ÑAÑ NLAM INOÑNAGA NI LUKAS

1 Kiki ngandak i bi boñ biliya i kot ni i tila miñañ mi mam di nhémle,*+ 2 ndik kiki i bôt ba bi tehe mo ni mis+ ibôdôl i bibôdle ba bi añle bés mo, ba legel ki bés nwin di bi nok,+ 3 a Nunkeñi Téôfilô, yak me me nyoñ bitelbene i tilna we ñañ unu manoñ manoñ inyule me bi tibil wan mam momasôna ni maliga ibôdôl i bibôdle,+ 4 inyu boñ le u ba nkwoog nkaa le i mam ba bi niiga we* ma yé ntiik.+

5 I dilo di Hérôdé,*+ kiñe Yudéa, prisi yada i bééna jôl le Sakaria, i bak ikété ntôñ u biprisi u Abiya.+ Nwaa wé a bé wada ikété bingond bi Arôn, jôl jé li bé le Élisabet. 6 Bo iba ba bé ba téé sép i bisu bi Nyambe, ba bak ngi nsohi inyule ba bé noñ mambén ni matéñ ma Yéhôva* momasôna. 7 Ndi ba bééna bé man inyule Élisabet a bé kom muda, bo iba ba bak ki mimañ mi bôt.

8 Sakaria a bé gwel nson u prisi i bisu bi Nyambe lôñni ntôñ biprisi i het a bééne,+ 9 inoñnaga ni lem* yap ikété nson u biprisi. Kiki ngéda yé i ti sesema i binjinjiñ+ i bi kola, a jôp i témpel Yéhôva.*+ 10 Limut li bôt jolisôna li bé soohe i mbégdé i ngeñ ba nlighene sesema i binjinjiñ. 11 Ha nyen añgel i Yéhôva* i pémél nye, i bak i téé i pes walôm i juu li binjinjiñ. 12 Ndi kiki a ntehe jam li, Sakaria a hel, a kon woñi ngandak. 13 Ha nyen añgel i kal nye le: “U kon bañ woñi a Sakaria, inyule Nyambe a ñemble minyemhe nwoñ, nwaa woñ Élisabet a’ gwélél we man munlôm, u nlama o nye jôl le Yôhanes.+ 14 W’a bana maséé ni mahak, yak ngandak bôt y’a kon maséé ni ligwéé jé,+ 15 inyule a’ ba mut nkeñi i mis ma Yéhôva.*+ Ndi a nlama bé nyo wai yo ki yo, to maok mo ki mo,+ a’ ba ki nyonok ni mbuu mpubi ilole a ngwéé,*+ 16 a’ témbna ki ngandak bon ba Israel yak Yéhôva* Nyambe wap.+ 17 Jam lipe li yé ki le, a’ bôk Nyambe i bisu lôñni mbuu ni lipémba li Éliya,+ inyu boñ le miñem mi basañ mi témb kiki miñem mi bon,+ a hôla yak bôt ba yé ndok le ba bana bañga pék i bôt ba téé sép, le ndi litén li ba nkôôbaga inyu Yéhôva.”*+

18 Sakaria a kal añgel le: “Lelaa me nla ba nkwoog nkaa le jam lini l’a bôña toi? Inyule me yé mañ mut, yak nwaa wem a ñun.” 19 Añgel i timbhe nye le: “Men me yé Gabriel,+ nu a ntelep i bisu bi Nyambe,+ a ñom me inyu pot lôñni we ni inyu añle we ñañ nlam unu. 20 Ndi nun-ki, w’a kwo mbuk, w’a la ha bé pot letee ni i kel i mam mana m’a yon, inyule u nhémle bé bibañga gwem bi bi nlama yon i ntéak wap ngéda.” 21 Ha ngéda i, bôt ba bé ba ngi bemek Sakaria, ba bak nhelek le a yé i nom ngandak ikété témpel. 22 I ngéda a bi pam, a bé la bé pôdôs bo, ba nôgda le a ntip tehe hélha jam* ikété témpel. A bé kwélés bo ni moo, a ma kwo mbuk. 23 I ngéda dilo di nson wé mpubhaga* di bi mal, a témb i mbai yé.

24 Ndék dilo i mbus ha, nwaa wé Élisabet a yoñ jém, a yén sôñ itan i ndap, a pam bé, a kalak le: 25 “Haana nyen Yéhôva* a mboñ me munu dilo dini. A nyoñ ngéda ni me inyu héya wonyuu yem i bisu bi bôt.”+

26 I ngéda jém li bi pam sôñ isamal, Nyambe a ep añgel Gabriel+ i tison yada i Galiléa le Nasaret, 27 yak ngond ngi yi munlôm+ yada i i bi yegna libii* ni mut wada mu lihaa li David le Yôsep, jôl li ngond ngi yi munlôm ini li bé le Maria.+ 28 Kiki añgel i njôp, i kal nye le: “Me nyéga we, a we nu u yé nsaibak kiyaga, Yéhôva* a yé ni we.” 29 Ndi bibañga gwé bi hélés nye ngandak, a yéñ njel i tibil nok kii mayéga mana ma nkobla. 30 Ha nyen añgel i kal nye le: “U kon bañ woñi a Maria, inyule u nlémél Nyambe. 31 W’a nembee,* u gwal man munlôm,+ u nlama o nye jôl le Yésu.+ 32 A’ ba mut nkeñi,+ a’ séblana ki le Man nu Nungingii,+ Yéhôva* Nyambe a’ ti ki nye yééne ane i isañ wé David,+ 33 a’ ba Kiñe mbôda Yakôb i boga ni boga, Ane yé y’a bana bé lisuk.”+

34 Ndi Maria a kal añgel le: “Lelaa hala a nla bôña, hala kiki me yé ngi lal ni munlôm?”+ 35 Añgel i timbhe nye le: “Mbuu mpubi w’a lo i ngii yoñ,+ yak lipémba li Nungingii l’a hô we. Inyu hala nyen nu a ngwéé a’ séblana le mpubi,+ Man Nyambe.+ 36 Ndi nun-ki, hala a yé sôñ isamal le Élisabet, mut woñ lihaa, a yé jém li man munlôm i biuni gwé, to hala kiki bôt ba kalak le a yé kom muda. 37 Inyule lipôdôl* li Nyambe to jada li nla bé yén ngi yon.”+ 38 Ha nyen Maria a bi kal le: “Nun-ki, me yé nkol u Yéhôva!* I bôña ni me kiki u mpot.” I mbus, añgel i ke, i yék nye.

39 Mu dilo di, Maria a pala ke liké i mbok dikôa, i tison Yuda yada, 40 a jôp ikété ndap Sakaria, a yéga Élisabet. 41 Ndi kiki Élisabet a nok mayéga ma Maria, man a nyiñgha ikété libum jé, ha nyen Élisabet a yon ni mbuu mpubi, 42 a lond ni ngui le: “Ba nsaibak ikété bôda, yak man a yé ikété libum joñ a ba nsaibak!* 43 Kinje bisai me gwé le nyañ Nwet wem a nlo i meeni! 44 Inyule nun-ki, kiki kiñ i mayéga moñ i njôp ndik me maôô, man a yé me ikété libum a nyiñgha ni maséé. 45 Maséé ma ba ki ni i muda nu a bi hémle, inyule i mam mana Yéhôva* a mpot inyu yé m’a yon momasôna.”

46 Maria a kal le: “Me* ñañal bikeñi bi Yéhôva,*+ 47 yak mbuu wem u nlôôha kon maséé inyu Nyambe Ntohol wem,+ 48 inyule a bi béñge libak jem lititigi li nkol muda.+ Inyule nun-ki, ibôdôl nano, tjai tjodisôna d’a kal le me yé kimasoda,+ 49 inyule Nu Lipémba a mboñ mam makeñi inyu yem, yak jôl jé li yé lipubi;+ 50 tjai ndi tjai, konangoo yé i yé i ngii ba ba nkon nye woñi.+ 51 A mboñ mimpémba mi mam ni woo wé; a nsand ba ba gwé mahoñol ma ngôk ikété miñem nwap.+ 52 A nhéya mimpémba mi bôt i biyééne bi ane,+ a suhus bo, ndi a bédés bôt batitigi;+ 53 a nuus bôt ba yé njal ni gwom bilam,+ ndi a huuha mingwañ mi bôt moo nso. 54 A mbigda konangoo yé, a lona ngwélél wé Israel mahôla+ 55 kiki a bi kal basôgôlsôgôl bés, Abraham ni mbôda* yé.”+ 56 Maria a bi yén lôñni nye jam kiki bo sôñ aa; i mbus, a témb i mbai yé.

57 Kiki ngéda i nkola le Élisabet a gwal, a gwal man munlôm. 58 Kiki bôt bé ba libôga ni bôt bé ba lihaa ba nok le Yéhôva* a ñunda nye konangoo yé, ba kon maséé lôñni nye.+ 59 I hilo hi nyônôs juem, ba lo i kwee man,+ ba bé sômbôl ti nye jôl li isañ le Sakaria. 60 Ndi nyañ a timbhe le: “Heni! B’a sébél nye le Yôhanes.” 61 Ha nyen ba kal nye le: “Mut woñ lihaa to wada a gwé bé i jôl li.” 62 I mbus, ba gwélél moo inyu bat isañ lelaa a ngwés le ba sébél man. 63 Ha nyen a bat yom inyu tila,* a tila le: “Jôl jé le Yôhanes.”+ Hala a hélés bôt bobasôna. 64 I nlélém ngéda, nyo wé u yibla, yak hilémb hié hi hohla, a bôdôl pot,+ a kahal bégés Nyambe. 65 Bôt bap ba libôga bobasôna ba kon woñi, ba kahal añal i mam mana momasôna i mbok dikôa i Yudéa yosôna. 66 I bôt bobasôna ba bi nok ñañ u, ba tééda wo ikété miñem nwap, ba kalak le: “Umbe ntén mut i man nunu a’ sôk yila?” Inyule woo u Yéhôva* u bé yaga lôñni nye.

67 Ha nyen Sakaria, isañ man, a yon ni mbuu mpubi, a pot mbañ, a kal le: 68 “Yéhôva,* Nyambe nu Israel,+ a kôhna bibégés, inyule a bi yoñ ngéda ni litén jé, a lona ki jo tohi.+ 69 A bi ti bés ntohol nu a gwé lipémba*+ ikété lihaa li* David, ngwélél wé,+ 70 kiki a bi pot ni njel bapôdôl bé bapubhaga ba ngéda kôba,+ 71 le a ntohol bés i moo ma babala bés ni i moo ma baoo bés;+ 72 i unda konangoo inyu yônôs likak a ti basôgôlsôgôl bés ni inyu bigda malômbla mé mapubhaga,+ 73 a kum soñ le a nyônôs likak jé inyu sôgôlsôgôl wés Abraham,+ 74 le i ngéda a mal tohol bés i moo ma baoo bés, a ti bés bisai i gwel nson mpubhaga inyu yé ibabé i kon woñi 75 lôñni ndéñbe ni telepsép i bisu gwé dilo tjés tjodisôna. 76 Ndi we, a nkéñéé man, w’a séblana le mpôdôl nu Nungingii, inyule w’a bôk Yéhôva* i bisu inyu kôôba manjel mé,+ 77 inyu añle bôt ba litén jé le a ga nwéhél bibéba gwap inyu tohol bo,+ 78 inyu ñem konangoo u Nyambe wés. I konangoo ini y’a bai i ngii yés kiki ngéda hiañgaa hi mpam, 79 i ti mapubi inyu bôt ba yé ikété jiibe lôñni yiye i nyemb,+ ni inyu éga makôô més ikété njel i nsañ.”

80 Mañge a bi nañ, a yila nhôôlak mut,* a bi niñ i ñoñ letee ni kel a bi pam i mbamba i Israel.*

2 Mu dilo di nyen Kaisa Agustô a bi ti oda le bôt ba nkoñ ’isi bobasôna ba tila môl i kaat ngomin. 2 (Unu ñañga bôt u bisu u bi bôña i ngéda Kiréniô a bé ngomin i pes mbok i Siria.) 3 Bôt bobasôna ba bi ke i tila môl i kaat ngomin, hiki mut i tison i ligwééne jé. 4 Yak Yôsep+ a nyodi i Galiléa, i tison Nasaret, a bet i Yudéa, i Nkoñ u David ba nsébél le Bétléhém,+ inyule a bé mut ndap lihaa i David. 5 A ke i tila jôl i kaat ngomin, nye ni Maria nu a bi yila nwaa wé kiki ba bi yegna,+ a bak ki bebee ni gwal.+ 6 Kiki ba bé nyoo, ngéda i kola le a gwal. 7 A gwal man munlôm, man wé nu bisu,+ a lép nye mabadô, a niñi nye i jéhne bilém,+ inyule ba bi kôhna bé liyééne i ndap bakén.

8 Yak batééda bémba ba bé mu nlélém nkoñ, ba yénék juu i mbégdé inyu tat bibémba gwap. 9 Kunda yada, añgel i Yéhôva* i telep i bisu gwap, yak lipém li Yéhôva* li béyéi bo bipes gwobisôna, ba kon ki woñi ngandak. 10 Ha nyen añgel i kal bo le: “Ni kon bañ woñi, nuna-ki, me yé i añle bé ñañ nlam u ngandak maséé bôt bobasôna b’a kôhna. 11 Inyule i len ini, ntohol+ a ngwéé inyu nan i Nkoñ u David,+ nyen a yé Kristô, Nwet.+ 12 I jam lini jon li ga ba bé yimbne: N’a koba nkéñéé man u niñi i jéhne bilém, nlébék ni mabadô.”* 13 Kunda yada, i añgel i, ni ntôñ u biañgel u ngii,+ bi kahal bégés Nyambe, bi kalak le: 14 “Lipém li ba ni Nyambe nyoo i ngingii; hana ’isi, nsañ u ba ni bôt ba nlémél nye.”

15 Jon i ngéda biañgel bi bi yék bo, bi témb i ngii, batééda bémba ba bôdôl kalna bo ni bo le: “Bôga bés, di kenek i Bétléhém, di tehe jam li ntagbe nyoo, li Yéhôva* a mboñ le di yi.” 16 Ha nyen ba pala ke, ba koba Maria bo Yôsep, ni nkéñéé man u niñi i jéhne bilém. 17 I ngéda ba bi tehe hala, ba bôdôl añal nwin ba bi nok inyu nkéñéé man. 18 I bôt bobasôna ba bi nok jam li, ba hel inyu mam batééda bémba ba bi kal bo, 19 ndi Maria a bôdôl tééda bipôdôl bi gwobisôna, a hegek pék mu ñem wé inyu tibil nok kii bi nkobla.+ 20 I mbus, batééda bémba ba huu, ba tinak Nyambe lipém, ba béghak ki nye inyu mam momasôna ba bi nok ni tehe, ndik kiki i bi kéla bo.

21 I hilo hi nyônôs juem, kiki ngéda i nkola le ba kwee mañge,+ ba o nye jôl le Yésu, jôl añgel i bi ti ilole Maria a nembee.+

22 Kiki ngéda i nkola le ba ti sesema inyu pubus bomede inoñnaga ni mbén Môsi,+ ba kena nye i Yérusalem inyu unda nye Yéhôva,* 23 ndik kiki i yé ntilga ikété Mbén Yéhôva* le: “Hiki man munlôm nu bisu* a nlama séblana le numpubhaga inyu Yéhôva.”*+ 24 Ha nyen ba bi ti sesema inoñnaga ni i jam Mbén Yéhôva* i nkal, le: “Bakukuu iba tole bon ba dibeñ iba.”+

25 Ndi nuna-ki, mut wada a bé i Yérusalem, jôl jé le Siméôn, a bé mut telepsép, a konok Nyambe woñi, a bemek ki hogbe i Israel,+ yak mbuu mpubi u bé i ngii yé. 26 Nyambe a bi yeelene ki nye ni njel mbuu mpubi le a’ wo bé nye ngi tehe Kristô nu Yéhôva.* 27 Mbuu u tinde nye i lo i témpel; kiki bagwal ba bi jôbna nkéñéé man le Yésu inyu boñ nye kiki mbén Môsi i mbat,+ 28 a yoñ man i moo mé, a bégés Nyambe, a kal le: 29 “Nano, a Nwet Bayemlikok, nwahak le nkol woñ u kee ni nsañ+ inoñnaga ni lipôdôl joñ, 30 inyule mis mem ma mal tehe nu a yé njel tohi,+ 31 nyen u bi kôôba inyu boñ le matén momasôna ma tehe nye,+ 32 nyen a yé mapubi+ inyu héya jiibe i mis ma biloñ,+ a yé ki lipém li litén joñ Israel.” 33 I mam ma bé pôda inyu yé ma bé kônde hélés isañ bo nyañ. 34 Siméôn a sayap ki bo, a kal Maria, nyañ man le: “Nun-ki, i man nunu a bi tééba inyu boñ le ngandak bôt i Israel i kwoo+ tole i telep,+ ni inyu ba yom i diyana+ 35 (ñ, mbôñgô pansoñ w’a kan we ñem*),+ inyu yelel bipék bi miñem mi ngandak bôt.”

36 Ndi mpôdôl nu muda wada le Ana a bé ha, ngond Fanuel nu litén li Aser. A bé mañ muda, ndi a bi niñ lôñni nlôm nwii minsaambok i mbus libii jap.* 37 Nano, a bé yik muda, a ban-ga 84 nwii. A bé hañ bé i témpel, a béghak Nyambe juu ni njamuha, inyu hala nyen a bé sôga je,* a yemhege. 38 I nlélém ngeñ, a kôôge bebee, a bôdôl ti Nyambe mayéga, a pôdhak bôt bobasôna inyu mañge nu, i bôt ba ba bé bem kobla i Yérusalem.+

39 I ngéda ba bi mal boñ mam momasôna inoñnaga ni Mbén Yéhôva,*+ ba témb i Galiléa, i tison yap le Nasaret.+ 40 Mañge a bé kônde nañ, a kôhôk ngui, a bak ki nyonok ni pék, a kôndge ki lémél Nyambe.+

41 Ndi bagwal bé ba bééna lem i ke hiki nwii i Yérusalem inyu ngand Pasa.+ 42 I ngéda a bi bana 12 nwii, ba bet kiki lem inyu ngand.+ 43 I ngéda ngand i bi mal, ba bôdôl témb, ndi mañge le Yésu a yégle i mbus, i Yérusalem, ndi bagwal bé ba yi bé hala. 44 Kiki ba bé hoñol le a yé ikété ntôñ u bôt u u bé kiha ni bo, ba ke liké li ngim kel; i mbus, ba bôdôl yéñ nye ikété bôt ba lihaa ni bilôñ gwap. 45 Ndi kiki ba ntehe bé nye, ba témb i Yérusalem, ba yéñ nye homa nyensôna. 46 I mbus dilo daa, ba koba nye i témpel, a yii i ñemkété balét, a emblege bo, a badak bo mambadga. 47 Ndi i bôt bobasôna ba bé emble nye ba bé nhelek kiyaga inyu ngap yé i nok mam ni inyu mandimbhe mé.+ 48 Ndi i ngéda bagwal bé ba bi tehe nye, ba bé nhelek; ha nyen nyañ a bi kal nye le: “A man, inyuki u mboñ bés hala? Me ni isoñ di yéñék we ni nduña i ñem.” 49 Ha nyen a timbhe bo le: “Inyuki ni yéñék me? Baa ni nyi bé le me nlama ba i ndap Tata?”+ 50 Ndi ba bi nok bé yom a bé kal bo.

51 I mbus, a sôs ni bo, ba témb i Nasaret, a ke ni bisu i suhus* nyemede isi yap.+ Yak nyañ a tibil tééda bibañga bini gwobisôna ikété ñem wé.+ 52 Yésu a bé nañ, a holok ikété pék, a kôndge lémél Nyambe ni bôt ba binam.

3 I nwii mi nyônôs 15 mi énél i Kaisa Tibériô, i ngéda Pontiô Pilatô a bé ngomin i pes mbok i Yudéa, Hérôdé*+ a bak ñane nkoñ* u Galiléa, manyañ wé Filipô a bak ñane nkoñ i loñ Ituréa ni i Trakôniti, yak Lisania a bak ñane nkoñ u Abiléné, 2 i dilo di ñéga biprisi le Ana ni di Kaifa,+ lipôdôl li Nyambe li lôl Yôhanes+ man Sakaria, i ñoñ.+

3 Ha nyen a bi ke i mbok yosôna i i yé ipañ Yordan, a añlak le bôt ba kôhna sôble kiki yimbne le ba nhiel miñem inyu kôhna nwéhél i bibéba,+ 4 kiki i yé ntilga ikété kaat i mpôdôl Yésaya le: “Mut a nlond i ñoñ le: ‘Kôôbana njel i Yéhôva!* Sañlana ki minloñ nwé.+ 5 Hiki nsôsôgô u nlama yon, yak hiki hikôa ni hiki homa a nyôgi a yila tegep homa; minkoda mi manjel mi nlama yila sép, yak bahoma ba ngok ba ba nsendlak; 6 yak bôt ba binam bobasôna ba ga* tehe tohi i Nyambe.’”*+

7 I mbus, a bôdôl kal mamut ma ma bé lo i nyeni inyu kôhna sôble le: “A bé bon ba péé, njee a mbéhe bé le ni kee hiun hi nlo ngwéé?+ 8 Jon numa matam ma ñunda le ni ntam bibéba binan. Ni bôdôl bañ kalba ikété miñem minan le: ‘Abraham a yé isañ wés.’ Inyule me nkal bé le Nyambe a nla pémhene Abraham bon munu ngok ini. 9 Ni maliga, nkuleñ nunu a niñi i tén bie. Jon hiki e i i num bé matam malam, b’a kit yo, ba leñ yo i hié.”+

10 Ndi mamut ma bé bat nye le: “Kii di nlama ni boñ?” 11 A bé timbhe, a kalak mo le: “I mut a gwé mambot ima* a ti nu a gwé bé, yak nu a gwé yom i je a boñ nlélém.”+ 12 Yak bakottas ba lo i sôblana,+ ba bat nye le: “A Lét, kii di nlama boñ?” 13 A kal bo le: “Ni tamb bañ mut tas iloo kiki ni kôli tamb.”+ 14 Yak bôt ba bé boñ bôlô i sônda ba bé bat nye le: “Kii di nlama boñ?” A bé timbhe bo le: “Ni tééñga* bañ mut nye ki nye, to ôm mut nye ki nye nsohi u bitembee,+ ndi kona maséé ni nsaa nan.”*

15 Ndi bôt ba bé bem Kristô, bobasôna ba hegek pék, ba badbaga i miñem nwap inyu Yôhanes le: “Le nye bé nyen a yé Kristô?”+ 16 Yôhanes a bi ti ndimbhe, a kal bôt bobasôna le: “Me, me nsôble bé ni malép, ndi nu a nloo me ngui a yé i lo, me kôli bé to hohol minkai mi bitamb gwé.+ A’ sôble bé ni mbuu mpubi, yak ni hié.+ 17 Soble ba mpébél* i yé nye i woo inyu tibil yaga pubus homa wé litidil, ni inyu tééda blé ikété ndugi yé, ndi a’ ligis bikôgôô ikété hié hi hi nlém bé.”

