RUTH

1 I dilo di bakéés,*+ njal ikeñi i ba i loñ; mut wada a nyodne Bétléhém,+ a ke i yééne i* Môab,+ nye ni nwaa ni bon bé bôlôm bo iba. 2 I mut nu a bééna jôl le Élimélek,* jôl li nwaa li bé le Naômi,* môl ma bon bé bôlôm bo iba ma bak le Malon* ni Kilion.* Ba bé bôt ba Éfrata, hala wee Bétléhém nu Yuda. Kiki ba mpam i Môab, ba yééne ha.

3 I mbus ngéda, Élimélek, nlôm Naômi a wo. Naômi a yégle ni bon bé bôlôm bo iba. 4 A bé a yii, bon bé ba bii bingond bi Môab; wada jôl jé li bé le Orpa, nuu numpe le Ruth.+ Ba bi yén nyoo jam kiki bo jôm li nwii. 5 Ndi yak bon bé bôlôm bo iba, Malon bo Kilion ba wo, Naômi a yégla ha bé to bon, to nlôm. 6 Ha nyen a bi nyodi i nkoñ u Môab, a kahal témb i loñ yé, nye ni bakiya bé, inyule a bi nok nyoo i Môab le Yéhôva a nhoñol litén jé, a ti jo bijek.*

7 Naômi a nyodi i homa ba bé ba yiine, nye ni bakiya bé bo iba. Kiki ba bé ke mu njel inyu témb i nkoñ u Yuda, 8 Naômi a kal bakiya bé le: “Kena, hiki wada nan a témb i ndap nyañ. Yéhôva a téñbe i gwés+ bé kiki ni bi téñbe i gwés me ni bon bem bôlôm ba ba bi wo. 9 Yéhôva a sayap* bé le hiki wada nan a kôhna nlôm,+ a bana ki nsañ* ikété ndap libii.” I mbus ha, a sos bo mamañ, ba ee ki ngandak. 10 Ndi bo ba kalak ndigi nye le: “To, d’a ke ni we i loñ yoñ.” 11 Ni Naômi a kal le: “Témbgana a bingond gwem. Inyuki ni ngwés ke ni me? Baa me nla ki gwal bon bôlôm le ndi ba yila balôm+ banan? 12 Témbgana a bingond gwem. Kena, inyule me ñun ngandak, me nla ha bé ke libii. To ibale me bak le me kôhna nlôm i u unu, me gwal ki bon bôlôm, 13 baa ki n’a kida i bem bo letee ba nañ? Baa ki n’a tjél ke mabii inyule ni mbem bo? To, a bingond gwem, me nkônôl bé ngoo ngandak, inyule Yéhôva a nkogse me.”*+

14 Ba ee ki ngandak; i mbus, Orpa a sos nyôgôl wé limañ, a ke. Ndi Ruth a yégle ni nye. 15 Ha nyen Naômi a bi kal le: “Nun-ki! Mbala yoñ i ntémb i loñ yé ni i banyambe bé. Yak we noñ mbala yoñ.”

16 Ndi Ruth a kal le: “U nyégsa bañ me i tjôô we, u sôña bañ to me i ke ni we; inyule i het w’a ba, ha nyen yak me m’a ba; i het w’a tégbaha u, ha nyen yak me m’a tégbaha u. Loñ yoñ i ga ba loñ yem, yak Nyambe woñ a’ ba Nyambe+ wem. 17 I het w’a wél, ha nyen yak me m’a wél, ha ki nyen b’a jul me. Yéhôva a kogse me* ibale me nwas le jam lipe li bagal me ni we, handugi nyemb.”

18 I ngéda Naômi a bi tehe le Ruth a nai ndigi le a nke lôñni nye, a waa sôña nye le a noñ nye. 19 Bo iba ba ke letee ni Bétléhém. Kiki ba mpam ndigi i Bétléhém,+ tison yosôna i nyeñg, yak bôda ba bé badna le: “Baa Naômi toi nunu?” 20 Ni nye a kal bo le: “Ni sébél bañ me le Naômi.* Séblana me le Mara,* inyule Nu ngui yosôna a mboñ le niñ i lôlôl+ me ngandak. 21 Me bééna mam momasôna i ngéda me bé ke, ndi Yéhôva a mboñ me le me témb moo nso. Inyuki ni nsébél me le Naômi, ki le Yéhôva nyen a nkolba me, Nu ngui yosôna ki nyen a nlona me bikuu?”+

