi nuna-ki, Yésu a boma bo, a kal le: “Me nyéga bé!” Kiki ba nkôôge nye bebee, ba ôm maboñ i makôô mé, ba ti ki nye lipém.* 10 Ha nyen Yésu a bi kal bo le: “Ni kon bañ woñi! Kena, leglana lôktata nwin le ba ke i Galiléa, nyoo nyen d’a tehna.”

11 Kiki bôda bana ba bé ke, bahogi ikété bisônda bi bi bé tat soñ ba ke, ba jôp i tison, ba añle baéga biprisi mam momasôna ma bi tagbe. 12 I ngéda baéga biprisi lôñni mimañ mi litén ba bi mal hek pék lôñ, ba ti bisônda ngandak batjañtjañ ba silba, 13 ba kal le: “Kala le: ‘Banigil bé ba bi lo ni juu, ba nip mim wé ngéda di bé ke ’ilo.’ 14 Ndi ibale jam lini li mpam i maôô ma ngomin keñi, ni tôñ bañ, d’a kwélés nye.”* 15 Jon ba bi yoñ batjañtjañ ba silba, ba boñ yaga kiki ba bi kal bo; hala nyen ñañ unu u bi tjama ipôla Lôk Yuda letee ni len.

16 Ndi jôm li banigil ni wada li ke i Galiléa, nyoo hikôa het Yésu a bi kal bo le ba nlama bomna. 17 Ngéda ba bi tehe nye, ba ti nye lipém,* ndi bape ba bé pééna. 18 Yésu a kôôge bebee, a pôdôs bo, a kal le: “Me nkôhna kunde yosôna i ngii ni ’isi. 19 Jon kena, ni yilha bôt ba biloñ gwobisôna banigil, ni sôblege bo i jôl li Tata, ni li Man, ni li mbuu mpubi, 20 ni niigaga bo i nôgôl mam momasôna me bi ti bé oda le ni boñ. Ndi nuna-ki, me yé ni bé dilo tjodisôna letee ni mamélél ma nkoñ ’isi.”*