18 A bi ti ki ngandak maéba mape, a kônde ki añle bôt ñañ nlam. 19 Ndi Yôhanes a bi kodol ñane nkoñ le Hérôdé inyu Hérôdia, nwaa maasañ, ni inyu bibéba bi mam gwobisôna Hérôdé a bi boñ. 20 Jon Hérôdé a bi kônde ki jam lini mu bibéba gwé: A ha Yôhanes i ndap mok.+

21 ndi i ngéda bôt bobasôna ba bi sôblana, yak Yésu a sôblana.+ Kiki a bé soohe, ngii i yibla,+ 22 mbuu mpubi u sôs i ngii yé, u nen-ge kiki hibeñ, yak kiñ i lôl i ngii le: “U yé Man wem, man wem nu gwéha, u nlémél me.”+

4 Nyonok ni mbuu mpubi, Yésu a lôl i Yordan. I mbus, mbuu u kena nye i ñoñ + 2 inyu 40 ma dilo, Nsohop a noodege nye.+ Ndi a bi je bé to yom mu dilo di; jon i ngéda dilo di di bi mal, njal i gwel nye. 3 Ha nyen Nsohop a kal nye le: “Ibale u yé man Nyambe, kal i ngok ini le i yila koga.” 4 Ndi Yésu a timbhe nye le: “I yé ntilga le: ‘Mut binam a niñil ndik bé inyu je koga.’”+

5 Ha nyen a bi bedna nye, a unda nye biane bi nkoñ ’isi gwobisôna kunda yada.+ 6 I mbus, Nsohop a kal nye le: “M’a ti we i kunde ini yosôna ni lipém li biane bini inyule ba bi ti me yo,+ me nti ki yo nu ni nu me ngwés. 7 Jon, ibale u mbégés me to ngélé yada, i kunde ini yosôna y’a ba yoñ.” 8 Yésu a timbhe nye le: “I yé ntilga le: ‘Yéhôva* Nyambe woñ nyen u nlama bégés, nyetama ki nyen u nlama gwélél.’”+

9 I mbus, a kena nye i Yérusalem, a téé nye i homa témpel nu a nlôôha ba i ngii, a kal nye le: “Ibale u yé man Nyambe, leñba nyoo ’isi,+ 10 inyule i yé ntilga le: ‘A ga ti biañgel gwé oda inyu yoñ, le bi sôñ we,’ 11 ni le: ‘Bi ga begee we i moo map, kayéle kôô woñ u bômda bañ ngok.’”+ 12 Yésu a timbhe, a kal nye le: “I nkéla le: ‘U nlama bé noode Yéhôva* Nyambe woñ.’”+ 13 Jon, kiki Nsohop a mal noode nye, a yék nye letee loñge ngéda ipe i nene.+

14 I mbus, nyonok ni mbuu mpubi, Yésu a témb i Galiléa.+ Yak ngan i mam malam a bé boñ i tjama mu mbok i yosôna. 15 A bôdôl ki niiga i mandap map ma bibégés, yak bôt bobasôna ba bé ti nye lipém.

16 I mbus, a ke i Nasaret+ i homa a bi néñél; kiki lem yé i kel sabat, a jôp i ndap bibégés,+ a telep inyu añ. 17 Ha nyen ba ti nye nhôôk kaat u mpôdôl Yésaya, a yibil nhôôk kaat, a léba i homa i yé ntilga le: 18 “Mbuu u Yéhôva* u yé ni me, inyule a bi hoo me inyu añle diyeyeba ñañ nlam. A bi om me inyu legel i bôt ba yé i minkôm le b’a kôhna kunde, yak ba ba yé ndim le mis map m’a yibla; inyu kobol i bôt ba nok ndutu,+ 19 inyu añal nwii Yéhôva* a ñunda loñge yé ñem.”+ 20 I mbus, a hôt kaat, a timbhe yo ngwélél, a yén ’isi; bôt bobasôna ikété ndap bibégés ba bé nun nye siim. 21 Ha nyen a bôdôl kal bo le: “I len ini, i tilna ini ni ntip nok i mal yon.”+

22 Bôt bobasôna ba bôdôl bok mbôgi ilam inyu yé. Ba bé ki nhelek inyu bibañga bilam bi bé pémél i nyo wé,+ ba kalak le: “Baa man Yôsep wada bé nunu?”+ 23 Ha nyen a kal bo le: “Ibabé pééna, n’a gwélél bini bibañga inyu yem: ‘A dokta tibil wemede. I mam momasôna di bi nok le u bi boñ i Kapernaum, boñ yak mo hana i nkoñ woñ.’”*+ 24 Jon a bi kal le: “Me nkal bé maliga le, mpôdôl to wada a gwé bé lipém i nkoñ wé.+ 25 Kiki hihéga, me nkal bé maliga le, biyik bi bôda bi bé ngandak i Israel i dilo di Éliya, i ngéda nop a bi no bé* nwii maa ni sôñ isamal, yak njal ikeñi i bé mu nkoñ wonsôna.+ 26 Ndi Nyambe a bi ep bé Éliya yak to wada ikété bôda ba, ndik yak yik muda yada i Sarépta, i nkoñ u Sidôn.+ 27 Yak bôt ba lô ba bé ngandak i Israel i ngéda i mpôdôl Élisa; ndi to wada a bi mbôôp bé,* ndik mut Siria le Naaman.”+ 28 Ha nyen i bôt bobasôna ba bi nok i mam mana i ndap bibégés ba yon ni hiun,+ 29 ba telep, ba pala nyodna nye i tison, ba kena nye i homa hikôa nu a nlôôha ba i ngii i het ba bi oñ tison yap, inyu leñ nye nyoo ’isi, ño u bôgôk. 30 Ndi a tagbe ipôla yap, a ke yé njel.+

31 I mbus, a sôs i Kapernaum i tison yada i Galiléa. A bé niiga bôt i kel sabat,+ 32 ndi ba bi hel inyu likeñge jé i niiga+ inyule a bé pot ni kunde.* 33 Ndi mut wada a bé mu ndap bibégés, a bééna mbuu mbe, mbuu u nyega; a lond ni kiñ ikeñi le:+ 34 “Yaa! Bés ni we, di gwééna kii, a Yésu, mut Nasaret?+ Baa u nlo inyu tjé bés? Me nyi yaga njee u yé, u yé Numpubi nu Nyambe.”+ 35 Ndi Yésu a nyéyéi wo, a kal le: “Yip nyo, nyodi ikété yé.” Kiki mbuu mbe u mal leñ i mut nu ’isi, i ñemkété wap, u nyodi ikété yé ndi u bi boñ bé nye béba. 36 Ha nyen bôt bobasôna ba bi hel, ba bôdôl ki kalna le: “Ni nok bibañga bi ngui a ngwélél? Inyule ni kunde lôñni lipémba nyen a nti mimbuu mimbe oda, yak nwo mi pamak!” 37 Jon ngan yé i bi kônde tjama ni homa nyensôna mu nkoñ wonsôna.

38 Kiki a nyodi i ndap bibégés, a jôp i ndap Simôn. Ndi béba lihep i bé i gwé nyôgôl Simôn, jon ba bi bat Yésu le a hôla nye.+ 39 Ha nyen a bi hôdôp ipañ yé, a nyéyéi lihep, yak lihep jé li mal. I nlélém ngéda, a telep, a bôdôl sélél bo.

40 Ndi i manañle ma hiañgaa, i bôt bobasôna ba bééna bakokon nya ndi nya, ba bi lona bo yak Yésu. A bé a kéhi moo i ngii hiki wada wap, a mélés makon map.+ 41 Yak mimbuu mimbe mi bé nyodi ikété ngandak bôt, mi londok, mi kalak le: “U yé Man Nyambe.”+ Ndi a bé nyéyéi nwo, a bé nwas bé to le mi pot,+ inyule mi bé yi le a yé Kristô.+

42 Ndi i maye ma kel, a nyodi, a ke i homa a yé nwee.+ Ndi mamut ma bôdôl yéñ* nye, ma lo i homa a bé, ma noode ki kéñ nye njel le a ke bañ homa numpe. 43 Ndi a kal mo le: “Me nlama ki añle bitison bipe ñañ nlam u Ane Nyambe, inyule inyu hala nyen Nyambe a bi om me.”+ 44 Jon a bi ke ni bisu i téé likalô i mandap ma bibégés ma Yudéa.

5 Kel yada, i ngéda limut li bé hihe nye, li emblege bañga i Nyambe, a bé a téé ipañ titimba i Génésarét.*+ 2 I mbus, a tehe môñgô ima bebee ni titimba, ndi balop tjobi ba bi nyodi mukété, ba tiblak mbunja yap.+ 3 Kiki a mbet ikété môñgô wada, môñgô u Simôn, a bat nye le a tinde wo ndék haa ni ngwañ. I mbus, a yén ikété môñgô, a bôdôl niiga mamut. 4 I ngéda a bi mal pot, a kal Simôn le: “Kena môñgô i homa a yé ndip, ni leñ ki mbunja nan inyu gwel tjobi.” 5 Ndi Simôn a timbhe le: “A Lét, di ntumbba ni nson ngim u yosôna, di ngwel bé to yom;+ ndi kiki u mpot, m’a leñ yaa mbunja.” 6 I ngéda ba bi boñ hala, ba gwel* ngandak tjobi. Ni maliga, mbunja yap i bi bôdôl kéni.+ 7 Ha nyen ba kahal peghe moo inyu sébél balop tjobi ba ba bé i môñgô umpe le ba loo, ba hôla bo; kiki ba nlo, ba yônôs môñgô nwo ima kayéle mi bôdôl yin. 8 Kiki a ntehe hala, Simôn Pétrô a kwo i makôô ma Yésu, a kal le: “Kee me haa, a Nwet, inyule me yé mboñbéba.” 9 Nye ni bôt ba bé lôñni nye ba bi hel ngandak inyule ba bi gwel ngandak tjobi, 10 nlélém jam inyu Yakôbô lôñni Yôhanes, bon ba Sébédéô+ ba ba bé sal ni Simôn. Ndi Yésu a kal Simôn le: “U kon bañ woñi, ibôdôl nano, bôt bon u mba u ngwel yômi.”+ 11 Ha nyen ba bi témbna môñgô i ngwañ, ba tjôô mam momasôna, ba noñ nye.+

12 Lisañ lipe, i ngéda a bé i tison yada, nuna-ki, mut wada a bééna lô ni nyuu yosôna! I ngéda a bi tehe Yésu, a kwo ’isi, a ôôp i bisu gwé, a soohe nye le: “A Nwet, ibale ngôñ yoñ i, u nla mélés kon wem.”*+ 13 Jon a sambal woo wé, a tihba nye, a kal le: “Ngôñ yem i! Kon woñ u mal.” I nlélém ngéda, lô i nyoi.+ 14 I mbus, a ti i mut nu oda le a añle bañ jo mut nye ki nye, a kal ki le: “Ndi ke undba yak prisi, u ti ki likébla Môsi a bi téé inyu mut lô nu a mbôôp*+ kayéle ba ba we mbôgi.”*+ 15 Ndi ngan yé i bé ke ngui homa nyensôna, yak mamut makeñi ma bé kodba inyu emble ni inyu boñ le a mélés makon map.+ 16 Ndi a bééna lem i ke i bahoma ba yé nwee inyu soohe.

17 Kel yada, i ngéda a bé niiga, Farisai ni baniiga mbén Môsi ba bé ba yii ha, ba lôlak i mambai momasôna ma Galiléa ni ma Yudéa, ba lôlak yak i Yérusalem; ngui i Yéhôva* i bé i ngii Yésu inyu mélés makon.+ 18 Ndi nuna-ki, bôt ba bé ba bééga ñambge mut* i ngii nañi, ba noodege jôbna nye inyu bii nye i bisu bi Yésu.+ 19 Ndi kiki ba bé léba bé njel i jôbna nye inyule limut li bé ngandak, ba bet i nyôl, ba yibil homa, ba suhus nañi yé a bak mu ngii, ipôla bôt ba bé i bisu bi Yésu. 20 Kiki a ntehe hémle yap, a kal le: “A mut, bibéba gwoñ bi nwéhlana.”+ 21 Ha nyen bayimbén ni Farisai ba bi bôdôl hek pék, ba kalak le: “Njee nunu a ñôbôs Nyambe jôl? Njee a nla nwéhél bibéba handugi Nyambe nyetama?”+ 22 Ndi kiki Yésu a bé yi mahoñol map, a kal bo le: “Inyuki ni nhégda hala mu miñem minan? 23 Kii i ntomb, i kal le: ‘Bibéba gwoñ bi nwéhlana,’ tole i kal le: ‘Telep, kenek’? 24 Ndi inyu boñ le ni yi le Man mut a gwé kunde hana ’isi i nwéhél bibéba—” A kal ñambge mut le: “Me nkal we le: ‘Telep, begee nañi yoñ, kenek i ndap yoñ.’”+ 25 Ha nyen a telep, a bada i yom a bé a niñne, a ke i ndap yé, a tinak Nyambe lipém. 26 Bôt bobasôna ba hel iloo hihéga, ba bôdôl ti Nyambe lipém; ba yon ki ni woñi, ba kalak le: “Di ntehe bihélha bi mam len!”

27 I mbus mam mana, Yésu a pam, a tehe nkottas wada ba nsébél le Lévi a yii i homa ba nsaane tas, a kal nye le: “Noñ me.”+ 28 Ha nyen a yék mam momasôna i mbus, a telep, a bôdôl noñ nye. 29 I mbus, Lévi a naña ngand ikeñi i ndap yé inyu Yésu, yak limut likeñi li bakottas ni bôt bape ba bé je* lôñni bo.+ 30 Ha nyen Farisai ni bayimbén bap ba bôdôl huñbene banigil bé, ba kalak le: “Inyuki ni nje, ni nyok lôñni bakottas yak ni baboñbéba?”+ 31 Yésu a timbhe bo le: “I bôt ba yé mbôô ba gwé bé ngôñ ni dokta, ndik bôt ba nkon.+ 32 Me bi lo bé me i sébél bôt ba téé sép, ndi baboñbéba le ba tam bibéba gwap.”+

33 Ba kal nye le: “Banigil ba Yôhanes ba gwé lem i sôga je* ni i yemhe, nlélém jam ni banigil ba Farisai, ndi banigil boñ ba nje, ba nyok.”+ 34 Yésu a kal bo le: “Ni nla bé nyégsa mawanda ma mbiimuda i sôga je* i ngéda mbiimuda a yé lôñni bo, hala bé? 35 Ndi dilo d’a loo, i ngéda mbiimuda+ a’ yôña yaga, a ba ha bé ni bo, mu dilo di nyen b’a sôga je.”*+

36 A bi yoñ ki hihéga hipe inyu yap: “Mut nye ki nye a nkit bé pes libadô i mbot mondo inyu kôñôl yo i nlômbi mbot. Ibale a mboñ hala, pes libadô i mondo i nwas nlômbi mbot, inyule pes libadô i mbot mondo i nkiha bé ni nlômbi mbot.+ 37 Nlélém jam ki, mut to wada a nha bé wai mondo ikété minlômbi mi dibôi* di wai. Ibale a mboñ hala, wai mondo y’a bol dibôi di wai, wai i sôbi, yak dibôi di wai di ôbi. 38 Ndi ba nlama ha wai mondo ikété dibôi di wai di mondo. 39 Mut to wada a ngwés ha bé nyo wai mondo i ngéda a mal noode nlômbi wai, inyule a nkal le: ‘Nlômbi won u yé loñge.’”

6 I kel sabat yada, a bé tagbe i nwom mi blé,* banigil bé ba bé ket mis ma blé,+ ba pigik* mo ni moo map, ba jek.+ 2 Ha nyen Farisai ihogi i bi kal le: “Inyuki ni yé i boñ jam li ta bé kunde i kel sabat?”+ 3 Ndi Yésu a timbhe bo le: “Baa ni maa bé añ i jam David a bi boñ i ngéda njal i bi gwel nye ni bôt ba bé lôñni nye?+ 4 Lelaa a bi jôp ikété ndap Nyambe, ba ti nye bret bi makébla,* a je, a ti yak gwo bôt ba bé lôñni ni nye, bret bi bi ta bé mut nye ki nye kunde i je, handugi biprisi gwotama?”+ 5 I mbus, a kal bo le: “Man mut a yé Nwet sabat.”+

6 A bi jôp i ndap bibégés i kel sabat ipe,+ a bôdôl niiga. Ndi mut wada a bé ha, woo walôm u bi wo nye.*+ 7 Bayimbén ni Farisai ba bé béñge yaga Yésu inyu tehe too a’ mélés makon i kel sabat, inyu bana njel i ôm nye sohi. 8 Ndi kiki a bé yi mahoñol map,+ a kal i mut woo u bi wo* le: “Telep, loo hana ñemkété.” Yak nye a telep, a lo ha. 9 I mbus, Yésu a kal bo le: “Me mbat bé le, baa i yé kunde i kel sabat i boñ loñge tole i boñ béba, i tohol niñ* tole i tjé yo?”+ 10 Kiki a mal béñge bobasôna, a kal i mut nu le: “Sambal woo woñ.” Kiki a mboñ hala, woo wé u mbôôp. 11 Ha nyen hiun hi kundus bo njék, ba bôdôl pot bo ni bo i jam ba yé le ba boñ Yésu.

12 Kel yada, a pam, a ke i hikôa inyu soohe,+ a tégbaha ki u wonsôna i soohe Nyambe.+ 13 Kiki kel i nye, a sébél banigil bé ipañ yé, a pohol 12 ikété yap, a ti ki bo jôl le baôma:+ 14 Simôn, nu a bi ti ki jôl le Pétrô, ni manyañ le Andréa, Yakôbô, Yôhanes, Filipô,+ Bartôlôméô, 15 Matéô, Tômas,+ Yakôbô man Alféô, Simôn nu ba nsébél le “mut makénd,”* 16 Yuda* man Yakôbô, ni Yuda Iskariôt nu a bi yila mut nliba.

17 I mbus, a sôs lôñni bo, a telep i tegep homa; limut likeñi li banigil bé li bé ha, yak limut li bôt likeñi li li bi lôl i Yudéa yosôna, i Yérusalem, ni i nkoñ u Tir ni u Sidôn u u yé i ngwañ lom; ba bi lo inyu emble nye ni inyu boñ le a mélés makon map. 18 Yak i bôt mimbuu mimbe mi bé tééñga ba bi mbôôp. 19 Limut jolisôna li bé yéñ tihba nye inyule ngui i bé nyodi ikété yé,+ i mélhak makon ma bôt bobasôna.

20 I mbus, a pa mis, a béñge banigil bé, a bôdôl kal le:

“Maséé ni bé ba ni yé diyeyeba, inyule Ane Nyambe i yé nan.+

21 “Maséé ni bé ba njal i gwé nano, inyule n’a nuu.+

“Maséé ni bé ba ni ñee nano, inyule n’a nol hiol.+

22 “Maséé ni bé i ngéda bôt ba ñoo bé,+ ni i ngéda ba nhéya bé i ntôñ wap,+ ba solok bé, ba ôbhak bé jôl le ni yé bibéba bi bôt inyule ni yé banigil ba Man mut. 23 Kona maséé yokel, ni hak ki iloo hihéga, inyule nuna-ki, bibom binan bi yé bikeñi i ngii, inyule minlélém mi mam nwon basôgôlsôgôl bap ba bé boñ bapôdôl.+

24 “Ndi ngoo ni bé ba ni yé mingwañ,+ inyule ni mal kôhna hogbe nan yosôna.+

25 “Ngoo ni bé ba ni yé nuak nano, inyule njal y’a gwel bé.

“Ngoo ni bé ba ni nol hiol nano, inyule n’a modop, ni ee ki.+

26 “Ngoo ni bé hiki ngéda bôt bobasôna ba mpot loñge inyu nan,+ inyule hala nyen basôgôlsôgôl bap ba bi pot inyu bapôdôl ba bitembee.

27 “Ndi me nkal bé ba ni yé i emble le: Kena ni bisu i gwés baoo banan, ni i boñ loñge inyu ba ba ñoo bé,+ 28 ni i sayap ba ba ntiihe bé, ni i soohe inyu ba ba nsol bé.+ 29 Nu a mbép we i limañ jada, ti yak nye lini lipe; yak nu a nyoñ mbot yoñ ngii, u nim bañ to nye mbot yoñ kété.+ 30 Hiki mut a nyagal we yom,+ ti nye yo; yak nu a nyoñ gwom gwoñ, u bat ha bañ nye gwo.

31 “Jam lipe ki, ndik kiki ni ngwés le bôt ba bôñôl bé, boña nlélém inyu yap.+

32 “Ibale ni ngwés i bôt ba ngwés bé, bimbe bibégés ni kôli kôhna? Ngo yak baboñbéba ba ngwés i bôt ba ngwés bo.+ 33 Ibale ni mboñ loñge inyu bôt ba mbôñôl bé loñge, bimbe bibégés ni kôli kôhna? Ngo yak baboñbéba ba mboñ nlélém jam. 34 Jam lipe ki, ibale ni mpôôs* i bôt ni mbem le ba ntimbhe bé, bimbe bibégés ni kôli kôhna?+ Ngo yak baboñbéba ba mpôôs baboñbéba, ba bemek le ba ntimbhe bo i jam li jolisôna. 35 Ndi kena ni bisu i gwés baoo banan, i boñ loñge, ni i pôôs ibabé i bem jam jo ki jo i mbus;+ ha nyen bibom binan gw’a ba bikeñi, n’a ba ki bon ba Nungingii, inyule a yé loñge yak inyu bôt ba nyi bé ti mayéga ni baboñbéba.+ 36 Kena ni bisu i ba bôt ba nkona ngoo, ndik kiki Tata nan a yé konangoo.+

37 “Jam lipe ki, ni waa kéés bape, le ndi ba kéés bañ bé kekikel;+ ni waa pémhene bape mbagi nôgôs, le ndi ba pémhene bañ bé mbagi nôgôs. Kena ni bisu i nwéhél,* le ndi ba nwéhél* yak bé.+ 38 Ni bana lem i ti, ndi bôt ba ga ti yak bé.+ Ba ga kôp hihéga hikeñi mu mpék nan, ba seghe hio, ba hihe ki hio; hi’a yon bañ, hi sôbak. Inyule kiki ni nhégél bape, hala nyen b’a hégél yak bé.”

39 I mbus, a yôñôl bo hihéga: “Mut ndim a nla bé éga mut ndim, hala bé? Ki bo iba ba ga kwo ikété bee, hala bé?+ 40 Ñudu* a nloo bé malét wé, ndi hiki mut ba niiga i nya i yôni, a’ ba kiki malét wé. 41 Inyuki ni u mbéñge hikaha hi yé i jis li maasoñ, ndi u ntehe bé mbiñ i yé mu jis joñ wemede?+ 42 Lelaa u nla kal maasoñ le: ‘A mankéé, nwas le me héya hikaha hi yé we i jis,’ ki le wemede u ntehe bé mbiñ i yé wemede i jis? A mut bihéñba! Bôk ndugi héya mbiñ i yé we i jis, ndi w’a tehna loñge inyu héya hikaha hi yé i jis li maasoñ.

43 “E ilam yo ki yo i num bé matam mabe, to e ibe yo ki yo i num bé matam malam.+ 44 Inyule hiki e i nyiba i matam mé.+ Kiki hihéga, bôt ba nket bé matam ma faigé i e biloo, to ket matam ma nkôô wai i e biloo. 45 Loñge mut i mpémhene mam malam i loñge nkus u ñem wé, ndi béba mut i mpémhene mam mabe mu béba yé nkus; inyule i ngandak mam i yôni mut ikété ñem yon nyo wé u mpot.+

46 “Inyuki ni nsébél me le: ‘A Nwet! A Nwet!’ Ndi ni mboñ bé mam me nkal?+ 47 Hiki mut nu a nlo i meeni inyu emble bibañga gwem, a nôglak ki gwo, me ñunda bé njee a mpôna:+ 48 A yé kiki mut nu a ñoñ ndap, ndi a tém jôga ikété ’isi, a tek hikuu i ngii liaa. I mbus ngéda, malép ma bet, lom a kumul i ndap i, ndi a bi la bé nyiñgis yo, inyule i bé ñoñok loñge.+ 49 Ndi nu ni nu a ñemble, ndi a boñ bé to yom,+ a yé kiki mut nu a ñoñ ndap ibabé i tek hikuu. Lom a kumul yo, i kwo i nlélém ngéda, i ôbi yaga yosôna.”