22 Hala nyen Naômi a bi nyodi i Môab+ nye ni nkiya wé Ruth, ngond Lôk Môab. Ba pam i Bétléhém i bibôdle bi libumbul li kôn.*+

2 Mut wada mu lihaa li nlôm Naômi a bé ngwañ ngandak. Jôl jé li bé le Bôas,+ a bé mut lihaa li Élimélek.

2 Ruth, ngond Môab, a kal Naômi le: “Soho nwas me, me kee i nwom inyu bada*+ ndék kôn i nkwo i mbus i mut nu a ga kônôl me ngoo.” Naômi a kal nye le: “Kenek a ngond yem.” 3 Ha nyen a bi ke i wom, a bôdôl bada kôn i mbus babumbul. Ndi i bi pam le a kwél i wom u Bôas,+ nu a bé mut lihaa li Élimélek.+ 4 I nlélém ngéda, Bôas a bé lôl i Bétléhém, a kal babumbul le: “Yéhôva a ba ni bé.” Ni bo ba timbhe le: “Yéhôva a sayap we.”

5 I mbus, Bôas a bat mañge munlôm nu a bé éga babumbul le: “Baa njee a gwé i ngond muda ini?” 6 I mañge munlôm nu, a timbhe nye le: “I ngond muda ini i yé ngond Môab,+ bo Naômi bon ba bi lôl i Môab.+ 7 A bat le: ‘Baa me nla bada+ kôn* babumbul ba nyék i mbus yap, me kot ki yo?’ Ibôdôl nu a nlo kegla, a bôdôl bôlô, nano ndigi nyen a nyén i lap inyu noi ndék.”

8 Ha nyen Bôas a kal Ruth le: “Emble me, a ngond yem, u ke bañ i bada kôn i wom umpe, u ke bañ to homa numpe; yén bebee ni dingonda+ di di nsélél me. 9 Ndi we béñge ndigi umbe wom ba mbumbul, u noñ bo nyoo. Me mbéhe boñge bôlôm le ba tihba* bañ we. Ibale nyus i gwé we, kee i homa malép ma nyo ma yé, u nyo malép boñge ba wanda ba mal ap.”

10 Ha nyen Ruth a ôm maboñ, a ôm yak mbom ’isi, a kal nye le: “Inyuki u mbôñôl me loñge hala, inyuki u ntôñ me hala, ki le me yé nkén+ muda?” 11 Bôas a timbhe nye le: “Ba ntibil añle me mam momasôna u bi bôñôl nyôgôl woñ i mbus nyemb nlô woñ, ni lelaa u bi yék isoñ bo nyuñ ni loñ u bi gwééne, u lo i litén u bé yi bé.+ 12 Yéhôva a sayap we inyu mam u bi boñ;+ Yéhôva, Nyambe nu Israel, a ti ki we nsaa u yôni* inyule u bi lo i solop isi bipapai gwé.”+ 13 Ruth a kal le: “Me nyéga le u mbôñôl me loñge, a nwet, inyule u nlédés me, bibañga gwoñ bi nhôgbaha ki ngwélél woñ,* to hala kiki me ta bé to ngwélél wada mukété bagwélél boñ.”

14 Kiki ngeñ je i nkola, Bôas a kal nye le: “Loo, u ba u yubge két yoñ bret ikété séñha wai, u jek.” Ni nye a yén ni babumbul. Bôas a ti nye nwañak* kôn, Ruth a je, a nuu, a yégla yak ndék. 15 I ngéda a bi telep inyu bada+ kôn, Bôas a ti boñge bôlôm oda le: “Nwaha nye a bada kôn,* ni tééñga+ bañ to nye. 16 Héyana ndék kôn mu mimbom, ni yék yo i mbus nan inyu boñ le a bada yo, ni sôña bañ nye i bada kôn.”

17 Ruth a bi ke ni bisu i bada kôn i wom letee ni kôkôa.+ Kiki a mbép kôn a bi bada, i pam jam kiki bo 13 kilô* i kôn.* 18 I mbus a yoñ yo, a jôp i tison, nyôgôl wé a tehe kôn a bi bada. Ruth a pémés yak bijek+ bi bi yégle, a ti gwo nyôgôl wé.