7 I ngéda a bi mal añle bôt i mam a bééna i kal bo, a jôp i Kapernaum. 2 Ndi ñane mbôgôl bisônda wada a bééna nkol u a bé gwés ngandak, ndi u bé kon kiyaga, u bak bebee ni nyemb.+ 3 Kiki a nok ba mpot inyu Yésu, a ep ngim mimañ mi Lôk Yuda i nyeni inyu kal nye le a loo, a mélés kon u nkol wé. 4 Kiki ba nlo yak Yésu, ba bôdôl yaga yemhe nye, ba kalak le: “A kôli le u bôñôl nye hala, 5 inyule a ngwés litén jés, nye ki nyen a bi ôñôl bés ndap bibégés.” 6 Jon Yésu a bi kiha ni bo. Ndi i ngéda a bé ha bé haa ni ndap, ñane mbôgôl bisônda a bé a ma ep mawanda mé inyu kal nye le: “A Nwet, u tééñga bañ nyuu, inyule me kôli bé leege we i ndap yem.+ 7 Jon me nhoñol bé le me kôli lo i weeni. Ndi we pot ndik buk, ha nyen nkol wem w’a témbna mbôô wé. 8 Inyule yak me me yé isi énél i ngim bôt, me ban-ga ki bisônda isi yem. I ngéda me nkal ini sônda le: ‘Kee nyoo!’ I nke; me kal sônda ipe le: ‘Loo!’ I nlo; me kal yak nkol wem le: ‘Boñ lana!’ U mboñ hala.” 9 I ngéda Yésu a bi nok i mam mana, i mut nu a hélés nye, ha nyen a bi hielba, a kal limut li bé noñ nye le: “Me nkal bé le, to i Israel, me ma tehe bé i nya soso hémle ini.”+ 10 Ndi i ngéda i bôt a bi ep ba bi témb i mbai, ba koba le nkol u ntémbna mbôô wé.+

11 Ndék ngéda i mbus ha, a ke i tison ba nsébél le Nain, banigil bé lôñni limut li bôt likeñi li bé kiha ni nye. 12 I ngéda a bi pam bebee ni nwemel u tison, nuna-ki, bôt ba bé pamna mim, mpom* man munlôm u yik muda yada.+ Limut li bôt likeñi li tison li bé kiha ni muda nu. 13 I ngéda Nwet a bi tehe nye, a kônôl nye ngoo,+ a kal nye le: “U ee ha bañ.”+ 14 Ha nyen a bi tiige bebee, a tihba nañi mim,* yak i bôt ba bé begee mim ba telep ha. I mbus, a kal le: “A mañge munlôm, me nkal we le: Telep!”+ 15 Ha nyen mañge nu a bé mim a tuge, a yén, a bôdôl pot; i mbus, Yésu a ti nye nyañ.+ 16 Ha nyen bôt bobasôna ba bi kon woñi, ba bôdôl ti Nyambe lipém, ba kalak le: “Mpôdôl nunkeñi a mpam ipôla yés,”+ ni le: “Nyambe a nyoñ ngéda ni litén jé.”+ 17 Hala nyen ñañ u jam a bi boñ u tjama ni Yudéa yosôna, yak ni mbok i yosôna.

18 Banigil ba Yôhanes ba añle nye i mam mana momasôna.+ 19 Jon Yôhanes a bi sébél banigil bé iba, a ep bo yak Nwet inyu bat nye le: “Baa wen u yé Nu a nlama lo,+ tole di nlama bem numpe?” 20 Kiki bana bôt ba mpam i nyeni, ba kal le: “Yôhanes Nsôble a ñep bés i weeni inyu bat le: ‘Baa wen u yé Nu a nlama lo, tole di nlama bem numpe?’” 21 Ha ngeñ i, a mélés makon ma ngandak bôt, bon ba makon ni bibéba bi makon,+ a pémés yak mimbuu mimbe, a yibil ki mis ma ngandak bôt ba ndim le ba tehna. 22 A timbhe bo le: “Kena, ni añle Yôhanes i mam ni mal tehe ni nok: Nano bôt ba ndim ba ntehna,+ yak bibôk bi bôt bi nke, bakon lô ba mbôôp,* yak bôt ba ndok ba noga,+ bawoga ba ntémb i niñ, yak diyeyeba di ñemble ñañ nlam.+ 23 Maséé ni nu a mpééna bé njee me yé.”*+

24 I ngéda bakenwin ba Yôhanes ba bi ke, Yésu a bôdôl pôdôs mamut inyu Yôhanes le: “Kii ni bi ke i béñge i ñoñ? Baa likai* mbebi i mpôgôs?+ 25 Ndi kii yaga ni bi ke i béñge? Mut a hééba mambot malam?*+ Ngo i bôt ba nhaba bañga mambot, ba niñik niñ i mbomboo, ba yé i mandap ma bikiñe. 26 Ni maliga, ni bi pam ni inyu béñge kii? Mpôdôl? Ñ, me nkal bé le a nloo yaga mpôdôl.+ 27 Inyu yé nyen i yé ntilga le: ‘Nuna-ki, me yé i ep nlegelnwin wem i bisu gwoñ,* nyen a’ bôk we i bisu inyu kôôba njel yoñ!’+ 28 Me nkal bé le ikété bôt bôda ba ma gwal, to wada mu a nloo bé Yôhanes, ndi nuntitigi ikété Ane Nyambe a nloo nye.”+ 29 (I ngéda litén jolisôna ni bakottas bobasôna ba bi nok hala, ba añal le Nyambe a téé sép, inyule ba bi sôblana ni sôble i Yôhanes.+ 30 Ndi Farisai ni bayi mbén Môsi, kiki ba bi tjél le Yôhanes a sôble bo, ba bi yan sômbôl* i Nyambe inyu yap).+

31 “Ni njee ni m’a hégha bôt ba hiai hini? Ba mpôna ki bonjee?+ 32 Ba yé kiki boñge batitigi ba ba yii i bôm, ba séblaga bo ni bo, ba kalak le: ‘Di bi kôt nsik* inyu nan, ndi ni bi sak bé; di bi bégél, ndi ni bi ee bé.’ 33 Nlélém jam, Yôhanes Nsôble a bi lo, a bé je bé bret, a bé nyo bé to wai,+ ndi ni nkal le: ‘A gwé mbuu mbe.’ 34 Man mut a bi lo, a jek, a nyok, ndi ni nkal le: ‘Nuna-ki, a yé mut mbéna je ni mut nyôba,* liwanda li bakottas ni li baboñbéba!’+ 35 Ndi pék i nene ikété minson nwé nwominsôna.”*+

36 Ndi Farisai yada i bi waa bé bat nye le a kee i je i nyeni. Jon a bi jôp i ndap Farisai i, a yén i téblé. 37 Ndi nuna-ki, muda wada a bé yiba i tison le a yé mboñbéba; kiki a nok le Yésu a yé i je* i ndap Farisai i, a lona pôs alabasta* i i bééna labinda.+ 38 A lo nye i mbus, a ôm maboñ i makôô mé, a bôdôl ee, a yôôs makôô mé ni gwiiha gwé; i mbus, a sas mo ni tjôñ di ño wé. Jam lipe ki, a sos makôô mé ni gwéha, a kôp ki mo labinda. 39 Kiki mut Farisai nu a bi naña nye a ntehe hala, a bôdôl kalba le: “Ibale i mut nunu a bak toi mpôdôl, ki a nyi njee ni umbe ntén muda u yé i tihba nye, le a yé mboñbéba.”+ 40 Ndi Yésu a timbhe, a kal nye le: “A Simôn, me gwé jam i kal we.” A kal le: “Podok, a Lét!”

41 “Mut wada nu a bé pôôs bape moni, a bé bat bôt iba mapil; wada a bééna pil u 100 dinariô* itan, nuu numpe a ban-ga pil u 50 ma dinariô. 42 Kiki ba bééna bé to yom inyu saa nye, a nwéhél bo iba ni ñem wé wonsôna. We u nhoñol lelaa? Njee ikété yap a’ gwés i mut nu ngandak?” 43 Simôn a timbhe, a kal le: “Me nhoñol le nu a nwéhél pil nkeñi.” A kal nye le: “U ntimbhe loñge.”* 44 Ha nyen a bi hielba, a béñge i muda nu, a kal Simôn le: “Baa u ntehe i muda nunu? Me njôp i ndap yoñ, u nti bé me malép inyu makôô mem. Ndi i muda nunu a njôwa makôô mem ni gwiiha gwé, a sas ki mo ni tjôñ tjé. 45 U nsos bé me limañ, ndi i muda nunu, ibôdôl i ngeñ me njôp hana, a nwaa bé sos makôô mem ni gwéha. 46 U nkôp bé me môô i ngii ño, ndi i muda nunu a nkôp makôô mem labinda. 47 Inyu hala nyen me nkal we le, to hala kiki bibéba gwé bi yé ngandak,* bi nwéhlana+ inyule a ñunda ngandak gwéha. Ndi i mut ba nwéhél ndék, a ñunda ndik ndék gwéha.” 48 Ha nyen a bi kal muda le: “Bibéba gwoñ bi nwéhlana.”+ 49 I bôt ba bé i téblé lôñni nye, ba bôdôl kalna le: “I mut nunu a yé njee inyu nwéhél yak bibéba?”+ 50 Ndi a kal muda le: “Hémle yoñ i ntohol we;+ kenek ni nsañ.”

8 I mbus ndék ngéda, a ke i tison ni tison, yak i mambai ni mambai, a añlak ñañ nlam u Ane Nyambe.+ Jôm ni iba ba bé lôñni nye, 2 yak ngim bôda ipe a bi héya mimbuu mimbe, a mélés ki makon map: Maria nu ba nsébél le Magdaléna, nu mimbuu mimbe misaambok mi bi pam ikété yé; 3 Yôhana,+ nwaa Kusa nu a yé kindak nu Hérôdé; Susana, ni ngandak bôda ipe i i bé gwélél nkus wap inyu sélél bo.+

4 Ndi i ngéda limut likeñi li bi kodba lôñni ba ba bi ke i boma Yésu, ba lôlak i tison ni tison, a gwélél hihéga inyu pôdôs bo le:+ 5 “Mut wada a bi pam inyu nwes mbôô yé. Mu kiki a bé nwes mbôô, ihogi i kwo i nloñ, bôt ba tidbe* yo, yak dinuni di ngii di je yosôna.+ 6 Ipe i kwo i ngii ngok, ndi kiki i ntoo, i kôt inyule homa a bééna bé malép.+ 7 lpe ki i kwo ipôla biloo, ndi biloo bi o lôñni yo, bi hô yo.+ 8 Ndi ipe i bi kwo i hisi hilam; kiki i ntoo, i ti matam 100 ngélé.”+ Kiki a bi mal pot i mam mana, a bédés kiñ, a kal le: “Nu a gwé maôô i emble, a emble.”+

9 Ndi banigil bé ba bat nye kii hihéga hini hi nkobla.+ 10 A kal le: “Bé bon i bi tina le ni nok mimb mimpubi mi Ane Nyambe, ndi inyu bôt bape, me niiga bo ni dihéga+ inyu boñ le to hala kiki ba mbéñge, i ba wengoñle ba mbéñge bé; to hala kiki ba ñemble, ba tibil bañ nok.+ 11 Ndi hihéga hi nkobla le: Mbôô i yé bañga i Nyambe.+ 12 I bôt ba yé kiki mbôô i nkwo i nloñ, bon ba ñemble bañga; i mbus, Nsohop a nlo, a héya bañga ikété miñem nwap inyu boñ le ba hémle bañ, to tohi ba kôhna bañ.+ 13 I bôt ba yé kiki mbôô i nkwo i ngii ngok, bon ba nleege bañga ni maséé i ngéda ba nok yo, ndi bañga i ño bé minkañ. Ba nhémle inyu ndék ngéda, ndi i ngéda manoodana ma nlo, ba nimis hémle.+ 14 Inyu bôt ba yé kiki mbôô i nkwo ipôla biloo, bana bon ba ñemble bañga, ndi mandutu ma niñ, lingwañ,+ ni maséé ma niñ+ ini bi nyoña bo, bi hô bañga kayéle i num bé matam.+ 15 Inyu bôt ba yé kiki mbôô i nkwo i hisi hilam, bon ba ñemble bañga ni maliga lôñni loñge ñem,+ ba tééda yo, ba num ki matam, ba hônbaga mandutu.+

16 “Mut to wada a nhô bé lambe ni séya i ngéda a mal kuye yo, a nha bé to yo isi nañi, ndi a mbii yo i ngii kéhne lambe inyu boñ le i bôt ba njôp ba tehe mapubi.+ 17 Inyule yom yo ki yo i sôli y’a yégle bé le i pam bé i mbamba, to yom yo ki yo ba ntibil sôô y’a yégle bé le i yiba bé tole i pam bé i mbégdé.+ 18 Jon, yoña yihe ni lelaa ni ñemble, inyule nu a gwé, b’a kônde nye;+ ndi nu a gwé bé, yak i jam a nhoñol le a gwé, b’a yoñ jo.”+

19 Ha nyen nyañ ni lôknyañ+ ba bi lo inyu tehe nye, ndi kiki limut li bé ngandak, ba bi la bé kôôge nye bebee.+ 20 I mbus, ba añle nye le: “Nyuñ ni lôknyuñ ba téé i mbégdé, ba nyéñ tehe we.” 21 A timbhe, a kal bo le: “Mama yem ni lôk kéé ba yé i bôt ba ñemble bañga i Nyambe, ba nôglak ki yo.”+

22 Kel yada, nye ni banigil bé ba bet i môñgô, a kal bo le: “Loga, di yap uu nwii u titimba.” Ha nyen môñgô wap u bi yoñ njel.*+ 23 Kiki môñgô u bé ke, hilo hi gwel nye. Ha nyen mbuk mbebi nunkeñi a bi hôñ i titimba, môñgô wap u bôdôl yon ni malép, u bak yak bebee ni yin.+ 24 Jon ba bi ke, ba tôdôl nye, ba kal le: “A Lét, a Lét, di yé bebee ni wo!” Ha nyen a telep, a bam mbuk mbebi ni mangudga; mbuk mbebi a mal, yak homa nyensôna a mom nwee.+ 25 I mbus, a kal bo le: “Hémle nan i yé hee?” Ndi ba bé kon woñi, ba bak nhelek, ba kalnaga bo ni bo le: “Njee mut yaga nunu? Inyule a nti yak mbebi ni malép oda, bi nôgôl ki nye.”+

26 I mbus, ba tjak môñgô i nkoñ u bôt ba Gérasa+ u u yé i mbombom Galiléa. 27 Kiki Yésu a nyodi ndigi i môñgô, mut wada nu a bééna mbuu mbe, a boma nye, a lôlak i tison. Ibôdôl ntandaa ngéda, a bé haba bé mambot, a bé yén bé to ikété ndap, ndik i kotoo soñ.*+ 28 Kiki a ntehe Yésu, a lond, a kwo i bisu gwé, a kal ni kiñ ikeñi le: “Me gwééna kii ni we, a Yésu, Man Nyambe Nungingii? Me nsoohe we le u tééñga bañ me.”+ 29 (Inyule Yésu a bi ti mbuu mbe oda le u nyodi ikété mut nu. I mbuu mbe u, u bi gwel nye ngandak ngélé;*+ ba bé béna ki kañ nye minsañ i moo ni i makôô, ba tadak nye. Ndi a bé a pat minsañ, mbuu mbe u ken-ga ki nye i miñoñ.) 30 Yésu a bat nye le: “Jôl joñ le njee?” A timbhe le: “Ntôñ,”* inyule ngandak mimbuu mimbe i bi jôp ikété yé. 31 Ha nyen mi bi ke ni bisu i soohe nye le a ti bañ nwo oda le mi jôp ikété soñkum.*+ 32 Ndi liuñ li ngôi likeñi+ li bé je nyoo i hikôa, jon mi bi soohe nye le a ti nwo kunde le mi jôp ikété ngôi, yak nye a ti nwo i kunde i.+ 33 Ha nyen mimbuu mimbe mi bi pam ikété mut nu, mi jôp ikété ngôi, liuñ li ke ngwéé, li kwo i nsôsôgô,* li beha i titimba, li yin. 34 Ndi i ngéda batééda ngôi ba bi tehe i jam li bi tagbe, ba ke ngwéé, ba añal jo i tison ni mu nkoñ u wonsôna.

35 I mbus, bôt ba pam inyu tehe i jam li bi tagbe. Ba lo yak Yésu, ba koba i mut mimbuu mimbe mi bi pam ikété yé, a hééba mbot, yak yi i nlo nye, a yii i makôô ma Yésu, ba kon woñi. 36 I bôt ba bi tehe i jam li, ba añle bôt lelaa i mut a bééna mimbuu mimbe a bi témbna mbôô wé. 37 Ha nyen limut li bôt likeñi mu minkoñ mi bôt ba Gérasa li bi bat Yésu le a nyodi i boni, inyule ba bé kon woñi iloo hihéga. I mbus, a bet i môñgô, a ke. 38 Ndi, i mut mimbuu mimbe mi bi pam ikété yé a ke ni bisu i soohe le a noñ Yésu, ndi a bi huuha i mut nu, a kal le:+ 39 “Témb i ndap yoñ, u kônde añal i jam Nyambe a mboñ inyu yoñ.” Ha nyen a bi ke, a añlak ni tison yosôna i jam Yésu a bi boñ inyu yé.

40 I ngéda Yésu a bi témb, limut li leege nye loñge inyule bobasôna ba bé bem nye.+ 41 Ndi nuna-ki, mut wada, nu jôl jé le Yairô, a lo; i mut nu a bé ñane wada i ndap bibégés. A kwo i makôô ma Yésu, a bôdôl soohe nye le a loo i mbai yé,+ 42 inyule mpom wé ngond u u bééna jam kiki bo 12 nwii, u bé bebee ni nyemb.

Kiki Yésu a bé ke nyoo, mamut ma bé hihe nye. 43 Ndi muda wada a bé ha, matjél+ ma bi bôdôl pam nye hala a yé 12 nwii, mut nye ki nye a bi la bé tibil nye.+ 44 A bi lôl Yésu i mbus, a kôôge nye bebee, a tihba linjek li mbot yé ngii;+ i nlélém ngéda, matjél mé ma kidi.* 45 Ha nyen Yésu a bi bat le: “Njee a ntihba me?” Kiki bôt bobasôna ba ntañ, Pétrô a kal le: “A Lét, limut li nkéña we homa nyensôna, li nhihe ki we.”+ 46 Ndi Yésu a kal le: “Mut a ntihba me, inyule me nyi le ngui+ i nyodi ikété yem.” 47 Kiki a ntehe le jam a mboñ li nyiba, muda a lo a nsehla, a kwo i bisu bi Yésu, a kal i bisu bi bôt bobasôna inyuki a ntihba nye ni lelaa a mbôôp i nlélém ngéda. 48 Ndi a kal muda le: “A ngond yem, hémle yoñ i mélés kon woñ. Kenek ni nsañ.”+

49 Kiki a bé a ngi podok, mut wada nu a bé nkenwin nu ñane ndap bibégés, a lo, a kal le: “Ngond yoñ i nwo; u tééñga ha bañ Malét.”+ 50 Kiki a nok hala, Yésu a timbhe nye le: “U kon bañ woñi, bana ndigi hémle, ndi a’ tohlana.”+ 51 I ngéda a bi pam i ndap, a bi nwas bé mut to wada le a jôp lôñni nye, handugi Pétrô, Yôhanes, Yakôbô lôñni isañ bo nyañ hingonda. 52 Ndi bôt bobasôna ba bé ee, ba tumbbaga ni ndutu* inyule hingonda hi nwo. Jon a bi kal le: “Ni waa maéya+ inyule hingonda hi nwo bé, ndi hi yé i ke ’ilo.”+ 53 Ha nyen ba bôdôl nol nye hiol hi diyana, inyule ba bé yi le hingonda hi bi wo. 54 Ndi a gwel hio i woo, a sébél hio, a kal le: “A mañge, telep!”+ 55 I nlélém ngéda, hingonda hi témb i niñ,*+ hi telep;+ a ti ki oda le ba ti hio yom i je. 56 Bagwal bé ba bé maséé i nya i mbuma ñañ, ndi nye a kal bo le ba kal bañ mut nye ki nye jam li ntagbe.+

9 I mbus, a sébél jôm ni iba, a ti bo ngui ni kunde i pémés mimbuu mimbe nwominsôna+ ni i mélés makon.+ 2 A ep bo i añal ñañ nlam u Ane Nyambe ni i mélés makon, 3 a kal ki bo le: “Ni yoñ bañ yom yo ki yo inyu liké, to ntoñgo, to bot bijek, to bret, to moni;* ni yoñ bañ to mambot ima.*+ 4 To imbe ndap ni njôp, yéna ha, ni nyodne ki ha.+ 5 Ndi to numbe homa bôt ba nleege bé bé, i ngéda ni mba ni nyodi mu tison i, ni kumb lipum li biték li li yé mu makôô manan inyu boñ le hala a ba mbôgi ikolba bo.”+ 6 Ha nyen ba bi jôp i njel, ba ke ni nkoñ wonsôna i mambai ni mambai, ba añlak ñañ nlam, ba mélhak ki makon homa nyensôna.+

7 Ndi ñane nkoñ* le Hérôdé* a bi nok mam momasôna ma bé tagbe, hala a hélés ki nye ngandak inyule bahogi ba bé kal le Yôhanes nyen a ntuge,+ 8 ndi bape ba bé kal le Éliya nyen a ntémb a lo, bape ba kalak ki le wada ikété bapôdôl ba kôba nyen a ntuge.+ 9 Hérôdé a kal le: “Me bi kit Yôhanes ño.+ Njee ni a yé i mut nunu me nok le a mboñ i mam mana momasôna?” Jon a bé yéñ njel i tehe nye.+

10 I ngéda baôma ba bi témb, ba añle Yésu mam momasôna ba bi boñ.+ Ha nyen a bi yoñ bo, a kena botama ipañ, i tison yada ba nsébél le Bétsaida.+ 11 Ndi kiki mamut ma nyi hala, ma noñ nye. A leege mo loñge, a bôdôl ki añle mo mam inyu Ane Nyambe, a tibil yak bôt ba bé kon.+ 12 I mbus, i ngéda u u bé bebee ni sude, jôm ni iba ba lo, ba kal nye le: “Huuha limut, inyu boñ le li kee i minkoñ ni mambai ma ma yé bebee inyu kôhna linañle ni bijek, inyule di yé hana i ñoñ.”+ 13 Ndi a kal bo le: “Tina bo bijek bébomede.”+ Ba kal le: “Di gwé bé yom ipe, ndik bret bitan ni tjobi diba, handugi le bésbomede di ke, di somb bijek inyu bôt bana bobasôna.” 14 Jam kiki bo 5 000 di bôlôm tjon di bé ha. Ndi a kal banigil bé le: “Boña bo le ba yén mintôñ mintôñ, hiki ntôñ 50 ma bôt.” 15 Ba boñ ki hala, bôt bobasôna ba yén ’isi. 16 Ha nyen a bi yoñ bret bitan ni tjobi diba, a pa mis i ngii, a sayap gwo. I mbus, a bek gwo, a bôdôl ti gwo banigil le ba lôôs gwo limut. 17 Hala nyen bôt bobasôna ba bi je, ba nuu, ba yoñ yak bikét bi bi yégle, bi ti 12 bisel.+

18 I mbus, i ngéda a bé soohe nyetama, banigil bé ba lo nye ipañ, a bat bo le: “Mamut ma nkal le me yé njee?”+ 19 Ba timbhe le: “Yôhanes Nsôble, ndi bape ba nkal le Éliya, bape ki ba nkal le wada ikété bapôdôl ba kôba nyen a ntuge.”+ 20 Ha nyen a bat bo le: “Ndi bé ni nkal le me yé njee?” Pétrô a timbhe le: “U yé Kristô nu Nyambe.”+ 21 I mbus, a tibil yaga béhe bo, a kal bo le ba kalak bañ to mut hala,+ 22 ndi a kal le: “Man mut a nlama nok ngandak ndutu, mimañ mi litén ni baéga biprisi ni bayimbén b’a tjél nye, ba nol ki nye,+ ndi a’ tuglana i hilo hi nyônôs aa.”+

23 I mbus, a kal bôt bobasôna le: “Ibale mut a nsômbôl noñ me, a nlama ha bé niñ inyu yé nyemede,*+ ndi a begee kék yé njiiha* hiki kel, a noñ me ibabé waa.+ 24 Inyule nu ni nu a nsômbôl tohol niñ* yé, a’ nimis yo; ndi nu ni nu a nimis niñ* yé inyu yem, nyen a’ tohol yo.+ 25 Ni maliga, umbe nseñ mut a’ bana ibale a nkôhna nkoñ ’isi wonsôna ndi nyemede a nimil tole a nimis niñ yé?+ 26 Inyule nu ni nu a nwél me ni bibañga gwem nyuu, yak Man mut a’ wél i mut nu nyuu i ngéda a’ lo ikété lipém jé, ni li Isañ, ni li biañgel bipubi.+ 27 Ndi me nkal bé maliga le, bahogi ipôla bôt ba téé hana b’a wo yaga bé ibale ba mbôk bé ba tehe Ane Nyambe.”+

28 Hala nyen jam kiki bo dilo juem i mbus le a bi pot bibañga bini, a yoñ Pétrô, Yôhanes lôñni Yakôbô, a bedna bo i hikôa inyu soohe.+ 29 Kiki a bé soohe, su wé u héñha, yak mambot mé ma pôp le peeñ, ma bayak. 30 Ndi nuna-ki, bôt iba ba bé kwel ni nye: Môsi bo Éliya. 31 Ba bi nene ni lipém, ba bôdôl pot inyu liké jé, li a bé bebee ni yônôs i Yérusalem.+ 32 Hilo hi bé tôñgôl Pétrô ni i bôt ba bé lôñni nye, ndi i ngéda ba bi tibil yaga tôde nyen ba bi tehe lipém li Yésu,+ yak ni i bôt iba ba bé ba téé lôñni nye. 33 I ngéda i bôt iba bana ba bé nyodi ipañ Yésu, Pétrô a kal nye le: “A Lét, hala a yé loñge jam kiki di yé hana. Jon di téé mandap ma mabadô maa, yada inyu yoñ, yada inyu Môsi, yada inyu Éliya.” Pétrô a bé yi bé i yom a bé pot. 34 Ndi i ngéda a bé pot i mam mana, ond i pam, i bôdôl hô bo. Kiki ond i nhô bo, ba kon woñi. 35 I mbus, kiñ+ i pémél mu ond, i kal le: “Man wem nunu, nu a bi pohlana.+ Emblana nye.”+ 36 Kiki ba bé ba ngi nogok kiñ, ba tehe le Yésu a yé nyetama. Ndi inyu ngim ngéda, ba bi yén nwee, ba añle bé mut nye ki nye mam ba bi tehe.+

37 I kel i bé noñ ha, i ngéda ba bi sôs hikôa, limut li bôt likeñi li boma nye.+ 38 Ndi nuna-ki, mut wada a bé ikété limut, a londok, a kalak le: “A Lét, me nsoohe we le u béñge lok yem, inyule a yé me mpom man.+ 39 Nun-ki, mbuu mbe u yé u gwel nye, kunda yada u leñ nye ’isi, u boñok le a sat,* lihus li pamak nye i nyo; yak i ngéda u mal boñ nye béba, u ngwés bé nwas nye. 40 Me bak me soohe banigil boñ le ba pémés wo, ndi ba nla bé.” 41 Yésu a timbhe le: “A hiai hibe hi hi gwé bé hémle,+ m’a hônba bé, m’a ba ki ni bé letee ni ngéda mbe? Lona man woñ hana.”+ 42 Yak i ngéda mañge a bé kôôge bebee, mbuu mbe u bes nye ’isi, u boñ ki le a sat. Ndi Yésu a nyéyéi mbuu mbe, a boñ le mañge a mbôôp, a ti nye isañ. 43 Bôt bobasôna ba bé nhelek inyu ngui ikeñi i Nyambe.