19 Nyôgôl wé a bat nye le: “Hee u mbadne kôn len? Hee u nsélél len? I mut a mbôñôl we loñge len, a ba nsaibak.”+ Jon a bi añle nyôgôl wé yak njee a bak i sal, a kal nye le: “I mut me nsélél len i wom wé, jôl jé le Bôas.” 20 Ha nyen Naômi a kal nkiya wé le: “Yéhôva, nu a ntéñbe i unda bayômi ni bawoga+ gwéha yé, a sayap i mut nu.” Naômi a kônde ki kal le: “I mut nu, a yé mut wés lihaa.+ A yé nkobol*+ wés wada.” 21 Ruth, ngond Môab, a kal le: “I mut nu a bak a kal ki me le: ‘Yén bebee ni boñge bem ba wanda letee libumbul+ jem jolisôna li mal.’” 22 Naômi a kal nkiya wé Ruth le: “A ngond yem, i yé loñge le u ba ni dingonda di di nsélél i mut nu, iloole u ke i wom umpe ndi ba kahal tééñga we.”

23 Inyu hala nyen a bi yén i bada kôn bebee ni dingonda di di nsélél Bôas, letee libumbul li kôn+ ni li blé li mal. A téñbe i yén ni nyôgôl+ wé.

3 Nyôgôl wé Naômi a kal nye le: “A ngond yem, i mbéda le me yiñil we nlôm,*+ le mam ma kee loñge inyu yoñ. 2 Bôas a yé mut wés lihaa.+ Yi le we ni bagwélél bé ba bôda bon ni salak lôñ. I kôkôa ini, a’ ke i pep kôn* i litidil. 3 Jon nogop, u hooba nhoop u numb loñge; u haba mbot ilam,* ndi u sôs i litidil. U boñ bañ le i mut nu a yi le u yé ha, letee a mal je ni nyo. 4 Yimbe i homa a nañal, i ngéda a nañal, ke nyoo, u pa nye libadô nyono makôô, u nañal ha. A’ kal we kii u nlama boñ.”

5 Ruth a timbhe nye le: “Me ga boñ kii yosôna u nkal me.” 6 Ha nyen a bi sôs i litidil, a boñ ki mam momasôna nyôgôl wé a bi kal nye. 7 Ha ngéda i, Bôas a bé je, a nyok, ñem u konok nye maséé. I mbus, a ke a nañal ipañ nwind u kôn. Ha nyen Ruth a lo mbeñel mbeñel, a pa nye libadô nyono makôô, a nañal. 8 I kosi juu, Bôas a bôdôl sehla. Kiki a mpa ño, a tehe muda a niñi nye makôô. 9 A bat le: “Njee nu?” Muda a timbhe nye le: “Ruth nu, nkol woñ. Soho hô me libadô joñ,* inyule u yé nkobol+ wés wada.” 10 A kal nye le: “Yéhôva a sayap we, a ngond yem. I gwéha* u ñunda i lisañ lini, i nloo gwéha i lisañ li bisu,+ inyule u noñ bé boñge bôlôm, to ba ba yé liyep, to ba ba yé mingwañ. 11 Nano a ngond yem, u kon bañ woñi. Me ga bôñôl we mam momasôna u nkal,+ inyule bôt ba tison bobasôna* ba nyi le u yé bañga muda. 12 I yé maliga le me yé nkobol+ wada, ndi nkobol numpe a yé, nu kunde yé i nloo yem.+ 13 Nañal hana i u unu, yani kegla ibale a nkobol we, hala a yé loñge jam, wee a koblak+ we. Ndi me nkum soñ ni niñ i Yéhôva le ibale a ngwés bé kobol we, memede m’a kobol we.”

14 Ha nyen Ruth a bi nañal ipañ makôô mé letee ni maye ma kel. Ndi ilole mapubi ma mpam, a telep inyu boñ le mut a yi bañ nye. Bôas a kal le: “Mut a yi bañ le muda a bak hana i litidil.” 15 A kal ki le: “Lona mbôñgô woñ mbot, gwel wo loñge.” Yak nye a gwel wo loñge, Bôas a ha jam kiki bo 25 kilô* i kôn mu, a bééga nye yo, i mbus Bôas a ke i tison.

16 Ruth a témb yak nyôgôl wé, nyôgôl wé a bat nye le: “A ngond yem, lelaa mam ma ntagbe inyu yoñ?” Ruth a añle nye mam momasôna Bôas a mbôñôl nye. 17 A kônde le: “A nti ki me dini dihéga di kôn disamal, a kal yak me le: ‘U témb bañ yak nyôgôl woñ moo nso.’” 18 Ha nyen nyôgôl wé a kal nye le: “A ngond yem yén hana letee u yi lelaa i jam lini l’a sôk, inyule i mut nu a’ yén bé nwee letee a sugus i jam li, i len ini.”