Kiki ba bé nhelek inyu mam momasôna a bé boñ, a kal banigil bé le: 44 “Ni tibil emble, ni hôya bañ bibañga bini: b’a liibana Man mut, ba ti nye i moo ma bôt ba binam.”+ 45 Ndi ba bé nok bé yom a bé kal. Ni maliga, lipôdôl lini li bé li sôli inyu yap le ba nok bañ jo, ba bé kon ki woñi i bat nye mambadga inyu lipôdôl lini.

46 I mbus, nkaa u bôô ipôla yap inyu yi njee a yé nunkeñi.+ 47 Kiki Yésu a bé yi bipék bi miñem nwap, a yoñ mañge ntitigi, a téé nye ipañ yé, 48 a kal bo le: “Nu ni nu a nleege i mañge ntitigi nunu i jôl jem, wee a nleege yak me; ndi nu ni nu a nleege me, wee a nleege yak Nu a bi om me.+ Inyule nu a gwé maboñok ma nuntitigi ipôla nan, nyen a yé nunkeñi.”+

49 Yôhanes a timbhe le: “A Lét, di bi tehe mut wada a ngwélél jôl joñ inyu pémés mimbuu mimbe, ndi di bi noode sôña nye inyule a noñ bé bés.”+ 50 Ndi Yésu a kal nye le: “Ni noode bañ sôña nye, inyule nu ni nu a nkolba bé bé a yé i pes nan.”

51 Ndi kiki ngéda yé inyu ke i ngii i bé kôôge bebee,*+ a yoñ makidik ma ngui* i ke i Yérusalem. 52 Jon a bi ep balegelnwin le ba bôk nye i bisu. Ha nyen ba bi ke, ba jôp i mbai yada i bôt ba Samaria inyu kôôba mam inyu yé. 53 Ndi bôt ba mbai ini ba bi leege bé nye,+ inyule a bi yoñ makidik ma ngui* i ke i Yérusalem. 54 Kiki banigil bé Yakôbô bo Yôhanes+ ba ntehe hala, ba kal le: “A Nwet, baa u nsômbôl le di bat le hié hi lôl i ngii, hi tjé bo?”+ 55 Ndi a bi hielba, a nyéyéi bo. 56 I mbus, ba ke i mbai ipe.

57 Ndi kiki ba bé ke mu njel, mut wada a kal nye le: “M’a noñ we to hee homa u nke.” 58 Ndi Yésu a kal nye le: “Ndon i gwé bihôk, yak dinuni di ngii di gwé mumbul, ndi Man mut a gwé bé homa a nkéhne ño wé.”+ 59 I mbus, a kal mut numpe le: “Noñ me.” I mut nu a kal le: “A Nwet, bôk ndugi ti me kunde le me ke me jô pua yem.”+ 60 Ndi a kal nye le: “Nwas mim+ mi jô mim nwap, ndi we, ke añal Ane Nyambe homa nyensôna.”+ 61 Numpe ki a kal le: “M’a noñ we, a Nwet; ndi bôk ndugi ti me kunde le me tjôla bôt ba ndap yem lihaa.” 62 Yésu a kal nye le: “I mut a nha woo wé i kei i ntém hisi, ndi a béñgege i mam ma yé i mbus,+ a kôli bé jôp i Ane Nyambe.”+

10 I mbus mam mana, Nwet a pohol 70 ma banigil bape, a ep bo, iba iba,+ a bugus bo ikété hiki tison ni i homa nyemede a bé lama ke. 2 Ha nyen a kal bo le: “Ñ, libumbul li yé likeñi, ndi basal bôlô ba yé ndék. Jon soohana Nwet libumbul le a ep basal bôlô mu libumbul jé.+ 3 Kena! Me ñep bé, n’a ba kiki bon ba mintômba ipôla ngwo-njéé.+ 4 Ni begee bañ bot moni, to bot bijek, to bitamb,+ ni yéga bañ to mut nye ki nye* mu njel. 5 Hiki ndap ni njôp, kala ndugi le: ‘Nsañ u ba ni ndap ini.’+ 6 Ibale liwanda li nsañ li yé mu, nsañ nan w’a ba i ngii yé. Ndi ibale li ta bé, w’a témb i ngii nan. 7 Jon yéna mu ndap i,+ ni jek, ni nyok gwom ba nti bé+ inyule nsal bôlô a kôli ni nsaa wé.+ Ni ke bañ ndap i mbus ndap.

8 “Jam lipe ki, hiki tison ni njôp ndi ba leege bé, jena gwom ba mbii i bisu binan, 9 ni mélés ki bakokon ba yé mu, ni kalak bo le: ‘Ane Nyambe i ntiige bebee ni bé.’+ 10 Ndi hiki tison ni njôp, ndi ba leege bé bé, pama i minloñ nwé minkeñi, ni kal le: 11 ‘Di nkumb yak lipum li biték li tison nan li li ñadbe i makôô més inyu béhe bé.+ Ndi yina le Ane Nyambe i ntiige bebee.’ 12 Me nkal bé le, i kogse y’a kwél Sôdôm i hilo hi y’a hoi iloo i kogse y’a kwél i tison i.+

13 “Ngoo ni we, a Kôrasin! Ngoo ni we, a Bétsaida! Inyule i bihélha bi mam bi mbôña i bééni, ibale bi bôña i Tir ni i Sidôn, ki ba bi hiel miñem kôba, ba haba minsugut, ba yén ikété libu.+ 14 Inyu hala nyen i kogse y’a kwél Tir ni Sidôn i hilo hi mbagi y’a hoi iloo i kogse y’a kwél bé. 15 Yak we, a Kapernaum, baa u nhoñol le w’a bet letee ni ngii? To! W’a sôs letee ni Soñ!*

16 “Nu ni nu a ñemble bé, wee a ñemble yak me.+ Ndi nu ni nu a nyan bé, wee a nyan yak me. Jam lipe ki, nu ni nu a nyan me, wee a nyan yak Nu a bi om me.”+

17 I mbus, 70 ma banigil ma témb ni maséé, ma kal le: “A Nwet, yak mimbuu mimbe mi nsuhus nwomede isi yés i ngéda di ngwélél jôl joñ.”+ 18 Ha nyen a kal bo le: “Me ntehe Satan a mal kwo+ kiki nwegnwek, a lôlak i ngii. 19 Nuna-ki, me mal ti bé kunde i tidbe nyoo lôñni diéé di nyoo ni makôô, ni i yémbél ngui yosôna i baoo banan,+ ndi yom to yada y’a boñ bé bé béba. 20 To hala, ni kon bañ maséé inyule mimbuu mimbe mi nsuhus nwomede isi nan, ndi kona maséé inyule môl manan ma yé ntilga i ngii.”+ 21 Ha ngéda i nyen a bi kon maséé iloo hihéga ni njel mbuu mpubi, a kal le: “Me mbégés we i mbamba, a Ta, Nwet ngii ni hisi, inyule u bi tibil sôô bôt ba pék ni bayikaat i mam mana,+ ndi u yeelene mo boñge batitigi. Ñ, a Ta, inyule i bi lémél we i boñ hala.+ 22 Tata a bi ti me mam momasôna. Mut nye ki nye a nyi bé njee Man a yé handugi Isañ; mut nye ki nye a nyi bé njee Isañ a yé handugi Man+ ni hiki mut Man a ngwés yeelene njee Isañ a yé.”+

23 I mbus, a hielba, a béñge banigil bé, a kal botama le: “Maséé ni bôt ba gwé mis ma ntehe i mam ni yé i tehe.+ 24 Inyule me nkal bé le, ngandak bapôdôl ni bikiñe ba bi bana ngôñ i tehe i mam ni yé tehe, ndi ba bi tehe bé mo;+ yak emble i mam ni yé emble, ndi ba bi emble bé mo.”

25 Ndi nuna-ki, mut wada nu a bé yi mbén Môsi ngandak, a telep inyu noode nye, a kal le: “A Lét, kii me nlama boñ inyu kôdôl niñ boga?”+ 26 A kal nye le: “Kii i yé ntilga i mbén Môsi? Kii u nok mu yom u ñañ?” 27 A timbhe le: “‘U nlama gwés Yéhôva* Nyambe woñ ni ñem woñ wonsôna, ni niñ* yoñ yosôna, ni ngui yoñ yosôna, yak ni mahoñol moñ momasôna,’+ ni le ‘u nlama gwés mut woñ libôk kiki wemede.’”+ 28 A kal nye le: “U ntimbhe loñge; kee ni bisu i boñ hala, ndi w’a bana niñ boga.”+

29 Ndi kiki a bé sômbôl unda le a téé sép,+ i mut nu a kal Yésu le: “Ni maliga, njee a yé mut wem libôk?” 30 Yésu a timbhe le: “Mut wada a bé lôl i Yérusalem, a sôhôk i Yérikô, ndi a kwo i moo ma mintonba; mi kadal nye gwom gwobisôna a bééna, mi bép nye, mi ke ngwéé, mi yék nye bebee ni nyemb. 31 Prisi yada i bé sôs mu njel i, ndi i ngéda i bi tehe nye, i tagbe ii pes nloñ. 32 Nlélém jam won yak man Lôk Lévi wada a bi boñ. I ngéda a bi pam ha i homa nu, a tehe nye, a tagbe ii pes nloñ. 33 Ndi mut Samaria wada+ nu a bi yoñ njel i, a pam ha homa nu, kiki a ntehe nye, a kon nye ngoo. 34 Ha nyen a bi kôôge nye bebee, a kañ mambaaba mé ni bibandas, a kôp ki mo môô ni wai. I mbus, a bédés nye i ngii jagas jé, a kena nye i ndap bakén, a tééda ki nye loñge. 35 I kel i bé noñ, a yoñ dinariô iba,* a ti yo nwet ndap bakén, a kal le: ‘Tééda nye loñge; kii yosôna w’a pémés iloo ha, m’a timbhe we yo i ngéda m’a tiimba lo.’ 36 Ikété bana bôt bo baa, u nhoñol le njee a ñunda le a yé mut libôk+ nu mut a nkwo i moo ma mintonba?” 37 I mut a bé yi mbén Môsi ngandak a kal le: “Nu a bi unda nye konangoo.”+ Ha nyen Yésu a kal nye le: “Kenek, yak we boñ nlélém.”+

38 Ndi i ngéda ba bi yoñ njel yap, a jôp i mbai yada. Ha nyen muda wada le Marta+ a bi leege nye loñge i ndap yé. 39 Marta a bééna manyañ nu muda ba bé sébél le Maria, nyen a bi yén i makôô ma Nwet, a kida a ñemble mam a bé pot.* 40 Ndi Marta a bé a pégi i boñ ngandak bôlô ipe. Jon a bi lo, a kal le: “A Nwet, hala a ntééñga bé we le mankéé nu muda a nyigle me bôlô yosôna? Kal nye le a loo, a hôla me.” 41 Nwet a timbhe nye le: “A Marta, a Marta, u ntôñ, u pégi ki ni ngandak mam. 42 Ndék mam ndik yon i yé nseñ, tole jada ndigi. Maria nye a mpohol loñge ngaba;*+ b’a yoñ bé nye yo.”

11 Ndi a bé homa wada, a soohege. I ngéda a bi mal, wada ikété banigil bé a kal nye le: “A Nwet, niiga bés lelaa ba nsoohe, kiki yak Yôhanes a bi niiga banigil bé.”

2 Jon a bi kal bo le: “I ngéda ni nsoohe, kala le: ‘A Ta, jôl joñ li tééba lipubi.*+ Ane yoñ i loo.+ 3 Hiki kel, ti bés koga yés i i kôli ni bés inyu kel i.+ 4 Nwéhél ki bés bibéba gwés,+ inyule yak bésbomede di nwéhél hiki mut a mboñ bés béba;*+ u nwas bañ le di kwoo ikété manoodana.’”*+

5 I mbus, a kal bo le: “Hégdana le wada ikété nan a gwé liwanda, ndi a ke i nyeni i kosi juu, a kal nye le: ‘A wanda, pôôs me bret baa, 6 inyule liwanda jem jada li ntip lôl me liké, ndi me gwé bé me to yom i ti nye.’ 7 ndi nwet ndap a timbhe nye, a bak ikété ndap, a kal le: ‘Waa tééñga me. Nwemel u yé nkwéhék, me ni bon bem batitigi di niñi. Me nla bé telep inyu ti we yom yo ki yo.’ 8 Me nkal bé le, a’ telep, a ti liwanda jé hiki jam li nkon nye ngôñ, ha inyu bé le a yé liwanda jé, ndi inyule li nai+ ni yagal nye. 9 Jon me nkal bé le, ni bat ibabé waa,+ ndi n’a kôhna; ni yéñ ibabé waa, ndi n’a léba; ni koode ibabé waa, ndi b’a yible bé.+ 10 Inyule hiki mut a mbat, a nkôhna;+ hiki mut a nyéñ, a nléba; hiki mut a nkoode, b’a yible nye. 11 Ni maliga, numbe isañ ikété nan, ibale man wé a mbat nye hiobi, a’ ti nye nyoo iloole a ti nye hiobi?+ 12 Tole ibale a mbat litjee, baa a’ ti nye hiéé hi nyoo? 13 Jon, ibale bé ni nyi ti bon banan makébla malam to hala kiki ni yé baboñbéba, bôô ni ngélé yañen ni Tata nu a yé i ngii? Ngo i bôt ba mbat nye mbuu mpubi, yak nye a’ ti bo wo!”+

14 I mbus, a pémés mbuu mbe u u bé boñ le mut wada a ba mbuk.+ I ngéda mbuu mbe u bi pam, i mut a bé mbuk a kahal pot, hala a hélés mamut.+ 15 Ndi bahogi ba kal le: “A mpémés mimbuu mimbe ni ngui i Belsébub,* ñane mimbuu mimbe.”+ 16 Ndi bape, inyu noode nye, ba bôdôl bat nye yimbne+ i nlôl i ngii. 17 Kiki a bé yi mahoñol map,+ a kal bo le: “Hiki ane i mbagla i nsôk i tjiba, yak hiki ndap lihaa i mbagla i nkwo. 18 Nlélém jam, ibale yak Satan a mbagla i jôs nyemede, lelaa ane yé i nla nom? Inyule ni nkal le me mpémés mimbuu mimbe ni ngui i Belsébub. 19 Ibale me mpémés mimbuu mimbe ni ngui i Belsébub, njee a nti bon banan ngui i pémés nwo? Inyu hala nyen b’a ba bakéés banan. 20 Ndi ibale me mpémés mimbuu mimbe ni hinoo hi Nyambe,+ wee yina ni le Ane Nyambe i mpam i bééni ndi ni nyi bé hala.*+ 21 I ngéda mpémba mut u u gwé bijôl bi gwét u ntat yale yé, nkus wé u yé ntéédaga loñge. 22 Ndi i ngéda mut a gwé ngui iloo nye a nlo i kolba nye, a yémbél ki nye, a nkadal bijôl gwé bi gwét gwobisôna a bôdlak ñem, a kébha bôt bape i mam a nkadal yak mpémba mut. 23 Nu ni nu a ta bé i pes yem a nkolba me, yak nu ni nu a nkot bé bôt ni me a nsand bo.+

24 “I ngéda mbuu mbe u mal nyodi ikété mut, u ntagbe i ñoñ inyu yéñ homa noi, ndi i ngéda u ntehe bé i nya homa i, u nkal le: ‘M’a témb i ndap yem, i het me nyodne.’+ 25 I ngéda u ntémb u lo, u nkoba le ba nsas ndap, ba nlémés ki yo. 26 Ha nyen u nke, u yoñ mimbuu minsaambok mimpe mi mi yé béba iloo womede. I ngéda mi njôp mukété, mi nyééne mu. Jon libak li nsôk li mut nu li nyila béba iloo libak jé li bisu.”

27 Ndi kiki a bé pot i mam mana, muda wada mukété limut a pot ni ngui, a kal nye le: “Maséé ni libum li bi begee we, yak ni méé u bi nyuñ!”+ 28 Ndi a kal le: “Heni, i yé loñge i kal le: Maséé ni bôt ba ñemble bañga i Nyambe, ba téédaga ki yo!”+

29 I ngéda mamut ma bi kodba, a bôdôl kal le: “I hiai hini hi yé hiai hibe; hi mbat yimbne, ndi hi’a kôhna bé yimbne yo ki yo, handugi yimbne i Yôna.+ 30 Ndik kiki Yôna+ a bi yila yimbne inyu bôt ba Ninivé, hala nyen yak Man mut a’ ba inyu hiai hini. 31 Kiñemuda i nwelmbok+ y’a telep i bikééhene ni bôt ba hiai hini, i pémhene bo mbagi nôgôs, inyule i bi lôl haa* inyu emble pék i Salômô. Ndi nuna-ki, nu a nloo Salômô nyen a yé hana.+ 32 Bôt ba Ninivé b’a telep i bikééhene ni hiai hini, ba pémhene hio mbagi nôgôs inyule bo ba bi tam bibéba gwap i ngéda Yôna a bi tééne bo likalô.+ Ndi nuna-ki, nu a nloo Yôna nyen a yé hana. 33 I ngéda mut a mal kuye lambe, a mbii bé yo i homa a sôli, to isi sel,* ndi i kéhne lambe,+ inyu boñ le i bôt ba njôp ba tehe mapubi. 34 Jis li yé lambe i nyuu. I ngéda jis joñ li mbéñge ndigi loñge jam,* nyuu yoñ yosôna i mbai;* ndi i ngéda li mbéñge béba jam,* yak nyuu yoñ i yé jiibe.+ 35 Yoñ yihe le mapubi ma yé ikété yoñ ma ba bañ jiibe. 36 Jon, ibale nyuu yoñ yosôna i mbai, kayéle pes to yada i ta bé ikété jiibe, yosôna y’a bai kiki lambe i i nti we mapubi.”

37 I ngéda Yésu a bi mal pot i mam mana, Farisai yada i bat nye le a kee i je i nyeni. Jon a bi jôp, a yén i téblé. 38 Ndi i Farisai ini i bé nhelek i ngéda i bi tehe le a mbôk bé ndugi a jôwa* moo ilole a nje.+ 39 Ndi Nwet a kal nye le: “Bé Farisai, ni mpubus mbus libôndô ni mbus séya, ndi kété nan i yé nyonok ni huluk ñem yak ni béba ñem.+ 40 A bijôñ bi bôt! Nu a bi hek nyuu nye ki nyen a bi hek ñem,* hala bé? 41 Jon i ngéda ni nti diyeyeba makébla,* tina mam ma nlôl bé i ñem,* ha nyen mam manan momasôna m’a ba mapubi. 42 Ndi ngoo ni bé, a Farisai, inyule ni nti jôga jada ikété jôm li kinjiñkembee, li hitéga,*+ ni li hiki kai, ndi ni nyan telepsép ni gwéha Nyambe! Ni bé lama boñ i mam mana, ndi ni bé lama bé yan maa mape.+ 43 Ngoo ni bé, a Farisai, inyule ni ngwés biyééne bi bisu* i mandap ma bibégés, ni mayéga ma tôbôtôbô i bibôm!+ 44 Ngoo ni bé, inyule ni yé kiki bisoñ* le ba mpala bé tehe,*+ bôt ba nkil mu ngii ndi ba nyi bé hala!”

45 Mut wada ikété bôt ba nyi mbén Môsi ngandak a timbhe nye le: “A Lét, i ngéda u mpot hala, u nsol yak bés.” 46 Ha nyen a kal le: “Yak bé ba ni nyi mbén Môsi ngandak, ngoo ni bé inyule ni mbééga bôt mambegee ma ma ñét, ndi bébomede ni ntihba bé mambegee ma to ni hinoo hinan!+

47 “Ngoo ni bé, inyule ni ñoñ bisoñ* bi bapôdôl, ndi basôgôlsôgôl banan bon ba bi nol bo!+ 48 Ibabé pééna, ni yé mbôgi i maboñok ma basôgôlsôgôl banan, ndi to hala ni nit bo inyule ba bi nol bapôdôl,+ ndi bé ni ñoñ bisoñ gwap. 49 Inyu hala nyen yak Nyambe a bi kal ikété pék yé* le: ‘M’a ômle bo bapôdôl ni baôma, b’a nol bahogi, ba tééñga ki bape, 50 kayéle ba nla bat i hiai hini matjél ma bapôdôl bobasôna ma ma bi kuba ibôdôl i bibôdle bi nkoñ ’isi,+ 51 ibôdôl i matjél ma Abel+ letee ni i matjél ma Sakaria, nu a bi nôla ipôla juu li bisesema ni témpel.’*+ Ñ, me nkal bé le, i hiai hini hi ga begee pil* u wonsôna.

52 “Ngoo ni bé ba ni nyi mbén Môsi ngandak, inyule ni bi sôô bôt njel i bana yi.* Bébomede ni bi jôp bé mu, ndi ba ba nyéñ jôp, ni nkéñ bo njel!”+

53 Jon i ngéda a bi nyodi ha, bayimbén ni Farisai ba bôdôl tééñga nye iloo hihéga, ba nai ki ni bat nye ngandak mambadga, 54 ba ambak nye le a pot jam ba nla gwélél inyu kolba nye.+

12 I ngéda limut li dikôô di bôt li bi kodba, kayéle bôt ba bé tidbana, a bôdôl ndugi kal banigil bé le: “Yoña yihe ni séñha i Farisai, yon i yé bihéñba.+ 2 Ndi yom yo ki yo ba ntibil hô y’a yégle bé le ba hulul bé yo, to yom yo ki yo ba nsôô y’a yégle bé le i yiba bé.+ 3 Jon, hiki jam ni mpot ikété jiibe l’a nôga i mapubi; yak hiki jam ni nsooga ikété bituñ, b’a legel jo i ngii mandap. 4 A mawanda mem, me nkal ki bé le,+ i bôt ba nla nol nyuu ndi ba nla bé boñ jam lipe jo ki jo, ni kon bañ bo woñi.+ 5 Ndi m’a unda bé njee ni nlama kon woñi: Nu a gwé kunde i leñ i Géhéna*+ i ngéda a mal nol, nyen kona woñi. Ñ, me nkal bé le, nyen kona woñi. + 6 Bôt ba nuñul diuuna ditan inyu batjañtjañ iba ba ba gwé ndik ndék nseñ,* hala bé? Ndi Nyambe a nhôya* bé to hiada mu.+ 7 Ndi yak tjôñ dinan tjodisôna di nyiba nsoñgi.+ Ni kon bañ woñi; ni gwé mahee iloo ngandak diuuna.+

8 “Me nkal bé le, nu ni nu a neebe i bisu bi bôt le a yé i pes yem,+ yak Man mut a’ neebe le a yé i pes yé i bisu bi biañgel bi Nyambe.+ 9 Ndi nu ni nu a ntañba me i bisu bi bôt, yak nye b’a tañba nye i bisu bi biañgel bi Nyambe.+ 10 Nu ni nu a mpot bañga ikolba Man mut, b’a nwéhél nye; ndi nu ni nu a nsol mbuu mpubi, b’a nwéhél bé nye.+ 11 I ngéda ba nkena bé inyu kéés bé i mbamba,* i bisu bi bangomin ni baane, ni tôñ bañ lelaa n’a pot i minkaa to i jam n’a kal,+ 12 inyule mbuu mpubi w’a niiga bé mam ni nlama kal ha yaga i ngeñ i.”+

13 Ha nyen mut wada ikété limut a bi kal nye le: “A Lét, kal mankéé le a kabna bum lôñni me.” 14 A kal nye le: “A mut, njee a ntéé me nkéés tole nkapbum ipôla bé bo iba?” 15 I mbus, a kal bo le: “Yoña yihe,* ni tadak ki bébomede inyu hép yosôna,*+ inyule yak i ngéda mut a gwé ngandak lingwañ, niñ yé i nlôl bé i mam a gwé.”+ 16 Ha nyen a bi yôñôl bo hihéga hiada, a kal le: “Hisi hi ngwañ mut wada hi bi ti bijek ngandak. 17 Jon a bi bôdôl hek pék ikété ñem wé, a kalak le: ‘Kii me nlama boñ nano kiki me gwé bé homa to wada inyu tééda bijek gwem?’ 18 Ha nyen a bi kal le: ‘Haana nyen m’a boñ:+ M’a bôk mandugi mem, me oñ mandugi makeñi, mu nyen m’a tééda bijek gwem gwobisôna ni gwom gwem gwobisôna, 19 ndi m’a kal memede* le: “U* gwé ngandak mam malam ntéédaga inyu ngandak nwii; u tumbba ha bañ, jek, nyok, tuguk niñ.”’ 20 Ndi Nyambe a kal nye le: ‘A jôñ mut, i u unu, u ga nimis niñ yoñ. Njee ni a’ bana mam u ntééda?’+ 21 Hala nyen i yé inyu mut nu a ntééda nkus inyu yé nyemede, ndi a ta bé ngwañ i bisu bi Nyambe.”+

22 I mbus, a kal banigil bé le: “Inyu hala nyen me nkal bé le, ni waa tôñ inyu biniñ* binan, inyu yom n’a je; tole inyu manyuu manan le kii n’a haba.+ 23 Inyule niñ* i gwé mahee iloo bijek, yak nyuu iloo mambot. 24 Béñgnana biboboñ: Bi nwes bé mbôô to bumbul; bi gwé bé litéédana li bijek to ndugi; ndi Nyambe a njés gwo.+ Baa ni gwé bé mahee iloo dinuni?+ 25 Njee ikété nan a nla kônde to linut* jada mu niñ yé inyule a ntôñ? 26 Jon, ibale ni nla bé boñ i nya hisiina jam ini, inyuki ni ntôñ inyu mana mam mape?+ 27 Béñgnana lelaa mbônji i bikai i nañ: I ntumbba bé ni nson, i mbañ bé to bôñgô;* ndi me nkal bé le, to Salômô ikété lipém jé jolisôna, a bi haba bé loñge kiki mbônji yada mu.+ 28 Jon, ibale hala nyen Nyambe a nlémés mbônji i bikai, i i yé ha len, ndi yani i léña ikété juu; bôô ni ngélé yañen inyu nan? Ngo a ga eñg bé iloo ha, a bé bôt ba hémle ititigi! 29 Jon, ni waa yéñ i yom n’a je ni i yom n’a nyo; ni waa ki tôñ iloo hihéga;+ 30 inyule i mam mana momasôna mon bôt ba matén ba nkoñ ’isi ba nyéñ ni nwai, ndi Isoñ nan a nyi le ni gwé ngôñ ni mam mana.+ 31 Ndi kena ni bisu i yéñ Ane yé, ha nyen i mam mana m’a kôndba bé.+

32 “Ni kon bañ woñi, a bémba ititigi,+ inyule i nlémél Isoñ nan i ti bé Ane.+ 33 Nuñlana gwom ni gwé, tina diyeyeba makébla.*+ Ni bana bibot bi moni bi bi ñôbi bé, ni nkus u u mal bé nyoo i ngii,+ i het mut wip a ntiige bé bebee, to masek ma nje bé. 34 Inyule i homa nkus nan u yé, nyoo nyen yak miñem minan nw’a ba.

35 “Ni haba mambot ma bôlô, ni ba nkôôbaga,*+ yak bilambe binan bi loñok,+ 36 ni nlama ki ba kiki bôt ba ba mbem matémb ma nwet wap+ i ngéda a nlôl i ngand libii,+ inyu boñ le i ngéda a nlo, a koode, ba yible nye i nlélém ngéda. 37 Maséé ni minkol mi nwet a nkoba le mi yé péé i ngéda a nlo! Me nkal bé maliga le, a’ haba mbot bôlô,* a yis nwo i téblé, a loo, a kahal sélél nwo. 38 Ibale a nlo ipôla ngeñ bôô i juu ni kosi juu,* tole ipôla kosi juu ni ngeñ aa i maye ma kel,* ndi a koba nwo mi yé péé, maséé ni nwo! 39 Ndi yina le, ibale nwet ndap a yi imbe ngéda mut wip a nlo, ki a bi yén péé ibabé waa, a nwas bé le ba bôk ndap yé.+ 40 Jon yak bé, yéna péé ibabé waa, inyule Man mut a nlo i ngeñ ni nhégda bé le a nlôl.”+

41 Ha nyen Pétrô a bi kal le: “A Nwet, baa u nyoñ hihéga hini inyu bés botama tole inyu bôt bobasôna?” 42 Ndi Nwet a kal le: “Njee a yé toi kindak* nu maliga ni nu pék,* nu nwet wé a’ téé i ngii ntôñ u bagwélél* bé le a waa bañ ti bo ngaba yap bijek i loñge ngéda?+ 43 Maséé ni nkol u, ibale nwet wé a nlo, a koba nye a mboñ hala! 44 Maliga mon me nkal bé le, a’ téé nye i ngii nkus wé wonsôna. 45 Ndi ibale nkol unu u nkahal hoñol mu ñem wé le: ‘Nwet wem a yé i tiñha,’ ndi u bôdôl bép minkol mi bôlôm ni mi bôda, u jek, u nyok, u hiôôk,+ 46 nwet nkol unu a’ lo i kel nkol u ta bé i bem nye, ni i ngeñ u nyi bé, a’ kogse nye ni kogse ikeñi, a ti nye ngaba lôñni bôt ba ngitelepsép. 47 Hala nyen unu nkol u bi nok sômbôl i nwet wé ndi u kôôba bé tole u boñ bé i jam a bi bat nye,* b’a bép wo ngandak disôô.+ 48 Ndi nu a bi nok bé, ndi a boñ mam ma kôli ni ndôm, b’a bép nye ndék disôô. Ni maliga, hiki mut ba nti ngandak, b’a bat nye ngandak; yak nu ba ntéé i ngii ngandak mam, b’a bat nye iloo hihéga.+

49 “Me bi lo inyu kuye hié hana ’isi. Hanano hi mal loñ, me gwé ki ngôñ ni kii ipe? 50 Ni maliga, me gwé sôble me nlama kôhna, ndi kinje nduña me gwé letee me mal kôhna i sôble i!+ 51 Baa ni nhoñol le me bi lo inyu ha nsañ hana ’isi? Me nkal bé le nsañ bé, ndi mbagla.+ 52 Inyule ibôdôl hanano, bôt batan b’a ba mbaglak ikété nlélém ndap, bôt baa b’a kolba bôt iba, yak iba ba kolba baa. 53 Mbagla y’a ba, isañ a’ kolba lok yé, yak lok i kolba isañ; nyañ a’ kolba ngond yé, yak ngond i kolba nyañ; nyôgôl a’ kolba nkiya, yak nkiya a kolba nyôgôl.”+

54 I mbus, a kal ki mamut le: “I ngéda ni ntehe ond i yé pémél i hiôñg, ni mpala kal le: ‘Mbuk mbebi a yé i njel,’ hala ki nyen i mbôña. 55 Yak i ngéda ni ntehe mbebi i nwelmbok i nhôñ, ni nkal le: ‘Lék y’a ba ngandak,’ hala ki nyen i mbôña. 56 A bôt ba bihéñba, ni nyi kobol ngéda inoñnaga ni kiki hisi ni ngii bi nene, ndi inyuki ni nyi bé kobol i ngéda tôbôtôbô ini?+ 57 Inyuki bébomede ni nla bé yi bagal i jam li téé sép? 58 Kiki hihéga, i ngéda we lôñni mut a nsoman we ni yé i ke yak ñane, boñ biliya i sañgal ndañ ni nye i ngéda ni ngi yii i njel, kayéle i mut a nsoman we a kena bañ we yak nkéés, tiga le nkéés a ti we i moo ma ntééda ndap mok, ni le ntééda ndap mok a leñ we i mok.+ 59 Me nkal we le, w’a pam yaga bé nyoo letee u mal saa moni nwominsôna.”*

13 Ha ngéda i nyen i bôt bahogi ba bé ha, ba añle nye le Pilatô a bi nol i bôt ba Galiléa ba bé ti bisesema.* 2 A timbhe bo le: “Baa ni nhoñol le bana bôt ba Galiléa, kiki ba bi kôhna i ndutu ini, wee ba bé bibéba bi bôt iloo bôt ba Galiléa bape? 3 Me nkal bé le to; ndi ibale ni ntam bé bibéba binan,* yak bébobasôna n’a kôhna nlélém tjiba.+ 4 Yak ini 18 bôt nkum ndap u Silôam u bi kwél, u nol bo; baa ni nhoñol le ba bé bibéba iloo bana bôt bape bobasôna ba niñ i Yérusalem? 5 Me nkal bé le to; ndi ibale ni ntam bé bibéba binan, yak bébobasôna n’a tjiba kiki bo.”

6 I mbus, a yoñ hihéga hini: “Mut wada a bééna e faigé i wom wé u minkôô mi wai, ndi i ngéda a bi ke i yéñ matam mu, a koba bé to jada.+ 7 Ha nyen a bi kal nsalnwom u minkôô mi wai le: ‘Hala a yé nwii maa le me nlo i yéñ matam munu e faigé ini, ndi me nkoba bé to jada. Kit yo! Inyuki m’a nwas yo le i ôbôs hisi yañga?’ 8 A timbhe nye le: ‘A Nwet, di bem ki to nwii wada. M’a tém yo i mapañ mé, i mbus, me jés hisi. 9 Ibale i num matam i dilo di nlo, hala a’ ba loñge jam; ndi ibale i num bé matam, ha nyen w’a kit yo.’”+

10 I mbus, a bé niiga i ndap bibégés yada i kel sabat. 11 Ndi nuna-ki, muda wada a bé ha, nu a bééna mbuu mbe u u bi kônôs* nye 18 nwii; a bé a hudi, a bé la yaga bé telep loñge. 12 I ngéda Yésu a bi tehe nye, a pôdôs nye, a kal le: “A muda, u nkobla ni kon woñ.”+ 13 Ha nyen a bi kéhi moo i ngii yé, ha yaga nlélém ngéda, muda a telep loñge, a bôdôl ti Nyambe lipém. 14 Ndi hala a unbaha ñane ndap bibégés le Yésu a mélés kon i kel sabat, jon a bi kal limut le: “Dilo disamal di yé le mut a nlama sal;+ jon lona le ba mélés makon manan mu dilo di, ndi ha i kel sabat bé.”+ 15 Ndi Nwet a timbhe nye le: “A bôt ba bihéñba,+ i kel sabat, baa hiki wada nan a ntiñil bé nyaga yé tole jagas jé i homa ba ntéñ yo inyu kena yo i nyo malép?+ 16 I muda nunu a yé ngond Abraham, ndi Satan a bi kañ nye 18 nwii, baa a nlama bé pam mu mok mi i kel sabat?” 17 Kiki a mpot i mam mana, bakolba bébobasôna ba kahal wo nyuu, ndi limut jolisôna li bôdôl kon maséé inyu mam ma mbuma ñañ momasôna a bi boñ.+

18 Jon a bi kal le: “Ane Nyambe i mpôna kii? M’a hégha yo ni kii? 19 I yé kiki hisiina hi mbôô* le mut a bi yoñ, a bel i wom wé, hi nañ, hi yila e kayéle dinuni di ngii di nlo, di yééne mu mintjep nwé.”+

20 A kal ki le: “Ni kii m’a hégha Ane Nyambe? 21 I yé kiki séñha le muda a bi yoñ, a pôdna yo ikété dihéga dikeñi* di flawa daa letee flawa yosôna i hôl.”+

22 I mbus, Yésu a ke i tison ni tison, yak i mambai ni mambai, a niigaga mu kiki a bé ke i Yérusalem. 23 Ha nyen mut wada a bi bat nye le: “A Lét, baa ndik ndék bôt yon i nkôhna tohi?” A kal le: 24 “Boña biliya bi ngui inyu jubul i nwemel ntitigi,+ inyule me nkal bé le ngandak y’a yéñ jôp, ndi b’a la bé. 25 I ngéda nwet ndap a ntelep, a kwés likôga, n’a telep i mbégdé, ni koodege likôga, ni kalak le: ‘A Nwet, yible bés.’+ Ndi a’ timbhe bé le: ‘Me nyi bé me hee ni nlôl.’ 26 Ha nyen n’a bôdôl kal le: ‘Di bé je, di nyok lôñni we; u bi niiga ki i minloñ nwés minkeñi.’+ 27 Ndi a’ kal bé le: ‘Me nyi bé hee ni nlôl. Nyodna me ha, a bé bobasôna ba ni yé bagwelnson ba ngitelepsép!’ 28 Nyoo nyen n’a ee, ni jek masoñ i ngéda n’a tehe Abraham, Isak, Yakôb, lôñni bapôdôl bobasôna ikété Ane Nyambe, ndi bébomede ni léña i mbégdé.+ 29 Jam lipe ki, bôt b’a lôl i pes likôl ni i hiôñg, i ñombok ni i nwelmbok, inyu je* i Ane Nyambe. 30 Ndi nuna-ki, bahogi ba ba nsôk b’a ba bôt ba bisu, yak bape ba ba yé ba bisu b’a ba bôt ba nsôk.”+

31 Ha yaga ngeñ i nyen bahogi ikété Farisai ba lo, ba kal nye le: “Pam, nyodi hana, inyule Hérôdé a nyéñ nol we.” 32 Ha nyen a bi kal bo le: “Kena, kala i ndon ini le: ‘Nun-ki, me mpémés mimbuu mimbe, me mélés ki makon ma bôt len ni yani, ndi i hilo hi nyônôs aa, m’a mélés bôlô yem.’ 33 To hala, me nlama kena bôlô yem ni bisu len ni yani ni kel i noñ ha inyule mpôdôl a nlama bé nôla homa numpe,* ndik i Yérusalem.+ 34 A Yérusalem, a Yérusalem, we nu u nol bapôdôl, yak ba ba ñom i weeni, u ômôk bo ngok,+ ngélé yañen me bi yéñ kot bon boñ nlélém kiki ñin kôp u nkot bon bé isi bipapai gwé! Ndi u bi gwés bé hala.+ 35 Nuna-ki, ba mal tjiile bé ndap nan.+ Me nkal bé le, n’a tehe ha bé ki me letee ni kal le: ‘Nu a nlôl i jôl li Yéhôva* a yé nsaibak!’”+

14 Lisañ jada, a bi ke i je i kel sabat i ndap i ñéga Farisai wada, bôt ba bé mu ndap ba bé nun nye siim. 2 Ndi nuna-ki, mut wada a bé nye i bisu, a bééna kon u u mboñ le nyuu i nut.* 3 Jon Yésu a bi bat bayimbén Môsi ni Farisai le: “Baa i yé kunde i mélés makon i kel sabat tole hala a ta bé kunde?”+ 4 Ndi ba bi yén nwee. Ha nyen Yésu a bi yoñ i mut nu, a mélés kon wé, a huuha nye. 5 I mbus, a kal bo le: “Njee ikété nan a’ pala bé pémés man wé tole nyaga yé ibale i nkwo ikété bee+ i kel sabat?”+ 6 Ndi ba bi la bé timbhe nye.

7 I mbus, kiki a bi yimbe lelaa i bôt ba bi lo i ngand ba bé pohol biyééne bi bisu,+ a yoñ i hihéga hini: 8 “I ngéda mut a naña we i ngand libii, u yén bañ i yééne i bisu.+ Bebek le a naña mut numpe nu a yé bañga iloo we, 9 tiga le nu a naña bé bo iba, a lo, a kal we le: ‘Ti i mut nunu yééne yoñ.’ Ha nyen w’a telep ni wonyuu inyu ke i yééne i nsôk. 10 Ndi i ngéda ba naña we, ke yén i yééne i nsôk, inyu boñ le i ngéda i mut a naña we a nlo, a kal we le: ‘A wanda, bet nyoo bisu.’ Ha nyen w’a bana lipém i bisu bi bakén bobasôna.+ 11 Inyule hiki mut a mbédés nyemede a’ suhlana; ndi nu ni nu a nsuhus nyemede a’ bédhana.”+

12 I mbus, a kal i mut a bi naña nye le: “I ngéda u naña bôt i je i kosi tole kôkôa, u sébél bañ mawanda moñ, to lôkisoñ, to bôt boñ ba lihaa, to bôt boñ ba libôk ba ba yé mingwañ. Inyule yak bo ba nla naña we kel yada, ba timbhe we i jam u bi bôñôl bo. 13 Ndi i ngéda u naña ngand, sébél diyeyeba, bôt ba nlem, bibôk bi bôt, bôt ba ndim;+ 14 ha nyen w’a ba maséé inyule ba gwé bé to yom i timbhe we. Inyule Nyambe a’ timbhe we i bitugne+ bi bôt ba téé sép.”

15 Kiki a nok i mam mana, mut wada mukété bakén a kal nye le: “Maséé ni nu a nje* i Ane Nyambe.”

16 Yésu a kal nye le: “Mut wada a bi naña ngand ikeñi,*+ a sébél ngandak bôt. 17 I ngéda ngeñ je i bi kola, a ep nkol wé i kal bôt a bi naña le: ‘Loga inyule nano mam momasôna ma yé nkôôbaga.’ 18 Ndi bobasôna ba bi bôdôl yéñ manjom inyu boñ le ba lo bañ.+ Nu bisu a kal nye le: ‘Me bi somb wom, me gwé ngôñ i ke i béñge wo; nwéhél me, ndi m’a la bé lo.’ 19 Numpe a kal le: ‘Me bi somb jôm li nyaga,* me yé i ke i béñge yo; nwéhél me, ndi m’a la bé lo.’+ 20 Numpe ki a kal le: ‘Me ntip biiba, inyu hala nyen me nla bé lo.’ 21 Jon nkol u bi lo, u añle nwet wé i mam mana. Ha nyen nwet ndap a bi unup, a kal nkol wé le: ‘Pala ke i minloñ minkeñi ni mintitigi mi tison, u lona diyeyeba hana, ni bôt ba nlem, ni ndim bôt, ni bibôk bi bôt.’ 22 I mbus ngéda, nkol u kal le: ‘A nwet, me noñ oda yoñ, ndi ndap i yé ngi yon.’ 23 Ha nyen nwet a kal nkol le: ‘Ke mu manjel ni dinjenla, u nyégsa bôt le ba lo, ba jôp i ndap yem inyu boñ le i yon.+ 24 Inyule me nkal bé le, ikété bôt me bi naña, to wada mu a’ noode bé bijek gwem.’”+

25 I mbus ngéda, kiki limut likeñi li bé ke loñni nye, a hielba, a kal bo le: 26 “Ibale mut a nlo i meeni, ndi a oo bé isañ, ni nyañ, ni nwaa, ni bon bé, ni lôknyañ i bôlôm ni i bôda, ñ, yak niñ yé yomede yaga,+ a nla bé ba nnigil wem.+ 27 Nu ni nu a mbegee bé kék yé i njiiha* le a noñ me, a nla bé ba nnigil wem.+ 28 Kiki hihéga, njee ikété nan, ibale a nsômbôl oñ nkum ndap, a mbôk ndugi bé a yén ’isi, a ôt nsoñgi inyu tehe too a gwé gwom bi kôli inyu mélés wo? 29 Tiga le a tek hikuu, ndi a la bé mélés ndap, kayéle i bôt bobasôna ba mbéñge, ba bôdôl nol nye hiol, 30 ba kalak le: ‘I mut nunu a bi bôdôl maoñ, ndi a nla bé mélés mo.’ 31 Tole imbe kiñe i nke i jôs kiñe ipe gwét, ndi i bôk ndugi bé i yén ’isi i bat batipék maéba inyu tehe too lôñni 10 000 di bisônda a nla kolba i kiñe i nlo i jôs nye ni 20 000 ma dikôô ma bisônda? 32 Ni maliga, ibale a nla bé jôs nye, a ñep ntôñ u bakenwin inyu kôp nsañ i ngéda ii kiñe ipe i ngi yii haa. 33 Nlélém jam, yina le to wada ikété nan a nla bé ba nnigil wem ibale a ntjôô* bé nkus wé wonsôna.+

34 “Ibabé pééna, bas i yé loñge, ndi ibale bas i nimis ngui yé, ni kii n’a timbis line jé?+ 35 Ba nla ha bé nwes yo i hisi, to pôdna yo ni biték inyu jés hisi. Bôt ba nlep yo. Nu a gwé maôô i emble, a emble.”+

15 Bakottas bobasôna ni baboñbéba ba bé waa bé kodba ipañ yé inyu emble nye.+ 2 Ndi Farisai ni bayimbén ba bé waa bé huñbe le: “I mut nunu a nleege baboñbéba, a jek lôñni bo.” 3 Jon a bi yôñôl bo hihéga hini, a kal le: 4 “Njee ikété nan, ibale a gwé 100 mintômba ndi a nimis wada, a’ yék bé mini 99 i ñoñ, a kee i yéñ u u nimil letee a léba wo?+ 5 I ngéda a nléba wo, a mbegee wo i bituu gwé, a konok maséé. 6 I ngéda a mpam i ndap, a nsébél mawanda mé ni bôt bé ba libôk, a kal bo le: ‘Kona maséé lôñni me inyule me nléba ntômba wem u u bi nimil.’+ 7 Me nkal bé le hala nyen maséé m’a ba i ngii inyu mboñbéba wada nu a ntam bibéba gwé+ iloo inyu 99 bôt ba ba téé sép, ba ban-ga bé ngôñ le ba tam bibéba gwap.