4 Bôas a bet letee ni i lijubul+ li tison, a yén. Ha nyen a bi tehe nkobol nu a bé pôdôl+ a ntagbe. Bôas a kal le: “A mut,* soho lo yén hana.” Yak i mut nu a lo, a yén. 2 I mbus, Bôas a yoñ jôm li mimañ+ mi tison, a kal le: “Soho yéna hana.” Yak bo ba yén.

3 Bôas a kal nkobol+ le: “Naômi nu a nlôl i Môab+ a nlama nuñul hisi hi mankéé wés Élimélek.+ 4 Jon me nhoñol le me nlama yis we hala, me kal ki we le: ‘Somb wo i bisu bi bôt ba tison ni mimañ+ mi litén. Ibale u ngwés kobol wo, wee koblak wo. Ndi ibale u ngwés bé, kal me, le ndi me yi, inyule wen u gwé kunde i kobol+ wo, me me nlo we i mbus.’” I mut nu a timbhe le: “M’a kobol wo.” 5 Ndi Bôas a kal le: “Yi le i kel u nsomb hisi hi yak Naômi, u nlama ki somb hio yak Ruth, ngond Môab, nwaa lôñ mut, inyu boñ le jôl li lôñ mut li lém bañ i bum+ yé.” 6 Kiki nkobol a nok hala, a kal le: “Me ta bé le me kobol i bum i, tiga le me tjé bum yem. Koblak yo, me nti we kunde yem,* inyule me ta bé le me kobol yo.”

7 I ngéda kôba i loñ Israel, haana nyen bôt ba bé boñ inyu unda le ba nôgla inyu mam ma mbéñge kunde i kobol bum ni i héñhana* gwom: mut wada a nsodol tamb+ i kôô, a ti yo numpe, hala nyen ba bé ba nsane malômbla i loñ Israel. 8 Inyu hala nyen nkobol a bi sodol tamb i ngéda a bi kal Bôas le: “Wemede somb wo.” 9 Bôas a kal mimañ mi litén ni litén jolisôna le: “Ni yé mbôgi+ i len ini le me nsomb gwom bi Élimélek gwobisôna, ni gwom bi Kilion bo Malon gwobisôna i moo ma Naômi. 10 Me mbii ki Ruth, ngond Môab, yik Malon, inyu timbis jôl li lôñ mut i ngababum+ yé, kayéle jôl li lôñ mut li lém bañ ipôla lôkisañ, to ikété tison yé. Bébobasôna ni yé mbôgi i len ini.”+

11 Ha nyen bôt bobasôna ba bé i nwemel u tison lôñni mimañ mi litén ba kal le: “Di yé mbôgi! Yéhôva a sayap i muda a yé jôp i ndap yoñ, le a ba kiki Rahel bo Léa, ba ba bi bot litén li Israel.+ Mam ma kee loñge inyu yoñ i Éfrata,+ u bana ki jôl lilam* i Bétléhém.+ 12 I mbôda Yéhôva a ga ti we ni njel ngond muda+ ini, i ba kiki lihaa li Péres,+ nu Tamar a bi gwélél Yuda.”

13 Bôas a yoñ Ruth, a bii nye. A lal ni nye, Yéhôva a sayap, a nembee, a gwal man munlôm. 14 Bôda ba kahal kal Naômi le: “Yéhôva a kôli ni bibégés, inyule a neebe bé le u hañ nkobol i len ini. Jôl jé* li kee ngan ni Israel yosôna! 15 I man nunu a nkônde lémés niñ yoñ,* a ga tééda ki we i biuni gwoñ, inyule nkiya woñ nu a ngwal nye a ngwés+ we, a yéne ki we nseñ iloo bon bôlôm basaambok.” 16 Naômi a yoñ man, a begee nye,* a yila ki nléla wé.* 17 Bôda ba libôk ba o nye jôl. Ba kal le: “Ba ngwélél Naômi man munlôm,” ba sébél man nu le Ôbed.+ Nyen a bi gwal Yésé,+ nu a bi gwal David.

18 Mbôda Péres ini:* Péres+ a bi gwal Esrôn;+ 19 Esrôn a bi gwal Ram, Ram a bi gwal Aminadab;+ 20 Aminadab+ a bi gwal Naasôn, Naasôn a bi gwal Salmôn; 21 Salmôn a bi gwal Bôas, Bôas a bi gwal Ôbed; 22 Ôbed a bi gwal Yésé,+ Yésé a bi gwal David.+