8 “Tole numbe muda, ibale a gwé jôm li drakma* ndi a nimis drakma* yada mu, a nkuye bé lambe, a hol ndap yé, a tibil yaga yéñ letee a léba yo? 9 I ngéda a nléba yo, a nsébél mawanda mé ni bôt bé ba libôk,* a kal bo le: ‘Kona maséé lôñni me inyule me nléba drakma* yem me bi nimis.’ 10 Me nkal bé le hala nyen maséé ma yé ipôla biañgel bi Nyambe inyu mboñbéba wada nu a ntam bibéba gwé.”+

11 I mbus, a kal le: “Mut wada a bééna bon bôlôm iba. 12 Man nu mbus a kal isañ le: ‘A pua, ti me yem ngababum me kôli kôhna.’ Ha nyen isañ a kébha bo nkus wé. 13 I mbus ndék dilo, man nu mbus a kot gwom gwé gwobisôna, a ke liké i loñ i yé haa, nyoo a ôbôs nkus wé ikété niñ i mpuñgu.* 14 I ngéda a bi ôbôs nkus wé wonsôna, njal ikeñi i kwo mu loñ i, a bana ha bé to yom. 15 A bi ke, a adbe mut wada mu loñ i; i mut nu a ep nye mu nkoñ wé inyu tééda ngôi.+ 16 A bé a bana yak ngôñ i je bijek* bi ngôi, ndi mut nye ki nye a bé ti bé nye to yom.

17 “I ngéda nyuu i bi yi nye jam, a kal le: ‘Bôt ba bôlô ba pua yem ba gwé koga iloo kiki i nsômbla, ki le me me nlo wo njal hana! 18 M’a telep, me témb yak pua yem, me kal nye le: “A pua, me bi boñ ngii béba, me boñ ki we béba. 19 Ngo me kôli ha bé séblana le man woñ. Yilha me kiki mut woñ bôlô wada.”’ 20 Ha nyen a bi telep, a témb yak isañ. I ngéda a bé a ngi yii haa, isañ a tehe nye, a kônôl nye ngoo, a ke ngwéé, a sambla nye,* a sos nye limañ ni gwéha. 21 I mbus, man wé a kal nye le: ‘A pua, me bi boñ ngii béba, me boñ ki we béba.+ Ngo me kôli ha bé séblana le man woñ.’ 22 Ndi isañ a kal minkol nwé le: ‘Ni pala boñ! Ni lona mbot i nloo mbot yosôna bilama, ni ha nye yo; ni ha ki nye hilonde i woo lôñni bitamb i makôô. 23 Ni lona yak man nyaga mahoñ, ni nol nye, di je, di kon maséé, 24 inyule i man wem nunu a bi wo, ndi a ntuge;+ a bi nimil, ndi a ntémb.’ Ha nyen ba bi bôdôl kon maséé.

25 “Ndi man nu mañ a bé i wom; kiki a bé huu, a pam bebee ni ndap, a nok nsik ni masak. 26 Ha nyen a bi sébél ngwélél wada, a bat nye jam li yé tagbe. 27 Ngwélél a kal nye le: ‘Manyuñ a nlo, jon isoñ a nol man nyaga mahoñ inyule a ntémb, a bak mbôô.’* 28 Ndi man nu mañ a unup, a tjél jôp. Ha nyen isañ a bi pam, a bôdôl soohe nye. 29 A timbhe isañ le: ‘Nano a yé ngandak nwii le me nsélél we kiki nkol, ndi to ngélé yada, me yé ngi ndogbene oda yoñ; to hala, u ma ti bé me man kembee le me kon maséé lôñni mawanda mem to ngélé yada. 30 Ndi i man woñ nunu, nu a mal ôbôs* nkus woñ ni bôda ba libambe, nye ngi to lo, u nôlôl nye man nyaga mahoñ.’ 31 Ha nyen isañ a bi kal nye le: ‘A man wem, u yé ni me ngéda yosôna, hiki yom me gwé i yé yoñ. 32 Ndi i bak nseñ le di boñ ngand, di kon ki maséé inyule manyuñ a bi wo, ndi a ntuge; a bi nimil, ndi a ntémb.’”

16 I mbus, a kal ki banigil le: “Ngwañ mut wada u bééna kindak* nu ba bi soman le a ñôbôs nkus u nwet wé. 2 Jon a bi sébél kindak, a kal nye le: ‘Kii me nok inyu yoñ? Ti ñañga u nson woñ u kindak, inyule w’a kena ha bé bibôlô bi ndap yem.’ 3 Ha nyen kindak a bi kalba le: ‘M’a boñ lelaa nano, hala kiki nwet wem a yé héya me nson u kindak? Bôlô moo i nai me,* yak njagi i nwéha me nyuu. 4 Ññ! Me nyi kii m’a boñ kayéle bôt ba leege me i mandap map i ngéda b’a héya me nson u kindak.’ 5 Ha nyen a bi sébél hiki mut nu nwet wé a mbat pil, a kal nu bisu le: ‘Umbe pil nwet wem a mbat we?’ 6 A timbhe le: ‘Mbôgôl dihéga* di môô ma ôlivé.’ A kal nye le: ‘Témb yoñ kaat yoñ pil, yén, u pala tila le 50.’ 7 I mbus, a kal ki numpe le: ‘Yak we, umbe pil a mbat we?’ A kal le: ‘Mbôgôl dihéga dikeñi* di blé.’ A kal nye le: ‘Témb yoñ kaat yoñ pil, tila le 80.’ 8 Ha nyen nwet wé a bi bégés kindak inyule to hala kiki a bé bé a téé sép, a bi bana bañga pék.* Inyule bon ba nkoñ ’isi unu* ba ngwélél pék mu maada map ni bôt ba hiai hiap iloo bon ba mapubi.+

9 “Me nkal ki bé le: Boda mawanda ni nkus u ngitelepsép+ inyu boñ le i ngéda u mal, i mawanda ma ma leege bé i mayééne ma boga.+ 10 I mut a yé maliga ikété ndék mam, a yé ki maliga ikété ngandak mam; yak i mut a téé bé sép ikété ndék mam, a téé bé to sép ikété ngandak mam. 11 Jon ibale ni ñunda bé le ni yé maliga ni nkus u ngitelepsép, njee a’ bôdôl bé ñem inyu ti bé bañga nkus? 12 Ni le ibale ni ñunda bé le ni yé maliga ni gwañan gwom, njee a’ ti bé gwom ni kôli kôhna?+ 13 Ngwélél to wada a nla bé ba nkol u bet iba; inyule a’ oo ndigi wada, a gwés nuu numpe; tole a’ adbe wada, a yan nuu numpe. Ni nla bé ba minkol mi Nyambe ni mi Lingwañ.”+

14 Ndi kiki Farisai i bé gwés moni, i bôdôl nol nye hiol i ngéda i bi nok mam mana momasôna.+ 15 Jon a bi kal bo le: “Bé bon ni nkadba i bisu bi bôt ba binam le ni yé bôt ba téé sép,+ ndi Nyambe a nyi miñem minan.+ Inyule i jam bôt ba nti lipém li yé jam li nyega i mis ma Nyambe.+

16 “Mbén Môsi ni Bapôdôl bi bi añlana ikepam i dilo di Yôhanes. Ibôdôl ha i ngéda i, ñañ nlam u Ane won u ñañlana, yak mintén mi bôt nwominsôna mi mboñ biliya inyu jôp mu.+ 17 Ni maliga, ngii ni ’isi bi nla tagbe, ndi to hisiina hi liton mu mbén Môsi hi nla bé set le hi yon bé.+

18 “Nu a mbos ni nwaa wé ndi a bii muda numpe, wee a nke i ndéñg; yak nu ni nu a mbii muda nu a bi bos ni nlôm, wee a nke i ndéñg.+

19 “Ngwañ mut wada u bééna lem i haba mambot ma yé wedewede,* ni ma loñge libadô, a tuguk niñ hiki kel ni lingwañ jé. 20 Ndi ba bééna lem i yis mut njagi wada le Lasarô i nwemel wé, nyuu yé yosôna i bééna bipoo, 21 a bééna ngôñ i je minluñ mi bé kwo isi téblé i ngwañ mut. Ñ, yak ngwo i bé lo inyu nyañal bipoo gwé. 22 Ndi i mbus ngéda, mut njagi a wo, biañgel bi kena nye ipañ Abraham.*

“Yak ngwañ mut u wo, ba jô wo. 23 Ndi nyoo ikété Soñ,* a pa mis, a bak ikété njiiha, a tehe Abraham nyoo haa lôñni Lasarô ipañ yé.* 24 Jon a bi sébél, a kal le: ‘A ta Abraham, kon me ngoo, u ep Lasarô le a tjak hinoo hié i malép inyu sunus hilémb hiem, inyule me nok njôghe ikété hié hikeñi hini.’ 25 Ndi Abraham a kal le: ‘A man, u hôya bañ le u bi nuu gwom bilam i ngéda u bé i niñ; ndi Lasarô nye a bi kôhna ndigi mandutu. Nano, nye a yé i kôhna hogbe, ndi we u yé ikété njôghe. 26 Handugi i mam mana momasôna, nsôsôgô nkeñi u bi tééba ipôla bés ni bé kayéle i bôt ba ngwés nyodi hana inyu ke i bééni, ba nla bé boñ hala; bôt ba nla bé to nyodi nyoo i bééni inyu lo i béhni.’ 27 Ha nyen a bi kal le: ‘A ta, ibale hala, me nsoohe we le u ep nye i ndap pua yem, 28 inyule me gwé lôk kéé i bôlôm itan; jon a nlama ke nyoo inyu bôgôl bo mbôgi i nya i yôni, tiga le ba lo munu homa njiiha nunu.’ 29 Ndi Abraham a kal le: ‘Ba gwé Môsi ni Bapôdôl; ba emble bo.’+ 30 Ha nyen a bi kal le: ‘To, a ta Abraham, ni maliga, ibale mut a ntuge ikété bawoga ndi a ke i boni, ki b’a hiel miñem.’ 31 Ndi a kal nye le: ‘Ibale ba ñemble bé Môsi+ to Bapôdôl, wee to hémle, b’a hémle bé to ibale mut a ntuge ikété bawoga.’”

17 I mbus, a kal banigil bé le: “Ngok baagene i nla bé hañ. Ndi ngoo ni mut a nlona yo! 2 I yé nseñ inyu yé le ba yoñ ngok kôgôl, ba kañ nye yo i joo, ba leñ nye ikété tuye, iloole a yila ngok baagene inyu wada ikété bôt batitigi bana.+ 3 Bébomede yoña yihe. Ibale manyuñ a mboñ béba, béhe nye; ibale a ntam béba yé,+ nwéhél nye.+ 4 To ibale hiki kel a mboñ we béba ngélé isaambok, ndi a témb i weeni ngélé isaambok, a kal le: ‘Me ntam béba yem,’ u nlama nwéhél nye.”+

5 Ndi baôma ba kal Nwet le: “Kônde bés hémle.”+ 6 Ha nyen Nwet a kal le: “Ibale hémle nan i bak ikeñi kiki hisiina hi mbôô,* ki ni yé le ni kal e sikômina ini le: ‘Nupla hana, u béla i tuye!’ I nôgôl ki bé.+

7 “Njee ikété nan, ibale a gwé nkol u u nsélél nye i wom tole u ntéédana nye bémba, a’ kal wo i ngéda u nlôl i wom le: ‘Lo yén ngélé yada i téblé, u je’? 8 Baa a’ kal bé wo le: ‘Héñha mambot, u kôôbana me yom i je inyu kôkôa, u gwélél me nson letee me mal je ni nyo; i mbus, ha nyen yak we w’a je ni nyo’? 9 Baa a’ bégés nkol inyule u mboñ i mam a mbat wo le u boñ? To! 10 Hala nyen yak bé, i ngéda ni mal boñ mam momasôna ba nkal bé le ni boñ, kala le: ‘Di yé minkol mi yañga mi mi kôli bé ni bibégés. I jam di lamga boñ jon di mboñ.’”+

11 I ngéda a bé ke i Yérusalem, a tagbe ipôla Samaria ni Galiléa. 12 Kiki a bé jôp i mbai yada, jôm li bôt ba lô li boma nye, ndi ba telep haa.+ 13 Ba pa makiñ map, ba kal le: “A Yésu, a Lét, kon bés ngoo!” 14 Kiki a ntehe bo, a kal bo le: “Kena, biprisi bi tehe bé.”+ I ngéda ba bi yoñ ndik njel, ba mbôôp.+ 15 Wada ikété yap, kiki a ntehe le a mbôôp, a témb ni mbus, a tinak Nyambe lipém ni kiñ ikeñi. 16 A ôm maboñ i bisu bi Yésu, a uwe su, a ti nye mayéga. Ndi a bé mut Samaria.+ 17 Yésu a timbhe le: “Bo jôm ba mbôôp,* hala bé? Hee bana bôt bôô bape ba yé? 18 Baa mut numpe a ntémb bé ni mbus inyu ti Nyambe bibégés handugi nunu mut loñ ipe?” 19 Ha nyen a kal nye le: “Telep, kenek; hémle yoñ i mélés kon woñ.”+

20 Kiki Farisai i mbat nye imbe ngéda Ane Nyambe i nlo,+ a timbhe bo le: “Ane Nyambe i nlo bé i nya i nene i mis ma bôt bobasôna; 21 bôt b’a kal bé to le: ‘Béñgnana, yo ini hana!’ tole: ‘Béñgnana, yo ii nyoo!’ Inyule nuna-ki, Ane Nyambe i yé ipôla nan.”*+

22 I mbus, a kal banigil le: “Dilo di nlo le n’a bana ngôñ i tehe hilo hiada mu dilo di Man mut, ndi n’a tehe bé hio. 23 Bôt b’a kal bé le: ‘Béñgnana nyoo!’ tole: ‘Béñgnana hana!’ Ndi ni pam bañ, ni noñ bañ to bo.+ 24 Inyule kiki nwegnwek a nwek ibôdôl i pes ngii yada ikepam ii pes ngii ipe, hala nyen Man mut+ a’ ba i hilo hié.+ 25 Ndi a nlama ndugi kôhna ngandak mandutu, yak i hiai hini hi tjél nye.+ 26 Jam lipe ki, ndik kiki mam ma bi tagbe i dilo di Nôa,+ hala nyen mam m’a ba i dilo di Man mut:+ 27 Ba bé je, ba nyok, bôlôm ba biibaga, bôda ba kenek i mabii letee ni i kel Nôa a jôp ikété nkuu,+ Ntida malép u lo, u tjé bobasôna.+ 28 Nlélém jam ki, ndik kiki mam ma bi tagbe i dilo di Lôt:+ Ba bé je, ba nyok, ba sombok, ba nuñlak, ba belek, ba oñok. 29 Ndi i kel Lôt a bi nyodi i Sôdôm, nop hié ni solfa a no, a lôlak i ngii, a tjé bobasôna.+ 30 Hala ki nyen y’a ba i kel Man mut a’ yis bôt njee a yé.+

31 “I kel i, i mut a yé i ngii ndap, ndi gwom gwé bi bak ikété ndap, a sôs bañ inyu yoñ gwo; nlélém jam ni mut a yé i wom, a nlama bé témb inyu yoñ gwom a nyék i mbus. 32 Bigdana nwaa Lôt.+ 33 Nu ni nu a nyéñ sôñ niñ* yé, a’ nimis yo; ndi nu ni nu a nimis yo, nyen a’ sôñ yo.+ 34 Me nkal bé le, i u u, bôt iba b’a ba i ngii nañi yada; b’a yoñ wada, ba tjôô nuu numpe.+ 35 Bôda iba b’a ba ba nkok i nlélém ngok kôgôl; b’a yoñ wada, ndi b’a tjôô nuu numpe.” 36* —— 37 Ha nyen ba bi kal nye le: “A Nwet, hee mam mana m’a bôñna?” A kal bo le: “I homa mim u yé, ha nyen yak minyôgôl nw’a kodba.”+

18 I mbus, a yôñôl bo hihéga inyu unda bo nseñ i soohe ngéda yosôna ibabé waa,+ 2 a kal le: “Nkéés wada a bé i tison yada, a bé kon bé Nyambe woñi, a bé ti bé to mut binam lipém. 3 Yik muda yada i bé mu tison i, i bé waa bé ke yak nkéés, i kalak nye le: ‘Boñ le me kôhna mbagi sép mu nkaa u yé ipôla me lôñni i mut di gwééna.’ 4 Inyu ngim ngéda, nkéés a bi top bé; ndi i mbus, a kalba le: ‘To hala kiki me nkon bé Nyambe woñi, me nti bé to mut binam lipém, 5 m’a boñ le i yik muda ini i bana mbagi sép, inyu boñ le i lo ha bañ i tehe me inyu tééñga me ni jam a mbat.’”*+ 6 Ha nyen Nwet a bi kal le: “Emblana jam nkéés a nkal, to hala kiki a téé bé sép! 7 Ibabé pééna, baa Nyambe a’ pémés bé mbagi sép inyu mimpohlak nwé mi bôt mi mi nlôndôl nye juu ni njamuha,+ a hônbaga ki nwo?+ 8 Me nkal bé le, a ga pala pémhene nwo mbagi sép. Ndi i ngéda Man mut a nlo, baa a’ koba yaga ntén hémle unu* hana ’isi?”

9 A yoñ ki hini hihéga hipe inyu bôt bahogi ba ba bé hoñol le ba téé sép, ba tehge le bôt bape ba yé yañga: 10 “Bôt iba ba bi bet i témpel inyu soohe, wada a bé Farisai, nuu numpe a bé nkottas. 11 Farisai i telep, i bôdôl soohe haana ikété ñem wé: ‘A Nyambe, me nti we mayéga inyule me ta bé kiki bôt bape: Bôt ba ngadla, bôt ba téé bé sép, bôt ba ndéñg; me ta bé to kiki nkottas nunu. 12 Hiki sonde, me nsôga je* ngélé iba; hiki jam me nkôhna, me nti jôga jada ikété jôm.’+ 13 Ndi nkottas a bi telep haa, a bé gwés bé to pa mis i béñge i ngii, ndi a bé bép tôl yé ibabé waa, a kalak le: ‘A Nyambe, kon me ngoo,* me yé mboñbéba.’+ 14 Me nkal bé le, i mut nunu a bi témb i ndap yé, a bak mut telepsép iloo i Farisai ini.+ Inyule hiki mut a mbédés nyemede b’a wéha nye nyuu; ndi nu ni nu a nsuhus nyemede a’ bédhana.”+

15 Bôt ba bé lona nye bon bap batitigi inyu boñ le a tihba bo, ndi kiki banigil ba ntehe hala, ba bôdôl nyéyéi bo.+ 16 Ha nyen Yésu a bi sébél bon batitigi ipañ yé, a kal le: “Nwaha boñge batitigi ba loo i meeni, ni noode bañ to kéñ bo njel, inyule Ane Nyambe i yé inyu bôt ba yé kiki bo.+ 17 Me nkal bé maliga le, nu ni nu a nleege bé Ane Nyambe kiki mañge ntitigi, kekikel a’ jôp bé mukété.”+

18 I mbus, ñane wada a bat nye le: “A loñge Malét, kii me nlama boñ inyu kôdôl niñ boga?”+ 19 Yésu a kal nye le: “Inyuki u nsébél me le loñge? Mut to wada a ta bé loñge, ndik Nyambe nyetama.+ 20 U nyi mambén: ‘U ke bañ i ndéñg,+ u nol bañ mut,+ u nip bañ,+ u bok bañ mbôgi bitembee,+ ti isoñ bo nyuñ lipém.’”+ 21 Mut a kal le: “Me bi tééda i mambén ma momasôna ibôdôl me mañge.” 22 Kiki a nok hala, Yésu a kal nye le: “Jam jada li ngi bédga we: Nuñul gwom gwobisôna u gwé, u ti diyeyeba i moni mi, ha nyen w’a bana nkus i ngii; i mbus, loo, u noñ me.”+ 23 Kiki mut nu a nok hala, hala a tééñga nye kiyaga inyule a bé ngwañ ngandak.+

24 Yésu a nun nye, a kal le: “Hala a’ ba ndutu inyu bôt ba gwé moni i jôp i Ane Nyambe!+ 25 Ni maliga, hala a yé jam li ntomb le kamél i sooma i lituba li ndondok i kôñôl, iloole ngwañ mut u jôp i Ane Nyambe.”+ 26 I bôt ba bi nok hala ba kal le: “Njee a nla ni kôhna tohi?”+ 27 A kal le: “I mam bôt ba binam ba nla bé boñ, Nyambe a nla boñ mo.”+ 28 Ndi Pétrô a kal le: “Nun-ki, di bi yék mam més, di noñ we.”+ 29 A kal bo le: “Me nkal bé maliga le, mut nye ki nye a ta bé, nu a bi yék to ndap, to nwaa, to lôkisañ, to bagwal, to bon inyu Ane Nyambe,+ 30 nu a’ kôhna bé i mam ma ngandak ngélé nano; ndi mu hiai hi hi nlo,* a kôhna ki niñ boga.”+

31 I mbus, a yoñ jôm ni iba botama ipañ, a kal bo le: “Nuna-ki, di yé i bet i Yérusalem, i mam momasôna bapôdôl ba bi tila inyu Man mut m’a yon.*+ 32 Kiki hihéga, b’a ti nye i moo ma bôt ba matén,+ ba nol nye hiol,+ ba sol nye, ba tjôle ki nye matai.+ 33 I ngéda ba mal bép nye, b’a nol nye;+ ndi i hilo hi nyônôs aa, a’ tuge.”+ 34 Ndi ba bi nok bé to jam munu mam mana, inyule i bibañga bini bi bé bi sôli inyu yap, ba bi nok bé to mam a bé kal.

35 Kiki Yésu a bé tiige bebee ni Yérikô, mut ndim wada a bé a yii ipañ nloñ, a bé ki mut njagi.+ 36 Kiki a nok limut li ntagbe, a bôdôl bat kii i bé tagbe. 37 Ba añle nye le: “Yésu mut Nasaret nyen a yé i tagbe!” 38 Ha nyen a bi lond le: “A Yésu Man David, kon me ngoo!” 39 I bôt ba bé bôk i bisu ba bôdôl nyéyéi nye, ba kalak nye le a yén nwee, ndi nye a bé kônde ndik ki lond le: “A Man David, kon me ngoo!” 40 Ha nyen Yésu a bi telep, a ti oda le ba lona nye i mut nu. I ngéda a bi kôôge bebee, Yésu a bat nye le: 41 “Kii u ngwés le me bôñôl we.” A timbhe le: “A Nwet, boñ le me témb me tehna.” 42 Jon Yésu a bi kal nye le: “Témb tehna; hémle yoñ i mélés kon woñ.”+ 43 I nlélém ngéda, a kahal tehna, a bôdôl ki noñ nye,+ a tinak Nyambe lipém. Kiki yak litén jôlisôna li ntehe hala, li ti Nyambe bibégés.+

19 I mbus, a jôp i Yérikô, a kahal tagbe mu. 2 Ndi mut wada a bé mu, jôl jé li bé le Sakiô; a bé wada ikété baéga bakottas, a bak ki ngwañ mut. 3 A bé noode tehe njee Yésu a yé, ndi a bé la bé inyule limut li bé ngandak, nyemede a bak kidik mut. 4 Jon a bi ôt ngwéé, a bôk i bisu, a bet i e sikômôr* inyu tehe nye inyule a bé lama tagbe mu njel i. 5 I ngéda Yésu a bi pam ha homa nu, a pa mis, a kal nye le: “A Sakiô, pala sôs inyule i len ini, m’a ba nkén woñ.” 6 Ha nyen a bi pala sôs, a leege nye loñge. 7 Kiki bôt ba ntehe hala, bobasôna ba bôdôl huñbe le: “A neebe le mboñbéba a leege nye i ndap yé.”+ 8 Ndi Sakiô a telep, a kal Nwet le: “A Nwet, nun-ki, m’a kap nkus wem i ñem, me ti diyeyeba pes yada; yak hiki yom me bi kadal mut ni malôga,* m’a timbhe nye yo ngélé ina.”+ 9 Ha nyen Yésu a bi kal nye le: “I len ini, tohi i njôp munu ndap ini, inyule yak nye a yé man Abraham. 10 Inyule Man mut a bi lo inyu yéñ ni tohol ba ba bi nimil.”+

11 Kiki ba bé emble i mam mana, a yôñôl bo hihéga hipe inyule a bé bebee ni Yérusalem, ni le ba bé hoñol le Ane Nyambe i bé lama lo kunda yada ha ngéda i.+ 12 Jon a bi kal le: “Bañga mut yada i bé bebee ni ke liké i loñ i i yé haa+ le a yila kiñe, ndi a témb. 13 Kiki a nsébél jôm li minkol nwé, a ti nwo 10 li mina,* a kal nwo le: ‘Boña nyuñga ni nwo letee me lo.’+ 14 Ndi bôt ba loñ yé ba bé oo nye, ba ep bakenwin i mbus yé inyu kal le: ‘Di ngwés bé le i mut nunu a yila kiñe yés.’

15 “Sôk i nsôk, i ngéda a bi témb, a ma mal yila kiñe,* a sébél minkol a bi ti moni* inyu yi umbe nseñ ba bi kôhna mu nyuñga yap+. 16 Ha nyen nu bisu a bi lo, a kal le: ‘A Nwet, mina woñ u nti 10 li mina.’+ 17 A kal nye le: ‘Bôlô ilam, a loñge nkol! Kiki u ñunda le u yé maliga ikété hisiina jam, w’a ane jôm li bitison.’+ 18 I mbus, nkol u nyônôs ima u lo, u kal le: ‘A Nwet, mina woñ u nti mina mintan.’+ 19 A kal ki wo le: ‘Yak we me ntéé we i ngii bitison bitan.’ 20 Ndi umpe u lo, u kal le: ‘A Nwet, mina woñ unu, me bi sôô wo ikété libadô. 21 U nyi to? Ngo me bi kon we woñi inyule u yé mut nledek ñem, u mbada yom u mbii bé, u bumblak i homa u nwes bé mbôô.’+ 22 A kal nye le: ‘A béba nkol ini, me ngwélél bibañga gwoñ inyu kéés we. Baa wee u yik le me yé mut nledek ñem nu a mbada yom a mbii bé, a bumblak i homa a nwes bé mbôô?+ 23 Ndi inyuki ni u mbii bé moni nwem* i ndap ba ntéédana moni?* Inyu boñ le i ngéda me nlo, me yoñ nwo ni yéñe.’

24 “Ha nyen a bi kal i bôt ba bé ba téé ha le: ‘Yoña nye mina wé, ni ti wo nu a gwé 10 li mina.’+ 25 Ndi ba kal nye le: ‘A Nwet, ngo a gwé 10 li mina!’ 26 A timbhe le: ‘Me nkal bé le, nu a gwé, b’a kônde ki nye; ndi nu a gwé bé, yak i ndék a gwé, b’a yoñ nye yo.+ 27 Jam lipe ki, i baoo bem ba ba bé gwés bé le me yila kiñe, ni lona me bo hana, ni nol ki bo i bisu gwem.’”

28 I ngéda a bi mal pot i mam mana, a kônde ke ni bisu, a yoñ njel i mbet i Yérusalem. 29 Kiki a mpam bebee ni Bétfagé lôñni Bétania, nyoo hikôa ba nsébél le Hikôa Ôlivé,+ a ep banigil iba,+ 30 A kal le: “Kena i mbai ni ntehe nyoo bisu; i ngéda ni njôp mu, n’a koba le ba ntéñ man jagas, mut nye ki nye a yé ngi yén nye i ngii. Ni tiñil nye, ni lona nye hana. 31 Ndi ibale mut a mbat bé le: ‘Inyuki ni yé i tiñil man jagas?’ Ni nlama kal le: ‘Nwet a gwé ngôñ ni nye.’” 32 Ha nyen i bôt a bi ep ba bi ke, ba koba le mam ma yé yaga kiki a bi kal bo.+ 33 Ndi i ngéda ba bé tiñil man jagas, i bôt ba bééna nye ba bat bo le: “Inyuki ni yé i tiñil man jagas?” 34 Ba kal le: “Nwet a gwé ngôñ ni nye.” 35 Ha nyen ba bi kena nye yak Yésu; i mbus, ba leñ mambot map i ngii man jagas, ba boñ le Yésu a yén mu ngii.+

36 Kiki a bé ke, bôt ba bé tek mambot map i njel.+ 37 Kiki a mpam ndik bebee ni njel i nsôs i Hikôa Ôlivé, banigil ba bé ngandak, ndi bobasôna ba bôdôl kon maséé, ba béghak Nyambe ni kiñ ikeñi inyu bihélha bi mam gwobisôna ba bi tehe, 38 ba kalak le: “Nu a nlo kiki kiñe i jôl li Yéhôva a yé nsaibak!* Nsañ nyoo i ngii, ni lipém nyoo i ngingii!”+ 39 Ndi Farisai ihogi ikété limut i kal nye le: “A Lét, nyéyéi banigil boñ.”+ 40 Ndi a timbhe le: “To ibale bana ba nyén nwee, ngok i nkahal lond.”

41 I ngéda a bi pam bebee, a tehe tison, a kahal ee inyu yo,+ 42 a kal le: “Ibale i len ini, wemede mede u yimbe to i mam ma nlona nsañ; ndi hanano ma sôli i mis moñ.+ 43 Inyule i dilo d’a lo, baoo boñ b’a oñ soso lipénd li mbiñ, ba kéña we, ba hék ki we* bipes gwobisôna.+ 44 B’a leñ we ni bon boñ bobasôna ’isi,+ b’a yék bé to ngok yada i kéhi i ngii ipe,+ inyule u bi yimbe bé i ngéda u bé lama wéna.”

45 I mbus, a jôp i témpel, a bôdôl luhul i bôt ba bé nuñul,+ 46 a kalak bo le: “I yé ntilga le: ‘Ndap yem y’a séblana le ndap masoohe,’+ ndi bé ni nyilha yo hôk* i mintonba.”+

47 A ke ni bisu i niiga hiki kel i témpel. Ndi baéga biprisi, ni bayimbén lôñni bañga bôt ba litén ba bé yéñ njel i nol nye;+ 48 ndi ba bi léba bé njel to yada i boñ hala, inyule litén jolisôna li bé waa bé kéña nye inyu emble nye.+

20 Kel yada, i ngéda a bé niiga litén i témpel, a añlak ñañ nlam, baéga biprisi, bayimbén lôñni mimañ mi litén ba lo, 2 ba kal nye le: “Kal le bés, hee kunde i nlôl we i boñ mam mana? Tole njee a bi ti we i kunde ini?”+ 3 A timbhe bo le: “Yak me me mbat bé mbadga, timbhana le me: 4 Sôble i Yôhanes i bi lôl i ngii tole yak bôt ba binam?”* 5 Ha nyen ba kalna bo ni bo le: “Ibale di nkal le: ‘I bi lôl i ngii,’ ki a’ kal le: ‘Inyuki ni bi hémle ni bé nye?’ 6 Ndi ibale di nkal le: ‘I bi lôl yak bôt ba binam,’ litén jolisôna l’a leñ bés ngok inyule li yé nkwoog nkaa le Yôhanes a bé mpôdôl.”+ 7 Jon ba bi timbhe le ba nyi bé hee sôble yé i bi lôl. 8 Yésu a kal bo le: “To me, me nkal bé me bé hee me nyôñôl kunde i boñ mam mana.”

9 I mbus, a bôdôl ti litén hihéga hini: “Mut wada a bi bel wom u minkôô mi wai,+ a ti wo basalnwom, a ke i loñ ipe inyu ntandaa ngéda.+ 10 Kiki ngéda libumbul li matam i bi kola, a ep nkol wé yak basalnwom, le ba ti nye mé matam ma minkôô mi wai. Ndi basalnwom ba bi bép wo, ba huuha wo moo nso.+ 11 Ndi a témb ki a ep nkol umpe. Ba bép yak wo, ba wéha wo nyuu,* ba huuha wo moo nso. 12 To hala, a témb a ep u nyônôs aa, yak wo ba babaa wo, ba leñ wo i mbégdé. 13 Ha nyen nwet wom u minkôô mi wai a bi kal le: ‘Kii me nlama boñ? M’a ep man wem, man wem nu gwéha.+ Ba yé le ba ti nye lipém.’ 14 I ngéda basalnwom ba bi tehe nye, ba hek pék bo ni bo le: ‘Nkôdôlbum nunu. Loga, di nol nye, ha nyen bum y’a yila yés.’ 15 Ha nyen ba bi leñ nye i mbus wom u minkôô mi wai,+ ba nol nye. Kii nwet wom u minkôô mi wai a’ boñ bo? 16 A’ lo, a nol basalnwom bana, a ti bôt bape wom u minkôô mi wai.”

Kiki ba nok hala, bôt ba kal le: “Kekikel, hala a bôña bañ!” 17 Ndi a nun bo siim, a kal le: “I tilna ini le: ‘Ngok bôt ba maoñ ba bi tjél, yon i bi yila ngok likas i bisu,’ i nkobla ni le kii?*+ 18 Nu a nkwo i ngii ngok ini, a’ bugi ngéñ ngéñ.+ Ndi inyu mut ngok i nkwél, y’a nyugut yaga nye.”

19 Bayimbén ni baéga biprisi ba bi yéñ gwel nye i nlélém ngeñ, inyule ba bi yi le bon a bééna i mahoñol i ngéda a bi yoñ hihéga hini, ndi ba bi kon limut woñi.+ 20 Ndi kiki ba mal hes* nye, ba saa bôt bisôsôli, ba ep bo le ba boñ wengoñle ba yé bôt ba téé sép, kayéle ba gwélél nye mu bibañga gwé,+ le ndi ba ti nye i moo ma bangomin ni ma ngomin i pes mbok.* 21 Ba bat nye le: “A Lét, di nyi le i yom u mpot ni i yom u niiga bi téé, u ta bé to mut mbagla, ndi u niiga njel Nyambe inoñnaga ni maliga: 22 Baa i yé bés kunde* i saa Kaisa tas tole to?” 23 Ndi a bi tehe mandon map, a kal bo le: 24 “Ni unda me dinariô yada.* I gwé titii i njee ni jôl li njee?” Ba kal le: “Kaisa.” 25 A kal bo le: “Wee timbhana ni Kaisa mam ma Kaisa,+ Nyambe ki mam ma Nyambe.”+ 26 Ndi ba bi la bé amb* nye mu bibañga gwé i bisu bi litén; ndi kiki ndimbhe yé i nhélés bo, ba yén nwee.

27 I mbus, Sadukai i lo i tehe nye. (Sadukai i nkal le bitugne+ bi ta bé.) I bat nye le:+ 28 “A Lét, Môsi a bi tilna bés le: ‘Ibale mut a nwo ndi a yék bé man, manyañ a nlama bii yik yé, a bot mbôda inyu lôñ manyañ.’+ 29 Nano ni, linyañ lisaambok li bé hana. Nu bisu a bii muda, a wo, a yék bé man. 30 Nu yônôs iba 31 lôñni nu yônôs aa ba bii i muda nu. Nlélém jam inyu bo basaambok; ba wo, ba yék bé bon. 32 Sôk i nsôk, yak muda a wo. 33 Jon, i bitugne, a’ ba nwaa wen ikété yap? Inyule a bi ba nwaa wap bo basaambok.”

34 Yésu a kal bo le: “Bôt ba nkoñ ’isi unu* ba mbii, ba kenek i mabii, 35 ndi ba ba ñéña le ba kôli kôhna bisai bi nkoñ ’isi u nlo lôñni bitugne bi bawoga b’a bii bé, b’a ke bé to i mabii.+ 36 Ni maliga, b’a wo ha bé inyule b’a ba kiki biañgel; hala kiki b’a lo i bitugne,* b’a ba bon ba Nyambe. 37 Ndi inyu bitugne bi bawoga, yak Môsi a bi yelel i jam li ikété ñañ u man e biloo, i ngéda a bi sébél Yéhôva* le: ‘Nyambe nu Abraham, Nyambe nu Isak, ni Nyambe nu Yakôb.’+ 38 A ta bé Nyambe nu bawoga, ndi nu bayômi, inyule inyu yé,* bobasôna ba yé i niñ.”+ 39 Bayimbén bahogi ba timbhe le: “A Lét, u mpot loñge.” 40 Inyule ba bééna ha bé makénd i bat nye mbagda to yada.

41 Yak nye a bat bo le: “Inyuki bôt ba nkal le Kristô a yé man David?+ 42 Inyule David nyemede a nkal ikété kaat Tjémbi le: ‘Yéhôva* a bi kal Nwet wem le: “Yén i woo wem walôm 43 letee me yilha baoo boñ kiki kéhne yoñ makôô.”’+ 44 David nyemede a nsébél nye le Nwet; lelaa ni a yé man wé?”

45 I mbus, a pôdôs banigil bé, bôt bobasôna ba emblege, a kal bo le: 46 “Yoña yihe ni bayimbén ba ba ngwés ba nhiômna mimbôñgô mi mambot, ba gwéhék mayéga ma tôbôtôbô i bibôm, ba gwéhék ki biyééne bi bisu* i mandap ma bibégés ni biyééne bi bañga bôt i mangand,+ 47 ndi ba nip nkus u biyik bi bôda,* ba boñok ki mimbôñgô mi masoohe inyu nene.* I bôt bana b’a kôhna kogse ikeñi.”*

21 Ndi kiki a mpa mis, a tehe mingwañ mi bôt mi nleñ makébla map ikété minkuu mi makébla.+ 2 I mbus, a tehe hiyeyeba hi yik muda hiada hi nleñ bon ba batjañtjañ iba ba ba bééna yaga bé bañga nseñ.*+ 3 Ha nyen a bi kal le: “Me nkal bé maliga le, i hiyeyeba hi yik muda hini hi nha iloo bobasôna.+ 4 Inyule bana bobasôna ba nti makébla inyu ngandak yap nkus, ndi nye a nyôñôl ikété ndék a gwé,* a ti kii yosôna a ban-ga inyu niñ.”+

5 I mbus, i ngéda bahogi ba bé pôdôl témpel, ba toñlak lelaa ba bi lémés yo ni ngok ilam lôñni makébla bôt ba bi ti Nyambe,+ 6 a kal le: “I maoñ mana ni ntehe nano, dilo d’a lo le ngok ini yosôna y’a léña yaga ’isi, to yada y’a yégle bé i kéhi i ngii ipe.”+ 7 Ha nyen ba bi bat nye mbadga, ba kal le: “A Lét, i mam mana m’a tagbe yaga imbe ngéda? Kii y’a ba ki yimbne i ñunda le i mam mana ma yé bebee?”+ 8 A kal le: “Yoña yihe le ba yumus bañ bé inyule ngandak y’a loo,+ i gwéélak jôl jem, i kalak le: ‘Men me yé Kristô,’* ni le: ‘Ntéak ngéda u yé bebee.’ Ni noñ bañ bo.+ 9 Jam lipe li yé le i ngéda n’a nok mbimba i gwét ni yubda,* ni lôôha bañ kon woñi. Inyule i mam mana ma nlama ndugi bôña, ndi lisuk l’a lo bé ha nlélém ngéda u.”+

10 I mbus, a kal bo le: “Loñ y’a telep ikolba loñ,+ yak ane i kolba ane.+ 11 Nyeñg disi ikeñi y’a ba, yak njal ikeñi ni dimala bi ga ba bahoma bahoma;+ mam ma nkônha woñi m’a ba, yak biyimbne bikeñi bi lôlak i ngii.

12 “Ndi ilole i mam mana momasôna ma mbôña, bôt b’a gwel bé,* ba tééñga bé,+ ba ken-ga bé i mandap ma bibégés inyu kéés bé, ni i mandap ma mok. B’a kena bé i bisu bi bikiñe ni bi bangomin ba bipes bi mbok inyule ni yé banigil bem.+ 13 Hala a’ yible bé njel i bok mbôgi. 14 Yoña makidik mu miñem minan le n’a kôôba bé bibuk binan i bisu bi ngéda inyu yi lelaa n’a pot i minkaa,+ 15 inyule m’a ti bé bibuk ni pék le baoo banan bobasôna mpôdnaga b’a la bé kolba to pééna.+ 16 Handugi hala, yak bagwal banan, ni lôknyuñ nan, ni mahaa manan, ni mawanda manan b’a gwélha bé,* ba nôlha ki bahogi ipôla nan,+ 17 bôt bobasôna b’a oo ki bé inyule ni yé banigil bem.+ 18 Ndi to hiôñ hiada hi miño minan hi’a nimil bé.+ 19 Hônba nan yon y’a sôñ biniñ binan.*+

20 “Ndi i ngéda n’a tehe mintôñ mi gwét mi nkéña Yérusalem,+ wee yina le tjiba yé i nkôôge bebee.+ 21 Ha nyen i bôt ba yé i Yudéa ba bôdôl ke ngwéé i dikôa,+ ba ba yé ikété Yérusalem ba nyodi, yak ba ba yé i minkoñ ba jôp bañ mu, 22 inyule mu dilo di nyen mbagi sép i nlama tina,* kayéle i mam momasôna ma yé ntilga ma yon. 23 Ngoo ni bôda ba mém, ni ba ba nyuñus bon mu dilo di!+ Inyule njiiha ikeñi y’a ba i loñ, yak hiun inyu litén lini. 24 Ndi b’a nol bo ni malo ma pansoñ, ba kena ki bo i minkôm i biloñ gwobisôna.+ Biloñ bipe* gw’a tidbe Yérusalem letee ntéak ngéda u biloñ bipe* u yon.+

25 “Jam lipe ki, biyimbne gw’a ba i hiañgaa, i sôñ lôñni i tjôdôt;+ yak nduña ikeñi y’a ba hana ’isi inyule bôt b’a yi bé lelaa ba pamba inyu mbimba i tuye ni liyôgbe jé. 26 Bôt b’a kwo lihiô* inyu woñi ni inyule ba mba ba mbem i mam m’a lo hana ’isi; inyule mimpémba mi mam mi ngii nw’a nyeñg. 27 Ha nyen b’a tehe Man mut+ a yé i lo ikété ond lôñni lipémba ni lipém likeñi.+ 28 Ndi i ngéda mam mana ma mbôdôl bôña, telbana bitétéé, ni pa miño inyule tohi nan i ntiige bebee.”

29 Ha nyen a bi yoñ hihéga, a kal bo le: “Béñgnana e faigé ni bie bipe gwobisôna.+ 30 I ngéda bi yé i pémés tjai di mondo,* ndi ni tehe hala, bébomede ni nyi le sép i yé bebee. 31 Nlélém jam inyu nan, i ngéda ni ga tehe i mam mana ma yé i bôña, yina le Ane Nyambe i yé bebee. 32 Me nkal bé maliga le, i hiai hini hi’a tagbe bé kekikel letee mam momasôna ma yon.+ 33 Ngii ni ’isi bi ga tagbe, ndi bibañga gwem gw’a tagbe bé kekikel.+

34 “Ndi bébomede yoña yihe le miñem minan mi yét bañ inyu ngandak je, ni ngandak nyôba,+ ni nduña i niñ, tiga le i kel i i puhe bé kunda yada 35 kiki hiandi.+ Inyule y’a lo inyu bôt bobasôna ba nyééne hana nkoñ ’isi wonsôna. 36 Jon yéna péé, ni yemhege ngéda yosôna le ndi ni pam i pei+ i mam mana momasôna ma nlama lo, ni telep ki i bisu bi Man mut.”+

37 Ndi a bé niiga i témpel njamuha, a kenek i tégbaha u i hikôa ba nsébél le Hikôa Ôlivé. 38 Yak litén jolisôna li bé lo ipañ yé kegla tutu inyu emble nye i témpel.

22 Ndi ngand Bret bi ngi-séñha, i ba nsébél le Pasa,+ i bé bebee.+ 2 Kiki baéga biprisi ni bayimbén ba bé kon litén woñi, jon ba bé yéñ loñge njel+ inyu nol nye.+ 3 Ha nyen Satan a bi jôp ikété Yuda, nu ba nsébél le Iskariôt, a bé ikété nsoñgi u jôm ni iba.+ 4 Yuda a ke, a kwel ni baéga biprisi lôñni baane bisônda bi témpel inyu tehe lelaa a nla gwélha Yésu.+ 5 Hala a lémél bo ngandak, ba nôgla le ba nti nye moni silba.+ 6 Kiki a neebe, a bôdôl yéñ loñge njel inyu gwélha nye i ngéda limut li ta bé.

7 Kiki kel i ngand Bret bi ngi-séñha i nkola, i ngéda ba nlama ti sesema i Pasa,+ 8 Yésu a ep Pétrô ni Yôhanes, a kal le: “Kena, kôôbana Pasa inyu yés le di je.”+ 9 Ba bat nye le: “Numbe homa u ngwés le di kôôbana yo?” 10 A kal bo le: “Nuna-ki, i ngéda ni njôp ikété tison, mut a bééga hibee hi biték hi hi gwé malép a’ boma bé. Noña nye, ni jôp ikété ndap a njôp.+ 11 Ni kal nwet ndap le: ‘Malét a nkal le: “Hee tuñ i bakén i yéne, i het me nla jél Pasa lôñni banigil bem?”’ 12 Nwet ndap a’ unda bé tuñ ikeñi i i yé i ndap ngii, i yé mbôñglak. Kôôbana Pasa mu.” 13 Ha nyen ba bi ke, mam ma tagbe kiki a bi kal bo, ba kôôba ki Pasa.

14 I ngéda ngeñ i bi kola, a yén i téblé lôñni baôma.+ 15 A kal bo le: “Me ban-ga ngôñ ngandak i je Pasa ini lôñni bé ilole me nok ndutu; 16 inyule me nkal bé le m’a je ha bé yo letee mam momasôna ma yon i Ane Nyambe.” 17 Kiki a nleege libôndô, a ti mayéga, a kal le: “Yoña jo, ni lôôs jo hiki wada nan, 18 inyule me nkal bé le ibôdôl nano, m’a nyo ha bé malép ma matam ma nkôô wai letee Ane Nyambe i lo.”

19 A yoñ yak bret,+ a ti mayéga, a bek yo, a lôôs bo yo, a kal le: “Yimbne i nyuu yem ini,+ i i nlama tina inyu nan.+ Kena ni bisu i boñ hala, ni hoñlege me mu.”+ 20 A boñ yak nlélém ni libôndô i ngéda ba bi mal je bijek bi kôkôa, a kal le: “I libôndô lini li yé yimbne i malômbla ma yondo+ ni njel matjél mem,+ ma ma nlama kuba inyu nan.+

21 “Ndi nuna-ki, nu a nliibana me* a yé lôñni me hana i téblé.+ 22 Inyule ni maliga, Man mut a nke i yé njel inoñnaga ni i jam mbañ i bi bôk kal;+ ndi to hala, ngoo ni nu a nliibana nye!”+ 23 Ha nyen ba bi bôdôl pot bo ni bo le, njee a nyéñ yaga boñ i nya jam i.+

24 Ndi pééna ikeñi i gwéé ipôla yap inyu yi njee a yé nunkeñi.+ 25 Ndi a kal bo le: “Bikiñe bi biloñ bi ñénél bôt bap kiki i nlémél bo, yak i bôt ba gwé kunde i ngii bôt bape ba nsébla le Baboñloñge.*+ 26 Ndi bé ni nlama bé boñ hala.+ Ndi nu a yé nunkeñi ipôla nan, a yila kiki nuntitigi;+ yak nu a ñéga, a ba kiki nu a ngwélél bape. 27 Inyule njee a yé nunkeñi? Nu a nje* tole nu a nsélél nye?* Nu a nje,* hala bé? Ndi me me yé ipôla nan kiki nu a nsélél bé.*+

28 “Ndi bé bon ni ntéñbe ni me+ ikété manoodana mem;+ 29 yak me me mboñ malômbla lôñni bé kiki Tata a bi boñ malômbla lôñni me inyu ngim ane,+ 30 le ndi ni je, ni nyo ki i téblé yem, ikété Ane yem;+ ni yén i biyééne bi Ane+ inyu kéés 12 matén ma Israel.+

31 “A Simôn, a Simôn, nun-ki, Satan a mbat le a seghe bébobasôna kiki flawa.*+ 32 Ndi me nyemhe inyu yoñ le hémle yoñ i hoi bañ;+ jon i ngéda hémle yoñ i ntémb i let, lédés lôkisoñ.”+ 33 Ha nyen Pétrô a bi kal nye le: “A Nwet, me yé bebee i ke lôñni we to i mok, to i nyemb yaga.”+ 34 Ndi Yésu a timbhe le: “A Pétrô, me nkal we le nlôm kôp a ga oñ bé i len ini, we ngi tañba me ngélé aa.”+

35 Yésu a kal ki bo le: “I ngéda me bi ep bé i likalô ngi bibot bi moni, to bibot bi bijek, to bitamb,+ baa yom yo ki yo i bi héñél bé?” Ba kal le: “To!” 36 I mbus, a kal bo le: “Ndi nano, nu a gwé bot i moni a yoñ yo, nlélém jam ni nu a gwé bot bijek; yak nu a gwé bé pansoñ a nuñul mbot yé ngii inyu somb pansoñ yada. 37 Inyule me nkal bé le i mam ma yé ntilga ma nlama yônôl me, mo mana le: ‘Ba bi soñgol nye ikété lôñ i bôt ba nyan mbén.’+ Inyule i bibañga ba bi pot inyu yem bi yé i yon.”+ 38 Ha nyen ba bi kal le: “A Nwet, nun-ki, paminsoñ iba ini.” A timbhe bo le: “I kôli.”

39 Kiki a nyodi ha, a ke i Hikôa Ôlivé kiki lem yé, yak banigil ba noñ nye.+ 40 I ngéda a bi pam nyoo i homa nu, a kal bo le: “Kena ni bisu i soohe inyu boñ le ni kwo bañ ikété manoodana.”+ 41 I mbus, a yék bo, a kônde ke i bisu ndék,* a ôm maboñ ’isi, a bôdôl soohe, 42 a kal le: “A Ta, ibale ngôñ yoñ i, héya me libôndô lini. Ndi sômbôl yoñ yon i bôña, ha yem bé.”+ 43 I mbus, añgel i lôl i ngii, i pémél nye, i lédés nye.+ 44 Ndi a bé ikété nduña ikeñi kiyaga kayéle a kônde ligip i soohe;+ mbiibe yé i yila kiki matôi ma matjél ma ma ntoi ’isi. 45 I ngéda a bi nyodi i masoohe, a lo ipañ banigil, a koba bo ba nke ’ilo, ndutu i ma wéés bo.+ 46 A kal bo le: “Inyuki ni yé i ke ’ilo? Telbana, ni kônde soohe inyu boñ le ni kwo bañ ikété manoodana.”+

47 I ngéda a bé a ngi podok, nuna-ki, limut li nyek, i mut ba nsébél le Yuda, nu a bé wada ikété jôm ni iba, nyen a bé éga jo; a kôôge bebee ni Yésu inyu sos nye limañ.+ 48 Ndi Yésu a bat nye le: “A Yuda, baa u nsos Man mut limañ inyu liibana nye?” 49 I ngéda i bôt ba bé nye ipañ ba bi tehe i jam li bé bebee ni tagbe, ba bat le: “A Nwet, u nsômbôl le di jôs bo ni pansoñ?” 50 Wada ikété yap a kek yak nkol u prisi keñi, a kit wo ôô walôm.+ 51 Ndi Yésu a timbhe le: “Nseñ u ta bé i boñ hala.” I mbus, a tihba nye ôô, u témb u mbôôp. 52 Ha nyen Yésu a bi kal baéga biprisi, ni baane bisônda bi témpel, ni mimañ mi litén ba ba bi lo ha inyu yé le: “Baa ni mpam ni paminsoñ lôñni bikék wengoñle me yé ntonba?+ 53 I ngéda me bé ni bé i témpel hiki kel,+ ni bi sambal bé woo i gwel me.+ Ndi ngeñ nan ini, ni ngeñ le jiibe li énél.”+

54 Ha nyen ba bi gwel nye, ba kena nye,+ ba jôbna nye i ndap i prisi keñi; ndi Pétrô a noñ nye, a bak haa.+ 55 I ngéda bôt ba bi koda hié i ñemkété kotoo, ba yén lôñ, yak Pétrô a bé a yii ipôla yap.+ 56 Ndi kiki hingonda* hiada hi ntehe nye a yii bebee ni hié,* hi nun nye siim, hi kal le: “Yak mut nunu a bak lôñni nye.” 57 Ndi a tañ, a kal le: “Me nyi bé me nye, a muda.” 58 I mbus ndék ngéda, mut numpe a tehe nye, a kal le: “Yak we u yé wada wap.” Ndi Pétrô a kal le: “A mut, me ta bé wada wap.”+ 59 I mbus jam kiki bo ngeñ yada, mut numpe a nai ndigi, a kalak ibabé pééna le: “Nkaa u ta bé, i mut nunu a bak toi lôñni nye, inyule a yé mut Galiléa!” 60 Ndi Pétrô a kal le: “A mut, me nyi bé me i jam u yé i pot.” I nlélém ngéda, kiki a bé a ngi podok, nlôm kôp a oñ. 61 Ha nyen Nwet a bi hielba, a nun Pétrô; yak Pétrô a hoñol lipôdôl li Nwet i ngéda a bi kal nye le: “Ilole nlôm kôp a ñoñ i len ini, w’a tañba me ngélé aa.”+ 62 I mbus, a pam i mbégdé, a ee iloo hihéga.

63 Ndi i bôt ba bé tat Yésu ba bôdôl ndegle nye,+ ba bébék nye;+ 64 kiki ba nhô nye su, ba kahal bat le: “Ibale u yé mpôdôl, kal bés njee a mbép we?” 65 I mbus, ba pot ki ngandak mam inyu ôbôs nye jôl.

66 I ngéda kel i bi ye, ntôñ u mimañ mi litén u kodba,+ hala wee baéga biprisi ni bayimbén; ba kena nye i homa Ntôñ wap bakéés bakeñi u nkodba,* ba kal le: 67 “Kal bés ibale wen u yé Kristô.”+ Ndi a timbhe bo le: “To ibale me nkal bé, n’a hémle yaga bé. 68 Handugi hala, ibale me mbat bé mambadga, n’a timbhe bé. 69 Ndi ibôdôl nano, Man mut+ a mba a yii i woo walôm u lipémba li Nyambe.”+ 70 Ha nyen bobasôna ba bi kal le: “Baa hala a nkobla le u yé Man Nyambe?” A kal bo le: “Kiki bébomede ni nkal, me yé nye.” 71 Ba kal le: “Baa di ngi gwé ki ngôñ ni mbôgi? Inyule bésbomede di mal nôgôl mu nyo wé.”+

23 I mbus, limut jolisôna li telep, li kena nye yak Pilatô.+ 2 Ha nyen ba bi bôdôl soman nye,+ ba kalak le: “Di nkoba i mut nunu a nlona yubda munu loñ yés, a kalak le bôt ba nlama bé saa tas yak Kaisa,+ ni le nyemede a yé Kristô ni kiñe.”+ 3 Ndi Pilatô a bat nye le: “Baa u yé Kiñe Lôk Yuda?” A timbhe le: “Wemede nyen u nkal hala.”*+ 4 Ha nyen Pilatô a bi kal baéga biprisi ni mamut le: “Me nléba bé béba yo ki yo yak mut nunu.”+ 5 Ndi ba bi nai, ba kalak le: “A nlona lisanda ikété litén, a niigaga i Yudéa yosôna, ibôdôl yaga i Galiléa ipam hana.” 6 Kiki a nok hala, Pilatô a bat le: “Baa i mut nunu a yé mut Galiléa?” 7 I ngéda ba bi yis nye le a nlôl i nkoñ u bé isi énél i Hérodé,+ Pilatô a ep nye yak Hérôdé; yak nye a bé i Yérusalem mu dilo di.

8 I ngéda Hérôdé a bi tehe Yésu, a kon maséé iloo hihéga. Inyule hala a bé ntandaa ngéda le a bééna ngôñ i tehe Yésu, hala kiki a bi nok ba mpot ngandak mam inyu yé,+ a bemek le a’ tehe nye a mboñ hélha jam. 9 Jon a bi bôdôl bat nye ngandak mambadga, ndi a bi timbhe bé nye to buk.+ 10 Ndi baéga biprisi ni bayimbén ba kôndge ndik telep inyu ôm nye minsohi ni ngandak hiun. 11 Ha nyen Hérôdé lôñni bisônda gwé ba bi wéha nye nyuu;+ i mbus, a ha nye loñge mbot inyu ndegle nye,+ i bayak, ndi a timbis nye yak Pilatô. 12 Hérôdé bo Pilatô ba yila mawanda ha kel i, inyule i ngéda bisu, ôa i bé ipôla yap.

13 Ha nyen Pilatô a bi sébél baéga biprisi, baane ba litén ni bôt ba litén, 14 a kal bo le: “Ni nlona me i mut nunu, bé le nyen a ntinde litén i kolba énél. Ndi nuna-ki, me bak me bat nye mambadga i bisu binan, ndi me nléba bé hihôha hio ki hio ikété mam ni ñumul nye minsohi.+ 15 Ni maliga, to Hérôdé a nléba bé nye jam libe jo ki jo, jon a ntimbis nye i béhni. Nuna-ki, a mboñ bé jam jo ki jo li li kôli ni nyemb. 16 Jon m’a kogse nye;+ i mbus, me nwas nye.” 17* —— 18 Ndi limut jolisôna li lond le: “Nol i mut nunu;* pémhene bés Barabas!”+ 19 (Ba bi leñ Barabas i ndap mok inyule a bi yoñ ngaba i kolba ngomin mu tison ni i nol mut.) 20 Pilatô a témb a pôdôs bo inyule a bé yéñ nwas Yésu.+ 21 Ha nyen ba bi bôdôl lond ni ngui, ba kalak le: “Péni nye i kék! Péni nye i kék!”*+ 22 A pôdôs bo inyu ngélé i nyônôs aa, a kal le: “Inyuki? Imbe béba jam i mut nunu a mboñ? Me nléba bé nye jam jo ki jo li li kôli ni nyemb. Jon m’a kogse nye; i mbus, me nwas nye.” 23 Ha nyen ba bi nai, ba kônde bédés makiñ, ba bat ni ngui le a nol nye;* hala nyen makiñ map ma bi sôk yémbél.+ 24 Jon Pilatô a bi yoñ makidik le ba boñ kiki sômbôl yap. 25 A pémés i mut ba bi bat, nu ba bi leñ i mok inyule a bi yoñ ngaba i kolba ngomin ni i nol mut; ndi a ti bo Yésu le ba boñ nye kiki sômbôl yap.

26 Ndi kiki ba bé kena nye, ba gwel mut wada le Simôn, mut Kiréné, nu a bé lôl i wom, ba bééga nye kék njiiha* le a noñ Yésu lôñni yo.+ 27 Limut li bôt likeñi li bé noñ nye, yak bôda ba ba bé waa bé bép tôl inyu unda ndutu yap, ba béglak inyu yé. 28 Yésu a hielba, a nun bôda, a kal le: “A bingond bi Yérusalem, ni ee ha bañ me. Ndi ni ee inyu bébomede ni bon banan;+ 29 inyule nuna-ki, dilo di nlo le bôt b’a kal le: ‘Maséé ni bikom bi bôda,* yak ni mabum ma ma ngwal bé, yak ni méé ma ma nyuñus bé!’+ 30 Ha nyen b’a bôdôl kal dikôa le: ‘Kwona i ngii yés!’ Ba kalak bon ba dikôa le: ‘Hôna bés!’+ 31 Ibale ba mboñ i mam mana i ngéda e i yé yômi, kii y’a tagbe i ngéda e i nwo?”

32 Ba bé kena ki bôt iba ba ba bé mintonba inyu nol bo lôñni nye.+ 33 I ngéda ba bi pam i homa ba nsébél le Homa Kégéé ño,+ nyoo nyen ba tômôl nye i kék lôñni mintonba, wada i pes yé walôm, wada ki i pes yé waé.+ 34 Ndi Yésu a bé kal le: “A Ta, nwéhél bo inyule ba nyi bé i jam ba mboñ.” Handugi hala, ba leñ mbam inyu kabna mambot mé.+ 35 Bôt ba bé ba téé ha, ba béñgege. Ndi baéga base* ba bé nol hiol, ba kalak le: “A bi tohol bôt bape; a tohol ni yak nyemede ibale a yé Kristô nu Nyambe, Nu a yé mpohlak.”+ 36 Yak bisônda bi bé ndegle nye, bi lo inyu ti nye séñha wai,+ 37 bi kalak le: “Ibale u yé Kiñe Lôk Yuda, tohol wemede.” 38 Yak libam i ngii ño wé li bééna matila le: “Kiñe Lôk Yuda ini.”+

39 Ndi wada ikété mintonba mi mi bé mi péni, a bôdôl leñ nye bibuk bibe,+ a kalak le: “Wee u yé Kristô, hala bé? Tohol ni wemede, u tohol yak bés!” 40 Ndi nuu numpe a nyéyéi nye, a timbhe nye le: “Baa u nkon yaga bé Nyambe woñi, yak nano nu u nkôhna nlélém kogse kiki nye? 41 Di kôli ni kogse inyule bés di nkôhna nsaa u kôli inyu mam di bi boñ, ndi i mut nunu a mboñ bé béba yo ki yo.” 42 Ha nyen a bi kal le: “A Yésu, hoñol me i ngéda w’a lo i Ane yoñ.”+ 43 I mbus, a kal nye le: “I len ini me nkal we maliga le, w’a ba ni me i Paradis.”+

44 Hala a bé jam kiki bo kosi,* ndi jiibe li kôp mu mbok i yosôna letee ni ngeñ aa* i kôkôa,+ 45 inyule hiañgaa hi bé ti ha bé mapubi; ha nyen libadô li témpel+ li kéni ñemkété.+ 46 Ndi Yésu a lond ni kiñ ikeñi, a kal le: “A Ta, me mbii mbuu wem i moo moñ.”+ Kiki a mal kal hala, a pémés nhébék wé u nsôk.*+ 47 I ngéda ñane mbôgôl bisônda a bi tehe i mam ma bi tagbe, a bôdôl ti Nyambe lipém, a kalak le: “Ntiik! I mut nunu a bak toi a téé sép.”+ 48 Yak mamut momasôna ma bé ma kôdi ha inyu jam li, kiki ma ntehe i mam mana momasôna ma ntagbe, ma témb i mandap, ma bébék tôl inyu unda ndutu yap. 49 Jam lipe li yé le ba bobasôna ba bé yi Yésu, ba bé ba téé nonok. Yak i bôda ba bi noñ nye ibôdôl i Galiléa ba bé ha, ba tehge ki i mam mana.+

50 Ndi nuna-ki, mut wada ba nsébél le Yôsep nu a bé ikété Ntôñ bakéés bakeñi,* a bé loñge mut, a bak ki mut a téé sép.+ 51 (I mut nu a bi nit bé mahoñol map, to maboñok map.) A bé mut Arimatia, tison yada i Yudéa; a bé bem Ane Nyambe. 52 I mut nunu a ke yak Pilatô, a bat mim u Yésu. 53 I mbus, a suhus mim,+ a lép* wo loñge mboñ, a niñi wo mu soñ* a bi tém ikété liaa;+ ba bé ngi niñi mim umpe mukété. 54 Hala a bé i Kel ngôôba,+ kel sabat+ i bak bebee ni bôdôl. 55 Ndi i bôda ba bi lôha ni Yésu ibôdôl i Galiléa, yak bo ba ke, ba béñge soñ,* ba tehe ki lelaa ba bi niñi mim wé.+ 56 I mbus, ba témb inyu kôôba binunumba ni labinda. Ndi ba bi noi i kel sabat+ kiki mbén i mbat.

24 Ndi i hilo hi bisu hi sonde, bôda ba ke i soñ* kegla tutu, ba kena binunumba ba bi kôôba.+ 2 Ndi ba koba le ba mbiiñgaha ngok haa ni soñ,*+ 3 i ngéda ba bi jôp, ba koba bé mim u Nwet le Yésu.+ 4 Mu kiki ba bé nhelek, nuna-ki! Bôt iba lôñni mambot ma bé bai, ba telep ipañ yap. 5 Bôda ba kon woñi, ba ue masu map ’isi; ha nyen i bôt bana ba kal bo le: “Inyuki ni nyéñ nu a yé yômi ikété bawoga?+ 6 A ta bé hana, ndi a ntuge. Hoñlana i jam a bi kal i ngéda a bé a ngi yii i Galiléa, 7 a kalak le ba nlama ti Man mut i moo ma baboñbéba, ba nol nye i kék, ndi i hilo hi nyônôs aa, a tuge.”+ 8 Ha nyen ba bi bigda bibañga gwé,+ 9 ba nyodi i soñ,* ba ke, ba añle jôm ni wada lôñni bana bape bobasôna i mam mana momasôna.+ 10 I bôda bana ba bé Maria Magdaléna, Yôhana, ni Maria nyañ Yakôbô. Yak bôda bape ba ba bé ni bo ba bé añle baôma i mam mana. 11 Ndi ñañ wap u bé nene bijôñ inyu baôma, ba bé hémle bé to bôda.

12 Ndi Pétrô a telep, a ke ngwéé i soñ,* a sedep, a béñge, a tehe ndigi biloñge bi mabadô. Ha nyen a bi témb, a badbaga le kii i ntagbe.

13 Ndi nuna-ki, i nlélém kel, bôt iba ikété yap ba bé ke i mbai yada ba nsébél le Émaus; i nyodi nyoo ipam i Yérusalem a bé jam kiki bo jôm li kilôméta ni yada,* 14 ba bé kwel inyu i mam momasôna ma bi tagbe.

15 Kiki ba bé añal, ba kwelek inyu mam mana, Yésu nyemede a kôôge bebee, a bôdôl kiha ni bo, 16 ndi ba bi la bé yi nye.+ 17 A kal bo le: “Mambe mam ni yé i kwélél hala i njel?” Ha nyen ba bi telep, ba ma kañ masu. 18 Wada wap nu ba nsébél le Kléôpa a timbhe nye le: “Baa u yé nkén mut? Lelaa ni u niñ i Yérusalem ndi u nyi bé* i mam ma ntagbe munu dilo dini?” 19 A bat bo le: “Mambe mam?” Ba kal nye le: “I mam ma mbéñge Yésu mut Nasaret,+ nu a bi unda lipémba li mpôdôl ikété maboñok ni bibañga i bisu bi Nyambe ni i bisu bi litén jolisôna;+ 20 ni lelaa baéga biprisi ni baane bés ba bi boñ le a kôhna mbagi nyemb,+ ba tômôl ki nye i kék. 21 Ndi di bééna botñem le i mut nu nyen a ga tohol Israel.+ Handugi i mam mana momasôna, nano a yé dilo daa le i mam mana ma bi tagbe. 22 Yak bôda bahogi ipôla yés ba nhélés bés, inyule ba mpule ke i soñ,*+ 23 ndi kiki ba ntehe bé mim wé, ba lo ba kal le ba ntehe hélha jam: Biañgel bi mpémél bo, bi kal le a yé i niñ. 24 I mbus, bahogi ipôla yés ba ke i soñ,*+ ba koba yo kiki bôda ba bak ba kal, ndi ba tehe bé nye.”

25 Ha nyen a bi kal bo le: “A bé ba ni nyéñ bé hek pék, miñem minan mi tiñhaga ki hémle mam momasôna bapôdôl ba bi pot! 26 Baa i bé bé nseñ le Kristô a nok ndutu inyu mam mana+ le ndi a jôp i lipém jé?”+ 27 Ha nyen a bi bôdôl ni Môsi lôñni Bapôdôl bobasôna,+ a toñle bo i mam ma mbéñge nyemede ikété Bitilna gwobisôna.

28 Sôk i nsôk, ba pam bebee ni mbai i het ba bé ke, ndi nye a boñ wengoñle a nkônde ke ni bisu. 29 Ndi ba nai nye le a yén ni bo, ba kalak le: “Yén ni bés, inyule kôkôa i nkwo, yak u u yé bebee ni sude.” Ha nyen a bi jôp, a yén ni bo. 30 I ngéda a bé je* ni bo, a yoñ bret, a sayap yo, a bek yo, a bôdôl ti bo yo.+ 31 Ha nyen mis ma bi tibil yibla bo, ba yi nye; ndi a nyoi bo i mis.+ 32 Ndi ba kahal kalna le: “Baa hala a bak nga a tihba miñem nwés i ngéda a pôdhak bés mu nloñ, a tiblak toñle bés* Bitilna?” 33 I nlélém ngeñ, ba telep, ba témb i Yérusalem, ba koba le jôm ni wada ni ba ba bi kodba lôñni bo 34 ba yé i kal le: “Ibabé pééna, Nwet a ntuge, a mpémél Simôn!”+ 35 I mbus, ba añal i mam ma bi tagbe i njel ni lelaa ba bi yi nye i ngéda a bi bek bret.+

36 Kiki ba bé pot i mam mana, nyemede a telep ipôla yap, a kal bo le: “Nsañ u ba ni bé.”+ 37 Ndi kiki ba bé kon woñi ngandak, ba sehlaga, ba hoñol le ba yé i tehe añgel.* 38 Ha nyen a bi kal bo le: “Inyuki ni nkon woñi? Inyuki ni mpééna mu miñem minan? 39 Ni béñge moo mem ni makôô mem, memede nu; tihbana me inyu tehe, inyule añgel* i gwé bé minsôn to bihés kiki ni yé i tehe i meeni.” 40 Kiki a bé pot hala, a unda bo moo mé ni makôô mé. 41 Ndi kiki ba bé hégda bé le nye nu inyule ba bi hel, ba bak ki maséé, a kal bo le: “Baa ni gwé yom i je hana?” 42 Ha nyen ba bi ti nye mbômôk hiobi, 43 a yoñ hio, a je hio i bisu gwap.

44 I mbus, a kal bo le: “Bibañga gwem bini gwon me bi kal bé i ngéda me bé me ngi yii lôñni bé,+ le i mam momasôna ma yé ntilga ikété mbén Môsi ni Bapôdôl ni Tjémbi ma nlama yon.”+ 45 I mbus, a yibil bo mahoñol le ba tibil nok Bitilna,+ 46 a kal bo le: “I yé ntilga le: Kristô a nlama nok ndutu, a tuge ikété bawoga i hilo hi nyônôs aa,+ 47 ni le i jôl jé, ba añal ki ikété biloñ gwobisôna+ le bôt ba nlama tam bibéba inyu kôhna nwéhél;+ nson unu w’a bôdle i Yérusalem.+ 48 Ni nlama ba mbôgi i mam mana.+ 49 Nuna-ki, me yé i ômle bé jam Tata a bi bôn. Ndi bé, yéna ikété tison letee ni kôhna ngui i nlôl i ngii.”+

50 I mbus, a kena bo letee ni Bétania, a pa moo, a sayap bo. 51 Kiki a bé sayap bo, a bagla lôñni bo, a ke i ngii.+ 52 Ha nyen ba bi ti nye lipém,* ba témb i Yérusalem, ba bak maséé kiyaga.+ 53 Ba bé i témpel ngéda yosôna, ba béghak Nyambe.+